RIS322974 Evaluatie Haags actieplan wapens en jongeren en vervolg

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Jan van Zanen Burgemeester

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

BSD/10906116 RIS322974 Contactpersoon

Bernadette van der Wal Dienst

Bestuursdienst Afdeling

BSD Veiligheid Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

17 juli 2025

secretariaatveiligheid@denhaag.nl

Onderwerp

Evaluatie Haags actieplan wapens en jongeren en vervolg

Geachte voorzitter, Regelmatig wordt onze stad opgeschrikt door (heftige) incidenten met (steek)wapens waarbij jongeren betrokken zijn. Een deel van de Haagse jongeren is in het bezit van een wapen en is bereid dit wapen te gebruiken. Het wapengeweld heeft grote impact op de slachtoffers, de jongeren zelf, bewoners, ondernemers en bezoekers van onze stad. Om de problemen met wapenbezit en -gebruik terug te dringen zijn in 2020 het landelijke actieplan wapens en jongeren en het Haags actieplan wapens en jongeren (RIS307307) van start gegaan. Het Haags actieplan is in 2023 verlengd tot en met 2024 (RIS315604). De actieplannen behelzen een brede aanpak met een combinatie van preventieve en repressieve maatregelen én een verstevigde samenwerking tussen betrokken partijen. Hoewel het wapenbezit en gebruik een hardnekkig probleem blijft, zijn resultaten van de inzet zichtbaar aan het worden. In deze brief leest u hoe de wapenproblematiek zich in Den Haag de afgelopen jaren heeft ontwikkeld, welke acties zijn ingezet, welke acties de komende periode worden voortgezet en welke landelijke ontwikkelingen zich voordoen. Ontwikkeling wapenproblematiek In onderstaande tabel zijn de cijfers van de politie opgenomen waar het gaat om incidenten met wapenbezit en -gebruik. Het gaat om incidenten waarbij minimaal 1 bekennende verdachte is.

Bij het incident is een mes (of ander steekwapen) gebruik om een ander te bedreigen, te dwingen en/of te verwonden. In de periode 2019-2022 steeg het wapenbezit en -gebruik onder jongeren sterk. In de eerdere voortgangsrapportage (RIS315604) was een voorzichtige stabilisatie van incidenten te zien. Vanaf 2023 is een daling in het totaal aantal incidenten waarneembaar. Het aantal registraties is in 2024 ten opzichte van 2019 met 30% gedaald. Voor de leeftijdscategorieën 12 t/m 17 jaar, 18 t/m 22 jaar en 23 jaar of ouder geldt dat de cijfers sinds 2023 onder het niveau van 2019 zakken.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10906116

Leeftijd

2019

2020

2021

2022

2023

2024

0 t/m 11 jaar 12 t/m 17 jaar 18 t/m 22 jaar 23 jaar of ouder Totaal per jaar

3 83 74 398 558

3 91 69 364 527

2 104 82 357 545

1 93 77 360 531

3 66 52 320 441

1 63 48 277 389

Totaal per leeftijdscategorie 13 562 541 2782 3898

Uit een nadere analyse naar de locaties waar de incidenten plaatsvonden, blijkt dat in de periode 20192024 het merendeel van de incidenten plaatsvond in stadsdeel Centrum (basisteams De Heemstraat, Hoefkade en Jan Hendrikstraat) en stadsdeel Escamp (basisteams Beresteinlaan en Zuiderpark). In de stadsdelen Leidschenveen-Ypenburg en Haagse Hout zijn de minste verdachten geregistreerd.

Haagse aanpak wapenbezit en -gebruik De ontwikkeling van de cijfers betreffende wapenbezit- en gebruik laten zien dat een langdurige aanpak noodzakelijk is. Wapenbezit en -gebruik blijft een complex maatschappelijk probleem. Daarom is de laatste jaren middels een brede aanpak met maatregelen op het gebied van veiligheid, onderwijs en sociaal domein, ingezet op het terugdringen van wapenbezit en -gebruik. Voorlichting en bewustwording Scholen in het primair en voortgezet onderwijs hebben aandacht besteed aan de problematiek rond en risico’s van wapenbezit en -gebruik door onder andere de inzet van voorlichtingslessen van Halt, de inzet van EPJO, het lesprogramma ‘Wie grijpt in?’ en de lessen ‘SCHERP’. Ook houdt Halt op diverse scholen in het voortgezet onderwijs spreekuren. Door het jongerenwerk is in samenwerking met Haagse jongeren een VR-game ontwikkeld die via buurthuizen en activiteiten van het jongerenwerk is ingezet. Met de VR-game worden jongeren gewezen op de risico’s, de aanwezigheid en invloed van groepsdruk en het maken van keuzes bij conflicten. De beschikbare toolkit, inclusief VR-game, is de laatste tijd vanuit de Veiligheidsregisseurs opnieuw onder de aandacht gebracht bij het jongerenwerk. Daarnaast wordt er geïnvesteerd in het bieden van handvatten aan onderwijspersoneel via de Samenwerkingsovereenkomst Schoolveiligheid.

Deze samenwerking tussen scholen (voorgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs), gemeente, politie en OM heeft er na het eerste jaar voor gezorgd dat men elkaar op het gebied van veiligheid zowel preventief als reactief beter kan vinden.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10906116

De komende tijd wordt gesproken over de mogelijkheden om meer inzicht te krijgen in (gewelds)incidenten op scholen. Preventieve projecten De afgelopen jaren zijn diverse preventieve projecten ingezet, waaronder het bewezen effectieve programma ‘Alleen Jij Bepaalt’ en de inzet van IPTA coaches (Integrale Persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid). Met het programma ‘Alleen Jij Bepaalt’ krijgen jongeren een gestructureerde vrijetijdsbesteding door deelname aan een teamsport in de buurt, met begeleiding door specifiek geselecteerde en opgeleide trainers. Hierdoor moet overlastgevend en delinquent gedrag worden voorkomen of verminderd. Het programma pakt factoren in het sociale domein aan, waaronder school, relaties/vriendschappen en vrijetijdsbesteding, en individuele factoren, zoals houding, vaardigheden en agressie. De IPTA-coach begeleidt jongeren tussen 16 en 27 jaar naar werk en/of school met als doel (hernieuwd) afglijden naar de criminaliteit te voorkomen. Het gaat om jongeren die wel willen werken en/of leren, maar de weg daar naartoe niet makkelijk zelf kunnen vinden. De jongeren worden door de IPTA-coach op meerdere leefgebieden ondersteund, waarbij de eigen wensen centraal staan.

PGA lokaal De persoonsgerichte aanpak lokaal (PGA lokaal) wordt per basisteam van de politie ingezet voor jongeren tot 27 jaar die zich schuldig maken aan High Impact Crimes (HIC’s), jongeren in het bezit van verboden (steek)wapens, jonge aanwas in de drugscriminaliteit en jongeren zonder antecedenten met risicovol, overlastgevend gedrag. Doel is om met een persoonsgericht plan van aanpak overlast en criminaliteit terug te dringen en jongeren weer zicht te geven op een positief toekomstbeeld zonder criminaliteit. Het plan van aanpak bestaat uit een mix van interventies die toezien op het stellen van grenzen en het bieden van kansen op meerdere leefgebieden, waaronder school/werk, financiële problematiek, verslavingsproblematiek et cetera. Daarbij wordt niet alleen naar de jongere in kwestie gekeken, maar naar het gehele gezin. PGA lokaal voert regie op de ontwikkeling en de uitvoering van de persoonsgerichte plannen van aanpak. Ook investeert zij in het versterken van de verbinding tussen ketenpartners. Uitgangspunt van PGA lokaal is partijen bij elkaar te brengen, casuïstiek gezamenlijk bespreken en komen tot een plan van aanpak. De onderstaande tabel laat een terugloop in het aantal aanmeldingen voor (steek)wapenbezit of incidenten met een (steek)wapen voor PGA lokaal zien. Dit is te verklaren op basis van een aantal ontwikkelingen.

De afgelopen jaren is de samenwerking tussen de ketenpartners verbeterd. Daardoor weten partijen elkaar sneller en beter te vinden dan voorheen. Ketenpartners hebben in die gevallen het platform van PGA lokaal niet nodig om tot een persoonsgericht plan van aanpak te komen. Daarnaast heeft de politie steeds gerichter gekeken welke jongeren gebaat zijn bij een persoonsgericht plan van aanpak in plaats van de inzet van lichtere interventies (zoals een gesprek met ouders). Tot slot worden jongeren die betrokken zijn geweest bij ernstige (steek)incidenten direct bij het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden aangemeld en niet eerst bij PGA lokaal. De inbreng van partijen als de Raad voor de Kinderbescherming, het Openbaar Ministerie en/of de forensische zorg is in deze casuïstiek essentieel. Deze partners sluiten alleen aan in het Zorg- en Veiligheidshuis.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10906116

Aanmeldingen PGA lokaal 2021 2022 2023 2024

District A1

District B2

District C3

Totaal

36 18 18 12

43 29 24 8

50 41 27 31

129 88 69 51

Aanpak van rivaliserende gewelddadige groepen In samenwerking met de gemeenten Delft en Zoetermeer, het Openbaar Ministerie, de politie en het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden is in 2022 gestart met een regionale aanpak rivaliserende gewelddadige groepen om de samenhang tussen de verschillende groepsaanpakken en persoonsgerichte aanpakken te bewaken, en om gezamenlijk trends en knelpunten te signaleren en aan te pakken. De aanpak biedt een mix van preventieve en repressieve maatregelen, waarvoor samenwerking wordt gezocht met onder andere partners van en in de gemeenten en wijken (waaronder scholen, ouders, jongerenwerk, vrijwilligersorganisaties en jeugdbescherming/reclassering). De regionale samenwerking heeft onder andere geleid tot een (digitaal) interventiepallet met strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en civiele interventies en een expertisepool waarin diverse professionals kennis en expertise (over rivaliserende gewelddadige groepen) delen. Op dit moment zijn drie rivaliserende gewelddadige jeugdgroepen in Den Haag actief. Deze jeugdgroepen zijn in de regionale aanpak onderwerp van gesprek. Momenteel worden 67 jongeren besproken in het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden, die onderdeel zijn van een problematische jeugdgroep. Hiervan zijn 51 jongeren onderdeel van een rivaliserende gewelddadige jeugdgroep.

Rivaliserende gewelddadige jeugdgroepen en criminele jeugdgroepen veranderen steeds vaker van samenstelling en manieren waarop ze onderling contact hebben. De online en fysieke wereld raken steeds meer verweven. Die ontwikkeling heeft ook invloed op de verschillende groepsaanpakken. Samen met onze ketenpartners spelen we in op deze ontwikkelingen en bezien we op welke wijze de interventies blijven aansluiten bij de behoefte van de groepen en de individuele groepsleden. Inleveracties In de Week van de Veiligheid, die plaatsvond van 7 tot en met 13 oktober 2024, heeft een succesvolle inleveractie voor slag-, stoot- en steekwapens, illegaal vuurwerk en lachgasflessen en -cilinders plaatsgevonden. De inleveractie vond plaats op het parkeerterrein van het Zuiderpark. In totaal zijn 56 wapens ingeleverd, waaronder messen, boksbeugels, pepperspray en bijzondere wapens, zoals antieke sabels, bijlen en pijl en boog. Daarnaast werden 76 stuks illegaal vuurwerk ingeleverd. Ongeveer een derde had bij het afgaan een effect van een explosie kunnen hebben. Het verwijderen van elk wapen en illegaal vuurwerk op straat is een belangrijke stap in de strijd tegen geweld. Ook werden 15 flessen en cilinders lachgas ingeleverd, waarin ruim 73 kilo lachgas had gezeten.

De politie, OM en gemeente Den Haag zijn voornemens om dit jaar in de Week van de Veiligheid opnieuw een brede inleveractie voor wapens, vuurwerk en lachgas te organiseren. Het streven is om meerdere locaties in de stad aan te wijzen waar de goederen kunnen worden ingeleverd.

1

Politiedistrict A omvat de politiebureaus De Heemstraat, Hoefkade en Jan Hendrikstraat

2

Politiedistrict B omvat de politiebureaus Loosduinen, Segbroek, Scheveningen en Haagse Hout

3

Politiedistrict C omvat de politiebureaus Laak, Beresteinlaan, Zuiderpark en Leidschenveen-Ypenburg

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10906116

Ook dit jaar zal opnieuw de samenwerking worden gezocht met scholen, het jongerenwerk en de religieuze en levensbeschouwelijke organisaties. U zult te zijner tijd over de resultaten worden geïnformeerd. Verbod op het bezit van steekwapens Sinds de start van het landelijke actieprogramma is door de deelnemende gemeenten gepleit voor een algeheel verbod voor steekwapens in de openbare ruimte door een wijziging van de Wet Wapens en Munitie. Een algeheel verbod is normstellend, beter uit te dragen en beter handhaafbaar dan een lokaal verbod. Helaas beziet het ministerie van Justitie en Veiligheid al langere tijd haar reactie op de uitkomsten van de gehouden consultatie voor de voorgenomen wetswijziging. De verwachting is dat de wetswijziging niet op korte termijn naar de Tweede Kamer zal worden gestuurd. Op 6 juli 2023 is in de gemeenteraad de motie ‘Voer in Den Haag ook een messenverbod in’ (RIS316136) aangenomen. Om uitvoering te geven aan deze motie is in augustus 2023 een messenverbod in de APV van de gemeente Den Haag opgenomen (RIS316328). Met de toevoeging is het verboden om gebruikersmessen (zoals keuken-, zak- en stanleymessen) zonder duidelijk en legitiem doel te bezitten in de openbare ruimte.

In het kader van het voorkomen van explosies en de aanwezigheid van wapens in de samenleving heeft de minister van Justitie en Veiligheid afgelopen december aangekondigd een handreiking met het Openbaar Ministerie en de politie te zullen opstellen waarin wordt verduidelijkt dat F4-vuurwerk, indien aangetroffen in handen van mensen en bedrijven zonder gespecialiseerde vergunning, kan worden gekwalificeerd als wapen in de zin van de Wet Wapens en Munitie. Dit biedt in bepaalde omstandigheden handhavingsmogelijkheden, zoals preventief fouilleren en hogere straffen. Preventief fouilleren is een zwaar middel, omdat het inbreuk maakt op de privacy en lichamelijke integriteit van burgers. De inzet van preventief fouilleren vraagt daarom om zorgvuldigheid. Als de situatie daarom vraagt, ben ik bereid, na overleg met de politie en het Openbaar Ministerie, een veiligheidsrisicogebied aan te wijzen om preventief fouilleren mogelijk te maken. Tot op heden laten cijfers van politie echter niet zien dat de incidenten dusdanig geconcentreerd zijn in de stad dat een dergelijk gebied kan worden aangewezen. Het misbruik van F4-vuurwerk blijft ook gehandhaafd worden op grond van de Wet economische delicten. Maatregelen horeca In tegenstelling tot eerdere jaren hebben in 2023 en 2024 geen incidenten waarbij sprake was van wapengebruik plaatsgevonden in horecagelegenheden.

De afgelopen jaren hebben horecaondernemers op verschillende manieren ingezet op veilig uitgaan. Bijvoorbeeld door portiers in te zetten, door bezoekers aan te spreken op hun gedrag en door signalen vroegtijdig te delen met handhaving en/of politie. In de binnenstad zijn horecastewards actief in de uitgaanskernen. Voor Scheveningen en Kijkduin geldt dat SUS-teams actief zijn in de drukke zomerperiode om onder andere uitgaanspubliek aan te spreken op ongewenst gedrag en conflicten tijdig te sussen. Ook is op verschillende momenten aandacht gevraagd voor het gebruik van wapen- en drugskluizen in horecagelegenheden. In deze kluizen, die eigendom zijn van de gemeente, kunnen portiers via een speciale opening steekwapens en kleine hoeveelheden (hard)drugs veilig deponeren. Bij vuurwapens of aanzienlijke hoeveelheden drugs wordt te allen tijde de politie ingeschakeld. De kluizen kunnen alleen door de politie worden geopend. In totaal staan nu 21 wapen- en drugskluizen in Haagse horecagelegenheden. Met deze maatregelen werkt de gemeente samen met de horeca aan een veilig uitgaansklimaat in onze stad.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10906116

Haagse Wapenkaart Om betrokken partners, waaronder politie, scholen, jongerenwerkers en welzijnsorganisaties, inzicht te bieden in de inzet en het beschikbare materiaal is de Haagse Wapenkaart ontwikkeld. De Haagse Wapenkaart wordt de komende periode breed verspreid in de hele stad. Ook is een digitale versie na het zomerreces beschikbaar op de website van de gemeente. De Haagse Wapenkaart is als bijlage bij deze brief toegevoegd. Vervolg Haagse aanpak wapenbezit en -gebruik De Haagse aanpak wapens en jongeren kent samenhang met andere lopende programma’s, waaronder het Actieprogramma Schoolveiligheid, het Netwerk Veilige School en het uitvoeringsprogramma Preventie met Gezag. Er wordt continu bezien hoe de verschillende aanpakken elkaar kunnen versterken, zowel waar het gaat om preventie als om het stellen van grenzen. Wapenbezit en -gebruik maken helaas blijvend onderdeel uit van onze samenleving. Daarom is ervoor gekozen om de acties vanuit het actieplan wapens en jongeren te implementeren in de bestaande inzet op de verschillende domeinen. Op die manier is er structureel aandacht voor dit complexe thema. Landelijke inzet Het landelijke actieprogramma Wapens en Jongeren is in 2023 geëvalueerd door het WODC.

In het kader van het landelijke actieprogramma werken verschillende partners samen, te weten: 20 gemeenten, het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), Halt, het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het ministerie van Justitie en Veiligheid, het Openbaar Ministerie, de politie, de Raad voor de Kinderbescherming, Jeugdreclassering en Jeugdbescherming en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Mede naar aanleiding van de uitkomsten van deze evaluatie heeft een verdiepend onderzoek plaatsgevonden naar de beweegredenen voor jongeren om wapens te dragen en hoe gedragsverandering gerealiseerd kan worden. De onderzoekers onderscheiden vier motieven waarom jongeren wapens bezitten, dragen en/of gebruiken, te weten: (1) veiligheid en het zichzelf kunnen verdedigen, (2) als hulpmiddel om delicten te kunnen plegen, (3) vanwege de symbolische of esthetische betekenis, en (4) om een conflict te kunnen beslechten.

Hoewel het niet mogelijk is gebleken om tot een overzicht van (bewezen) effectieve interventies te komen, zijn uit het onderzoek wel werkbare elementen van interventies naar voren gekomen: Interventies dienen intensief, veelomvattend en langdurend te zijn; Interventies dienen zich op meerdere oorzakelijke factoren te richten bij het bezit, dragen en/of gebruiken van wapens, zoals slachtofferschap, middelengebruik, mentale gezondheid, schooluitval en de thuissituatie; Interventies dienen een substantiële verandering in het leven van jongeren te bewerkstelligen door hen vaardigheden aan te leren en/of omstandigheden te verbeteren. Het gaat bijvoorbeeld om vaardigheden om verstandige keuzes te maken en gewelddadige conflicten te voorkomen (life skills); Interventies dienen zich te richten op het aanbieden van zorg en ondersteuning, niet op afschrikking of repressie alleen; en In de interventies moet aandacht besteed worden aan een zorgvuldige en professionele ontwikkeling. Naast het verdiepend onderzoek, heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid ook een bloemlezing gepubliceerd waarvoor ruim 80 stakeholders zijn geconsulteerd.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10906116

Het gaat onder andere om gemeenten, politie, Openbaar Ministerie, Dienst Justitiële Inrichtingen, ervaringsdeskundigen, jongeren zelf, onderwijsinstellingen (VO en MBO), welzijnsorganisaties, wetenschappelijke instituties, jeugdbescherming en jeugdreclassering, Halt, stichting School en Veiligheid, MKB Nederland en individuele coaches. In de bloemlezing wordt onder andere ingegaan op de ervaren trends en ontwikkelingen en de ervaren oorzaken en problemen binnen het thema wapens en jongeren. Zowel het verdiepend onderzoek als de bloemlezing zijn bij deze brief als bijlage toegevoegd. Het verdiepende onderzoek en de bloemlezing geven input om op landelijk niveau te bezien wat nodig is om professionals voldoende handelingsperspectief te bieden. Samen met diverse stakeholders, waaronder gemeenten, wordt gewerkt aan de ontwikkeling van concrete effectieve acties en interventies. De bovengenoemde werkbare elementen moeten daar onderdeel vanuit maken. Ook ervaringen met bewezen effectieve interventies in het buitenland worden meegenomen. Bezien wordt bijvoorbeeld hoe deze effectieve buitenlandse interventies ook in de Nederlandse context zijn in te passen.

De gemeente Den Haag neemt actief deel aan de Brede Werkgroep Wapens en Jongeren onder leiding van het ministerie van Justitie en Veiligheid en de werkgroep tot uitwerking van het barrièremiddel van het CCV en beziet de mogelijkheden om nieuwe effectieve interventies direct te implementeren in Den Haag. Tot slot Incidenten met wapens en jongeren zijn ernstig. De afgelopen tijd is onze stad meerdere keren opgeschrikt door dergelijke incidenten. Die incidenten laten zien dat de problematiek hardnekkig is en onze inzet blijft vragen. Daarom blijven we ons, samen met landelijke en lokale partners inzetten om het wapenbezit en -gebruik terug te dringen. Vanuit het landelijke perspectief komen de betrokken stakeholders, waaronder de gemeenten, regelmatig samen om trends en ontwikkelingen op dit gebied te bespreken en kennis en ervaring met de aanpak te delen. Dat wordt de komende tijd voortgezet. Opgedane kennis en ervaring wordt meegenomen naar de lokale context en wordt gedeeld met betrokken professionals. Met hen wordt bezien hoe onze inzet zo effectief als mogelijk kan blijven. Alleen samen kunnen we immers een vuist maken tegen wapengeweld. Met vriendelijke groet, Jan van Zanen

7/7