RIS322963 Voortgangsrapportage toegankelijkheid stembureaus

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

DPZ/10922153 RIS322963 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Martine van Schoor Dienst

Dienst Publiekszaken Afdeling

DPZ Burgerzaken en Verkiezingen Datum

Telefoonnummer

15 juli 2025

14070 E-mailadres

martine.vanschoor@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgangsrapportage toegankelijkheid stembureaus

Den Haag wil een toegankelijke en inclusieve stad zijn. Daarom werken we eraan om bij stembureaus obstakels weg te nemen voor mensen met een fysieke beperking. Zie onder andere de beantwoording van de schriftelijke vragen RIS316702 en RIS317218. Maar ook in terug- en vooruitblikken van de meest recente verkiezingen (w.o. RIS318028 en RIS319441) is hier aandacht aan besteed. In het commissiedebat van 20 maart 2024 is u toegezegd het aantal stembureaus dat niet toegankelijk is voor mensen met een fysieke beperking de komende drie verkiezingen steeds met een derde te verlagen. In mei 2024 hebben we u vervolgens geïnformeerd over de stembureaus die niet toegankelijk zijn, wat daarvan de reden is en waarom deze locaties toch zijn geselecteerd (RIS318660). Toen is ook aangegeven dat in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 de raad wordt geïnformeerd over de (on-)mogelijkheden om de toegankelijkheid van stembureaus nog verder te verbeteren. Die toezegging is herhaald in het debat over opkomstbevordering d.d. 5 maart 2025. Stichting Voorall en andere belangenorganisaties adviseren ons hoe de toegankelijkheid van stembureaus beter geregeld kan worden. In deze voortgangsrapportage reageren we dan ook tevens op de adviesbrief van stichting Voorall. Voortgang werving stembureaus Bij het selecteren van stemlocaties is de (met name fysieke-) toegankelijkheid een van de criteria.

Dit is een standaard onderdeel bij het selectieproces van stembureaus en bij het aantrekken van nieuwe locaties. Iedere verkiezing realiseren wij zo toegankelijk mogelijke verkiezingen, voor zoveel mogelijk kiezers, tegen een zo goed mogelijke spreiding, zonder opkomstbevordering daarbij uit het oog te verliezen. Er wordt met de stembureaulocaties die niet geheel toegankelijk zijn besproken of er een andere, toegankelijke ruimte of ingang mogelijk is. Ook is er gekeken naar kleine aanpassingen en zogenaamde opritten op maat. Tot slot worden er nieuwe locaties aangeschreven. Er is inmiddels een stembureaubestand opgebouwd van 700 stembureaus. Er is een kern van 380 stembureaus, waarmee de stembureauselectie voor iedere verkiezing wordt gemaakt. Niet iedere locatie wil, kan en moet altijd meedoen. Sommige locaties kiezen er bijvoorbeeld voor alleen mee te doen bij een gemeenteraadsverkiezing.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10922153

We moeten daarbij concluderen dat we aanlopen tegen soms tegengestelde belangen tussen de verdere uitbreiding van de fysieke toegankelijkheid van stembureaus en bijvoorbeeld belangen van eigenaren of de monumentale status van gebouwen. Voortgang (structureel) toegankelijke stembureaus Den Haag streeft ernaar dat iedereen meedoet en zich welkom voelt in de stad. Binnen de beleidsagenda Toegankelijke Stad zijn er in de afgelopen verkiezingsluwe periode gerichte lange termijn aanpassingen gerealiseerd aan bijvoorbeeld (gemeente)panden en panden met een belangrijke (wijk)functie (RIS320459). Het uitgangspunt daarbij is dat de stad in het algemeen toegankelijk wordt gemaakt – dus ook voor verkiezingen, niet andersom. Voor de aanpassingen is een werklijst van 33 locaties opgesteld. Dit is tot stand gekomen samen met stichting Voorall en de gemeente als uitvoerder. De 33 locaties zijn voornamelijk geselecteerd uit de kern van 380 stembureaus. Stichting Voorall heeft een locatie specifiek voorstel gedaan, met adviezen om de toegankelijkheid van stembureaulocaties te verbeteren. De adviezen bestaan uit bijvoorbeeld het (gedeeltelijk) ophogen van de stoep of het (school)plein. Van de 33 locaties is bij 16 locaties de ingang (permanent) toegankelijk gemaakt voor mensen met een fysieke beperking door het ophogen van de stoepen.

Voor een deel zijn dit locaties waarbij tijdens verkiezingen al tijdelijke voorzieningen worden geplaatst. Daar zijn nu permanente verbeteringen doorgevoerd. Deze dragen niet bij aan een hoger toegankelijkheidspercentage voor de verkiezing (tijdens de verkiezing waren de locaties immers al toegankelijk), maar wel aan het toegankelijker maken van de stad als geheel. Bij de overige 17 locaties op de werklijst is een complexere ingreep nodig, zoals het maken van een hellingbaan. Dit is niet bij alle locaties mogelijk (bijvoorbeeld om bouwkundige redenen of een monumentenstatus, zie de bijlage). Ook kunnen pandeigenaren ervoor kiezen om niet mee te werken aan de ingreep. De totale kosten voor de wijzigingen op de locaties waar dat wel kan zijn door de complexiteit hoger dan het bestaande budget. Toch blijven we zoeken naar maatregelen om deze locaties toegankelijker te maken. Bij de Europees Parlementsverkiezing van 2024 deden 22 niet volledig toegankelijke stembureaus mee. Van deze 22 staan er 14 locaties in de huidige, overgebleven werklijst van 17. Voortgang vermindering aantal ontoegankelijke stembureaus Bij de Tweede Kamerverkiezing van 2023 waren er 33 fysiek ontoegankelijke stembureaus. Deze komen niet één op één overeen met de 33 locaties uit de werklijst, omdat er elke verkiezing een selectie wordt gemaakt uit de kern van 380 stembureaus.

Tussen de Tweede Kamerverkiezing in 2021 en de Europese Parlementsverkiezing van 2024 is het aantal stembureaus wat toegankelijk is voor mensen met een fysieke beperking verhoogd van 79% naar 91%. Tussen de laatste twee verkiezingen (Tweede Kamerverkiezing 2023 en Europees Parlementsverkiezing 2024) is het gelukt de toezegging uit te voeren en het aantal (fysiek-)ontoegankelijke stembureaus met een derde te verlagen (van 33 naar 22). Daar waar een stembureau niet toegankelijk is voor mensen met een fysieke beperking is in de meeste gevallen wel een toegankelijk stembureau binnen een straal van 200 meter. Een verdere verlaging voor de komende Gemeenteraadsverkiezingen is beperkt mogelijk (van 22 naar 20). We kunnen dit verlagen door een combinatie van werving, tijdelijke voorzieningen en permanente aanpassingen. Het betekent dat ruim 92% van de stembureaus in Den Haag toegankelijk is voor mensen met een fysieke beperking. Daarmee komen we zo dicht mogelijk bij de balans tussen de toegankelijkheid van stembureaus voor mensen met een fysieke beperking en stadsbrede toegankelijkheid van verkiezingen op andere criteria (zoals spreiding en een stembureaudichtheid).

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10922153

De overige locaties die minder toegankelijk zijn voor mensen met een fysieke beperking zijn niet één op één te vervangen of aan te passen met (tijdelijke) maatregelen. Deze locaties worden ingezet om specifieke redenen (zie hieronder). Deze locaties niet meer inzetten heeft consequenties voor de stadsbrede toegankelijkheid van de verkiezingen. Locaties die minder toegankelijk zijn voor mensen met een fysieke beperking worden ingezet om de volgende specifieke redenen: • Het is een populaire en herkenbare hoog-opkomst locatie (stadsboerderij, wijkcentrum met 1400+ opkomst). • Voor de locatie is geen alternatief in de buurt (ook bouwkundig) (zoals in vinex-wijken of wegens veel afmeldingen van andere stembureaulocaties). • Het is een extra locatie met een toegankelijk stembureau binnen 200m (de locatie is dan nodig voor spreiding van drukte). • De locatie draagt bij aan opkomstbevordering (dak- en thuislozen, jongeren). • Bijzondere locatie (zoals de Eerste Kamer of Hotel des Indes). • De locatie waarborgt continuïteit en herkenbaarheid (de Kiesraad adviseert om 80% van de locaties opnieuw aan te bieden). Adviesrapport stichting Voorall We werken al jaren intensief samen met stichting Voorall. Met de stichting werken we aan het optimaliseren van de toegankelijkheid van de verkiezingen voor mensen met een auditieve of visuele beperking.

Daarbij is het doel dat zij zo zelfstandig mogelijk hun stem kunnen uitbrengen en hun stemgeheim gewaarborgd is. Ieder jaar maken we afspraken, draaien we pilots en kijken we samen naar nieuwe locaties, materialen en voorzieningen die we in kunnen zetten op de stembureaus. Dat zijn standaard processen waar wij mee doorgaan, net als het optimaliseren van de looproute op locaties. Wij voeren daarover het gesprek met de stembureaulocaties. Verder hebben we de volgende verbeterpunten uit de adviesbrief van Voorall gerealiseerd en/of kunnen we dat bij de eerstvolgende verkiezing realiseren: ▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Zoeken naar een geschikte, meer centrale locatie voor een Visueel Beperkt en Slechthorend (VIBES)-stembureau in Loosduinen, met extra hulpmiddelen voor kiezers die visueel beperkt of slechthorend zijn (in gesprek met locatie). Het meten van gebruik van de extra voorzieningen (en leesloep) op de VIBES-locaties. De Tolk op afstand is vorige verkiezing ingezet, dat zullen we weer doen en het breder communiceren. Maatwerk oplossingen bij locatie Inclusion4all (tapijt, markeringen). Video's met ondertiteling en Nederlandse gebarentaal online beschikbaar wanneer kiezers de stempas ontvangen. Specifiek aandacht voor hulp op het stembureau in de training van stembureauleden; Ontwikkelen van nieuwe bewegwijzering (hoogte en contrast). Ontwikkelen van een facilitaire instructie voor praktische zaken op het stembureau (zoals kandidatenlijst).

Moeite met stemmen gaat over meer dan praktische zaken in het stemlokaal Tot slot. Nog (te) vaak denken we bij toegankelijkheid aan fysieke aanpassingen, zoals hellingbanen, geleidelijnen of een lift. Die aanpassingen zijn van groot belang. Maar toegankelijkheid gaat verder dan de openbare ruimte. Moeite met stemmen staat zelden op zichzelf en reikt verder dan praktische obstakels. Het college doet er alles aan om letterlijk drempels bij het stembureau weg te halen.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10922153

Dit zorgt er nog niet gelijk voor dat iemand gaat stemmen, omdat mensen met een beperking op meerdere gebieden uitdagingen kunnen ervaren. Maar het wegnemen van fysieke drempels is een belangrijke stap naar het toegankelijke en inclusieve Den Haag die we met z’n allen voor ogen hebben. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4