RIS323213 Beleid sociale basis

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Mariëlle Vavier Wethouder van Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken Co Engberts Wethouder van Volkshuisvesting, Wijken en Zuidwest

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

OCW/10943093 RIS323213 Contactpersoon

Anna de Wit Dienst

Dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

OCW Stad en Bestuur Telefoonnummer

14070 E-mailadres

anna.dewit@denhaag.nl Bijlagen

2 Datum

19 september 2025 Onderwerp

Beleid sociale basis

Geachte voorzitter, Met deze brief wordt u geïnformeerd over het beleid ten aanzien van de sociale basis in Den Haag. De functie van de ‘sociale basis’ is in de samenleving heel belangrijk. Met de sociale basis wordt het sociale weefsel van de stad bedoeld; waar inwoners elkaar ontmoeten, meedoen en samen zorgen voor elkaar en een prettige leefomgeving. En waar inwoners die dat nodig hebben ondersteund worden. Veel partijen hebben een rol in het zorgdragen voor een goede sociale basis, zo ook de gemeente. De gemeente moet zorgen voor een goede basisinfrastructuur en inwoners in kwetsbare situaties te hulp schieten als zij er zelf met ondersteuning van hun omgeving niet (meer) uitkomen. Ook is het belangrijk dat de gemeente een actieve en regisserende rol pakt bij het stimuleren van samenwerking tussen organisaties onderling en het ondersteunen en waarderen van het maatschappelijk initiatief dat zoveel waarde toevoegt aan de stad. Het uitwerken van beleid voor de sociale basis volgt uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Dit hebben het Rijk en gemeenten met elkaar afgesproken. Recent is het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) ondertekend.

In het AZWA wordt in lijn met het GALA gerefereerd naar de gemaakte afspraken in het GALA; voor beide akkoorden geldt dat de sociale basis als cruciaal onderdeel wordt aangemerkt om de transformatie van zorg naar gezondheid en welzijn te realiseren. Deze brief betreft die uitwerking voor Den Haag.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

Met deze brief voldoen we ook aan de toezegging die volgt uit het rapport van de Rekenkamer ‘Werk aan welzijn’ uit 2023 (RIS315975). In dit rapport heeft de Rekenkamer het belang aangegeven van een integraal sociaal kader waarbij ingegaan wordt op goede samenwerking en afstemming tussen het professionele aanbod en het informele netwerk in de buurten. De Rekenkamer geeft aan dat deze wisselwerking moet aansluiten bij de specifieke kenmerken van wijken en buurten, het bestaande sociale netwerk en de concrete behoeften van bewoners. Om de gewenste omslag te realiseren – gericht op preventie, gebiedsgericht werken en de houdbaarheid van zorg en ondersteuning – is het essentieel dat keuzes in samenhang worden gemaakt. Zo moeten de basisinfrastructuur van het professioneel welzijnsaanbod goed aansluiten op het aanvullend aanbod (informeel en specialistisch) in de wijken. Het college onderschrijft dit. Met deze brief geeft het college aan hoe zij invulling wil geven aan het versterken van de sociale basis in de stad. Dat doet het college vanuit verschillende invalshoeken. Zo wordt er in verschillende visies waaronder de concept Woonzorgvisie, de Omgevingsvisie en de Haagse Preventie Aanpak aandacht besteed aan het versterken van de sociale basis.

De domeinen sport, jeugd, participatie/ schuldhulpverlening en Bibliotheek Den Haag, leveren eveneens een belangrijke bijdrage aan de sociale basis. Ook wordt er al thematisch gewerkt aan de versterking van de sociale basis in verschillende actielijnen (zie paragraaf 4). In deze brief gaan we in het bijzonder in op wat het professionele welzijnsaanbod en aanvullende inzet t.b.v. van de sociale basis (het aanvullend welzijnswerk) kan bijdragen aan de sociale basis in wijken en buurten. De inhoud van deze beleidsbrief is tot stand gekomen met medewerking van in- en externe stakeholders. Over de periode 2024-2025 vonden meerdere gesprekken en bijeenkomsten met interne en externe partijen plaats. Bewonersinitiatieven, welzijnsorganisaties en andere partners in de stad hebben waardevolle inzichten geleverd. Ook de opbrengsten van gesprekken die we de afgelopen jaren hebben gevoerd in het kader van de actualisatie van het welzijnsbeleid en de ontwikkeling van een visie op sociale leefbaarheid, zijn benut voor deze brief. Leeswijzer In de eerste paragraaf gaan we in op hoe de Haagse sociale basis eruitziet. Vervolgens beschrijven we in de tweede paragraaf wat er uit het participatietraject naar voren is gekomen. De derde paragraaf beschrijft de belangrijkste beleidsontwikkelingen binnen de sociale basis.

In de vierde paragraaf beschrijven we via welke actielijnen er nu al thematisch gewerkt wordt in de sociale basis. In de vijfde paragraaf lichten we toe hoe het college de sociale basis wil versterken. In paragraaf 6 wordt tot slot ingegaan op de financiële sturing. 1.

Hoe ziet de Haagse sociale basis eruit?

De sociale basis is een breed begrip. Om een beeld te schetsen van de breedte van de sociale basis, maken we gebruik van het theoretisch model dat het Verwey-Jonker Instituut ontwikkelde.1 Dit model onderscheidt drie niveaus of ‘sferen’, die met elkaar samenhangen en elkaar deels overlappen: -

De persoonlijke sociale basis omvat de inwoner en diens netwerk. Dit zijn bijvoorbeeld buren die omzien naar elkaar, vrijwilligers die zich inzetten als maatje en mantelzorgers. In de gemeenschappelijke sociale basis gaat het om verbanden en verenigingen die onderdeel zijn van allerlei vormen van gemeenschappen, formele netwerken (zoals verenigingen) en informele verbanden (zoals een samen kokenclub). Hier valt bijvoorbeeld ook het aanvullend welzijnswerk onder; gericht op specifieke doelgroepen of een specifiek gebied.

1 Verwey Jonker Instituut (2024): Gespreksmodel Sociale Basis ‘Wat verstaan we nou precies onder ‘sociale basis’ en waarom moeten we er eigenlijk in investeren?’.

2/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

-

De institutionele sociale basis bestaat uit laagdrempelige hulp en ondersteuning (professioneel welzijnswerk). Dit zijn onder andere accommodaties, collectieve voorzieningen, zoals de Servicepunten XL en steunpunten.

Dagelijks werken bewoners(organisaties), vrijwilligers, mantelzorgers en professionals samen. Zij ondersteunen inwoners op alle leefgebieden. Het samenspel tussen het professioneel welzijnswerk en het aanvullend welzijnswerk, maar ook bijvoorbeeld de sociaal beheerders van woningcorporaties, verenigingen, vrijwilligers, mantelzorgers en buurtgenoten vormt gezamenlijk de sociale basisinfrastructuur. Figuur 1 illustreert dit.

Figuur 1. Tekening van de sociale basis in Den Haag De sociale basis in Den Haag is krachtig: er gebeurt veel, voor alle leeftijden, van onderop vanuit de samenleving. Als je je bedenkt dat onze stad meer dan 3000 vrijwilligersorganisaties rijk is, dan is de sociale basis in Den Haag veel omvangrijker dan we kunnen vangen in een tabel met feiten en cijfers. Zo bestaat de sociale basis ook uit vele buurtinitiatieven, wijkbedrijven, stadsmakers, en andere initiatiefnemers, 160.000 mantelzorgers en alle (welzijns)professionals die aanwezig zijn (of werkzaam zijn) in de wijken. De sociale basis heeft waarde op zich die voor een belangrijk gedeelte van onderop tot stand komt, vanuit de samenleving en vanuit de leefwereld van bewoners. De kunst is dat het beleid daar ruimte voor biedt, die faciliteert en initiatieven laat groeien. In de praktijk zien we dat het aanbod in de stad rijk en divers is, maar ook versnipperd.

3/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

Voorbeelden van Haagse Sociale Basis -

Haags Ontmoeten. De ASAN-tempel is 1 van de meer dan 60 Haags Ontmoeten locaties die Den Haag rijk is. Haags Ontmoeten locaties zijn meerdere dagdelen per week open voor senioren die hier laagdrempelig binnen kunnen lopen voor ontmoeting en activiteiten. Deze wekelijkse bezigheid geeft gezelligheid, ritme en kan een mantelzorger rust geven. Alma (72) is vrijwilliger coördinator van de Haags Ontmoeten activiteit op de donderdagochtend in de ASAN-tempel. Op dinsdag neemt ze zelf deel aan de activiteiten. Ze is hier betrokken geraakt nadat ze lang heeft gezorgd voor haar man. Nadat hij is overleden geeft Haags Ontmoeten haar zowel gezelligheid als de mogelijkheid om op een fijne manier iets te doen voor een ander. Elke donderdag zorgt ze ervoor dat er voldoende vrijwilligers zijn die activiteiten begeleiden en zorgen ze voor een lunch. Bezoekers kunnen ook bij haar terecht voor levensvragen.

-

Het Haags opbouwwerk is zichtbaar aanwezig in de wijk. Ze sluiten aan bij de kracht en energie van de bewoners. Het opbouwwerk faciliteert en ondersteunt bewonersinitiatieven bijvoorbeeld met het vinden van nieuwe vrijwilligers of het organiseren van activiteiten. Daarnaast verbindt het opbouwwerk bewonersinitiatieven met elkaar, zodat ze van elkaar kunnen leren en elkaar kunnen versterken. Ook ondersteunt het opbouwwerk (groepen) bewoners met nieuwe initiatieven of ideeën bij bijvoorbeeld het aanvragen van subsidies en het vinden van de juiste contacten. Zo heeft het opbouwwerk in Laak bewoners uit de Damasstraat ondersteunt met het organiseren van Burendag om de verbinding in de wijk tussen bewoners te versterken. Ook hebben zij afgelopen jaar Buurtfeestcommissie Moerwijk ondersteunt met organiseren van een Iftar op het Heeswijkplein. Zij hebben geholpen met het werven van sponsoren, subsidie- en fondsaanvragen en hebben ze in contact gebracht met nieuwe organisaties waarmee de bewoners ook in de toekomst kunnen samenwerken.

-

Bewonersinitiatieven zijn initiatieven van onderop door mensen die hun buurt kennen en zich willen inzetten, ze zijn daarmee essentieel voor een sterke sociale basis. De initiatieven dragen ieder op een eigen manier bij aan de leefbaarheid, verbondenheid en het gevoel van eigenaarschap in de stad. Bewonersinitiatieven vormen de veerkrachtige kern van onze wijken. Ze versterken sociale netwerken en brengen mensen samen rond gedeelde doelen en interesses, zoals buurtmoestuinen, veiligheid, ontmoeting en activiteiten. Door deze initiatieven groeit de sociale cohesie en ontstaat een inclusieve, zorgzame leefomgeving waarin bewoners elkaar weten te vinden. Ze zijn vaak duurzamer en beter gedragen dan top-down benaderingen.

-

De OV-coach ondersteunt inwoners bij het (weer) zelfstandig leren reizen. De OV-coach helpt bijvoorbeeld door het samen oefenen van routes, het plannen van de reis, het omgaan met onverwachte situaties en fysieke moeilijkheden of omgang met prikkels en angst onderweg. Deelnemer Kevin: “Dankzij mijn OV-coach durf ik nu zelfstandig naar mijn werk en familie te reizen. Ik voel me vrijer en zelfverzekerder. Ik ga nu zelf oefenen om naar mijn vrienden te reizen.” Iedereen vanaf 12 jaar die zelfstandig wil leren reizen en hier extra ondersteuning bij nodig heeft, kan gratis gebruik maken van een OV-coach. Zelfstandig kunnen reizen is een belangrijke stap naar meer vrijheid, eigen regie en maatschappelijke participatie.

4/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

-

De 17 Servicepunten XL vormen een onmisbare schakel in de sociale basis in Den Haag. Iedereen met een hulpvraag kan binnenlopen bij een Servicepunt XL en wordt geholpen. Soms gaat het om het wegwijs maken binnen de verschillende instanties en loketten of om een praktische hulpvraag bijvoorbeeld bij het invullen van een (digitaal) formulier. Maar vaak is er meer aan de hand en soms speelt er bij iemand complexe, meervoudige problematiek. Er worden dan zijn meerdere gesprekken gevoerd om de vraag achter de vraag in kaart te brengen en een plan van aanpak op te stellen. Huisartsen verwijzen patiënten door naar een Servicepunt XL als blijkt dat de klachten niet medisch, maar sociaal van aard zijn en er zijn korte lijnen met loketten voor financiële dienstverlening. Financiële problematiek gaat vaak gepaard met sociale problematiek zoals eenzaamheid. Vanuit het Servicepunt wordt ondersteuning geboden, bijvoorbeeld door het toeleiden naar passend vrijwilligerswerk. Indien nodig wordt een inwoner door het Servicepunt toegeleid naar andere passende ondersteuning.

2. Wat komt er naar voren uit het participatietraject? Vanaf april 2024 is er op diverse momenten met bewonersinitiatieven, partners in de stad en verschillende beleidsafdelingen binnen de gemeente gesproken over het belang van de sociale basis in de stad. In deze gesprekken kwamen diverse thema’s en onderwerpen aan bod die van invloed zijn op de sociale basis. Uit de gesprekken bleek keer op keer: de sociale basis is van iedereen en maatschappelijke initiatieven spelen een cruciale rol. Ook bleek uit de gesprekken dat de sociale basis ook inwoners bereikt die een afstand voelen tot de gemeente. Sociale initiatieven in de wijk die zorgen voor verbinding in de wijk en ondersteuning aan mensen die (tijdelijk) in een kwetsbare positie verkeren verrijken de sociale basis. Ook werd duidelijk dat vrijwillige inzet essentieel is voor de sociale basis. Van dit participatietraject is verslag gemaakt (Zie bijlage 1 voor dit verslag). Een aantal kernelementen die uit de participatie naar vormen kwamen vatten we hieronder samen: Aandacht is nodig voor inwoners die ondersteuning het hardst nodig hebben, maar moeilijk te bereiken zijn. Denk bijvoorbeeld aan jongeren, inwoners die vanwege gezondheidsproblemen in een kwetsbare positie zitten, inwoners met een migratieachtergrond of mensen met dementie.

Ook is er aandacht nodig voor de inwoners die initiatief nemen om zich in te zetten voor de stad. Zij moeten zich gewaardeerd voelen. Er wordt een grote toename van mensen met een hulpvraag in de wijk geconstateerd. Deze toename zorgt voor druk op professionele en niet-professionele voorzieningen in de wijk. De talrijke, laagdrempelige, kleinschalige initiatieven en ontmoetingsplekken in de stad zouden meer benut kunnen worden om de groep kwetsbare inwoners te bereiken. Vanuit organisaties worden verbindingen over domeinen heen en het versterken van samenwerking in de wijk als belangrijke aandachtspunten genoemd. Samenwerking tussen professionele (welzijns)organisaties en vrijwilligersorganisaties verdient aandacht. Hier zijn ook middelen voor nodig. Wel hebben organisaties het beeld dat er beter wordt samengewerkt in wijken dan jaren geleden. Voor kleine organisaties is de subsidiesystematiek van de gemeente dikwijls complex.

5/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

-

-

-

De sociale basis vormt het weefsel van de samenleving, er zit veel kracht in de samenleving. De gemeente zou geen plannen moeten bedenken vanaf het Spui voor de wijken, maar naar de wijken toe te komen om iets te doen voor de mensen die het nodig hebben. Vraag wat er al gebeurt in de stadsdelen en versterk dat, is de oproep. Informele organisaties en wijkcontactpersonen vervullen hierin een belangrijke rol. Daarnaast zit er ook veel kracht in familiare verbanden en de informele netwerken die Den Haag rijk is. Het versterken van de sociale basis vraagt ook om een andere rol van de gemeente zélf. Bijvoorbeeld waar het gaat om onze eigen dienstverlening. Mensen vinden de gemeente te weinig zichtbaar in de wijken. Daarnaast komt uit veel gespreken naar voren dat organisaties door de gemeente gezien willen worden als een gelijkwaardige partner. Het aanbod is versnipperd. Organisaties zien door de bomen het bos niet zien door in de wirwar van regelingen, loketten en diensten. Het vinden en bereiken van vrijwilligers een uitdaging waar veel organisaties mee kampen. Dit is een belangrijk aandachtspunt, omdat vrijwilligers drijvende krachten zijn binnen de sociale basis.

3. Brede (beleids)ontwikkelingen landelijk en lokaal die samenhangen met de sociale basis In de stad speelt veel dat van invloed is op de sociale basis. Zo verandert de samenstelling van de Haagse bevolking door vergrijzing; de groep ouderen wordt steeds groter en ouderen worden steeds ouder. Daarnaast groeit het aantal inwoners in de stad, zijn er groter wordende personeelstekorten in de welzijnssector en de zorg, groeit de toenemende druk op de leefomgeving, neemt het vertrouwen in de overheid af, zien we toenemende bestaansonzekerheid en nog altijd groeiende tekorten op de woningmarkt. Ook is er veel te doen over de toekomst ons zorgstelsel, waar de sociale basis onderdeel van is. Door de vergrijzing en de stijgende zorgvraag die daarmee samenhangt enerzijds en tekorten op de arbeidsmarkt anderzijds is het de verwachting dat de druk op zorg de komende jaren alleen maar toeneemt (zie figuur 2). Dit geldt ook voor de druk op welzijnswerkers en de informele zorg (mantelzorgers en vrijwilligers).

6/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

Figuur 2 Zorg- en welzijnskloof Den Haag (bron: Haaglander Gezonder!)

Landelijk vinden er brede beleidsontwikkelingen plaats die de sociale basis in Den Haag beïnvloeden. Een van deze belangrijke ontwikkelingen is de zogenaamde ‘beweging naar de voorkant’ die onderdeel is van verschillende akkoorden.2 De sociale basis maakt deel uit van ons huidige Haagse beleid. Zo ook in de recent verschenen Omgevingsvisie (RIS321163) en de (ontwerp) Woonzorgvisie (RIS321760). Dit zijn brede visies die ingaan op hierboven genoemde maatschappelijke opgaven en richting geven voor de toekomst. De sociale basis heeft hierin een onmiskenbare plek. Zo staat in Omgevingsvisie dat het nodig is dat er gezamenlijk vanuit verschillende domeinen (wonen, welzijn en zorg) gezocht kan worden naar oplossingen voor maatschappelijke opgaven. We zullen moeten investeren, maar ook anders moeten denken en werken vanuit de sociale basisinfrastructuur. De (ontwerp) Woonzorgvisie bevat een analyse waaruit blijkt dat de zorg vooral individueel georganiseerd is, met veel partijen, te weinig prikkels voor preventie en met onvoldoende samenwerking tussen verschillende segmenten. Daarom wordt ingezet op het collectief, wijkgericht en in samenhang organiseren van preventie, de sociale basis. En op professioneel welzijnswerk, ondersteuning vanuit de Wmo, (zwaardere) zorg en technologie voor thuis.

2 Zie: Het Integraal Zorg Akkoord (IZA), Hervormingsagenda Jeugd, Toekomstscenario kind - en gezinsbescherming,

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), Wonen en Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO), Het Aanvullen Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA), Hoofdlijnenakkoord ouderenzorg (HLO).

7/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

Eerder verscheen al de Haagse Preventie aanpak (RIS316587), waarin vanuit de gemeente met professionals en vrijwilligers samengewerkt wordt een tweetal doelstellingen. Het ene doel is dat alle inwoners dezelfde kansen krijgen, ook op een goede gezondheid. Het andere doel is dat kinderen kansrijk, veilig en gezond opgroeien, waardoor er uiteindelijk minder jeugdhulp nodig is. Prioriteit voor preventie en een sterke sociale basis vullen elkaar aan. Daarnaast is er het programma ‘Technologie voor thuis’ (RIS319220), waarbinnen wordt gewerkt aan slimme technologische oplossingen die het mogelijk maken om langer zelfstandig thuis te wonen. En met 17 vestigingen verspreid door de stad, is Bibliotheek Den Haag voor veel inwoners een vertrouwde plek voor ondersteuning, informatie en activiteiten, en draagt bij aan het versterken van het sociaal weefsel in de stad. Met haar wijkgerichte aanpak en samenwerking met partners is de bibliotheek een verbindende factor in de Haagse samenleving. Als er hulp en ondersteuning nodig is, wordt er binnen de Wmo (steeds vaker) gekeken naar het inzetten van algemene voorzieningen dichtbij. Dit is ondersteuning vanuit de sociale basis; vrij toegankelijke vormen van ondersteuning gericht op meedoen en maatschappelijke participatie. Vaak gaat het hier om ondersteuning die door mantelzorgers en vrijwilligers gedaan kan worden.

Dit is ook geformaliseerd in procedures rondom de melding van een Wmo-voorziening. 4. Doelgerichte actielijnen die de sociale basis verstevigen Naast de hierboven geschetste brede beleidsontwikkelingen lokaal en landelijk, wordt er in de gemeente Den Haag ook thematisch gewerkt vanuit doelgerichte actielijnen om de sociale basis te verstevigen. − Actielijn informele zorg (RIS317703); − Actielijn seniorvriendelijk Den Haag (RIS322179); − Actualisatie beleidsplan professioneel welzijnswerk ‘versterken en verbinden’ (RIS321267); − Toegankelijkheidsagenda ‘in Den Haag doet iedereen onbeperkt mee’ (RIS318989); − Visie sociale leefbaarheid (in wording); − Actielijn eenzaamheid (in wording).

figuur 3. De thematische actielijnen

8/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

5. Het versterken van de sociale basis We willen de komende jaren de sociale basis onderhouden en versterken. Sterke netwerken, waarin mensen elkaar steunen en elkaar kennen bieden veerkracht en vitaliteit om mogelijke problemen voor te zijn en uitdagingen aan te kunnen. Ook speelt het welzijnswerk hierin een belangrijke rol. Daarmee gaat er ook een preventieve werking uit van de sociale basis en kunnen ondersteuningsvragen worden voorkomen of worden uitgesteld.3 De actielijnen geven de inzet weer, toegespitst op verschillende thema’s. Belangrijk elementen hierbij zijn het faciliteren van participatie en ontmoeting van meer kwetsbare inwoners, ondersteuning en de waardering en stimulering van mantelzorgers en vrijwilligers. De stad kent hiervan al veel mooie voorbeelden (bijv. Centrum Mariken, Logeerhuis Laak, de Boodschappen Begeleidingsdienst of de Participatiekeuken). Hieronder gaan we in op hoe we die sociale basis duurzaam willen versterken. 5.1. Uitgangspunten voor de Haagse sociale basis •

Inclusief samenleven: de sociale basis is van iedereen

Om meedoen voor alle inwoners van Den Haag mogelijk te maken – ongeacht leeftijd, gender, geloofsovertuiging, seksuele voorkeur of beperking – moeten we zorgen dat voorzieningen inclusief zijn en niemand uitsluiten. Dat wil zeggen: zowel fysiek als sociaal toegankelijk. Door actief rekening te houden met de diversiteit van onze inwoners, maken we interventies effectiever en bereiken we meer mensen. Daarom zetten we de komende jaren sterker in op ontmoeting en dialoog. We ondersteunen lokale initiatieven en organisaties die bijdragen aan verbinding tussen inwoners en uitsluiting terugdringen. Wanneer mensen elkaar leren kennen, groeit wederzijds begrip en worden drempels verlaagd. Zo voorkomen we dat groepen langs elkaar heen leven. •

Investeren in de gebieden waar de sociale opgaven het grootst zijn

De opgaven in de stad zijn niet voor elk stadsdeel gelijk en ook binnen een stadsdeel kunnen de verschillen groot zijn. Voor de sociale basis hanteren we daarom als uitgangspunt: een stedelijke basis van voorzieningen die van belang zijn voor alle inwoners van Den Haag, aangevuld met voorzieningen die aansluiten bij de behoeften van inwoners in een wijk of specifiek gebied. Voor veel inwoners in de stad speelt de sociale basis zich immers af in diens leefomgeving: de eigen wijk, buurt of straat. Het leidende principe is dat gebiedsgerichte middelen en inzet voor de sociale basis toekomt aan die gebieden waar de sociale opgave het grootst is. Dit kan betekenen dat we ongelijk investeren in gelijke kansen. Inzicht hierin wordt verkregen door o.a. de wijkprofielen vanuit de wijkaanpak en de toekomstige gebiedsgerichte uitvoeringsplannen van de Woonzorgvisie. •

Extra aandacht voor groepen die dat nodig hebben

Een groot deel van de Haagse inwoners is in staat om zelfstandig te leven; alleen of met hulp van het eigen netwerk. Veel mensen zijn bereid om zich in te zetten voor een ander. Bijvoorbeeld ervaringsdeskundigen die peer-support bieden, senioren die zich in een derde levensfase inzetten als vrijwilliger en mantelzorgers die dag in dag uit hun geliefde of familielid verzorgen. Tegelijkertijd zijn er ook groepen die gebaat zijn bij specifiek beleid. Simpelweg omdat het voor hen niet altijd gemakkelijk is om mee te doen. Het gaat dan om kwetsbare mensen die (soms) ondersteuning nodig hebben om aan de samenleving te kunnen deelnemen. Een deel ontvangt tijdelijke ondersteuning en een klein deel is permanent afhankelijk van ondersteuning. Juist deze inwoners hebben, naast de

3

bron: Preventie en de sociale basis | Movisie

9/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

specifieke beleidsinzet van de bestaande programma’s, belang bij een sterke sociale basis. Daarom wordt er gericht geïnvesteerd in activiteiten voor specifieke doelgroepen bijvoorbeeld voor inwoners die zich eenzaam voelen of mantelzorgers. •

Werken vanuit (maatschappelijk) partnerschap

Als gemeente handelen we vanuit verschillende rollen. Vaak vanuit die van beleidsmaker, en dus als regisseur. Het versterken van de sociale basis vraagt echter ook om een andere rol: die van facilitator. In die rol treedt de gemeente vooral verbindend op. We faciliteren het proces, maar laten de uitvoering over aan onze partners. De sociale basis komt immers voor een groot deel tot stand door de inzet van inwoners en gemeenschappen zelf. Zij bepalen voor een groot deel de dynamiek, die zich niet, of moeilijk, op alle gebieden laat sturen. Als gemeente kunnen we zorgen voor gelijkwaardig partnerschap, door waardering erkenning te realiseren voor ieders specifieke rol en inzet. Door bij deze dynamiek aan te sluiten, kunnen we bijdragen aan de versterking van de sociale basis. 5.2. Werken aan opgaven We beschreven de sociale basis eerder aan de hand van het model van Verwey-Jonker en de drie sferen. Onderstaande opgaven beschrijven hoe er – in aanvulling op lopende actielijnen - gewerkt wordt en gaat worden aan het verder versterken van de sociale basis. We zetten hierbij in op het versterken van onderlinge samenhang tussen de drie sferen. Mede op basis van de inzichten opgehaald uit het participatieproces en de betrokkenheid van de diverse partners in de stad werken we aan een aantal opgaven: •

We werken aan gemeenschapskracht, onderlinge hulp en veerkracht

Om sterke gemeenschappen, onderlinge hulp en sociale leefbaarheid te bevorderen, is een gebiedsgerichte aanpak nodig. Soms op wijkniveau, maar vaker op buurt- of zelfs straatniveau. Sociale leefbaarheid manifesteert zich namelijk het meest zichtbaar op het niveau van buurten en straten. Mensen ontmoeten elkaar op straat, zetten zich in voor de directe leefomgeving en/of voelen zich verbonden met andere mensen in de buurt. De lief en leedstraatjes zijn hier een mooi voorbeeld van. Het speelt zich dus af op het niveau van de leefomgeving van de verschillende gemeenschappen, en minder op het individuele of op het stadsbrede niveau. Bewoners dragen bij aan hun leefomgeving en voelen zich er thuis. De buurt is veerkrachtig en er is sprake van een sterke gemeenschapskracht. Ontmoetingsplekken zijn cruciaal om de sociale cohesie binnen gemeenschappen te bevorderen. Ze stimuleren inwoners om hun huis uit te komen, andere inwoners te ontmoeten en activiteiten te ondernemen (zowel individueel als gezamenlijk). Daarom dienen er voldoende ontmoetingsplekken te zijn voor bewoners passend bij gebiedsspecifieke behoeften. Belangrijk is dat ontmoetingen tussen bewoners worden geborgd, of dat nu plaatsvindt in de buitenruimte, buurthuizen, wijkcentra of op andere locaties in de wijk.

10/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

Bewonersinitiatieven vormen een onmisbare schakel in de verbetering van de fysieke en sociale leefbaarheid in de stad en de versterking van de veerkracht van de Haagse wijken, maar het succes ervan vraagt eveneens om een actieve rol van de gemeente. Deze inzet draait niet alleen om het beschikbaar stellen van (financiële) middelen, maar juist ook om het mobiliseren van mensen en het organiseren van voldoende capaciteit in de buurten zelf. Daarbij sluiten we aan bij de unieke kenmerken van elk gebied: de aanwezige sociale netwerken, de bestaande initiatieven en de specifieke behoeften van bewoners. Door deze elementen met elkaar te verbinden, versterken we het sociale weefsel in de wijk. Zo ontstaat een veerkrachtige buurt waarin mensen zich betrokken voelen, elkaar ondersteunen en samen werken aan een leefomgeving die sociaal sterk en toekomstbestendig is. Dit werken we nader uit in een visie sociale leefbaarheid. •

We werken aan zorgzame buurten

We werken – in lijn met de uitvoeringsfase van de Woonzorgvisie – uit hoe we met elkaar zorgzame buurten kunnen vormen en wie daarin welke rol vervult.4 Hier werken organisaties op gebied van wonen, welzijn, professionele en informele zorg (vrijwilligers en mantelzorgers) en bewonersinitiatieven intensief met elkaar samen. Om de sociale basis te versterken is het van groot belang dat de samenwerking tussen alle organisaties die zich bezighouden met het welzijn van bewoners, ongeacht of ze groot of klein zijn, wijkgericht op stedelijk werken of op welke wijze ze gefinancierd worden versterkt wordt. Hierbij gaat het ook om samenwerking over domeinen heen en het verbinden van organisaties en het integraal kijken naar vraagstukken rond wonen, zorg en welzijn. Stadsbreed wordt er gekeken naar het opzetten van een minimale vorm van wijksamenwerking met partijen uit het sociaal en medisch domein (aansluitend bij de visie op de eerstelijnszorg 2030). We willen een samenhangend aanbod en samenhangende dienstverlening. Dit vraagt om afstemming en verbinding van de sociale basis met de ontwikkeling richting wijkgerichte zorg die in Haaglanden Gezonder wordt opgepakt. Ook moet er vanuit de Woonzorgvisie worden gewerkt aan samenhang met ontwikkelingen rondom wonen en zorg (en welzijn). •

We werken aan samenhangende en toegankelijke ondersteuning voor inwoners in kwetsbare situaties

Het eenvoudiger organiseren van toegang tot ondersteuning is een belangrijk component waar we op in willen zetten. We willen vaste aanspreekpunten voor inwoners in kwetsbare en complexe situaties. Zo kunnen zij makkelijker een vertrouwensband opbouwen en hoeven ze niet steeds hun verhaal opnieuw te doen. Er wordt zo min mogelijk overgedragen, indien nodig wordt expertise toegevoegd. In lijn met het Richtinggevend kader ‘toegang, lokale teams en integrale dienstverlening’ van de VNG5 gaan we kijken hoe we dit beter kunnen borgen in onze dienstverlening en ondersteuning. Hierbij is het van belang dat de ondersteuning ingevuld wordt door enerzijds de professionele welzijnsorganisaties en anderzijds aanvullende welzijnspartijen. De professionele welzijnspartijen opereren daarbij vanuit een stadsbrede gemeenschappelijke basisformule. De kleinere welzijnspartijen vullen daarop aan waar het gaat om specifieke expertise of de inzet ten behoeve van een specifiek gebied of doelgroep. Daarmee zijn beide onderdelen complementair en versterken elkaar.

11/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

•

We werken aan samenhang en vereenvoudiging van het subsidielandschap

We ondersteunen en sturen ons beleid door de inzet van subsidies. In lijn met ons beleid werken we met diverse subsidieregelingen die het professioneel welzijnswerk mogelijk maken, maar ook additionele inzet van welzijnspartijen in de stad ondersteunen en informele partijen in staat stellen om een bijdrage te leveren in de stad. In ons beleid zetten we erop in dat de inzet van alle partijen complementair aan elkaar wordt. Ook benutten we onze middelen om gebiedsgerichte inzet mogelijk te maken en specifieke doelgroepen goed te kunnen ondersteunen. Uit de gesprekken in stad halen we op dat samenhang en overzicht mist in ons subsidielandschap en dat het werken met subsidies leidt tot administratieve last voor de organisaties. We zetten daarom in op: 1. 2. 3.

harmonisatie van de regelingen die bijdragen aan de sociale basis (RIS319372), zodat hiermee betere onderlinge samenhang en afstemming van de inzet in de stad ontstaat; meerjarig maken van regelingen, zodat hiermee een duurzamere inzet voor de stad ontstaat van maatschappelijk initiatief; vereenvoudiging van de aanvraagprocedures en het duidelijker maken van de informatiebehoefte (kritisch zijn op benodigde informatie) en het verbeteren van de communicatie over de regelingen.

De regelingen dienen verschillende doelen en zijn bedoeld voor zowel stedelijke initiatieven als voor gebiedsgerichte activiteiten. In scope zijn de volgende regelingen: -

Leefbaarheid en Bewonersparticipatie (RIS320804)’ ‘Sociale initiatieven in de wijk (RIS318473)’ ‘Haags Vieren in de wijk (RIS320419)’ ‘Gezondheidsinitiatieven (RIS321770)’ ‘Kleinschalige initiatieven Samen sociaal en vitaal (RIS 318892)’ ‘Eten en ontmoeten (RIS318890)’ 'Flexibel welzijnsbudget stadsdelen (RIS315270)' ‘Grootschalige initiatieven Samen sociaal en vitaal (RIS 318891)’ (reeds meerjarig) ‘Haags Ontmoeten (RIS318617)’ (reeds meerjarig)

In bijlage 2 is een overzicht gegeven van de beleidsdoelstellingen en financiële stromen, waarbij onderscheid is gemaakt tussen professioneel welzijnswerk en aanvullende inzet t.b.v. de sociale basis. •

We werken aan betere informatievoorziening

In Den Haag kunnen inwoners en professionals informatie vinden over diensten en organisaties die gaan over zorg, welzijn, werk en wonen in de stad. Hiervoor is de Sociale Kaart. Deze dient vindbaar, bereikbaar en begrijpelijk te zijn. Het is belangrijk dat professionals en inwoners weten waar ze terechtkunnen voor actuele informatie, ondersteuning en de activiteiten in hun buurt. We willen dat informatie gebruiksvriendelijk en begrijpelijk is. We investeren continu in het actualiseren van de Sociale Kaart. Daarbij wordt ook onderzocht wat de mogelijkheden zijn om AI in te zetten voor het doorzoeken van de content in de sociale kaart database met als doel: • •

Eigen regie vergroten van inwoners in het vinden van zorg, ondersteuning en activiteiten op maat voor henzelf of anderen. Voorzien in de informatiebehoefte van professionals m.b.t. de advisering over zorg, ondersteuning en/of activiteiten aan hun cliënten, zonder dat dit hun werkdruk verhoogd.

12/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10943093

6. Financiële sturing Deze beleidsbrief geeft richting aan onze ambities voor de sociale basis. Deze beleidsbrief is financieel neutraal. Dit betekent dat de in dit kader genoemde interventies worden uitgevoerd en bekostigd binnen vanuit verschillende onderdelen uit de betreffende lopende beleidsprogramma's. • programma 8 (zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid); • programma 14 (stadsdelen, integratie en dienstverlening). Tot slot In deze brief heeft het college een beeld geschetst van de belangrijkste beleidsontwikkelingen vanuit het welzijnsperspectief op het gebied de sociale basis. Deze ontwikkelingen onderschrijven het belang van een sterke sociale basis. Beschreven is hoe en met welke inzet we de sociale basis willen versterken. In verband met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 is het ook aan het volgend college om de ontwikkelopgaven, mede op basis van het nieuwe coalitieakkoord, verder te concretiseren. Dat kan alleen in nauwe samenwerking met onze ketenpartners in de stad. Want de sociale basis maken we samen. Met vriendelijke groet,

de wethouder van Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken, Mariëlle Vavier de wethouder van Volkshuisvesting, Wijken, Welzijn en Zuidwest, Co Engberts

13/13