RIS323222 Cultuurhistorische waarden complex 70, Weigeliaplein eo

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines Wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/10933444 RIS323222 Contactpersoon

Ilse Rijneveld Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

DSO Monumentenzorg & Welstand Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

16 september 2025

ilse.rijneveld@denhaag.nl

Onderwerp

Cultuurhistorische waarden complex 70, Weigeliaplein e.o.

Geachte voorzitter, Tijdens de vergadering van de commissie Ruimte op 2 juli 2025, heeft wethouder Engberts namens het college toegezegd de cultuurhistorische waarde van het Weigeliaplein door middel van een brief toe te lichten (toezegging 988). Omdat cultureel erfgoed binnen mijn portefeuille valt, hebben wij in overleg afgesproken dat ik u deze toelichting toestuur. In deze brief geef ik een toelichting op het standpunt van het college inzake het verzoek tot aanwijzing van het complex 70 als gemeentelijk monument en de cultuurhistorische waarden van het complex. Rapport Polderman In 2023 heeft Haag Wonen in het kader van de voorgenomen herontwikkeling van Complex 70 Weigeliaplein onderzoek laten doen naar de cultuurhistorische waarden. Dit onderzoek is op 21 juni 2024 aan uw commissie verstrekt (RIS319245 Bijlage 4. Rapport Polderman, waardenonderzoek Wooncomplex rondom Weigeliaplein, Den Haag). Het onderzoek concludeert dat de cultuurhistorische waarde van de huidige situatie voornamelijk in de opzet van het wooncomplex zit. Het complex heeft een vrij uniek dubbel bouwblok, met de bewust geplaatste openingen in de twee ringen van bebouwing, die toegang geven tot het collectieve hof. Het hof heeft, ondanks de grootte, door de vorm van het bouwblok en de plaatsing van de toegangen een geborgen sfeer.

Het geheel is vormgegeven op een uniforme en sobere manier, met overal dezelfde hoogtes en materialen, wat bijdraagt aan het gevoel van collectiviteit. Deze kernkwaliteiten leiden tot een prettige woonomgeving, die kan worden omschreven als collectief en geborgen, ondanks de grootte van het bouwblok.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10933444

Echter de oorspronkelijke architectuur van het blok is ernstig verschraald geraakt. Het gehele complex is in twee fasen sterk aangepast, beginnend in de jaren '50, maar met name bij de grootschalige renovatie in de jaren ’70. Hierdoor zijn veel karakteristieke elementen van het complex verdwenen of sterk verarmd. De oorspronkelijke detaillering van ramen, deuren en gootlijsten is verdwenen. Daarnaast zijn ook de plattegronden van het blok ingrijpend gewijzigd. Deze interne wijzigingen hebben ook consequenties gehad in het gevelbeeld. De interne trappen werden vervangen door een collectieve portiek en de indeling van de woningen werd gewijzigd. Dit vertaalde zich naar de gevel, waar een groot deel van de trapeziumvormige entreeportalen en een deel van de raamopeningen werden dichtgezet. Ook werden alle kozijnen vervangen, waarbij de karakteristieke horizontale roeden verdwenen. Intern werd een deel van de woningen op de begane grond opgeofferd om bergingen te maken, werden er kamers samengevoegd en verdiepingen gecombineerd. Verzoek aanwijzing tot gemeentelijk monument Op 4 juli 2024 heeft de raad een verzoek ontvangen het complex 70, Weigeliaplein e.o., aan te wijzen als gemeentelijk monument. Dit verzoek is voor afdoening doorgestuurd aan het college. Het verzoekschrift is ingediend door Stichting S.O.S.

Den Haag, de Vereniging Vrienden van Den Haag, het Haags Monumentenplatform en Erfgoedvereniging Bond Heemschut commissie Zuid-Holland. Op basis van het rapport van Polderman en een afweging van de monumentale waarde, heeft het college geconcludeerd dat het complex niet voor bescherming als monument in aanmerking komt (DSO/10806946). Dat komt met name doordat de oorspronkelijke architectuur van het complex grotendeels verloren is gegaan. Bovendien zijn er uit de periode van het interbellum meerdere hoven in Den Haag die beter bewaard gebleven zijn. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de Papaverhof uit 1922 en het Esmoreitplein uit 1935. Op 8 november 2024 is dit aan de initiatiefnemers gemeld. Besluit op bezwaar Op 19 december 2024 heeft de gemeente een bezwaarschrift ontvangen, van Stichting S.O.S. Den Haag, Vereniging Vrienden van Den Haag en Erfgoedvereniging Bond Heemschut commissie ZuidHolland, tegen het besluit van het college van 8 november 2024 om het complex niet aan te wijzen als gemeentelijk monument. In het kader van de beoordeling van het bezwaarschrift, zijn de belangen van de partijen getoetst en de partijen beoordeeld op ontvankelijkheid. Uit de beoordeling van de statuten van Stichting S.O.S. Den Haag en de Vereniging Vrienden van Den Haag is gebleken, dat de bescherming van monumenten niet wordt benoemd.

Bij Erfgoedvereniging Bond Heemschut commissie Zuid-Holland daarentegen is dit wel het geval. Daarom concludeert het college in deze zaak dat de Stichting S.O.S. Den Haag en Vereniging Vrienden van Den Haag niet belanghebbend zijn. Het bezwaar van Erfgoedvereniging Bond Heemschut commissie Zuid-Holland is wél ontvankelijk verklaard. Het college heeft hierbij het advies van de Adviescommissie bezwaarschriften gevolgd. Naar aanleiding van het bezwaarschrift op het besluit van 8 november 2024, inzake afwijzing verzoek tot aanwijzing complex Weigeliaplein e.o. tot gemeentelijk monument, heeft het college advies ingewonnen van de onafhankelijke “Adviescommissie omgevingskwaliteit en cultureel erfgoed”. Op 5 februari 2025 heeft de Adviescommissie omgevingskwaliteit en cultureel erfgoed het college als volgt geadviseerd:

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10933444

“De commissie is verzocht informeel te adviseren over het belang van het Weigeliaplein, dat wil zeggen het complex begrensd door de Vlierboomstraat, de Kamperfoeliestraat, de Hortensiastraat en de Ribesstraat. De commissie constateert dat er meerdere complexen van dezelfde soort en uit dezelfde tijdsperiode aangewezen zijn als gemeentelijk monument. Dat zijn complexen die weliswaar van beperktere omvang zijn, maar architectonisch meer bijzonder en in een betere staat verkeren. De commissie constateert dat het complex door de tijd heen, in zowel de jaren vijftig als in de jaren zeventig, aan de wijzigende eisen van de volkshuisvesting is aangepast waarbij door ingrijpende renovatie en typologische wijzigingen de architectonische kwaliteiten behoorlijk zijn aangetast en verschraald. Daardoor heeft het complex niet meer de schoonheid of architectonische waarde die aanwijzing als gemeentelijk monument vraagt of rechtvaardigt. De bijzondere kwaliteit van de stedenbouwkundige structuur, waaronder de ruimtelijke opzet van de binnentuin met de generieke structuur van gevelwanden en de weloverwogen geplaatste aansluitingen op de buurt, is echter nog wel goed herkenbaar, uitzonderlijk van omvang en in goede staat. De commissie acht deze structuur een belangrijke waarde binnen het plan Berlage en adviseert daarom deze kwaliteit op enige wijze te behouden.

De commissie vraagt te kijken op welke wijze de stedenbouwkundige kernkwaliteiten behouden kunnen blijven bij eventuele planvorming. Los van haar advies over de aanwijzing tot gemeentelijk monument beveelt de commissie aan om te onderzoeken in hoeverre de bestaande bebouwing geschikt is om er een nieuw woonprogramma met hedendaagse (bouwfysische) eisen in te realiseren met een opwaardering of herinterpretatie van de oorspronkelijke architectonische kwaliteiten, dit ook vanuit duurzaamheidsoverwegingen.” Hierop heeft het college bij de heroverweging op 19 mei 2025 opnieuw geconstateerd dat ook dit advies geen aanleiding geeft om het complex alsnog aan te wijzen als gemeentelijk monument. (DSO/10891857). Beroep Erfgoedvereniging Bond Heemschut, Stichting SOS Den Haag en Vereniging Vrienden van Den Haag zijn op 19 juni 2025 bij de rechtbank in beroep gegaan tegen het besluit om het complex niet aan te wijzen. Partijen zijn het er niet mee eens dat het bezwaar van Stichting SOS Den Haag en Vereniging Vrienden van Den Haag niet ontvankelijk is beschouwd. Ook zijn de partijen het niet eens met de inhoudelijke beoordeling. Zij geven aan dat alle arbeiderswoningen uit het interbellum verloren gaan als deze niet worden beschermd als gemeentelijk monument. Het college onderschrijft deze stelling niet.

In het verweer licht het college toe dat een ander complex van arbeiderswoningen uit het interbellum wel is beschermd als gemeentelijk monument, het Esmoreitplein. De rechter heeft nog geen uitspraak gedaan in deze beroepszaak. Het is nu ook nog niet bekend wanneer de rechter een uitspraak zal gaan doen.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10933444

Cultureel erfgoed bij planontwikkeling Daar waar het complex 70 Weigeliaplein niet beschermd is als gemeentelijk monument, heeft de stedenbouwkundige opzet wel cultuurhistorische betekenis. In de Omgevingswet wordt onderscheid gemaakt tussen cultureel erfgoed als breed begrip en daarbinnen specifiek beschermde stads- en dorpsgezichten en beschermde monumenten. De Omgevingswet geeft aan dat de gemeente in het omgevingsplan rekening moet houden met cultureel erfgoed, ook als dit geen bescherming als monument of beschermd stadsgezicht heeft. Dit betekent niet dat de sloop van het complex op grond van de Omgevingswet verboden is. Het betekent wel dat bij een grote afwijking van het omgevingsplan, zoals een nieuwbouwplan dat qua stedenbouwkundige structuur afwijkt van de bestaande bouwregels, de cultuurhistorische waarde ingebracht en meegewogen zal worden. Daarom zal het college bij nieuwe planvorming de cultuurhistorische waarde zoals beschreven in het rapport van Polderman, zoals de opzet, de stedenbouwkundige structuur en typologie van het complex als belangrijke waarde benoemen. In de kaderstelling voor een nieuw te ontwikkelen plan, zal het college ervoor zorgdragen dat de cultuurhistorische waarde op een herkenbare wijze in het plan terugkomt en voor iedereen te ervaren blijft.

Ik vertrouw erop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben, Met vriendelijke groet, de wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling Saskia Bruines

4/4