RIS323360 Bijlage Voortgangsrapportage Innovatieve Woonvormen SH v3t

Voortgangsrapportage Innovatieve Woonvormen April 2024 - April 2025

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

2

Inhoudsopgave Inleiding Leeswijzer

1. Stimuleringslijn 1: Locaties en vastgoed

3 4

5

Inspanning 1: directe en actiegerichte aanpak en projectadvisering bij mogelijk interessante kavels en vastgoedobjecten

5

Inspanning 2: inventariseren en bestemmen potentiële locaties en vastgoedobjecten

8

Inspanning 3: afspraken met woningcorporaties, beleggers en ontwikkelaars

9

Inspanning 4: beter benutten bestaand vastgoed

10

2. Stimuleringslijn 2: Communicatie en informatie

11

Inspanning 5: doorontwikkelen ikbouwindenhaag.nl naar de digitale portal innovatieve woonvormen

11

Inspanning 6: één zichtbaar en verbonden aanspreekpunt binnen de gemeente met expertise en mandaat

11

Inspanning 7: communicatieplan innovatieve woonvormen

12

3. Stimuleringslijn 3: Beleid, proces en overeenkomsten

13

Inspanning 8: verankeren in beleidsnotities

13

Inspanning 9: juridische basisteksten opstellen

13

Inspanning 10: ontwikkelen en beschrijven van processen en stappenplannen voor realisatie van collectieve woonvormen zoals CPO’s en wooncoöperaties

4. Stimuleringslijn 4: Financiële initiatieven Inspanning 11: onderzoeken en ontwikkelen revolverend fonds

14

15 15

Inspanning 12: onderzoeken en ontwikkelen subsidiemogelijkheden aanloopkosten innovatieve woonvormen

5. Financiën 6. Reflectie 7. Vooruitblik acties en inspanningen 2025 Bijlage 1: werkbezoeken en bijeenkomsten tussen april 2024 en april 2025 Bijlage 2: prestatieafspraken 2025

15

16 17 19 21 22

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

Inleiding Voor u ligt de voortgangsrapportage innovatieve woonvormen. In april 2024 heeft de gemeenteraad het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen vastgesteld (RIS316966). Het doel van deze voortgangs­ rapportage is om de raad te informeren over de voortgang van de in het Stimuleringsplan vastgestelde doelen en inspanningen gedurende het eerste jaar (april 2024-april 2025). Ook wordt de raad geïnformeerd over de inspanningen die in 2025 worden uitgevoerd in het kader van het Stimuleringsplan. In het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen worden innovatieve woonvormen gedefinieerd als woonvormen waarin de eindgebruiker centraal staat. In het coalitieakkoord 2023-2026 worden innovatieve­ woonvormen benoemd en gekoppeld aan de programmering voor middeldure huur en betaalbare koop. Het streven is om 100 middeldure huur- of betaalbare koopwoningen per jaar te realiseren in een innovatieve­woonvorm. In het bijzonder wordt ingezet op collectieve woonvormen voor ouderen, onder­steuning van mantelzorg, bestrijding van eenzaamheid en bevordering van doorstroming op de woningmarkt. Ook is aandacht voor cultuursensitieve groepswoonvormen en meergeneratiewoningen. Woningcorporaties worden gevraagd om aanvullend ook innovatieve woonvormen mogelijk te maken.

Het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen bevat vier stimuleringslijnen, waarbinnen in totaal twaalf inspanningen zijn opgenomen: 1. Locaties en vastgoed 2. Communicatie en informatie 3. Beleid, proces en overeenkomsten 4. Financiële initiatieven In het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen werd reeds vastgesteld dat het noodzakelijk is om focus aan te brengen in de inspanningen om efficiënt en effectief te kunnen zijn in zowel de breedte van innovatieve­woonvormen als in de beschikbare middelen. Daarom zijn in het Stimuleringsplan vier speerpunten­vastgesteld voor de inzet in de jaren 2023 en 2024: 1. Het onderzoeken, ondersteunen en mogelijk maken van wooncoöperaties, CPO’s en andere collaboratieve groepswoonvormen binnen de marktsegmenten sociale- en middenhuur en betaalbare koop krijgt prioriteit­boven andere innovatieve woonvormen. 2. Beschikbaarheid van betaalbare locaties en vastgoedobjecten is de belangrijkste sleutel om innovatieve woonvormen letterlijk ruimte te geven. 3. Innovatieve woonvormen (binnen ‘urban mix’ concepten) bedoeld voor, of in combinatie met zorgdoelgroepen, senioren, cultuursenisitieve groepen, meer generaties, jongeren, statushouders of asielzoekers krijgen prioriteit. 4. Het maken van (samenwerking) afspraken met onze partners in de stad, te beginnen met de woning­ corporaties en Centrum Groepswonen.

In 2024 is met name ingezet op het zoeken naar locaties voor innovatieve woonvormen. Daarnaast is gewerkt aan het beleidsmatig borgen van de doelstellingen van het Stimuleringsplan in de Woonvisie Den Haag 2040 (RIS318912) en in de Ontwerp Woonzorgvisie 2040 (RIS321760). Een ander belangrijk speerpunt in 2024 was het inzetten op kennisdeling, informatievoorziening en het creëren van een stevig netwerk, zowel intern als extern. We hebben een goede samenwerking met diverse maatschappelijke partners­opgebouwd, waaronder de Haagse woningcorporaties en Groepswonen door Ouderen. De gemeente Den Haag heeft Centrum Groepswonen opdracht gegeven voor de uitvoering van een deel van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen. Centrum Groepswonen is een onafhankelijke

3

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

organisatie­die zich inzet om groepswonen in Den Haag meer bekendheid te geven, te faciliteren en verder te ontwikkelen. Centrum Groepswonen treedt op als kenniscentrum, biedt professionele ondersteuning aan bestaande woongroepen en helpt bij de oprichting van nieuwe woongroepen. Centrum Groepswonen had al een relatie met de gemeente via de subsidie die zij ontving vanuit het ouderenbeleid van de gemeente voor haar werkzaamheden ten behoeve van het ondersteunen, adviseren en stimuleren van woongroepen voor senioren. Het takenpakket van Centrum Groepswonen is uitgebreid om bij de uitvoering van het Stimuleringsplan de gemeente te ondersteunen en te adviseren. Binnen alle vier de stimuleringslijnen van het Stimuleringsplan heeft de gemeente nauw samengewerkt met Centrum Groepswonen. Leeswijzer De voortgangsrapportage volgt met de eerste vier hoofdstukken de volgorde van de stimuleringslijnen uit het Stimuleringsplan. De rapportage start met een beschrijving van de verrichte inspanningen en resultaten­per stimuleringslijn. Hierna volgt een hoofdstuk over de financiën. Daarna volgt een reflectie op de inspanningen van het afgelopen jaar en de daarbij geconstateerde knelpunten. De rapportage sluit af met een omschrijving van de inspanningen en acties in het kader van het Stimuleringsplan waar in 2025 de focus op ligt.

4

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

1. Stimuleringslijn 1: Locaties en vastgoed De eerste stimuleringslijn omvat inspanningen gericht op het beschikbaar krijgen van betaalbare locaties en vastgoedobjecten om ruimte te bieden aan innovatieve woonconcepten. Het vinden van een passende locatie is een grote uitdaging voor initiatiefnemers. Het stimuleren van innovatieve woonvormen vraagt daarom van de gemeente om actief te zoeken naar passende locaties en mee te werken aan het mogelijk maken van een innovatief woonconcept. Inspanning 1: directe en actiegerichte aanpak en projectadvisering bij mogelijk interessante kavels en vastgoedobjecten Een doorlopende inspanning van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen is het verkennen van kavels en vastgoedobjecten die een mogelijkheid bieden voor de realisatie van innovatieve woonvormen. In dit kader worden binnen de gemeente potentieel geschikte locaties verkend en in kaart gebracht (zie ook de paragraaf over inspanning 2). Kansrijke locaties worden voorzien van een aanspreekpunt en advisering. Daarnaast voert de gemeente actief gesprekken met woningcorporaties en projectontwikkelaars over projecten die zich in de planfase bevinden. De gemeente adviseert hierbij over de mogelijkheden voor het realiseren van innovatieve woonvormen binnen de projecten. In 2024 is een CPO-project aan de Petroleumhaven in Den Haag opgeleverd.

Verder hebben de inspanningen­ tot dusver ertoe geleid dat er verschillende locaties en vastgoedobjecten in beeld zijn gekomen die mogelijk­kansen bieden voor innovatieve woonvormen. Bij de betreffende ontwikkelingen voeren we actief gesprekken om de mogelijkheden voor innovatieve woonvormen te verkennen en het opnemen van innovatieve­woonvormen in het projectplan te stimuleren. Hieronder wordt een aantal ontwikkelingen­ uitgelicht. Belangrijk om op te merken is dat er rondom een deel van de genoemde locaties nog onzekerheden­ bestaan. Petroleumhaven In het vierde kwartaal van 2024 is aan de Petroleumhaven een woongebouw met 41 betaalbare koop­ woningen voor starters op de koopwoningmarkt en een bedrijfsruimte opgeleverd. Dit project is gerealiseerd­door een CPO-groep van starters (Vereniging Bouwgroep Petroleumhaven) onder begeleiding van een deskundige procesbegeleider. De gemeente heeft dit project ondersteund met erfpachtconstructies en startersleningen. Deze ontwikkeling was al gestart voordat het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen in werking trad, maar vormt wel een succesvol voorbeeld van een initiatief vanuit de samenleving voor CPO in Den Haag. Tiny house in binnentuin Haag Wonen heeft op initiatief van Stichting Devjo in maart 2025 een tiny house geplaatst in de binnentuin aan de Wolweversgaarde/Vrederustlaan.

Haag Wonen onderzoekt samen met de gemeente of er meer plekken in Den Haag Zuidwest zijn om tiny houses in binnentuinen te realiseren. Hofzichtlaan – Het Kleine Loo Een locatie die in beeld is als mogelijkheid om een innovatieve woonvorm te realiseren is het project ‘Hofzichtlaan – Het Kleine Loo’ in de wijk Mariahoeve. Dit betreft een locatie op de hoek van Hofzichtlaan en Het Kleine Loo aan de Ametisthorst. De ontwikkellocatie is één van de locaties van het Urgentieprogramma sociale betaalbare woningbouw en wordt gegund aan woningcorporatie Staedion. In paragraaf 5.1 van de Nota van Uitganspunten van het project (RIS319905) is opgenomen dat het project mogelijkheden biedt om een woongroep te huisvesten en dat de ontwikkelende partij dit vroegtijdig in de planontwikkeling dient

5

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

mee te nemen. De Provincie Zuid-Holland heeft daarnaast voor de Hofzichtlaan (Staedion) een subsidie van € 190.000 voor beschikbaar gesteld. Hiervoor heeft gedeputeerde Anne Koning op 2 oktober 2024 tijdens het precongres van ZorgSaamWonen een cheque uitgereikt aan de gemeente Den Haag en woningcorporatie Staedion. In juli 2025 heeft het college het projectdocument en de grondexploitatie vastgesteld. Het bestaande pand is gesloopt en de grond is bouwrijp gemaakt. De vergunning van Staedion voor de ontwikkeling genaamd ‘Kornalijn’ wordt momenteel getoetst. Naar verwachting start de bouw medio mei 2026 en wordt het complex in november 2027 opgeleverd. Het uitgangspunt is dat Centrum Groepswonen samen met de gemeente en Staedion ruim voor de oplevering de groepsvorming faciliteert voor een woongroep in dit complex. De Burgemeester (Oude Haagweg) Een ander project waar mogelijkheden liggen voor de realisatie van innovatieve woonvormen is ‘De Burgemeester’. Dit project is een voorgenomen nieuwbouwontwikkeling van een aantal project­ ontwikkelaars verenigd in Ontwikkelcombinatie Oude Haagweg. Het plan is om aan de Oude Haagweg in stadsdeel Loosduinen woningen te realiseren op een plint van bedrijven. Het woonprogramma in het planuitwerkingskader (RIS322374) is in overleg met de Ontwikkelcombinatie vastgesteld op circa 300 - 350 woningen.

Er heeft op 27 juni 2024 een participatiebijeenkomst plaatsgevonden. Centrum Groepswonen was hierbij aanwezig om informatie te geven over groepswonen. De uitslag van de participatie­gaf aan­leiding om groepswonen mee te nemen in het planuitwerkingskader. Hierin is in het woon­programma opgenomen dat wordt verkend of het plan kan bijdragen aan het Stimuleringsplan innovatieve­ woonvormen. Madeliefveld Madeliefveld is een terrein aan de rand van Centrum Leidschenveen. De locatie heeft geruime tijd braak gelegen, maar wordt nu ontwikkeld ten behoeve van nieuwbouwwoningen. Hierbij wordt de mogelijkheid voor groepswonen meegenomen in de planontwikkeling. Inmiddels is in september 2025 bekend geworden dat Haag Wonen het project overneemt van WoonInvest en samen met ontwikkelaar WDevelop oppakt. Haag Wonen en WDevelop ontwikkelen hier in totaal 250 woningen, waarvan 130 sociale huurwoningen en 120 betaalbare koopwoningen. De start van de bouw is gepland in december 2026. WDevelop onderzoekt met Centrum Groepswonen de mogelijkheid voor groepswonen binnen een deel van de te realiseren koopwoningen. Winkelcentrum Mariahoeve Winkelcentrum Mariahoeve bevindt zich in het hart van de gelijknamige wijk. De voorgenomen ontwikkeling­van het winkelcentrum beoogt een revitalisatie van het winkelcentrum zelf, maar ook de toevoeging van woningen en maatschappelijke voorzieningen.

Er wordt in het planuitwerkingskader een woon­programma voorgesteld waarin in totaal circa 350-450 woningen gerealiseerd kunnen worden. In het planuitwerkingskader (RIS321151) is opgenomen dat de gemeente bij de herontwikkeling van het winkelcentrum invulling wenst te geven aan het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen en dat hier in de anterieure overeenkomst afspraken over gemaakt kunnen worden. In bijlage A van het plan­ uitwerkingskader, waarin de sectorale beleidsopgaves uiteen worden gezet, is als opgave in de ontwikkeling van Mariahoeve in het kader van het gemeentelijk woonbeleid vastgelegd dat mogelijkheden voor een of meer woongroepen in de planontwikkeling nader onderzocht en uitgewerkt dienen te worden. Sportlaan De gemeente heeft het oude HagaZiekenhuis op de Sportlaan 600 in stadsdeel Segbroek gekocht met het voornemen deze locatie opnieuw te ontwikkelen. Hierbij kunnen 300 tot 400 nieuwe woningen worden gerealiseerd. Vanuit het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen onderzoeken wij in samenwerking

6

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

met Centrum Groepswonen de kansen om in de herontwikkeling van de locatie ook ruimte te bieden aan collectieve­en innovatieve woonvormen. Dreven, Gaarden en Zichten De gemeente, woningcorporatie Staedion en ontwikkelaar Heijmans werken er samen aan om de drie buurten Dreven, Gaarden en Zichten te verbeteren. Hierbij worden extra woningen toegevoegd. Bij de ontwikkeling van nieuwe woningen in de drie buurten onderzoeken we de mogelijkheden voor innovatieve en collectieve woonvormen. Er lopen op dit moment meerdere kansrijke initiatieven voor innovatieve en collectieve woonvormen. Van Ostadestraat De gemeente onderzoekt de haalbaarheid van een (gedeeltelijke) transformatie en/of deels sloopnieuwbouw­van een gemeentelijk pand in de Van Ostadestraat in de Schilderswijk. Hier wordt gekeken naar een innovatief woonconcept voor jongeren (wonen-leren-werken-talentontwikkeling). De verwachting is dat voor eind 2025 het haalbaarheidsonderzoek daarvoor kan worden afgerond. De Raden Een andere locatie betreft het complex ‘De Raden’ in Zuidwest. In 2024 kreeg de gemeente Den Haag het verzoek van de vijf Verenigingen van Eigenaren (VvE) van ‘De Raden’ om hen te helpen met het verduurzamen van de wooncomplexen. Eén van de mogelijkheden die voortkwam op het daaropvolgende onderzoeken was om de verduurzaming te combineren met optoppen.

De gemeente laat samen met de Provincie Zuid-Holland en de Rabobank een verkennend onderzoek verrichten naar de woonwensen van de eigenaren van de vijf VvE’s. Op 18 maart 2025 heeft de toenmalige wethouder Volkshuisvesting, Wijken, Welzijn en Zuidwest bij een informatiebijeenkomst voor de VvE’s een cheque van € 15.000 uitgereikt aan de vijf VvE’s van De Raden ten behoeve van het onderzoeken en verkennen van optoppen, collectieve en innovatieve woonvormen en verduurzaming en ondersteuning van het VvE-beheer. Ook de Provincie en de Rabobank stellen hier ieder nog € 15.000 voor ter beschikking. Begin september hebben de VvE's ingestemd met een vervolgonderzoek. Jan Bronnerkade Woningcorporatie Haag Wonen onderzoekt momenteel de mogelijkheden om aan de Jan Bronnerkade in Loosduinen in combinatie met verduurzaming van het complex 60 nieuwe woningen te realiseren door middel van optoppen. Om in aanmerking te komen voor de benodigde omgevingsvergunning is afwijking van de normatieve parkeernorm noodzakelijk. Lozerlaan In opdracht van Haag Wonen onderzoekt ERA Contour de verduurzaming van de vier flatgebouwen aan de Lozerlaan (Uithof, bouwjaar 1970 – 16 verdiepingen hoog) in Zuidwest.

Ook wordt een studie verricht naar de mogelijkheid om de plint van het gebouw beter te benutten en de inrichting van het maaiveld te verbeteren, zodat er meer verbinding is met de omgeving en er een mogelijkheid ontstaat voor collectieve ruimtes voor de huidige bewoners. Genemuidenstraat De gemeente en corporatie Hof Wonen werken aan een plan om op het achterterrein van bedrijfsverzamelgebouw Keu’s Genoeg, in stadsdeel Escamp, 36 flexwoningen te plaatsen. Het plan is om deze flexwoningen in eerste instantie voor een periode van 10 jaar te bouwen. Hof Wonen heeft hier een vergunningsaanvraag voor ingediend. Initiatiefgroepen voor collectieve woonvormen Er is in het bijzonder aandacht geweest voor het vinden van een geschikte locatie voor Knarrenhof®. In april 2024 heeft de gemeenteraad de motie ‘Realiseer Knarrenhof’ (RIS318538) aangenomen.

7

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

Naar aanleiding hiervan heeft de gemeente ter voorbereiding op een haalbaarheidsonderzoek een eerste verkenning van potentieel geschikte locaties in Den Haag uitgevoerd. Daarnaast heeft Stichting Knarrenhof® contact gezocht met meerdere Haagse woningcorporaties om te peilen of zij over locaties beschikken die meegenomen kunnen worden in het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek voor Stichting Knarrenhof®. Momenteel is overleg gaande over de vraag op basis van welke criteria en uitgangspunten (voor zowel de gemeentelijke als de corporatielocatie(s)) het uitvoeren van een haalbaarheids­ onderzoek inhoudelijk gestart kan worden en wat daarvoor de procedurele mogelijkheden zijn. Parallel worden er vanuit Stichting Knarrenhof® ook afspraken met andere (markt)partijen gemaakt, ter verkenning van mogelijkheden voor samenwerking. Bijvoorbeeld om aan te sluiten in tenders voor het te zijner tijd afnemen van (een deel van de) te realiseren nieuwbouwwoningen. De gemeente staat naast Knarrenhof ook in contact met een aantal andere initiatiefgroepen die een innovatieve­woonvorm willen realiseren binnen Den Haag. Op dit moment worden gesprekken gevoerd met onder andere de groepen Het Krakeel, Stichting Woondroom en Nomea.

Het Krakeel is een wooninitiatief dat de ambitie heeft om een wooncoöperatie met voornamelijk middenhuur­woningen, maar ook een aantal sociale huurwoningen en gemeenschappelijke faciliteiten te ontwikkelen. Kernwaarden die Het Krakeel hierbij nastreeft zijn onder andere het vormen van een hechte gemeenschap, duurzame betaalbaarheid van woningen en toekomstbestendigheid. Het Krakeel wil ook ruimte bieden aan kwetsbare doelgroepen. Stichting Woondroom is een initiatiefgroep van ouders die een woonzorglocatie wil ontwikkelen voor 16 tot 24 (jong)volwassenen met een ernstige, meervoudige beperking­die 24/7 zorg nodig hebben. Nomea wil een woongroep voor ouderen realiseren met huur­ woningen in de vrije sector en gemeenschappelijke ruimten. Namens de gemeente adviseert en begeleidt Centrum Groepswonen deze initiatiefgroepen om zich verder te professionaliseren en organiseren, bijvoorbeeld op financieel vlak of door ze te adviseren over het opstellen van statuten of een Programma van Eisen. Naast de hiervoor genoemde locaties, waar mogelijkheden worden onderzocht voor het toevoegen van nieuwe woningen in een innovatieve woonvorm, werkt de gemeente ook met maatschappelijke partners samen aan de ontwikkeling van innovatieve woon(zorg)concepten en de implementatie hiervan binnen de bestaande woningvoorraad. Dit wordt nader toegelicht in de paragraaf over inspanning 3.

Inspanning 2: inventariseren en bestemmen potentiële locaties en vastgoedobjecten Deze inspanning is uitgewerkt door locaties te inventariseren en van alle potentieel geschikte locaties die bij de gemeente in beeld komen, in kaart te brengen wat de status is van ontwikkelingen op de locaties, welke kansen er in de programmering liggen voor innovatieve woonvormen, wie eigenaar is, wie vanuit de gemeente projectleider is en welke ontwikkelaars en/of woningcorporaties betrokken zijn of grondposities hebben. Daarnaast is in 2024 een inventarisatie gemaakt van initiatiefgroepen die interesse hebben om in Den Haag een collectieve woonvorm te starten. Hierbij zijn vijftien initiatiefgroepen in beeld gebracht. Van deze groepen wordt geregistreerd wie de initiatiefnemers/contactpersonen zijn, wat hun doelstelling is en hoeveel geïnteresseerden zich hebben aangemeld. Initiatiefnemers worden bij Centrum Groepswonen uitgenodigd voor een informerend gesprek over groepsvorming, het werven en vasthouden van leden en het opzetten van een vereniging of stichting. Ook de gemeente adviseert initiatiefgroepen (zie onder inspanning 1). Op deze manier worden de groepen een serieuze gesprekspartner voor overheid en marktpartijen, zodra een locatie in zicht komt.

Op basis van de geïnventariseerde locaties en de inventarisatie van initiatiefgroepen worden mogelijke matches tussen locaties en groepen onderzocht. Centrum Groepswonen inventariseert ook individuen met belangstelling voor groepswonen. Hierover wordt meer toegelicht onder inspanning 5.

8

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

Inspanning 3: afspraken met woningcorporaties, beleggers en ontwikkelaars De gemeente zoekt contact met woningcorporaties en ontwikkelaars om de mogelijkheden voor innovatieve woonvormen in ontwikkelingen te bespreken. Onder inspanning 1 is dit reeds toegelicht en is ook een aantal locaties genoemd waar kansen liggen voor de realisatie van innovatieve woonvormen. Daarnaast werkt de gemeente met diverse maatschappelijke partijen, waaronder woningcorporaties, samen aan de ontwikkeling van innovatieve woon(zorg)concepten, pilots hieromtrent en is in de prestatieafspraken met de woningcorporaties aandacht besteed aan de rol van de corporaties in de ontwikkeling en realisatie van innovatieve woonvormen binnen Den Haag. Hieronder worden een aantal concrete acties en resultaten uitgelicht. Staedion heeft in samenwerking met Centrum Groepswonen kaders vastgesteld voor het oprichten en onderhouden van nieuwe woongroepen. Deze kaders beschrijven welke stappen ondernomen moeten worden en bevatten afspraken over in- en externe rollen. Bijvoorbeeld welke taken Centrum Groepswonen op zich neemt ten behoeve van de groepsvorming en hoe de toewijzing van de woningen wordt geregeld. Als in de toekomst binnen het vastgoed van Staedion woongroepen geplaatst worden, worden de selectie van bewoners en de groepsvorming conform de vastgestelde kaders vormgegeven.

Het project groepswonen in de Kornalijn (Hofzichtlaan – Het Kleine Loo) is voor Staedion de pilot die volgens deze kaders wordt georganiseerd­. Ook Hof Wonen heeft deze kaders intern vastgesteld. De gemeente werkt met onder meer woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties aan de ontwikkeling van een innovatief en collectief woonzorgconcept voor senioren: Haags Plus Wonen. De aanleiding van deze samenwerking is de toenemende vergrijzing van de bevolking van de stad. Het aantal senioren neemt toe en gelijktijdig worden deze senioren ook steeds ouder. Dit leidt tot een toename in zowel het volume als de complexiteit van de zorgvraag. In combinatie met de toenemende druk op het zorg­personeel, de afname van het aantal mantelzorgers en het landelijk beleid dat erop gericht is om ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen, vragen deze ontwikkelingen om innovatieve oplossingen. In het licht van deze opgaven onderzoeken gemeente en partners hoe wonen, zorg en welzijn in samenhang georganiseerd kunnen worden voor zelfstandig wonende senioren. Dit nieuwe woonzorgconcept wordt in dialoogsessies verder uitgewerkt vanuit zes fundamenten: zorg, welzijn, voorzieningen in de buurt, wonen, bewoners en slimme toepassingen (thuistechnologie).

In het eerste kwartaal van 2025 vonden drie dialoogsessies plaats, waarin de verschillende partijen met elkaar het gesprek aangingen om zo vanuit verschillende perspectieven een gezamenlijk concept te ontwikkelen en een plan van aanpak voor de realisatie van dit concept uit te werken. De betrokken woningcorporaties onderzoeken welke locaties binnen hun bestaande complexen geschikt zijn om het Haags Plus Wonen in de toekomst te implementeren. Hiervoor zijn ter voorbereiding van de derde dialoogsessie in totaal 70 locaties geïnventariseerd door alle betrokken partijen, waarvan nader wordt onderzocht welke het meest geschikt zijn voor toekomstige implementatie van Haags Plus Wonen. Inmiddels zijn er vijf pilotlocaties geselecteerd. In het vervolg van 2025 werken de betrokken partijen het woonzorgconcept verder uit en wordt ook gefocust op onder andere het inrichten van de governance, het verkennen van de financieringsmogelijkheden en het uitwerken van business cases. Ook heeft de gemeente Den Haag in 2024 samen met woningcorporatie Staedion en zorgaanbieder Middin meegedaan aan de Woonzorgchallenge van het College van Rijksbouwmeester en Rijksadviseurs. De Woonzorgchallenge is een nieuw instrument voor woningcorporaties om locaties niet alleen ruimtelijk, maar ook sociaal te ontwikkelen.

In de Woonzorgchallenge werken bewoners samen met multidisciplinaire­teams van ontwerpers, sociaal ondernemers en zorgprofessionals aan een nieuw woonzorgconcept. De pilotlocatie is het woonzorgcomplex van Staedion aan de Beresteinlaan in Den Haag Zuidwest. Het complex bestaat uit 74 zelfstandige appartementen voor senioren en de woonlocatie van Middin met drie woongroepen voor mensen met een verstandelijke beperking. Twee ontwerpteams hebben interessante concepten opgeleverd. Het eindconcept van team Over & Weer is geselecteerd om gedetailleerd getoetst te worden op haalbaarheid. Over & Weer zet in op een verschuiving van zorg naar gezondheid, van individualisme naar ‘samen aan zet’ en een combinatie van korte én lange termijnoplossingen. Het concept

9

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

Over & Weer bevordert sociale verbindingen en interactie verder dan fysieke bouwstenen. Het richt zich op sociale cohesie en lange termijn welzijn op drie niveaus: tussen bewoners, tussen bewoners en hun omgeving­, en tussen bewoners en (zorg)organisaties. Met de Woonzorgchallenge Beresteinlaan willen we een breder instrument ontwikkelen dat ook op andere locaties toegepast kan worden. Daarnaast heeft de gemeente gewerkt aan het voorbereiden van een pilot voor een innovatieve manier van woningtoewijzing groepswonen in wooncomplex ‘Het Coornhert’ van corporatie Woonzorg Nederland. In deze pilot wordt afgeweken van de reguliere rangorde van woningtoewijzing om huurders aan te kunnen trekken op grond van hun motivatie en vermogen om bij te dragen aan een positievere balans tussen vragers en dragers in het complex. Hiervoor stelt Woonzorg Nederland 20 appartementen ter beschikking voor bemiddeling via Centrum Groepswonen. De doelgroep bestaat uit alleenstaande 65-plussers die recht hebben op een sociale huurwoning en die een sociale huurwoning achterlaten. De beoogde doelgroep bestaat uit mensen die zelfstandig willen wonen met gebruik van gemeenschappelijke voorzieningen en die zich actief willen opstellen om samen met andere bewoners activiteiten te organiseren.

Met deze pilot onderzoeken de gemeente en betrokken partijen de mogelijkheden voor geclusterd wonen met dragende en vragende bewoners en wordt maatwerk geboden voor een specifieke doelgroep, locatie en woonvorm met oog voor de initiatiefnemers. Hoewel deze voortgangsrapportage zich richt op de periode april 2024 tot en met april 2025, kan gemeld worden dat deze pilot inmiddels van start is gegaan. In het kader van de pilot is in de software van Woonnet Haaglanden een module toegevoegd, zodat kandidaten een motivatiebrief kunnen indienen. Middels de eerste advertentieronde in augustus 2025 zijn er 4 verhuringen gerealiseerd. In oktober 2025 volgt een tweede advertentieronde. In de tweede helft van 2024 zijn de prestatieafspraken tussen het college, de in Den Haag actieve woningcorporaties en hun huurdersorganisaties opgesteld, gericht op uitvoering in 2025. Deze prestatieafspraken zijn in februari 2025 ondertekend. Hierbij zijn ook afspraken gemaakt met betrekking tot innovatieve woonvormen. Bijlage 2 bevat een overzicht van deze afspraken. Inspanning 4: beter benutten bestaand vastgoed In de Woonvisie Den Haag 2040 (RIS319812) is vastgelegd dat onderzocht wordt hoe de bestaande woningvoorraad beter kan worden benut. Daarin wordt genoemd dat er onder andere gekeken wordt naar het verruimen van regels rondom kamerbewoning, bouwkundig splitsen, en hospitaverhuur.

Deze regels komen aan bod in de nieuwe Nota Woningvoorraad 2025, waarvan het ontwerp vanaf 17 juli tot en met 8 oktober ter inzage lag (RIS322728). Door het verruimen van de regels is er straks meer mogelijk voor initiatieven die met behulp van bouwkundig splitsen, hospitaverhuur, of kamerbewoning iets willen realiseren voor een bepaalde doelgroep. Ook innovatieve woonconcepten die van één van deze manieren van beter benutten gebruik willen maken, krijgen zo meer mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan woonvormen waarbij onzelfstandige woningen met gedeelde voorzieningen worden gerealiseerd - dit valt onder de regels van kamer­bewoning. De nieuwe Nota Woningvoorraad 2025 wordt samen met een aangepaste Huisvestingsverordening in de tweede helft van 2025 aangeboden aan de raad. In het kader van het beter benutten van de bestaande woningvoorraad en de huisvesting van statushouders werkt de gemeente Den Haag momenteel met woningcorporatie Staedion samen aan een pilot omtrent kamergewijze verhuur voor statushouders. Door kamergewijze verhuur kunnen twee alleenstaande statushouders in één woning worden gehuisvest. Dit vermindert de druk op de woningvoorraad en creëert een doorstroomoptie voor de toekomstige bewoners. Naar verwachting sluiten nog vier woningcorporaties zich later in 2025 aan bij de pilot.

Het doel van dit project is om voor april 2030 minimaal 150 statushouders in 75 woningen te huisvesten door middel van kamergewijze verhuur. Tot dusver zijn in het eerste kwartaal van 2025 in het kader van dit project 8 statushouders in 4 woningen gehuisvest.

10

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

2. Stimuleringslijn 2: Communicatie en informatie De tweede stimuleringslijn van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen is gericht op het vergroten van de beschikbaarheid van informatie over innovatieve woonvormen bij diverse partijen, zoals particulieren­met een innovatieve woonwens en samenwerkingspartners in de stad, mede om de toegevoegde waarde en urgentie van innovatieve woonvormen te benadrukken. Inspanning 5: doorontwikkelen ikbouwindenhaag.nl naar de digitale portal innovatieve woonvormen In de tweede stimuleringslijn is als inspanning opgenomen om de bestaande website ikbouwindenhaag.nl om te vormen naar een digitaal informatiepunt en loket voor innovatieve woonvormen. Tot op heden heeft de doorontwikkeling van de website niet plaatsgevonden. Er is gekozen om de website van Centrum Groepswonen te benutten voor informatievoorziening over innovatieve woonvormen. Centrum Groepswonen heeft de informatie op haar website het afgelopen jaar uitgebreid met specifieke informatie voor ontwikkelaars en corporaties die interesse hebben in het ontwikkelen van innovatieve woonvormen. Naast het creëren van digitale informatiebronnen voor de externe omgeving, is ook gewerkt aan het verder ontwikkelen van interne data.

Centrum Groepswonen heeft in 2024 de registratie van circa 1.600 mensen die op zoek zijn naar een (levensloopbestendige) woning met gemeenschappelijke voorzieningen geautomatiseerd. Hierdoor kan er met verschillende filters gezocht worden naar belangstellenden voor projecten van ontwikkelaars, beleggers en woningcorporaties. Er zijn filters mogelijk op bijvoorbeeld stadsdeel, huur of koop, doorstromen, etc. Dit biedt de mogelijkheid om belangstellenden direct te koppelen aan ontwikkelende partijen of mee te nemen in de planvorming. De database is zo geschikt gemaakt om, naast senioren, nu ook een nieuwe instroom van belangstellenden van alle leeftijden voor alle vormen van innovatief wonen, conform de doelstelling van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen, op te nemen. Inspanning 6: één zichtbaar en verbonden aanspreekpunt binnen de gemeente met expertise en mandaat Binnen de gemeente zijn twee medewerkers werkzaam die zich richten op de uitvoering van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen. Zij fungeren vanuit de gemeente als aanspreekpunt voor stakeholders, initiatiefnemers en ontwikkelende partijen op het gebied van innovatieve woonvormen. Gedurende het afgelopen jaar hebben zij met diverse ontwikkelende partijen en initiatiefnemers verbinding gelegd en met hen meegedacht over de mogelijkheden om innovatieve woonvormen te realiseren (zie onder inspanning 1).

Ook voeren zij gesprekken met woningcorporaties en andere maatschappelijke partners over de ontwikkeling van innovatieve woon(zorg)vormen, zoals Haags Plus Wonen (zie onder inspanning 3). Daarnaast zijn zij actief bezig met het uitbreiden van hun interne en externe netwerk, het informeren van stakeholders over wat innovatieve woonvormen inhouden en welke kansen ze bieden en het actief promoten van innovatieve woonvormen. Naast de rol die de betrokken ambtenaren van de gemeente spelen als aanspreekpunt naar maatschappelijke partners, ontwikkelende partijen en initiatiefnemers fungeert ook Centrum Groepswonen als laagdrempelig aanspreekpunt voor geïnteresseerden en initiatiefnemers. Naast externe communicatie is er in de afgelopen periode ook aan interne communicatie binnen de gemeente gewerkt, om breder binnen de gemeentelijke organisatie bekendheid te geven aan innovatieve woonvormen en collega’s erover te informeren en enthousiasmeren. In dit kader is bijvoorbeeld bij het DSO Lab Den Haag de film over het ontstaan van wooncoöperatie De Warren in Amsterdam getoond. Na afloop ontstond een geanimeerd gesprek met de zaal, waar zo’n 50 medewerkers van DSO en enkele medewerkers van andere diensten aanwezig waren. Daarnaast is een aantal excursies georganiseerd voor medewerkers van de gemeente en gemeenteraadsleden, bijvoorbeeld naar een aantal knarrenhoven en CPO’s.

Tenslotte is de gemeente Den Haag medeorganisator geweest van het pre-congres en het congres ZorgSaam Wonen op

11

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

respectievelijk 2 en 3 oktober 2024. Tijdens dit congres zijn verschillende presentaties en workshops rondom het thema innovatieve woonvormen gegeven en heeft de gemeente contacten kunnen leggen met andere steden en organisaties. Bijlage 2 bevat een overzicht van de diverse bijeenkomsten en excursies die hebben plaatsgevonden. Inspanning 7: communicatieplan innovatieve woonvormen Als onderdeel van de stimuleringslijn rondom communicatie en informatie is in het Stimuleringsplan opgenomen dat er een meerjarig communicatieplan wordt opgesteld. Tot dusver is echter gebleken dat de ruimte voor ontwikkeling van woningen binnen de gemeente schaars is en er zich daardoor ook weinig concrete locaties voordoen waar initiatiefnemers een innovatieve woonvorm kunnen realiseren. Het is niet wenselijk om inwoners aan te sporen zich professioneel te verenigen en zich aan te melden met initiatieven, zolang er weinig concrete kansen voor locaties liggen en er reeds andere initiatieven in beeld zijn die ook afwachten tot er een geschikte locatie beschikbaar komt. Daarom is er tot op heden voor gekozen om af te wachten met het opstellen van een communicatieplan. Als er meer perspectief komt op concrete locaties voor innovatieve woonvormen, kan gewerkt worden aan een communicatieplan.

Tot die tijd verzorgen de gemeente en Centrum Groepswonen de communicatie over innovatieve woonvormen, zoals onder de voorgaande twee inspanningen is toegelicht.

12

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

3. Stimuleringslijn 3: Beleid, proces en overeenkomsten De derde inspanningslijn van het Stimuleringsplan richt zich op het beleidsmatig verankeren van de ambities­op het gebied van innovatieve woonvormen en het uitwerken van procesbeschrijvingen en juridische­basisteksten. Dit moet bijdragen aan het gewenste ‘level playing field’ voor innovatieve woonvormen en ervoor zorgen dat innovatieve woonvormen voldoende prioriteit krijgen. Daarnaast dragen procesbeschrijvingen eraan bij dat het complexe en langdurige proces dat komt kijken bij de realisatie van innovatieve woonvormen verduidelijkt wordt voor initiatiefnemers. Inspanning 8: verankeren in beleidsnotities Het afgelopen jaar is gewerkt aan het verankeren van innovatieve woonvormen in relevante beleidsstukken. In december 2024 heeft de gemeenteraad de Woonvisie Den Haag 2040 ‘Wonen in een stad in balans’ (RIS319812) met daarin het gemeentelijke volkshuisvestingsbeleid vastgesteld. De Woonvisie Den Haag 2040 bevat vier speerpunten met binnen ieder speerpunt meerdere actielijnen. Binnen de actielijnen onder het eerste speerpunt, ‘betaalbaar (ver)bouwen in alle delen van de stad’, is aandacht voor de rol van innovatieve woonvormen.

Ten eerste wordt in het kader van de tweede actielijn omtrent het efficiënt gebruiken van de woningvoorraad benoemd dat methoden om binnen de bestaande voorraad woningen toe te voegen (zoals optoppen en woningsplitsing) kansen bieden voor innovatieve woonvormen, bijvoorbeeld door bestaande woningen toegankelijk te maken voor andere typen bewoning (zoals woongroepen of hofjeswoningen). Daarnaast is de uitvoering van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen vastgelegd in actielijn 8 van de Woonvisie Den Haag 2040. In de Omgevingsvisie Den Haag 2050 ‘Thuis in een groene metropool aan zee’ (RIS322469) is specifiek aandacht voor collectieve en innovatieve woonzorgconcepten. De Omgevingsvisie Den Haag 2050 bevat vijf bewegingen die duidelijkheid geven over de koers die de gemeente wil varen. De eerste beweging hiervan, ‘Thuis in een divers Den Haag’, richt zich op de voorwaarden waaronder de huidige en toekomstige bewoners van Den Haag zich thuis voelen in de stad. Een onderdeel van deze beweging is het bouwen van vitale wijken. In het kader van het bouwen van vitale wijken is speciale aandacht voor nieuwe woonvormen en passende huisvesting voor met name ouderen en zorgdoelgroepen, zoals collectieve en innovatieve woonzorgconcepten. Daarnaast is de afgelopen periode gewerkt aan de Ontwerp Woonzorgvisie 2040 ‘Samen zorgen voor een thuis’ (RIS321760).

Dit beleidsdocument bevat een visie op de opgaven op het gebied van wonen, zorg en welzijn van doelgroepen als senioren, aandachtsgroepen met een gecombineerde woon- en zorgvraag en aandachtsgroepen met een specifieke woonvraag. De Ontwerp Woonzorgvisie 2040 vertaalt deze opgaven naar zes ambities. Eén van deze ambities is het realiseren van meer collectieve en innovatieve woon(zorg) concepten. In de Ontwerp Woonzorgvisie 2040 is opgenomen dat met innovatieve woonvormen zorg, welzijn en ondersteuning slim georganiseerd kunnen worden en innovatieve woonvormen daardoor een mogelijkheid kunnen bieden voor ouderen die zelfstandig willen blijven wonen, maar voor wie de kloof tussen zelfstandig wonen en het verpleeghuis eigenlijk te groot is geworden. Ook voor uitstromers uit een zorginstelling kan een collectieve woonvorm een aantrekkelijke optie zijn. Inspanning 9: juridische basisteksten opstellen Om snel te kunnen schakelen bij kansen voor innovatieve woonvormen is als inspanning in het Stimulerings­plan opgenomen om juridische basisteksten te ontwikkelen voor bijvoorbeeld planuitwerkings­ kaders, tenders, anterieure overeenkomsten en aanbestedingen. In het afgelopen jaar zijn verschillende (concept) planuitwerkingskaders geschreven waarin mogelijkheden voor collectieve woonvormen worden

13

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

benoemd (zie onder inspanning 1). Deze teksten kunnen ook bij toekomstige planuitwerkingskaders als voorbeeld dienen om innovatieve woonvormen te stimuleren. Inspanning 10: ontwikkelen en beschrijven van processen en stappenplannen voor realisatie van collectieve woonvormen zoals CPO’s en wooncoöperaties Om initiatiefnemers te ondersteunen en inzicht te bieden in het omvangrijke proces van het realiseren van innovatieve woonvormen wordt ingezet op de ontwikkeling van procesbeschrijvingen en stappenplannen. De website van Centrum Groepswonen is gericht op belangstellenden voor bestaande of nieuwe woongroepen in Den Haag en biedt veel informatie op het gebied van collectieve woonvormen. Naar aanleiding van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen en het contact met ontwikkelaars en beleggers wordt de website nu uitgebreid met stappenplannen en een beschrijving van de werkwijze voor ontwikkelende partijen met georganiseerde initiatieven voor collectief wonen. De informatie is er vooral op gericht om ontwikkelende partijen duidelijk te maken dat het ontwikkelen voor woongroepen niet lastig hoeft te zijn en juist extra kansen biedt. Centrum Groepswonen kan ervoor zorgen dat groepen zich organiseren en met één stem spreken, zodat er - ook in de tijd - heldere afspraken met hen gemaakt kunnen worden.

Daarnaast werkt Centrum Groepswonen aan de ontwikkeling van formats en procesbeschrijvingen voor initiatiefgroepen om deze in de toekomst te kunnen delen via de website.

14

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

4. Stimuleringslijn 4: Financiële initiatieven Binnen de vierde stimuleringslijn van het Stimuleringsplan zijn inspanningen geformuleerd omtrent het onderzoeken en ontwikkelen van financiële instrumenten ten behoeve van de haalbaarheid en kwaliteit van innovatieve woonconcepten. Inspanning 11: onderzoeken en ontwikkelen revolverend fonds De gemeente Den Haag en het Centrum Groepswonen leveren samen met andere grote gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen, Amersfoort, Haarlem en Dordrecht) input voor de uitwerking­ van een opzet voor een landelijk leenfonds voor wooncoöperaties. Binnen dit gezelschap zullen ook tools, zoals tender uitvragen voor wooncoöperaties, worden uitgewisseld. Op 4 september 2024 heeft de gemeente Den Haag in dit kader een afvaardiging ontvangen van deze gemeenten, het ministerie van Binnenlands Zaken en Koninkrijksrelaties, de provincie Zuid-Holland, WOON, Cooplink en Centrum Groepswonen om te praten over de voorwaarden en verdeling van een revolverend fonds. Het Rijk stelt € 60 miljoen beschikbaar voor een revolverend fonds ter ondersteuning van wooncoöperaties. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gaat voor een duurzame opzet van het fonds. Op termijn moet het fonds op eigen benen kunnen staan, daarom wordt het een revolverend fonds.

Het Rijk doet een eenmalige bijdrage en vervolgens worden met de aflossingen van de gefinancierde wooncoöperaties nieuwe initiatieven gefinancierd. Tot nu toe konden wooncoöperaties slechts 50% tot 70% van de benodigde stichtingskosten bij banken lenen. De inzet is dat het fonds in samenwerking met de banken vrijwel de volledige financiering kan leveren, zodat wooncoöperaties bij één loket terecht kunnen. Zo hoeven wooncoöperaties niet meer een veelheid aan bronnen aan te boren (subsidies, crowdfunding, giften, leningen, etc.). Een andere rol van het fonds is om meer uniformiteit onder wooncoöperaties te stimuleren. Te denken valt aan standaardstatuten, duidelijkheid over rechtsvormen en een eenduidige route richting het fonds. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt samen met Cooplink aan het ontwikkelen van een keurmerk voor wooncoöperaties. Met het keurmerk is het ook voor financiers duidelijk dat het om kansrijke initiatieven gaat. In februari 2025 heeft het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening de subsidietender gepubliceerd­, waar partijen die geïnteresseerd zijn in het opzetten en beheren van het revolverend fonds tot 14 april op konden reageren.1 Inmiddels is duidelijk dat SVN (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting) het revolverende­fonds voor wooncoöperaties zal beheren.

Cooplink fungeert als landelijk advies- en kenniscentrum voor wooncoöperaties en er is sprake van een rol voor Crowdbuilding als digitaal landelijk platform en registratieloket voor initiatiefgroepen en overheden. Naar verwachting komt het fonds in 2026 beschikbaar. Inspanning 12: onderzoeken en ontwikkelen subsidiemogelijkheden aanloopkosten innovatieve woonvormen Wij onderzoeken hoe we de financiële middelen die beschikbaar zijn vanuit het Stimuleringsplan kunnen inzetten ten behoeve van de ontwikkeling van innovatieve woonvormen. Momenteel werken we aan de ontwikkeling van een subsidieregeling, waarmee we in plankosten van innovatieve woonvormen tegemoet willen komen (bijvoorbeeld het uitvoeren van haalbaarheidsonderzoeken). Daarnaast willen we hiermee de realisatiekosten van collectieve woonvormen ondersteunen, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte voor meerdere woningen. Naar verwachting wordt deze subsidieregeling begin 2026 vastgesteld. 1 Staatscourant 2025, 3515 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen

15

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

5. Financiën Bij de vaststelling van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen zijn ook financiële middelen beschikbaar gesteld ten behoeve van de uitvoering ervan. Dit budget bedraagt € 5 miljoen voor de volledige doorlooptijd (2023-2027). De financiële dekking vindt plaats vanuit de Enecomiddelen voor de extra impuls betaalbaar wonen (RIS3009925). In de periode van april 2024 t/m april 2025 heeft de gemeente Stichting Centrum Groepswonen voor diens werkzaamheden ten behoeve van het Stimuleringsplan vanuit dit budget in totaal € 48.730 betaald. Daarnaast heeft de gemeente in het eerste kwartaal van 2025 een externe medewerker ingehuurd ter ondersteuning van het Stimuleringsplan. Vanaf februari 2025 tot en met april 2025 is € 34.938 besteed aan deze inhuur. De gemeente heeft tenslotte in maart 2025 vanuit het budget van het Stimuleringsplan een financiële bijdrage van € 5.600 toegekend aan initiatiefgroep Stichting Woondroom. Dit is een initiatiefgroep van ouders die een woonzorglocatie wil ontwikkelen voor 16 tot 24 (jong)volwassenen met een ernstige, meervoudige­beperking die 24/7 zorg nodig hebben. Stichting Woondroom heeft deze bijdrage ingezet voor de inhuur van een architect en een tekenaar.

16

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

6. Reflectie Het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen is vastgesteld voor een periode van vijf jaar (2023-2027). De inspanningen hebben zich tot dusver vooral gericht op het beleidsmatig verankeren van de doelstellingen van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen, het in beeld brengen van geïnteresseerde groepen en individuen, het opbouwen van een intern netwerk en een netwerk met externe partners, kennisdeling­en informatievoorziening. De realisatie van nieuwe innovatieve woonvormen is uitdagend gebleken. Het voornaamste knelpunt in de realisatie van innovatieve woonvormen is het gebrek aan (geschikte) locaties­in zowel de nieuwbouw als in bestaande bouw. Hier zijn verschillende redenen voor. Zo zijn de projectontwikkelingen op de meeste locaties al jaren in voorbereiding. Innovatieve woonvormen zijn in deze reeds jaren lopende projecten meestal niet al in het beginstadium meegenomen. Dat maakt implementatie van innovatieve woonvormen binnen de lopende planvorming moeizaam. De kennis over innovatieve woonvormen bij de gemeente en stakeholders groeit, maar blijkt nog onvoldoende om genoeg draagvlak te kunnen organiseren. Daarnaast geldt dat er een groot scala aan ambities wordt nagestreefd bij ruimtelijke ontwikkelingen, zowel vanuit het beleidsterrein wonen als vanuit andere beleidsterreinen, zoals mobiliteit of economie.

Deze stapeling van ambities maakt het moeilijk om tot realisatie van innovatieve woonvormen te komen. Om innovatieve woonvormen mogelijk te maken, is integraal samenwerken van verschillende afdelingen binnen de gemeente noodzakelijk. Het realiseren­van innovatieve woonvormen moet gezien worden als een gezamenlijk doel en niet als een extra taakstelling vanuit het beleidsterrein wonen. In gesprekken met ontwikkelaars wordt over het algemeen positief gereageerd op innovatieve en collectieve woonvormen. Toch bestaat er regelmatig een mate van terughoudendheid in het daadwerkelijk opnemen van een innovatieve woonvorm in de projectontwikkeling. Het realiseren van reguliere woningbouwplannen is al een uitdagend en ingewikkeld proces voor ontwikkelaars en zij zijn daardoor terughoudend in het toevoegen van wat zij soms beschouwen als een extra uitdaging aan hun projecten. Verder worden er zorgen geuit over parkeernormen die niet passend zijn bij innovatieve woonvormen en het gebrek aan mogelijkheden voor specifiek toewijzingsbeleid bij innovatieve en collectieve woonvormen. Ondanks dat er uitdagingen bestaan voor de realisatie van innovatieve woonvormen, constateren wij dat er zeker kansen liggen en dat de inspanningen die in het kader van het Stimuleringsplan tot dusver zijn uitgevoerd ook bijdragen aan de kansrijkheid van innovatieve woonvormen.

Zo merken wij dat de bekendheid van innovatieve woonvormen en het draagvlak ervoor binnen de gemeentelijke organisatie, maar ook bij maatschappelijke partners sterk is gegroeid. Ook wordt samen met de maatschappelijke partners gewerkt aan de ontwikkeling van innovatieve woonzorgconcepten (zie onder inspanning 3) en is binnen de planvorming van ruimtelijke ontwikkelingen steeds meer aandacht voor de mogelijkheden van innovatieve woonvormen (zie onder inspanning 1). Daarom vertrouwen wij erop dat de continuering van onze inspanningen in het kader van het Stimuleringsplan nog binnen de doorlooptijd ervan zal leiden tot nieuwe, concrete resultaten voor innovatieve woonvormen binnen de gemeente Den Haag. Het maatschappelijk belang van innovatieve woonvormen en de meerwaarde die innovatieve woonvormen kunnen bieden voor aandachtsgroepen staan buiten kijf. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het karakter van de initiatiefgroepen voor collectieve woonvormen die in beeld zijn bij de gemeente. Meerdere van deze initiatiefgroepen streven ernaar een woonvorm te realiseren die gericht is op doelgroepen als senioren en mensen met een zorgvraag, zijn cultuursensitief, streven naar ecologische duurzaamheid of geven aan open te staan voor een diverse bewonersgroep met bijvoorbeeld ook ruimte voor bewoners uit een speciale doelgroep (zoals statushouders of dakloze mensen).

Daarnaast richten de gezamenlijke inspanningen­ van de gemeente en haar maatschappelijke partners zich op de ontwikkeling van innovatieve woon-

17

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

zorgconcepten voor senioren. Denk bijvoorbeeld aan de dialoogsessies over het Haags Plus Wonen en de Woonzorgchallenge (zie onder inspanningen 1 en 3). Innovatieve woonvormen hebben voor een divers pallet aan doelgroepen iets bijzonders te bieden en dragen zo bij aan een diverse, leefbare en inclusieve stad. Vanuit deze overtuiging werken wij in 2025 verder aan de inspanningen van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen.

18

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

7. Vooruitblik acties en inspanningen 2025 In het voorafgaande deel van deze voortgangsrapportage is toegelicht welke inspanningen er gedurende het afgelopen jaar zijn verricht in de uitvoering van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen. In dit hoofdstuk wordt vooruitgeblikt op de prioriteiten voor de komende periode en de inspanningen waarop wij ons zullen richten. De gemeente gaat door met het inventariseren van potentiële locaties, initiatiefgroepen en belang­ stellenden om kansrijke locaties nader in beeld te brengen en waar mogelijk te koppelen aan een initiatief­ groep. Om beter zicht te krijgen op de belangstelling voor collectief wonen in Den Haag, organiseert­ Centrum Groepswonen in juli 2025 een Collectief Wonen-Café. Deze bijeenkomst heeft inmiddels plaats­gevonden en stond in het teken van onderlinge ontmoeting tussen initiatiefgroepen en belangstellenden voor collectief wonen en het delen van informatie. Daarnaast is de gemeente bij meerdere ontwikkelingen reeds in gesprek met de ontwikkelende partij over de mogelijkheden voor innovatieve woonvormen (zie onder inspanning 1). De gemeente zet bij deze ontwikkelingen haar inspanningen voort om de realisatie van innovatieve woonvormen te stimuleren. In de volgende voortgangsrapportage van het Stimuleringsplan innovatieve woonvormen hopen wij de resultaten van deze inspanningen met de gemeenteraad te kunnen delen.

Centrum Groepswonen stelt een woonwensenpanel samen uit haar databestand van belangstellenden, onder de naam ‘Zo willen wij wonen’. Dit panel zal fungeren als de stembuis van belangstellenden in groepswonen. Het panel zal worden ingezet en bevraagd op het moment dat ontwikkelaars of overheden meer input willen over de wensen die leven onder belangstellenden voor collectieve woonvormen. Tot dusver hebben zich 38 belangstellenden aangemeld om actief te worden voor dit panel. In mei 2025 vindt een eerste bijeenkomst plaats. Deze startbijeenkomst heeft inmiddels plaatsgevonden. Hier waren 15 belangstellenden bij aanwezig. Centrum Groepswonen stelt in het najaar van 2025 een werkplan op voor het vervolgproces. Verder gaat de gemeente in samenwerking met woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties door met de ontwikkeling van Haags Plus Wonen. Na de ontwikkeling van dit innovatieve woonzorgconcept middels de dialoogsessies in het eerste kwartaal van 2025 wordt onderzocht op welke locaties in het vastgoed van de woningcorporaties kansen liggen om dit concept te implementeren (zie onder inspanning 3). De gemeente stimuleert en faciliteert waar mogelijk de implementatie van Haags Plus Wonen binnen wooncomplexen. Inmiddels zijn er vijf pilotlocaties geselecteerd. De intentie is om het in de komende jaren verder uit te breiden.

In de periode van 15 april tot en met 26 mei lag de Ontwerp Woonzorgvisie 2040 ter inzage. Als de Woonzorgvisie 2040 is vastgesteld door de gemeenteraad, wordt gestart met het uitwerken van een stadsbreed­uitvoeringsplan en gebiedsgerichte uitvoeringsplannen. Een belangrijk doel voor 2025 is om innovatieve woon(zorg)concepten te verankeren in deze gebiedsgerichte uitwerkingen van de Woonzorgvisie 2040. Daarnaast werkt de gemeente momenteel aan de ‘Raamovereenkomst wonen 2026-2030’. Hierin leggen de gemeente, de in Den Haag actieve woningcorporaties en bijbehorende huurdersorganisaties meerjarige afspraken vast. Eén van onze doelen is om ook in deze Raamovereenkomst afspraken met de woning­ corporaties te maken over de ontwikkeling van innovatieve woonvormen.

19

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

Naast de inspanningen van de gemeente Den Haag, vinden ook op landelijk niveau ontwikkelingen plaats op het gebied van met name collectieve woonvormen. Eerder in deze voortgangsrapportage werd al stilgestaan bij de ontwikkeling van een landelijk revolverend fonds voor wooncoöperaties (zie onder inspanning­11). Daarnaast is in maart 2025 het initiatiefwetsvoorstel ‘Wet ter Bevordering van Wooncoöperaties (WBW)’ ingediend door SP-kamerlid Sandra Beckerman.2 Dit wetsvoorstel beoogt wooncoöperaties een duidelijke wettelijke definitie en status te geven. Op dit moment staat nog niet vast hoe het verdere verloop van deze ontwikkelingen er precies uit zal zien. Wel geven deze ontwikkelingen aan dat innovatieve woonvormen ook op landelijk niveau steeds meer aandacht krijgen. De gemeente Den Haag houdt dit soort ontwikkelingen nauwlettend in de gaten en onderzoekt hoe ze kunnen bijdragen aan de stimulering van innovatieve woonvormen in onze stad. Ook tracht de gemeente actief bij te dragen aan landelijke ontwikkelingen die helpen innovatieve woonvormen te stimuleren, zoals afgelopen jaar is gedaan in het kader van het revolverend fonds (zie onder inspanning 11) en door als onderdeel van de G4 richting de Rijksoverheid te lobbyen voor het beschikbaar stellen van financiële middelen voor innovatieve en collectieve­woon(zorg)concepten.

2 Een nieuwe wet voor wooncoöperaties – Cooplink

20

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

Bijlage 1: werkbezoeken en bijeenkomsten tussen april 2024 en april 2025 - 17 juni 2024: werkbezoek Thuisplusflats (Laurens flat) en SOR in Rotterdam en Rijswijk (Wonen met een Plus). Deelname ouderenconsulenten, OCW, DSO, woningcorporaties, Centrum Groepswonen. - 19 januari 2024: werkbezoek van DSO en Centrum Groepswonen aan Chateau Bleu, Den Haag. Dit is een voormalige serviceflat in Haagse Hout met koop- en huurappartementen met veel gemeenschappelijke ruimten en voorzieningen. - 26 juni 2024: werkbezoek Knarrenhof Gouda en Zeewolde. Knarrenhof Gouda is een voorbeeld van collectief wonen voor senioren in gestapelde woningen, in Zeewolde betrof het grondgebonden woningen in een mix van koop, middenhuur en sociale huur. Aanwezig waren raadsleden van verschillende­fracties, woningcorporaties Staedion en Hof Wonen, Groepswonen door Ouderen, OCW, DSO, Centrum Groepswonen en Knarrenhof Den Haag. - 4 tot 7 juli 2024: presentatie van de gemeente Den Haag voor de Nationale Conferentie van Collectieve Woonvormen in Rennes (Frankrijk) en een workshop over Innovatieve Woonvormen in de gemeente Den Haag. Hieraan namen verschillende initiatieven deel, evenals regionale en lokale overheden en corporaties.

- 4 september 2024: overleg wooncoöperaties bij wooncoöperatie Roggeveenstraat in Den Haag met afvaardigingen­van de gemeenten Utrecht, Delft, Rotterdam, Amsterdam, Groningen, Haarlem en Amersfoort, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de provincie Zuid-Holland, WOON, Cooplink en Centrum Groepswonen. - 2 en 3 oktober 2024: in samenwerking met de Provincie Zuid-Holland heeft de gemeente Den Haag het ZorgSaam Wonen-congres georganiseerd. Via verschillende presentaties en workshops is het innovatief wonen geagendeerd en hebben we contacten met andere steden en organisaties gelegd. Er waren ruim 350 deelnemers aan het congres, hierdoor is een waardevol netwerk opgebouwd. - 21 oktober 2024: werkbezoek aan Wooncoöperatie De Warren in Amsterdam met DSO, OCW en Centrum Groepswonen. - 25 november 2024: Bijeenkomst bij Centrum Groepswonen met Stichting Knarrenhof en de woning­ corporaties Arcade, Hof Wonen, Haag Wonen en Stadion. Hierbij zijn mogelijkheden voor samenwerking besproken en locaties voor haalbaarheidsonderzoek geïnventariseerd bij de woningcorporaties.

- 27 november 2024: overleg wooncoöperaties in Broedplaats en wooncoöperatie Bajesdorp in Amsterdam met afvaardigingen van de gemeenten Utrecht, Delft, Rotterdam, Amsterdam, Groningen, Haarlem en Amersfoort, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, provincie Zuid-Holland, WOON, Cooplink en Centrum Groepswonen. - 17 december 2024: Bijeenkomst DSO Lab in het Filmhuis Den Haag. Vertonen documentaire ontstaan Amsterdamse wooncoöperatie De Warren en panelgesprek over hoe we deze zogenaamde derde bouwstroom ook in Den Haag kunnen realiseren (ca. 50 medewerkers van DSO). Deze bijeenkomst zorgde voor meer kennis en enthousiasme over innovatieve woonvormen. - 31 januari 2025: werkbezoek jongerenhuisvesting Stepstone en Kop Zuidas in Amsterdam. Deelname vanuit OCW, DSO, woonstichting Lieven de Key, Centrum Groepswonen en de TU Delft. - 12 februari 2025: overleg wooncoöperaties in de Startmotor in Rotterdam met afvaardigingen van de gemeenten Utrecht, Delft, Rotterdam, Amsterdam, Groningen, Haarlem en Amersfoort, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, provincie Zuid-Holland, WOON, Cooplink, Crowdbuilding en Centrum Groepswonen. - 18 maart 2025: informatiebijeenkomst over optoppen voor de VvE’s De Raden.

21

Stimuleringsplan Innovatieve Woonvormen

22

Bijlage 2: prestatieafspraken 2025 Woningcorporatie

Afspraken m.b.t. innovatieve woonvormen

Woonzorg Nederland (RIS321363)

“Woonzorg Nederland voorziet in minimaal 100 woningen voor innovatieve woonvormen. De afgelopen jaren heeft Woonzorg Nederland haar woonvormen doorontwikkeld die vorm en inhoud aan ontmoeten en samenredzaamheid geven. En we hebben in onze Living Labs de relatie onderzocht tussen geclusterde woonvormen, ontmoeten, welbevinden en onderling hulp verlenen. In het Netwerk Vitaliteit onderzoeken we de zorgconsumptie van bewoners in relatie tot geclusterd wonen. We bouwen hier de komende jaren samen met huurders en partners op voort met nieuwe Livings Labs. Doel is te innoveren op het ontwerp en de inrichting van gebouw en tuinen, de inzet van technologie en gemeenschapsvorming. Zie voor meer informatie de brochure van Woonzorg Nederland die bij het bod is toegevoegd. Deze woonvormen passen heel goed binnen het concept ‘Innovatieve Woonvormen’ zoals vastgesteld door de Gemeenteraad in Den Haag. Woonzorg Nederland gaat graag met de Gemeente in gesprek hoe dit concept succesvol in de praktijk kan worden gebracht. Woonzorg Nederland ziet als één van de succesfactoren het realiseren van vitale communities in de wooncomplexen. Woonzorg Nederland gaat graag met de Gemeente in overleg hoe Woonzorg Nederland een bijdrage kan leveren aan het huisvesten van niet-regulier woningzoekenden en tegelijkertijd stabiele communities in de complexen kan opbouwen.