RIS323103 Programmabegroting 2026-2029

beter beleid, financiële middelen en kennisuitwisseling; • Werken samen met andere lokale overheden om een gezamenlijke lobby richting de Europese Unie te versterken en uit te voeren; • Inzetten op uitbreiding van de samenwerking met internationale organisaties en ambassades gesitueerd in Den Haag in het kader van het Haags Klimaatakkoord; • Inzetten op de link tussen klimaat, vrede en recht door samenwerkingen met internationale partners actief in onze stad zoals de Humanity Hub. Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. Weersextremen nemen toe: langere (en hevigere) periodes van droogte, hevigere piekbuien en langere (en hevigere) hittegolven. Dat zien en voelen we ook in Den Haag. We willen de leefbaarheid van de stad Den Haag behouden door de stad weerbaarder te maken tegen deze weersextremen. Dat proces noemen we klimaatadaptatie. In 2026 gaan we als volgt verder werken aan het weerbaarder maken van de stad voor het veranderende klimaat. • Inwoners worden gestimuleerd om aan de slag te gaan met vergroenen van daken, het ontstenen van tuinen en aanschaf van regentonnen.

Aan de Haagse ondernemers wordt een lokale prijs, als variant van de landelijke ‘’Gouden Schep’’, uitgereikt die zich bijzonder hebben ingezet voor het vergroenen van zijn of haar terrein of pand, bijvoorbeeld door deelname aan Operatie Steenbreek, gevelgroen, of het vervangen van tegels door groen (RIS322841). • We blijven in gesprek met de woningcorporaties om hun woningvoorraad klimaatbestendig te maken met de inzet van de ‘klimaatadaptatietafel corporaties & gemeente’. • Bewustwording over de kansen voor het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen zal worden gestimuleerd door het aanbieden van een klimaatkansenscan. • Voor het implementeren van die maatregelen zullen we, waar mogelijk, gebruik maken van de Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) en gelden, die vanuit het rijk beschikbaar zijn gesteld voor de gemeente Den Haag. • Als Den Haag moeten we voorbereid zijn op periodes van hitte. Daartoe bestaat een hitteplan en heeft er in 2025 een evaluatie plaatsgevonden van het hitteplan (RIS322796). Om hittestress tegen te gaan ontwikkelen we een toekomstgericht integraal hitteplan gericht op gebouw, gebied en gezondheid.

42

•

•

•

Het actieprogramma klimaatadaptatie en vergroenen versteende wijken zal in 2026 worden doorgezet. Zo ook het gebruik van de werk-met-werk budgetten om daar waar straten en pleinen opengaan deze klimaatadaptiever of klimaatbestendiger terug te leggen, door bijvoorbeeld het afkoppelen van de regenwaterafvoer, vergroenen en/of waterdoorlatende/waterpasserende bestrating terug te leggen (zie ook programma 9). De invloed van klimaatverandering stopt niet bij de gemeentegrenzen. We werken daarom nauw samen met andere regiogemeentes, het Hoogheemraadschap van Delfland en het drinkwaterbedrijf via verschillende netwerken. In deze samenwerking wordt besloten hoe de DPRA gelden die beschikbaar gesteld zijn vanuit het rijk worden ingezet in de regio voor concrete projecten in de stad (zoals ‘Klimaatbestendig Wijkpark Transvaal’ en ‘vergroenen versteende wijken’). Juist bij klimaatadaptatie is innovatie belangrijk. We houden daarom nauw contact met kennisinstituten zoals VP Delta (innovatieprogramma voor een klimaatbestendige omgeving van het TU Delft).

Circulaire economie We gaan verder met de uitvoering van de Werkagenda Circulaire Economie (RIS318676) en de daarin beschreven projecten. Binnen onze opdrachtgeving en inkoop gaan we door met het stimuleren van circulaire economie via de uitvoering van het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (RIS317940). De ambitie is om 60% van de relevante inkooptrajecten circulariteit als criterium wordt meegenomen. Dit was begin 2025 nog 50%. Binnen het onderdeel grondstoffentransitie en circulair ondernemerschap vanuit de werkagenda gaan we onder meer verder met projecten vanuit het grondstoffenplan (RIS310284) en de ontwikkeling van een circulair ambachtscentrum. Door vraag en aanbod te koppelen, en waar nodig een bewerkingsstap toe te voegen, gaan we huishoudelijke grondstofstromen steeds vaker lokaal en hoogwaardiger inzetten. We ondersteunen ondernemers bij de verandering naar een circulaire bedrijfsvoering via het programma verduurzaming MKB (RIS321510). Ook zetten we in op nieuwe circulaire ondernemers naar de stad via het Impact City programma. Binnen het onderdeel Circulair bouwen gaan we uitvoering geven aan het beleid voor Toekomstbestendig Bouwen (RIS321843) en Manifest Het Nieuwe Normaal (RIS321486).

Voedsel Vanuit de geactualiseerde voedselstrategie zetten we ons in voor het toegankelijk maken van gezond, lokaal, duurzaam en plantaardig voedsel met als doel mens, dier en natuur gezond te houden. Dit doen wij voor en met inwoners en ondernemers van onze stad door te stimuleren en faciliteren, educatie en zelf het goede voorbeeld te geven. In 2026 gaan we de volgende activiteiten uitvoeren: • Samenwerking van verschillende partijen in de stad stimuleren op verschillende onderwerpen rond duurzaam en gezond eten en drinken; • Ondersteunen van nieuwe of bestaande voedselverbindingsplekken via een (stadslandbouw)loket en beschikbaar stellen van middelen en informatie; • Uitdelen van fruitstruiken en –bomen aan bewoners; • Stimuleren van een duurzame menukaart bij de Haagse horeca met (meer) plantaardig en producten uit het seizoen en minder verspilling; • Duurzame kookworkshops voor verschillende doelgroepen organiseren; • In het eigen bedrijfsrestaurant standaard een smaakvol broodje met plantaardig beleg aanbieden. Verduurzaming van woningen De gemeente geeft uitvoering aan het actieprogramma opknappen en isoleren, ook wel de ‘EFG-aanpak’ en ‘stadsrenovatie’ genoemd (RIS314778 en RIS316094), zoals hiervoor beschreven bij de activiteit energietransitie.

Naast de Enecomiddelen die hiertoe worden ingezet, zijn er verschillende Rijksmiddelen voor deze opgave beschikbaar, namelijk vanuit Lokale Aanpak Isolatie van het Nationaal Isolatieprogramma (LAI-NIP), vanuit het Volkshuisvestingsfonds (VHF) en energiearmoede-middelen. Vanuit de regeling Lokale Aanpak Isolatie van het Nationaal Isolatieprogramma is er € 18,6 mln. beschikbaar voor het isoleren van ruim 8.400 woningen in particulier bezit. Het gaat om woningen met een slecht energielabel (D, E, F of G) en een WOZ-waarde onder het gemeentelijk gemiddelde. De middelen zijn beschikbaar voor de periode van 2022 tot en met 2028. In 2025 doet de gemeente een aanvraag voor de derde tranche. Met ontvangst van deze extra middelen zal er in totaal een bedrag van €25,4 mln. beschikbaar zijn voor in totaal ruim 12.000 woningen. Een deel van de middelen is uitsluitend bestemd voor een doe-het-zelf regeling. In 2026 zet de gemeente de middelen uit de Lokale Aanpak Isolatie van het Nationaal Isolatieprogramma in op: • Straataanpakken; • Kortingsvouchers voor isolatiemaatregelen; zowel voor eigenaar-bewoners die de maatregelen door een aannemer laten uitvoeren, als voor doe-het-zelvers;

43

• • •

Isolatie en verbetering van woningen in gemengde VvE's, via een subsidieregeling voor particulier woningbezit in VvE's waar ook sprake is van corporatiebezit; Stadsrenovatie met inzet van aannemers die via aanbesteding geworven zijn; Expertise, communicatie en advies.

Vanuit het Volkshuisvestingsfonds (VHF) zijn door de Rijksoverheid middelen beschikbaar gesteld voor verschillende projecten in Den Haag. Zo is er voor de periode 2024-2034 € 28 mln. beschikbaar (incl. 30% gemeentelijke cofinanciering) voor het isoleren, renoveren en verbeteren van circa 1.750 woningen in Den Haag Zuidwest (zie 'gunning Volkshuisvestingsfonds 2023', RIS318082). Voor diezelfde periode is er ook circa € 14 mln. beschikbaar (ook inclusief 30% cofinanciering) voor 1.000 woningen in Laak Centraal (zie 'gunning Volkshuisvestingsfonds 2024', RIS319468). Over de cofinanciering VHF en bestemming LAI-NIP is begin 2025 door de raad een besluit genomen (zie ‘Voorstel van het college inzake Cofinanciering en besteding Rijksmiddelen voor het verbeteren, isoleren en onderhouden van woningen in de stad’ RIS321219). Daarnaast zijn er na de meest recente aanvraag Volkshuisvestingsfonds middelen toegekend voor stadsvernieuwing in Den Haag Zuidwest en stadsrenovatie in Rustenburg-Oostbroek (RIS320884). Wanneer de Raad een positief besluit neemt ten aanzien van de benodigde 30% cofinanciering, zal er voor dit project een bedrag van circa € 15 mln. (incl. gemeentelijke cofinanciering) beschikbaar zijn gedurende de periode 2025-2035.

De gemeente zet de middelen uit de drie succesvolle aanvragen van het Volkshuisvestingsfonds als volgt in: • Voor isolatie en verbetering van woningen in gemengde VvE’s in Den Haag Zuidwest, via een subsidieregeling voor ca 1.000 woningen in particulier bezit in VvE’s waar ook sprake is van corporatiebezit; • Voor het isoleren, verbeteren en renoveren van vooroorlogse woningen in kleine VvE's in particulier bezit. Dit als onderdeel van de stadsrenovatie in Moerwijk-Noord (750 woningen), Laak Centraal (1.000 woningen) en Rustenburg-Oostbroek (67 woningen); • Stadsvernieuwing in Zuidwest; • Voor ambtelijke en externe inzet, expertise, communicatie en advies. Energiearmoede In 2026 zetten we de energiearmoede-aanpak voort. De aanpak bestaat uit projecten die zich richten op energiebesparing bij inwoners met een laag inkomen en een hoge energierekening, die vaak in een slecht geïsoleerde woning wonen. Het Rijk heeft middelen beschikbaar gesteld voor het bestrijden van energiearmoede. De commissiebrief 'Aanpak energiearmoede en inzet tweede tranche Rijksmiddelen' (RIS315254) en in het raadsvoorstel ‘Besteding derde tranche SPUK-middelen aanpak energiearmoede’ (RIS318694) is de energiearmoede-aanpak nader beschreven.

Geluidsanering Voor het project Woningverbetering Verkeersgeluid werkt de gemeente aan het verbeteren van de leefbaarheid in woningen waar de geluidsbelasting te hoog is. Er wordt gewerkt met zogenaamde saneringslijsten, waarop woningen staan, die in aanmerking komen voor isolatiemaatregelen. Voor deze saneringslijsten is een subsidie ontvangen van het Rijk voor het maken van een saneringsprogramma, het onderzoek en de begeleiding. Aan de hand van saneringsprogramma's wordt er voor de uitvoering gebruik gemaakt van externe expertise in de vorm van adviseurs en aannemers. Deze uitvoeringskosten worden volledig gefinancierd door een subsidie vanuit het Rijk. In 2024 is het eerste subcluster goedgekeurd door Bureau Sanering Verkeerslawaai (BSV), die werkt in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (RIS318624). In 2025 heeft BSV nog eens zeven subclusters goedgekeurd. Dit betekent dat de gemeente voor ruim 1.000 woningen subsidie heeft ontvangen om de geluidsbelasting te onderzoeken. In 2025 heeft dit onderzoek bij ongeveer 400 woningen plaatsgevonden, in 2026 verwachten we de overige ruim 600 woningen te onderzoeken. In 2026 wordt ook gestart met de uitvoering van geluidsaneringsmaatregelen bij de 400 woningen die in 2025 onderzocht zijn. Dit alles is afhankelijk van de doorlooptijden van BSV en de situatie van de betreffende woningen.

Wat mag het kosten? In 2026 is € 9,9 mln. beschikbaar op de activiteit Duurzaamheid. Voor € 0,8 mln. zijn subsidiabele kosten ten behoeve van sanering verkeerslawaai en lokale aanpak isolatie begroot. Voor overige duurzaamheidstaken (o.a. bijdrage klimaatfonds, operatie steenbreek en Climate City Contract) is € 2,9 mln. begroot. Circa € 4,6 mln. heeft betrekking op personeelskosten. Daarnaast is een storting van € 1,0 mln. vanuit de stichting Holdingfonds Economische Investeringen Den Haag (HEID) in het Duurzaamheidsfonds VvE’s Den Haag C.V. begroot. Ten slotte is er voor € 0,6 mln. aan subsidieverstrekking begroot.

44

In 2026 is € 1,8 mln. op de activiteit Duurzaamheid aan opbrengsten begroot. De opbrengst heeft voor € 0,8 mln. betrekking op ontvangen subsidies (sanering verkeerslawaai en lokale aanpak isolatie). Verder heeft € 1,0 mln. betrekking op een onttrekking uit de reserve Revolverende investeringsmiddelen.

Milieubeleid, -beheer en luchtkwaliteit Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Milieubeleid, milieubeheer en Realisatie Begroting luchtkwaliteit Lasten Baten Saldo

2024 24.672 13.623 11.049

2025 39.054 22.834 16.220

2026 20.268 5.103 15.165

2027 20.068 5.538 14.530

2028 18.963 5.660 13.303

2029 19.285 6.080 13.205

Wat willen we bereiken? Een gezonde, schone en duurzame stad voor mens, natuur, dier en milieu. Om dit te bereiken willen wij: de lucht- en bodemkwaliteit verbeteren; het verkeersgeluid en de stikstofeffecten beperken; de gemeentelijke CO2 uitstoot verminderen en de energietransitie stimuleren en faciliteren.

Wat gaan we ervoor doen? Stikstofaanpak De stikstofaanpak valt onder de verantwoordelijkheid van het Rijk en de provincies. Wij blijven in gesprek over de ontwikkelingen en ons Haagse belang daarbij te behartigen. Binnen de gemeentelijke kaders wordt ook gezocht naar maatregelen, die een bijdrage kunnen leveren. Deze ruimte is echter vrij beperkt. Zo zijn er ZE-zones ingevoerd en worden de mogelijkheden onderzocht voor walstroom. Daarnaast gaan we de mogelijkheden (en effecten) van emissieloos bouwen onderzoeken, hetgeen ook benoemd wordt als landelijke maatregel. Dit past ook binnen het gemeentelijke beleid omtrent toekomstbestendig wonen. Luchtkwaliteit In 2026 gaan we de volgende activiteiten uitvoeren: • Het ontmoedigen van minder houtstook door voorlichting te geven over de schadelijke rook die vrijkomt bij houtstook; • Het opstellen van de jaarlijkse rapportage over de luchtkwaliteit; • Voortzetten van uitvoering van maatregelen uit het Schone Lucht Akkoord (RIS304354), zoals verschonen eigen wagenpark, citizen science, aanpak hoog gevoelige groepen. • Het uitbreiden van de zero-emissiezone in het centrum naar de kuststrook. Geluid In 2026 wordt een start gemaakt met het opstellen van de EU-geluidkaarten en de BasisGeluidEmissie (BGE). Deze moeten in 2027 worden vastgesteld. Ook loopt de uitvoering van het actieplan geluid 20252029 (RIS321412) door in 2026, waarbij o.a.

de volgende acties worden uitgevoerd, verlagen maximumsnelheid van gebiedsontsluitingswegen naar 30 km/u, aanbrengen stillere wegdekken en toepassen van gevelisolatie project. Omgevingsdienst Haaglanden Ook in 2026 verzorgt de Omgevingsdienst Haaglanden voor Den Haag milieu-uitvoeringstaken (vergunningverlening, toezicht en handhaving). Daarnaast verzorgt de Omgevingsdienst Haaglanden voor Den Haag en de specialistische advisering op het gebied van milieu en Ruimtelijke Ordening. De deelnemersbijdrage 2026 voor Den Haag is € 8.3 mln. Hiervan is € 8.1 mln. voor de uitvoering van de milieu-uitvoeringstaken en advies en € 0.2 mln. is gereserveerd voor de uitvoering van het Koersplan 20242028 (RIS322184). Laadinfra Naast het regulier beheer en onderhoud breiden we het publieke laadnetwerk uit met een gebalanceerde mix van openbare laadmodaliteiten (bekend als de ‘Haagse laadmix’) volgens de Herijking openbare laadinfrastructuur voor personenauto’s (RIS316608). Eind 2025 wordt een nieuwe herijking aan de raad aangeboden.

We gaan in 2026 de volgende opgaven uitvoeren: • Het jaarlijks verder uitbreiden van het laadnetwerk; gestreefd wordt naar de plaatsing van gemiddeld circa 400 nieuwe openbare laadpalen per jaar in verschillende delen van de stad; • Het onderzoeken van locaties voor nieuwe laadpleinen; • Het realiseren van (kortparkeer-) snellaadplekken; • Het vervangen en aanpassen van laadpalen die verouderd zijn.

45

Bodembescherming en bodemsanering In het kader van het Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond (RIS299493) beheert de gemeente vier eeuwigdurende saneringsopgaven (de gasfabrieksterreinen Binckhorst en Gaslaan en de voormalige stortplaatsen Puinduinen en Westduinpark) en worden lopende saneringsopgaven op basis van de monitoringsresultaten afgerond. In 2026 gaan we de volgende activiteiten uitvoeren: • Het onderzoeken of de eeuwigdurende beheersing (onttrekking grondwater) voor de locatie De Verademing (voormalig gasfabrieksterrein Gaslaan) geëxtensiveerd kan gaan worden. • Er lopen 10 tijdelijke saneringsopgaven, waarvan naar verwachting (als de monitoringsresultaten dat toelaten) vijf saneringsopgaven in de periode 2026-2029 zullen worden afgerond.

Wat mag het kosten? In 2026 is € 20,3 mln. beschikbaar op de activiteit Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit. Circa € 3,5 mln. heeft betrekking op personele kosten, waarvan € 0,3 mln. subsidiabel is met CDOKE. Voor de deelnemersbijdrage Omgevingsdienst Haaglanden is € 7,4 mln. begroot. Daarnaast is er € 5,8 mln. begroot aan het beheer en onderhoud van walstroominstallaties en openbare laadinfra. Voor bodembescherming en -saneringen is € 1,1 mln. begroot. Overige budget ten behoeve van milieu is circa € 2,5 mln., waarvan € 1,4 mln. voor de milieuzone en omruilregeling. De totale opbrengst bedraagt € 5,1 mln. Hiervan heeft € 4,7 mln. betrekking op de opbrengsten vanuit laadinfra en walstroom. Daarnaast heeft € 0,3 mln. betrekking op de ontvangen subsidies voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE). Ten slotte is er € 0,1 mln. aan milieuleges begroot.

Natuur- en milieueducatie Natuur- en milieueducatie Lasten Baten Saldo

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029 3.681 4.726 4.954 4.875 4.897 4.759 495 401 401 401 401 401 3.186 4.325 4.553 4.474 4.496 4.358

Wat willen we bereiken? De gemeente Den Haag streeft naar een duurzame basisvorming voor kinderen en jongeren van 2 tot 16 jaar. We willen hen helpen bewuste keuzes te kunnen maken voor een duurzame samenleving. Dit doen we door hun kennis en vaardigheden op het gebied van natuur en milieu te vergroten en door hen rijke, betekenisvolle ervaringen te bieden, waarbij de verbinding tussen binnen- en buitenschools leren centraal staat.

Wat gaan we ervoor doen? Natuur- en milieueducatie richt zich op leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs en op kinderen in de kinderopvang. We bieden scholen en kinderopvanginstellingen kosteloos educatief lesmateriaal aan dat zowel aansluit bij de belevingswereld en leerbehoeften van de leerlingen als bij de kerndoelen binnen het onderwijs én de grote vraagstukken van deze tijd. In samenwerking met inspirerende partners bieden we een divers en actueel aanbod aan gastlessen, excursies en projecten rond thema’s groen en biodiversiteit, water, klimaat en energie, afval en grondstoffen en voedsel. • Voor elke leeftijd in het primair en voortgezet onderwijs hebben wij een verrassend en inspirerend aanbod waarmee kinderen een ervaring opdoen die zij niet snel vergeten. • De inzet is om ook dit jaar met ons aanbod 26.290 Haagse leerlingen te bereiken (waarvan ca. 23.400 leerlingen van 186 scholen voor primair onderwijs en 2.890 leerlingen van 56 scholen voor voortgezet onderwijs). We monitoren ons bereik en passen het aanbod waar nodig aan en betrekken daarbij leerkrachten en docenten. • Ruim 91% van de scholen in het primair onderwijs en ruim 54% van de voortgezet onderwijs-scholen in de stad neemt één of meerdere producten af. • Een rijke educatieve omgeving draagt bij aan de kansen van kinderen.

We breiden daarom ook ons aanbod voor VVE-kinderen (voor- en vroegschoolse educatie) verder uit. • 3.200 Haagse basisschoolkinderen met hun leerkrachten uit de groepen 7 & 8 komen voor een natuurwerkweek naar Buitencentrum School in Bos. • We verkennen de mogelijkheden voor uitbreiding van de Duurzame Masterchef, de succesvolle kookwedstrijd waarmee we middelbare scholieren bewustmaken van gezond en duurzaam voedsel.

46

Wat mag het kosten? In 2026 besteedt de gemeente circa € 5,0 mln. aan de uitvoering van het natuur- en milieueducatieprogramma. Hiervan betreft € 2,9 mln. voor personeelskosten. Voor het onderhoud van educatieve tuinen en de Heemtuin in het Zuiderpark is € 1,2 mln. begroot. Voor diverse projecten (zoals onderwijs gerelateerde projecten) is € 0,5 mln. begroot. Ten slotte is voor School in Bos € 0,4 mln. begroot. Van de scholen wordt voor het bezoek aan School in Bos een bijdrage van € 0,4 mln. ontvangen.

Financiële verdieping 2025

2026

2027

bedragen x € 1.000 2028 2029

Lasten (incl. reserves) Lasten Vastgestelde begroting 2025-2028 59.218 45.631 42.808 42.877 Reeds goedgekeurde mutaties* 3.723 0 0 0 Subtotaal actuele begroting 2025-2028 62.941 45.631 42.808 42.877 (inzet) Budgettair kader (zie hoofdstuk 1) 0 0 0 0 Overige (neutrale) mutaties 18.314 5.156 -2.192 -3.447 Lasten Ontwerpbegroting 2026-2029 81.256 50.786 40.616 39.430 *RIS321479 Aanpassing begroting n.a.v. Kadernota begroting en verantwoording Overhead

0 0 0 0 35.861 35.861

In 2026 stijgen de lasten met circa € 5,16 mln. en komt voornamelijk door de onderstaande mutaties: • Een groot deel (€ 4,42 mln.) hiervan heeft betrekking op de budgetverschuiving van programma overhead naar programma Duurzaamheid, Energietransitie en Milieu. • Voor reserves en overlopende passiva heeft een actualisatie plaatsgevonden. De lasten gaan met € 2,88 mln. in 2026 omlaag en de beschikbare bedragen per 1 januari 2025 zijn opnieuw in 2025-2029 geraamd. • Daarnaast is € 1,52 mln. vanuit de programmareserve en reserve duurzaamheid en energietransitie in de begroting beschikbaar gesteld voor vervangingen en upgrades van laadpalen. • Voor de indexatie is € 1,19 mln. aan de begroting vanuit het gemeentefonds toegevoegd. • Tot slot nemen met de lasten met € 0,91 mln. toe door diverse mutaties, waaronder actualisatie begroting laadinfra/walstroom, personeelskosten en dergelijke. De terugval in latere jaren komt doordat de reserves (voornamelijk reserve duurzaamheid en energietransitie) en subsidies (voornamelijk subsidie klimaat- en energiebeleid, oftewel CDOKE) aflopen. * Met RIS321479 is de budgetverschuiving overhead primair proces, die voortkomt uit de Kadernota begroting en verantwoording Overhead (RIS320519), voor het jaar 2025 door de gemeenteraad vastgesteld.

In dit raadsvoorstel is aangekondigd dat de meerjarige budgetverschuiving zal worden verwerkt in de Programmabegroting 2026-2029. Voor 2026 en verder is de verschuiving € 4,42 mln. per jaar.

Baten (incl. reserves) Baten Vastgestelde begroting 2025-2028 Reeds goedgekeurde mutaties Subtotaal actuele begroting 2025-2028 (inzet) Budgettair kader (zie hoofdstuk 1) Overige (neutrale) mutaties Baten Ontwerpbegroting 2026-2029

2025

2026

2027

bedragen x € 1.000 2028 2029

21.621 0 21.621 0 13.189 34.810

7.958 0 7.958 0 -606 7.352

6.358 0 6.358 0 429 6.787

6.373 0 6.373 0 536 6.909

0 0 0 0 7.329 7.329

In 2026 dalen de baten met circa € 0,61 mln. Dit komt vooral door de herfasering van de subsidieregeling klimaat- en energiebeleid (CDOKE), namelijk een verlaging van € 1,76 mln. Daarnaast is de reserve Toegekende (gemeentelijke) revolverende investeringsmiddelen geactualiseerd vanwege kapitaaloverdracht aan HEID t.b.v. VvE fonds Den Haag. Het gaat om een verhoging van € 0,75 mln. Ten slotte zijn de opbrengsten van walstroom en laadinfra geactualiseerd, war neerkomt op een verhoging van € 0,41 mln. De terugval in latere jaren komt doordat de subsidies aflopen.

47

bedragen x € 1.000 Beginsaldo ToeOnt- Eindsaldo 2026 voegingen trekkingen 2026

Reserve Reserve Toegekende (gemeentelijke) revolverende investeringsmiddelen

Voorziening

2.652

0

1.000

1.652

2.652

0

1.000

1.652

bedragen x € 1.000 Aanwendingen Vrijval Eindsaldo 2026

Beginsaldo 2026

Toevoegingen

1.132

0

550

0

582

1.132

0

550

0

582

Voorziening School in bos

bedragen x € 1.000 Investeringen

Totaal

Begroting 2026 en verder Nog te Bijdragen Aandeel Investerings- Jaar van realiseren Waarvan derden/ gemeente bedrag oplevering vanaf in 2025 voorz. in 2026 2026 450 2026 295 295 0 295 107.226 div. 77.136 25.045 1.399 23.646 107.676 77.432 25.341 1.399 23.942

Electrische snellaadstations Verduurzaming vastgoed Totaal

In 2025 wordt € 25 mln. geïnvesteerd. Bij de begrotingsactualisatie en meerjarenbegroting 2025-2028 zijn de volgende investeringskredieten aangepast: Walstroom 3de Haven (€ 0,9 mln.) In de haven van Scheveningen laat een deel van de schepen een motor draaien als aggregaat voor stroom. Door een walstroomvoorziening kan dit energieverbruik worden verduurzaamd en de uitstoot van ongezonde emissies beperkt. Om dit te realiseren is € 0,9 mln. beschikbaar gesteld uit de reserve duurzaamheid en energietransitie en toegevoegd aan het meerjaren investeringsplan.

Indicatoren Onze inzet voor duurzaamheid en energietransitie is erop gericht de uitstoot van CO2 te verlagen. Onderstaande indicatoren geven voor een aantal thema's aan hoe de ontwikkeling gedurende een langere periode plaats vindt. Zo worden met bijvoorbeeld de aanpak van EFG-labelwoningen het aantal EFG-labels verminderd en neemt het aantal toe dat een positieve bijdrage levert aan het verminderen van de CO2uitstoot. In de werkagenda's gaat gewerkt worden aan de herijking van deze indicatoren. Nulmeting 1990

Realisatie JR 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

0%

42%

68%

74%

81%

87%

87%

2.499

1.453

806

645

484

323

323

wonen

592

334

267

200

134

134

werken

603

276

221

166

110

110

mobiliteit

179

143

115

86

57

57

Topindicatoren CO2-reductie (%) * Uitstoot CO2 in kton *

79 53 42 32 22 22 afval * Er is een nieuw rekenmodel om de CO2-uitstoot in Den Haag te berekenen. Dit is een vereiste van de EU in het kader van de 100-CNSC-status als Den Haag. Den Haag ambieert in 2030 klimaatneutraal te zijn, oftewel dat er geen CO2-uitstoot is in 2030. De gemeentelijke inspanningen worden jaarlijks in de jaarrekening bij programma 3 beschreven (onder 'Wat

48

hebben we gedaan'). Behalve de inspanningen van de gemeente hebben ook autonome ontwikkelingen invloed op de CO2-uitstoot. Prestatie-indicator

Eenheid Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029

CO2-uitstoot gemeentelijk organisatie *

ton

6.358

5.678

5.679

5.097

5.097

5.097

Energieverbruik gemeentelijk organisatie *

GJ 258.887

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

* Hierbij gaat het om de CO2-uitstoot en het energieverbruik van dienstreizen, gebouwen, installaties, wagenpark in eigendom en gebruik van de gemeente Den Haag. Wat aan derden verhuurd of van derden gehuurd wordt, is hierin niet meegenomen. In 2024 is de gemeente Den Haag gecertificeerd volgens de systematiek van de CO2-prestatieladder. Met deze systematiek is de CO2-uitstoot nauwkeuriger te berekenen. Door de systematiek van de CO2Prestatieladder te gebruiken voldoet de gemeente aan internationale standaarden van de CO2-rapportage GHG-protocol. De reductiedoelen zijn vastgelegd in het energiebesparingsbeleid 2024-2030 (RIS319432) en de reductiedoelstelling is 30% minder CO2-uitstoot voor 2027 en verder t.o.v. de CO2 footprint van 2023. Voor het energieverbruik is geen doelstelling opgenomen (dit is nader toegelicht in het energiebesparingsbeleid). Daarnaast wordt vooruitgekeken tot en met 2027 overeenkomstig met de systematiek van de CO2-prestatieladder. In 2026 wordt gewerkt aan een uitvoeringsplan waarbij ook concretere doelstellingen zijn opgenomen voor de jaren 2027-2030. Effectindicator

Realisatie Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029

Aantal woningen isoleren

9.257

7.002

11.000

13.000

13.000

13.000

13.000

Het college stuurt op het versnellen van het isolatietempo van woningen en richt zich hierbij vooral op woningen met de energielabels E, F en G. Voor het realiseren zijn we echter afhankelijk van woningeigenaren, aangezien het besluit om een woning te isoleren aan de eigenaar is. Het gemeentelijk programma blijft de komende jaren gericht op het realiseren van een versnelling in het isolatietempo, door woningeigenaren te stimuleren om hun woning te isoleren en door hen daarin te ondersteunen. Voor het monitoren van deze indicator wordt gebruik maakt van een modelmatige methode om het jaarlijks aantal geïsoleerde woningen te bepalen. Het model gebruikt hiervoor verschillende databronnen, zoals energielabels en isolatiesubsidies. Kengetallen

Peildatum 1/1/2023

Peildatum 1/1/2024

Peildatum 1/1/2025

173.671

173.518

177.406

Z (zero-emissie)

1%

2%

3,2%

6 (minst vervuilend)

32%

36%

40,2%

5

25%

25%

23,4%

4

27%

25%

23,0%

3

7%

6%

5,2%

2

4%

3%

2,3%

1

1%

1%

0,4%

0 (meest vervuilend)

3%

2%

2,2%

Niet van toepassing of niet vastgesteld

0%

0%

0,2%

Aantal particuliere auto’s in bezit van Hagenaars Onderverdeeld naar CO2 klasse:

Absoluut aantal deelauto's * 483 549 *Nieuwe definitie, zie www.crow.nl/dashboard-autodelen/home/monitor/methode-en-trendbreuk.

49

601

Kengetal

Peildatum Percentage Peildatum Percentage 1/1/2024 1/1/2024 1/1/2025 1/1/2025

Aantal woningen met energielabel: A++++

209

0%

587

0%

A+++

1.691

A++

2.593

1%

2.791

1%

1%

3.702

1%

A+

3.561

1%

5.310

2%

A

59.950

22%

63.789

23%

B

34.985

13%

34.493

13%

C

44.844

16%

45.170

17%

D

25.628

9%

25.026

9%

E

30.366

11%

29.638

11%

F

20.459

8%

19.189

7%

G

46.959

17%

43.849

16%

Onbekend

1.008

0%

742

0%

Beleidsindicatoren (Rijk)

Hernieuwbare elektriciteit

50

Eenheid

Actuele peildatum (2022)

%

6,1%

2.4 Openbare orde en veiligheid Portefeuillehouder: Jan van Zanen

Ambitie De gemeente wil dat Den Haag een veilige stad is en blijft voor bewoners, ondernemers, organisaties en bezoekers.

Samenvatting In januari 2023 zijn, zoals gebruikelijk bij de start van een gemeenteraads- en collegeperiode, de ambities, de hoofdlijnen van het veiligheidsbeleid en de prioriteiten voor de komende jaren vastgelegd in een nieuw Integraal Veiligheidsplan (IVP, RIS313807). Voor de intensiveringen vanuit het IVP, zoals ondermijning, jeugdcriminaliteit en gebiedsgericht werken zijn bij deze begroting extra middelen vrijgemaakt zodat de bestaande aanpakken kunnen worden voortgezet. Het college wil dat Den Haag veiliger is in 2026 dan in 2021 (RIS313807). In 2026 werken we aan de realisatie van de ambities uit het IVP: • • • • • •

•

Het verbeteren van de objectieve en subjectieve veiligheid in Den Haag, vooral in de kwetsbare gebieden die achterblijven ten opzichte van het Haags gemiddelde; Bewoners voelen zich veiliger dan in 2021; Bewoners zijn meer bereid om aangifte of melding te doen als hen iets overkomt; Ondermijnende criminaliteit komt minder vaak voor; Jeugdigen raken minder vaak betrokken bij rivaliserende, gewelddadige en andere problematische jeugdgroepen waarmee een daling in het gebruik van (steek)wapens en handel in drugs kan worden ingezet; De geregistreerde misdrijf- en overlastcijfers nemen in de kwetsbare gebieden af ten opzichte van 2021. Het gaat om de investeringsgebieden Den Haag Zuidwest, Scheveningse kuststrook, Zevensprong, Weimarstraat/Beeklaan, Van Baerlestraat/Jan Luykenlaan, Rustenburg-Oostbroek, Transvaal, Schilderswijk, Duindorp en stadsdeel Laak. De veiligheid in andere (minder kwetsbare) gebieden blijft tenminste gelijk; Ten slotte wil het college dat Den Haag weerbaarder is tegen digitale veiligheidsincidenten, cybercriminaliteit en gedigitaliseerde vormen van criminaliteit, ondermijning en radicalisering/extremisme. Voor de onderwerpen Digitale Veiligheid in de wijk en de Integrale aanpak radicalisering, extremisme en terrorisme zijn in deze begroting extra middelen beschikbaar gesteld om de aanpak op het huidige niveau te kunnen voortzetten. bedragen x € 1.000

Lasten Baten Saldo exclusief reserves Toevoegingen Onttrekkingen Saldo inclusief reserves

Realisatie 2024 85.097 13.108 71.989 3.286 2.261 73.014

2025 100.885 18.913 81.972 3.286 3.165 82.093

51

Begroting 2026 2027 99.156 93.004 13.675 8.770 85.481 84.234 3.286 3.286 3.165 3.165 85.602 84.355

2028 92.056 8.624 83.432 3.286 3.165 83.553

2029 92.047 8.624 83.423 3.286 3.165 83.544

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Activiteiten 2026 Lasten Baten Saldo 1. Bestrijding onveiligheid 38.181 13.675 24.506 2. Strandveiligheid 1.751 0 1.751 3. Brandweer en rampenbestrijding 62.510 3.165 59.345 Totaal 102.442 16.840 85.602

Toelichting w-vragen per onderdeel

Bestrijding onveiligheid Bestrijding onveiligheid Lasten Baten Saldo

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029 30.138 41.147 38.181 32.029 31.081 31.072 13.014 18.913 13.675 8.770 8.624 8.624 17.125 22.234 24.506 23.259 22.457 22.448

Wat willen we bereiken? In het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 worden drie thema’s benoemd waarop intensiveringen plaatsvinden om de ambitie te bereiken. 1. Het verbeteren van de veiligheid in buurten en wijken door een gebiedsgerichte, integrale aanpak van onveiligheid, waarbij gebruik wordt gemaakt van een informatie gestuurde en probleemgerichte benadering; 2. Het terugdringen van ondermijnde criminaliteit; 3. Het terugdringen van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit. Samen met de politie en vele andere partners zet de gemeente zich iedere dag in om de veiligheid in buurten en wijken in de stad te verbeteren en openbare ordeverstoringen te voorkomen. Daarnaast verdienen ook de thema’s digitale veiligheid, cybercrime, gedigitaliseerde criminaliteit en maatschappelijk ongenoegen bijzondere aandacht. Daarnaast wil het college voldoende ruimte houden om flexibel in te kunnen spelen op actuele problemen en incidenten.

Wat gaan we ervoor doen? Gebiedsgerichte, integrale aanpak met een informatie-gestuurde, probleemgerichte inzet De veiligheid in de wijken verbeteren we door gebiedsgericht te werken. Dit doen we informatie gestuurd in samenwerking met bewoners, ondernemers en partners. Ook de komende periode geeft de gemeente prioriteit aan gebieden waar de leefbaarheid en veiligheid onder druk staan. We gaan dan ook door met de aanpakken in investeringsgebieden: Weimarstraat/Beeklaan en de Zevensprong, de Van Baerlestraat/Jan Luykenlaan, Duindorp, Rustenburg-Oostbroek, Transvaal, Schilderswijk en stadsdeel Laak. De gemeente werkt aan een gerichte, robuuste, meerjarige, integrale aanpak van de problemen en hun oorzaken (RIS307114). De extra middelen voor investeringsgebieden worden ingezet om de leefbaarheid en veiligheid in de wijken te verbeteren. Dit doen we door de inrichting in de openbare ruimte aan te passen, extra voorzieningen voor jeugd en kwetsbare doelgroepen mogelijk te maken en bewoners- en ondernemersparticipatie te ondersteunen. Hiernaast blijven repressieve maatregelen van belang om overlast, criminaliteit en vormen van ondermijnende activiteiten te bestrijden. Er is extra inzet van politie en de handhavingsorganisatie in de investeringsgebieden. Deze inzet komt bovenop de reguliere inzet.

Veiligheidsregisseurs werken in de stadsdelen aan hardnekkige overlast en criminaliteitsproblemen. Zij vormen een belangrijke schakel tussen beleid en uitvoering. Zij kennen de stadsdelen door en door en staan in verbinding met de lokale uitvoerders, de beleidsmakers en de burgemeester. Het is de taak van de veiligheidsregisseurs - indien de situatie daarom vraagt - om verschillende maatregelen op het gebied van openbare orde en veiligheid in te zetten en te coördineren. Enerzijds werken de veiligheidsregisseurs reactief in de stadsdelen bij overlast en incidenten. Anderzijds werken de veiligheidsregisseurs projectmatig en/of preventief wanneer de veiligheid in een gebied onder druk staat. Hierbij kan gedacht worden aan de investeringsgebieden of een gebied waar al een langere tijd 52

sprake is van ernstige openbare orde problematiek. De inzet is gericht op het (snel) de-escaleren van situaties of voorkomen dat escalatie ontstaat. De veiligheidsregisseurs werken in alle acht stadsdelen en zijn gekoppeld aan de Haagse politiebureaus. Veiligheidsregisseurs nemen contact op met bewoners en/of ondernemers indien hier aanleiding voor is. Bijvoorbeeld om omwonenden te informeren over de genomen veiligheidsmaatregelen. Ook organiseren zij in 2026 verschillende bijeenkomsten om bijvoorbeeld de meldingsbereidheid te vergroten of voorlichting te geven over specifieke veiligheidsthema’s. We gaan in 2026 door met de integrale handhavingsacties (IHA's). Onder regie van de veiligheidsregisseurs geeft de gemeente met deze acties een duidelijk signaal af dat criminaliteit en overlast niet worden getolereerd in Den Haag.

Langdurige aanpak van ondermijning In Den Haag zijn criminele netwerken actief die veel geld verdienen met bijvoorbeeld drugshandel en mensenhandel (RIS304166). Dit geld wordt vervolgens geïnvesteerd in bijvoorbeeld vastgoed, horeca of andere vormen van bedrijvigheid. Onder- en bovenwereld raken met elkaar verweven. De gemeente blijft zich in 2026, samen met de veiligheidspartners, onverminderd inzetten om dit (sluimerende) proces en de ontwrichtende effecten hiervan, in onze wijken tegen te gaan. Het college streeft naar een veilige en weerbare samenleving. Door te signaleren, te voorkomen en te verstoren, bestrijden wij ondermijnende criminaliteit in onze stad zo gericht en effectief mogelijk. Dit doen we veelal in de vorm van een gebiedsgerichte integrale aanpak, ingegeven vanuit de lokale problematiek en gericht op specifieke doelgroepen (RIS318428). Aandachtsvelden binnen de Haagse ondermijningsaanpak zijn drugs en mensenhandel. Het voorkomen en tegengaan van jonge aanwas (Preventie met Gezag), de stratenaanpak in investeringsgebieden (bedrijfsactiviteitenvergunning), de inzet van het Haags Economisch Interventieteam (HEIT) en de toepassing van de Bibob-toets (Gemeentelijk Bureau Bibob) maken deel uit van onze brede aanpak.

Specifieke activiteiten voor de aanpak van ondermijning in 2026: • Invoeren vergunningplicht voor bedrijfsmatige activiteiten in een nieuw gebied (of specifieke branche). Toepassen vergunningplicht in gebied Paul Krugerlaan en Paul Krugerplein (RIS322091). Handhaving vergunningplicht in bestaande gebieden: Weimarstraat/Beeklaan (RIS306648), Van Baerlestraat/Jan Luykenlaan (RIS314549) en Goeverneurlaan (RIS319748); • Voortzetting gebiedsgerichte projectmatige aanpak van ondermijning in Scheveningen Haven. Samen met de andere partners in de haven wordt gewerkt aan meer zicht en toezicht op de ondermijnende activiteiten op het water, het aanpakken van de gelegenheidsstructuren op de kade en het weerbaarder maken van het gebied; • Uitvoering actieprogramma Mensenhandel: Met de bevindingen uit de evaluatie van het Actieprogramma Mensenhandel 2020-2023 is een nieuw actieprogramma 2025-2028 ontwikkeld (RIS320843); • Om de bewustwording onder inwoners te vergroten, wordt op verschillende momenten en locaties in de stad 'Ondermijning in Beeld' georganiseerd.

Naar aanleiding van het rioolwateronderzoek wordt bovendien voor de tweede keer de bewustwordingscampagne 'Af en toe' voortgezet, gericht op het terugdringen van (het gebruik van) harddrugs; • Aanpak vastgoed in het kader van de ‘Citydeal transformatie binnensteden’; de aanpak van ondermijning vormt één van de pijlers binnen deze citydeal (RIS315746). In dat kader wordt gewerkt aan een diagnose/analysemodel voor het in kaart brengen van kwetsbaarheden in een gebied en daarop aansluitende aanpak; • Aanpak van explosies via een breed pakket aan maatregelen, zoals de sluitingsbevoegdheid en nazorg. Er gaat ook aandacht uit naar preventie en actieve deelname aan het Offensief tegen Explosies (OTE), een landelijke samenwerking van publieke en private partijen dat via een brede aanpak gericht op preventie, opsporing, nazorg en kennisontwikkeling het aantal explosies wil terugbrengen (RIS322183); • Programma “Preventie met Gezag” (PmG) met als doel het voorkomen dat jongeren de (ondermijnende) criminaliteit ingaan of hier verder in afglijden (RIS314852). Dat willen we bereiken met een evenwichtige aanpak: met preventie én met gezag. Door perspectief te bieden aan jongeren en grenzen te stellen waar dit nodig is. We bieden perspectief aan jongeren in samenwerking met o.a. jongeren zelf, hun ouders, scholen, jongerenwerk en initiatieven om jongeren aan (bij)banen te helpen.

Op die manier werpen we barrières op voor het toetreden tot de criminaliteit. We zorgen samen met o.a. politie en OM ervoor dat jongeren die stappen zetten in of voor de (ondermijnende) criminaliteit in beeld zijn en dat snel, zichtbaar en passend wordt ingegrepen om doorgroeien te voorkomen. PmG maakt onderdeel uit van het Nationaal Programma Zuidwest.

53

Aanpak van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit Lokale persoonsgerichte aanpak Den Haag werkt ook in 2026 met een lokale persoonsgerichte aanpak per basisteam van de politie. Dit heet ‘Persoonsgerichte Aanpak (PGA) lokaal’. Met repressieve en preventieve interventies gericht op deze personen, wordt de overlast en criminaliteit die zij veroorzaken, teruggedrongen. Deze aanpak is met name bedoeld voor jongeren die zich schuldig maken aan High Impact Crimes (HIC's), jongeren in het bezit van verboden (steek)wapens, jongeren in de drugscriminaliteit en jongeren met of zonder antecedenten die ernstige overlast plegen. Deze jongeren krijgen een persoonlijk plan van aanpak. Personen in de aanpak hebben vaak te maken met meervoudige problematiek, waaronder financiële problemen, werkloosheid, verslavingsproblematiek en/of hebben problemen op school en in de buurt. De samenwerking met de ketenpartners vanuit verschillende domeinen, zoals (jeugd)zorg, onderwijs, (jeugd)reclassering, politie etc. is essentieel. Aan de integrale uitvoering van PGA lokaal ligt een in 2025 herijkt privacy convenant ten grondslag (RIS322088). Als onderdeel van onder andere de PGA-aanpak worden reintegratieofficieren ingezet. Deze inzet heeft als doel recidive te voorkomen en maatschappelijke veiligheid te vergroten.

Bij deze begroting zijn extra middelen beschikbaar gekomen om de huidige inzet te kunnen continueren. Voor jongeren die actief zijn in de ondermijnende (drugs)criminaliteit kan vanuit PGA lokaal de interventie ImpACT ingezet worden. Met het doel om hen uit de criminaliteit te halen, bieden we deze jongeren met ImpACT zeer intensieve ondersteuning en coaching. Waar nodig en mogelijk wordt ook het gezin betrokken bij het traject. ImpACT is een interventie die voortdurend in ontwikkeling is en blijft. Door het dynamische karakter kan worden ingespeeld op trends waardoor we de focus kunnen verleggen naar de jongeren die, binnen de ondermijnende criminaliteit, de meeste aandacht nodig hebben. Vanwege de intensiteit van de interventie kunnen ook in 2026 maximaal 25 jongeren tegelijkertijd worden geholpen. Aanpak problematische jeugdgroepen Den Haag hanteert een integrale groepsaanpak voor problematische jeugdgroepen, gebaseerd op het 7stappenmodel (een landelijke werkwijze). Elk jaar inventariseert de politie het aantal jeugdgroepen. Vervolgens wordt gezamenlijke besloten voor welke groepen een integrale aanpak passend en nodig is. Er wordt onderscheidt gemaakt tussen drie typen groepsaanpakken: 1) hinderlijk, 2) overlastgevend, 3) crimineel en/of rivaliserend. De intensiteit van de aanpak wordt afgestemd op de ernst van de problematiek.

De grootste zorgen gaan uit naar de criminele (rivaliserende) jeugdgroepen, waarbij drugshandel, straatroven, heling, (vuur)wapenbezit en gewelddelicten de boventoon voeren. Met deze integrale groepsaanpak dringen we de overlast en het criminele gedrag van de groepsleden terug, zodat de jeugdgroep geen negatieve impact meer heeft op de leefbaarheid en veiligheid in Den Haag. Met de aanpak wordt onder regie van de gemeente ingezet op drie sporen: (1) de persoon, (2) de groep en (3) het leefgebied. Samen met onze ketenpartners worden voor de groepsleden individuele plannen opgesteld, waarin hulp, zorg en strafrecht worden gecombineerd. Hiermee stellen we grenzen aan ongewenst gedrag en geven we de jongeren tevens de kans het juiste pad te nemen en voor een kansrijke toekomst te kiezen. Daarnaast wordt samen met partners bepaald welke mix van interventies nodig is om de dynamiek en het gedrag van de groep te doorbreken en nieuwe aanwas te voorkomen. Hierbij wordt nauw samengewerkt met de veiligheidsregisseurs. Binnen criminele jeugdgroepen kan rivaliteit met andere groepen voorkomen, die vaak de gemeentelijke grenzen overstijgt. Wanneer deze spanningen en gewelddadige confrontaties structureel zijn, spreken we van een rivaliserende criminele jeugdgroep.

De gemeente Den Haag werkt samen met de gemeenten Delft en Zoetermeer, het OM, de politie en het Zorg- en Veiligheidshuis aan een versterkte regionale aanpak (RIS314082). Deze samenwerking richt zich op de samenhang tussen individuele aanpakken, groepsdynamieken, trends en ontwikkelingen. Het doel is om escalatie tussen groepen te voorkomen en de veiligheid in de regio te vergroten. Bij deze begroting zijn extra middelen beschikbaar gekomen om de bestaande aanpak voort te zetten. Jeugdgroepen zijn steeds vaker minder wijkgebonden en opereren meer in flexibele, hybride netwerken. Hierdoor wordt een groeps- en gebiedsgerichte aanpak complexer. De aanpak op deze hybride werkelijkheid blijft de komende jaren onze aandacht houden. Aanpak jonge straatdealers In Den Haag zijn voornamelijk jongeren betrokken bij de straathandel in drugs. In de praktijk zien we dat deze doelgroep, al dan niet onder druk, steeds vaker de stap zet richting de georganiseerde criminaliteit. Om dit te voorkomen is, met de politie Eenheid Den Haag en PGA-lokaal, een aanpak ontwikkeld die specifiek is

54

gericht op jongeren die hun eerste stappen zetten in de drugscriminaliteit, maar die nog niet sterk zijn gelieerd aan een criminele organisatie. De aanpak bestaat naast het opleggen van een last onder dwangsom aan de jongere door de burgemeester, uit een hulpverleningstraject (via PGA-lokaal) en strafrechtelijke vervolging (OM) (RIS317158). De drugshandel op straat heeft een negatief effect op de leefbaarheid in de Haagse wijken en verstoort de openbare orde. Met het opleggen van de last onder dwangsom aan jonge straatdealers wordt beoogd deze negatieve effecten tegen te gaan en de openbare orde te herstellen (RIS315595). De last onder dwangsom wordt opgelegd in combinatie met een (intensief) hulpverleningstraject om er zo voor te zorgen dat jongeren ook duurzaam uit de drugscriminaliteit stappen. Gezien het preventieve karakter van de last onder dwangsom kan deze maatregel voor de jongere fungeren als stok achter de deur om hulpverlening te aanvaarden. Daarom vindt per casus een PGA-lokaal overleg plaats, alvorens wordt overgegaan tot het opleggen van een last onder dwangsom. Tijdens dit overleg wordt gekeken welke hulpverlening passend is. In 2026 zetten we deze aanpak voort en wordt de aanpak geëvalueerd.

Wat mag het kosten? De twee grootste posten aan de lastenkant van deze activiteit bestaan uit personeel € 20,3 mln. en materieel budget € 17,2 mln. Daarnaast is een klein budget beschikbaar voor inkomensoverdrachten van € 0,7 mln. Aan de batenkant is er sprake van inkomensoverdrachten met name vanuit het rijk voor een bedrag van € 12,8 mln. en inkomsten uit leges € 0,9 mln.

Strandveiligheid Strandveiligheid Lasten Baten Saldo

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029 1.169 1.714 1.751 1.751 1.751 1.751 0 0 0 0 0 0 1.169 1.714 1.751 1.751 1.751 1.751

Wat willen we bereiken? De gemeente draagt ook in 2026 zorgt voor de strand- en zwemveiligheid. De Veiligheidsregio Haaglanden (VRH) geeft uitvoering aan het strandveiligheidsbeleid. Hiervoor wordt samengewerkt met andere hulpdiensten, zoals de KNRM.

Wat gaan we ervoor doen? • • • •

De VRH zorgt in de maanden mei tot en met september dagelijks voor het toezien op en redden van baders, zwemmers en watersporters in het brandingsgebied. Hiervoor worden naast de lifeguards van de VRH ook de lifeguards van de Haagse Vrijwillige Reddingsbrigade (HVRB) ingezet; De VRH zorgt voor het plaatsen van de strandposten van waaruit de lifeguards opereren, voldoende capaciteit op de bewakingsdagen en middelen zoals vaartuigen, voertuigen, communicatieapparatuur en redvesten. Conform een risicogericht model van strandbewaking; Strandbezoekers worden gewaarschuwd voor gevaarlijke situaties, bijvoorbeeld door het gebruik van de vlaggen op het strand; De gemeente voorziet in publiekscampagnes om het bewustzijn van strandbezoekers te vergroten en draagt zorg voor het verspreiden van de polsbandjes om zoekgeraakte kinderen gemakkelijker ter herenigen met hun ouders.

Wat mag het kosten? Deze activiteit bestaat in zijn geheel uit de inkomensoverdracht van € 1,8 mln. aan de Veiligheidsregio Haaglanden.

Brandweer en rampenbestrijding Brandweer en rampenbestrijding Lasten Baten Saldo

Inclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves, bedragen x € 1.000 Realisatie Begroting 2024 57.076 2.356 54.720

2025 61.310 3.165 58.145

55

2026 62.510 3.165 59.345

2027 62.510 3.165 59.345

2028 62.510 3.165 59.345

2029 62.510 3.165 59.345

Wat willen we bereiken? De VRH voert als wettelijk verplichte gemeenschappelijke regeling taken uit op het gebied van brandweerzorg, regionale rampenbestrijding en crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. De doelstellingen van de VRH zijn beschreven in de meerjarenbegroting 2026 - 2029 van de veiligheidsregio (RIS322385). Als uitvoeringsdienst – die voor het grootste deel uit de brandweer bestaat – heeft de begroting van de VRH vrijwel volledig betrekking op personele en materiele lasten. De VRH staat 24 uur per dag, 7 dagen in de week klaar voor veiligheid en zorg in de regio. Hierbij gaat het om dagelijkse incidenten waarmee de brandweer en de meldkamer te maken hebben, maar ook om de voorbereiding op en/of incidentbestrijding rondom grootschalige gebeurtenissen. Hierbij werken de brandweer, GHOR, politie en gemeenten nauw met elkaar samen. Afhankelijk van de onderwerpen, wordt deze samenwerking uitgebreid met andere partners zoals het Hoogheemraadschap van Delfland en Defensie. Als basis voor deze multidisciplinaire samenwerking worden periodiek een regionaal risicoprofiel (RIS314625), regionaal beleidsplan Rampenbestrijding en Crisisbeheersing (RIS314625) en een regionaal crisisplan vastgesteld.

Wat gaan we ervoor doen? De Veiligheidsregio heeft in de meerjarenbegroting 2026 – 2029 (RIS322385) een brede omschrijving van de uitvoering van haar taken opgenomen. Het betreft onder andere: • De uitvoering van regionale brandweerzorg. Binnen de gehele regio ontvangt elke gemeente vergelijkbare brandweerzorg. Voor het 24/7 bestrijden van incidenten bestaat de operationele dienst uit beroepsmedewerkers en vrijwilligers, verdeeld over 23 kazernes (waarvan 6 in Den Haag). Ook worden de taken van de meldkamer brandweer uitgevoerd. Daarnaast adviseert de brandweer over het veilig inrichten van de omgeving (zoals woonwijken), (brand)veilig bouwen en het gebruik van gebouwen, het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners en het zo goed en veilig mogelijk maken van een brandweerinzet door middel van maatregelen in de omgeving of het gebouw. Deze taken worden risicobeheersing genoemd; • De uitvoering van geneeskundige hulpverlening. Binnen de VRH bestaat dit uit de GHOR (Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio). De GHOR is o.a. verantwoordelijk voor de inzet en coördinatie van het optreden van de geneeskundige (hulp)diensten bij incidenten. Dit betreft onder meer ambulancediensten, ziekenhuizen, huisartsen en GGD; • De uitvoering van regionale rampenbestrijding en crisisbeheersing.

In regionaal verband werken de brandweer, geneeskundige kolom, gemeenten en politie samen op het gebied van rampenbestrijding en crisisbeheersing. Hierbij wordt de focus primair gelegd op het dagelijkse werk van de hulpdiensten (“99% van het werk”) en vindt de voorbereiding op rampen en crises als een afgeleide daarvan plaats. Op deze manier wordt voorkomen dat de voorbereiding op rampen en crises op zichzelf staat en onvoldoende aansluit bij het werk van de hulpdiensten.

Wat mag het kosten? Deze activiteit bestaat voor € 59,0 mln. uit inkomensoverdrachten voor de inwonersbijdrage aan de Veiligheidsregio Haaglanden en een klein budget van € 0,2 mln. voor de vervanging van brandkranen. Daarnaast wordt er aan de lastenkant nog € 3,3 mln. toegevoegd aan de reserve FLO. Aan de batenkant wordt voor 2026 € 3,2 mln. vanuit de reserve ingezet ter dekking van de lasten van de FLO.

Financiële verdieping bedragen x € 1.000 2025 2026 2027 2028 2029 Lasten (incl. reserves) Lasten Vastgestelde begroting 2025-2028 92.586 88.514 84.128 84.306 0 Reeds goedgekeurde mutaties* 5.986 0 0 0 0 Subtotaal actuele begroting 2025-2028 98.572 88.514 84.128 84.306 0 (inzet) Budgettair kader (zie hoofdstuk 1) 120 1.970 2.470 2.720 2.720 Overige (neutrale) mutaties 5.479 11.958 9.692 8.316 92.613 Lasten Ontwerpbegroting 2026-2029 104.171 102.442 96.290 95.342 95.333 *RIS321479 Aanpassing begroting n.a.v. Kadernota begroting en verantwoording Overhead Ontwikkeling lasten 2026-2029 De lasten nemen in 2029 ten opzichte van 2026 met circa € 7 mln. af. De belangrijkste verklaring voor deze afname is het feit dat conform de financiële spelregels, toekomstige specifieke uitkeringen van het Rijk, waarvoor nog geen beschikking is afgegeven nog niet worden opgenomen in de begroting (zowel de baten als de lasten). Voor de middelen voor Preventie met Gezag en de Versterkingsgelden voor lokale aanpak radicalisering, extremisme en terrorisme geldt, dat deze beschikt zijn t/m 2026 (ca. € 4,5 mln.). Daarnaast zijn aan de hand van het coalitieakkoord 2022 op het gebied van ondermijningsaanpak en aanpak 56

jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit incidenteel middelen toegekend voor deze coalitie-periode (€ 1,5 mln. t/m 2026). Tenslotte is er tot en met 2027 een bedrag van ruim € 0,7 mln. incidenteel toegekend binnen het Zorg- en Veiligheidshuis in het kader van de zogenaamde POK middelen. Bij de afdoening van de motie ‘Geen aannames met veiligheid’ wordt nader ingegaan op de laatste stand van zaken van de toekenning van Rijksmiddelen. Structureel extra budget programma Openbare orde en veiligheid Voor het programma Openbare orde en veiligheid is structureel extra budget beschikbaar gekomen. Dit budget is bedoeld voor het op peil houden van verschillende veiligheidsthema’s: Digitale veiligheid in de wijk, de aanpak radicalisering, de aanpak jeugdgroepen, de re-integratie officier, jeugdcriminaliteit en de gebiedsgerichte aanpak. Hiervoor is in 2025 € 0,1 mln. beschikbaar, in 2026 wordt dit opgehoogd naar € 2,0 mln. om vanaf 2027 over te gaan in € 2,5 mln. en daarna te groeien naar een structureel budget van € 2,7 mln. Overige (neutrale) mutaties Met RIS321479 is de budgetverschuiving overhead primair proces, die voortkomt uit de Kadernota begroting en verantwoording Overhead (RIS320519), voor het jaar 2025 door de gemeenteraad vastgesteld. In dit raadsvoorstel is aangekondigd dat de meerjarige budgetverschuiving zal worden verwerkt in de Programmabegroting 2026-2029.

Vanaf 2026 is dit voor dit programma € 7,0 mln. structureel. De overige groei (€ 4,5 mln.) van het budget in 2026 wordt veroorzaakt door de aanpassingen door de trend, actualisatie van de inzet van de reserves inclusief de programmareserve en de actualisatie van de rijksbijdragen. bedragen x € 1.000 2025 2026 2027 2028 2029 Baten (incl. reserves) Baten Vastgestelde begroting 2025-2028 16.192 12.229 9.344 9.573 0 Reeds goedgekeurde mutaties* 1.758 0 0 0 0 Subtotaal actuele begroting 2025-2028 17.950 12.229 9.344 9.573 0 (inzet) Budgettair kader (zie hoofdstuk 1) 0 0 0 0 0 Overige (neutrale) mutaties 4.128 4.611 2.591 2.216 11.789 Baten Ontwerpbegroting 2026-2029 22.078 16.840 11.935 11.789 11.789 *RIS321479 Aanpassing begroting n.a.v. Kadernota begroting en verantwoording Overhead Overige (neutrale) mutaties Met RIS321479 is de budgetverschuiving overhead primair proces, die voortkomt uit de Kadernota begroting en verantwoording Overhead (RIS320519), voor het jaar 2025 door de gemeenteraad vastgesteld. In dit raadsvoorstel is aangekondigd dat de meerjarige budgetverschuiving zal worden verwerkt in de Programmabegroting 2026-2029. Vanaf 2026 is dit voor dit programma € 1,7 mln. structureel. De overige groei in 2026 (€ 2,9 mln.) van het budget wordt veroorzaakt door de aanpassingen door de actualisatie van de inzet van de reserves en de actualisatie van de rijksbijdragen.

Reserve

Beginsaldo 2026

Reserve Overgangsregeling FLO Brandweer

Toevoegingen

bedragen x € 1.000 Ont- Eindsaldo trekkingen 2026

1.146

3.286

3.165

1.267

1.146

3.286

3.165

1.267

Reserve overgangsregeling FLO Brandweer Deze reserve is ingesteld om te kunnen voldoen aan de lasten die vallen onder de uitvoer van de regeling Functioneel Leeftijdsontslag (FLO) van de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH). Dit is een regeling waar voormalig gemeentelijke brandweermensen gebruik van kunnen maken. Hiervoor is structureel een budget beschikbaar voor de toevoeging (€ 3,3 mln.) en is voor 2026 de verwachte last (€ 3,2 mln.). De regeling loopt nog tot en met 2047.

57

Indicatoren Kengetallen

Peildatum 1/1/2024 Peildatum 1/1/2025

Totaal aantal misdrijven

37.292

38.625

Aantal geregistreerde High Impact Crimes

4.482

4.573

Aantal geregistreerde overlastmeldingen

23.518

22.583

Effectindicatoren

Nulmeting Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2021 2024 2025 2026 2027 2028 2029

% Hagenaars dat zich 40,4% 39,4% 38,9% 38,4% wel eens onveilig voelt % Hagenaars dat zich 4,3% 3,9% 3,7% 3,5% vaak onveilig voelt % Hagenaars dat de afgelopen 12 maanden slachtoffer is geweest 26,6% 25,8% 25,4% 25,0% van 1 of meer misdrijven. De landelijke veiligheidsmonitor wordt alleen in oneven jaren opgesteld, dus vandaar dat alleen in die jaren een indicator is opgenomen. Beleidsindicatoren (Rijk)

Eenheid

Verwijzingen Halt

Aantal per 10.000 jongeren

83

92

68

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

4,3

4,2

3,6

Geweldsmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

8,1

7,1

7,2

Diefstallen uit woning

Aantal per 1.000 inwoners

1,5

1,3

1,3

Vernielingen en beschadigingen (in de openbare Aantal per 1.000 ruimte) inwoners

5,8

5,6

6,0

58

Peildatum 1/1/2023

Peildatum Peildatum 1/1/2024 1/1/2025

2.5 Cultuur en bibliotheek Portefeuillehouders: Robert van Asten en Saskia Bruines

Ambitie Cultuur en musea De gemeente wil een breed aanbod aan cultuur dat een divers publiek trekt. Den Haag heeft een gevarieerd cultureel aanbod op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau en een rijk aanbod aan culturele instellingen. Met dit programma willen we zorgen dat Den Haag een cultuurstad is en blijft. Archeologie De gemeente wil de archeologische resten uit de Haagse bodem beschermen, onderzoeken, bewaren en presenteren. Bibliotheek Bibliotheek Den Haag is een laagdrempelige, toegankelijke en gastvrije plek voor alle inwoners van de stad. We bieden toegang tot kennis, informatie en cultuur. Met een rijke collectie die aansluit bij de behoeften en interesses van de Haagse gemeenschap en een breed scala aan prikkelende en relevante activiteiten, zorgen we ervoor dat iedereen - van jong tot oud - de kans krijgt om te groeien, bij te dragen aan de maatschappij en een leven lang te ontwikkelen. Het bevorderen van geletterdheid, leesplezier en digitale vaardigheden vormen hierbij belangrijke aandachtspunten. Gemeentearchief Het Haags Gemeentearchief wil dat iedereen zich gemakkelijk kan verdiepen in de Haagse geschiedenis van zichzelf, de stad, de regio. En dat in de archieven en collecties alle groepen in de stad vertegenwoordigd zijn.

Het Haags Gemeentearchief draagt bij aan een betrouwbare en transparante gemeente voor burgers, bedrijven en organisaties door toezicht te houden op het informatiebeheer van de Gemeente Den Haag, de Gemeente Leidschendam-Voorburg, de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst. Media De gemeente wil de lokale journalistieke sector versterken. Als internationale stad van vrede en recht willen we opkomen voor de persvrijheid wereldwijd. We zijn stad van het vrije woord. Monumentenzorg De gemeente wil gebouwd Haags erfgoed in kaart brengen, beschermen en ontwikkelen. Tevens is het doel omgevingskwaliteit te bereiken en in stand te houden.

Samenvatting Cultuur Podia, gezelschappen en festivals met (inter)nationale bekendheid, kleinschalige initiatieven, jonge makers en geweldige amateurkunstenaars zijn allemaal te vinden in onze cultuurstad aan zee. We zijn trots op deze kwaliteit en diversiteit die Den Haag aantrekkelijk maken voor makers en liefhebbers, voor inwoners en bezoekers. Tegelijkertijd zien we dat er voor veel inwoners nog drempels zijn om mee te doen aan culturele activiteiten en gebruik te maken van het kunst- en cultuuraanbod. Daarom is cultuuronderwijs belangrijk, werken we aan toegankelijkheid van activiteiten en kiezen we voor een aanbod dat herkenbaar is voor verschillende doelgroepen. Op die manier komt iedereen op een laagdrempelige manier in aanraking met kunst en cultuur. Dat lukt beter in een stad die makers koestert en aantrekkelijk is voor bewoners en bezoekers. Ook dat zijn belangrijke pijlers onder de in juli 2023 vastgestelde Cultuurvisie 2033 (RIS315525).