RIS322921 Initiatiefvoorstel D66 Eer de helden van het Haags Verzet

1 RIS322921

2

Inhoud Inleiding................................................................................................................... 3 1. Verzetshelden ...................................................................................................... 3 1.1 Suggesties voor te eren verzetshelden ............................................................. 4 2. Locatie ................................................................................................................. 6 2.1 In de buurt ..................................................................................................... 7 2.2 Rotterdamse Veerhaven als voorbeeld ............................................................ 8 3. Financiën ............................................................................................................. 8 Dictum .................................................................................................................... 9 Bijlage 1: Steunverklaringen voor een buste van Anton de Kom ...................................11

3

Inleiding Onze Hofstad heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van ons land, tijdens de oorlogsjaren was dat niet anders. In de meidagen is fel gevochten in en rond onze stad. Het Binnenhof, het centrum van onze democratie, werd een hoofdkwartier voor de bezetter. De Ridderzaal, die wij kennen van Prinsjesdag, was het toneel van de installatie door de Nazi’s van Rijkscommissaris Seyss-Inquart op de zogenoemde Bruine Prinsjesdag. Maar in al die duisternis, zijn ook talloze lichtpuntjes van verzet geweest. Daden die zijn verricht door helden die soms hun leven hebben geofferd voor de vrijheid die wij nu nog ervaren. In een wereld waar die vrijheid minder vanzelfsprekend lijkt, is het extra belangrijk dat wij aandacht hebben voor deze helden en hun daden nooit vergeten. Daarom wil D66 deze helden eren met bustes. Natuurlijk kent Den Haag de verzetsheldenbuurt in Leidschenveen, maar met het plaatsen van bustes komt deze geschiedenis meer tot leven. Het is tastbaarder en opvallender dan een straatnaam. Door de bustes bij elkaar te plaatsen, ontstaat er een plek waar wij de daden van de helden kunnen eren en ze kunnen herdenken.

4

1. Verzetshelden Om te bepalen wie er een buste zou moeten krijgen, kan het gemeentearchief onderzoek verrichten. Dit zou ook een mooi stageproject kunnen zijn dat de gemeente aanbiedt. Bij de bustes is het belangrijk dat ook plaquettes geplaatst worden die informatie bieden over het leven van deze personen en hun rol in het verzet. Dit draagt bij aan de informatieve en educatieve functie van het pad. Ook de school in de omgeving, het John Dewey College kan een rol spelen bij de keuze en de informatie op de borden (zie ook het hoofdstuk daarover). Gelet op het aangenomen initiatiefvoorstel van de PvdA “Die vrouw verdient een standbeeld” (RIS297390) is het wenselijk dat de eerste buste van een vrouw is. Te denken valt hierbij aan Ru Paré, een verzetsheld over wie D66 eerder al een motie heeft ingediend om een school naar haar te vernoemen (RIS304709). Ook voor een beeld van Anton de Kom is een gedragen voorstel. Vanuit verschillende hoeken uit de stad zijn steunverklaringen voor een buste voor Anton de Kom. 1.1 Suggesties voor te eren verzetshelden ● Ru Paré: Henrica Maria Paré, beter bekend als ‘Ru Paré’ en door haar onderduikkinderen ‘Tante Zus’ genoemd, leefde van 1896 tot 1972 en was een kunstenares en verzetsheldin. In 1918 verhuisde Paré naar Den Haag, waar zij leerling was aan de Haagse kunstacademie en vervolgens kunstenares werd.

Ze waslid van Pulchri Studio en de Haagsche Kunstkring. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stopte Paré echter met haar werk om haar tijd te besteden aan het vinden van onderduikadressen voor Joodse kinderen. Samen met haar partner Do Versteegh hielp zij uiteindelijk meer dan 50 Joodse kinderen aan een onderduikadres. In de verzetsheldenbuurt in Loosduinen is sinds 1988 ter nagedachtenis aan deze bijzondere verzetsheldin een straat naar haar vernoemd (door inzet van Hanneke Gelderblom, oud-raadslid van de Haagse gemeenteraad en een van de kinderen die door Ru Paré zijn gered). ● Gerrit Kastein: Gerrit Willem Kastein leefde van 1910 tot 1943 en was neuroloog en actief communist. Vanaf het begin van de capitulatie werd Kastein actief in het verzet, als lid van de Vonkgroep, bij een Amsterdamse sabotagegroep (CS-6) en hij was een 5

van de initiatiefnemers van het medisch verzet. Als lid van het gewapend verzet pleegde hij meerdere aanslagen op Duitse functionarissen. Op 19 februari 1943 werd Kastein gearresteerd door de Sicherheitsdienst en naar het Binnenhof gebracht voor verhoor. Echter, op een onbewaakt moment besloot Kastein, geboeid, door een gesloten raam naar buiten te springen, waarbij hij een schedelbasisfractuur opliep. Enkele uren later overleed hij in het ziekenhuis. Door zelf zijn leven op te offeren, voorkwam hij het gedwongen weggeven van namen van mede verzetsleden onder marteling. In Duttendel is de Gerrit Kasteinweg vernoemd naar deze verzetsheld. ● Anton de Kom: Anton de Kom was een Surinaamse antikolonialist, schrijver en verzetsheld die leefde van 1898 tot 1945. Als antikoloniale activist werd de Kom in 1933 gevangengenomen in Suriname, wat tot protesten leidde waarbij twee doden vielen, een dag die bekend is komen te staan als Zwarte Dinsdag. De Kom werd uit Suriname verbannen naar Nederland, waar hij onder andere het invloedrijke antikoloniale essay ‘Wij slaven van Suriname’ uitbracht. Tijdens de Duitse bezetting sloot de Kom zich aan bij het verzet en was hij actief voor het communistische verzetsblad De Vonk en het Revolutionair Socialistische blad. In 1944 werd hij voor zijn woning in Bezuidenhout gearresteerd en opgesloten in de gevangenis van Scheveningen.

Na enkele overplaatsingen overleed hij uiteindelijk aan de gevolgen van tuberculose in Kamp Sandbostel op 24 april 1945. Deze verzetsheld is toegevoegd aan de Canon van Nederland en heeft in Suriname en Amsterdam meerdere eerbetonen gekregen. Voor een buste van Anton de Kom zijn ook steunverklaringen, deze zijn te vinden in Bijlage 1: Steunverklaringen. ● Mies Walbeehm: Mies Walbeehm was de dochter van een Indonesische moeder en een strenge Nederlandse koloniale ambtenaar. In twee jaar heeft zij tussen de 75 en 150 Joodse onderduikers onderdak verleend in haar huis. Soms verborg ze wel

6

dertig mensen tegelijk in haar tweekamerflatje op de eerste verdieping boven een van de vele winkels. Na haar arrestatie en verhoor verhuisde Mies Walbeehm naar het beruchte strafkamp Vught waar zij tot de bevrijding verbleef. Mies Walbeehm overleefde de oorlog. Op 2 maart 1948 vertelde zij haar verhaal aan de medewerkers van de Rijksdienst voor oorlogsdocumentatie (RIOD) en noemde de namen van de afgevoerde joden zonder één fout. Mies overleed in 1981.

7

2. Locatie We mogen niet vergeten wat Den Haag mee heeft gemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarom kiezen we er ook voor om deze verzetsdaden te eren op een plek waar een totaal nieuwe wijk verrijst. Juist in een wijk met veel nieuwe bewoners, is het belangrijk stil te blijven staan bij de geschiedenis van de stad. De bustes moeten deze geschiedenis blijven vertellen. Een buste van een verzetsheld laat de wijk meer de geschiedenis van de stad zien. Een geschikte locatie is het Waterfrontpark dat in de Binckhorst aan de Trekvliet gerealiseerd zal worden. In de ontwikkelingen van het Waterfrontpark kan het plaatsen van de bustes worden meegenomen. De bustes geven het Waterfrontpark meer betekenis. In de Binckhorst bevindt zich al een klein aantal herdenkingsmonumenten over de Tweede Wereldoorlog. Zo is er een monument om gemeenteambtenaren te herdenken en een monument voor soldaten die gevallen zijn tijdens de invasie van ons land toen zij op weg waren naar huis Dorrepaal, waar George Maduro later Duitse soldaten gevangen heeft genomen. Het plaatsen van de bustes van verzetshelden is een mooie aanvulling om de geschiedenis van Den Haag breder naar dit deel van de stad te brengen. Hierdoor hebben de nieuwe bewoners een plek om het verleden te gedenken.

Gezien het Waterfrontpark nog in aanleg is, zouden de bustes ook al eerder op een tijdelijke locatie kunnen worden geplaatst. Het Proefpark in de Binckhorst is hier een passende plek voor. Dit ligt tussen de Mercuriusweg (Carweide) en het Informatiecentrum Binckhorst, langs de Binckhorstlaan.

Afbeelding: Foto's van de huidige monumenten aan het Trekvlietplein

8

2.1 In de buurt Ter voorbereiding van dit initiatiefvoorstel zijn er ook gesprekken gevoerd met het John Dewey College. Het College is enthousiast over het idee van de bustes. De school heeft zijn eigen programma over personen die betrokken waren bij de Tweede Wereldoorlog en het verzet. De bustes van de verzetshelden sluiten daarom goed aan bij hun programma, en de school wordt dan ook graag betrokken bij de bustes. Het John Dewey College kwam met het idee om de leerlingen als project een informatiebord of podcast te laten maken. Deze zouden dan door middel van een QR-code bekeken/beluisterd kunnen worden. Ook organiseert de school ieder jaar op 10 mei een herdenking bij het monument bij kasteel de Binckhorst. De bustes kunnen betrokken worden bij de herdenking. Op deze manier gaat het verhaal achter de personen ook echt leven in de buurt en wordt het meer dan een rij mooie beelden. In de Binckhorst zitten ook veel kunstenaars. Deze lokale kunstenaars zouden bij het ontwikkelen van de bustes kunnen worden betrokken. Op deze manier wordt het verzetshelden pad nog meer van de wijk zelf. Dit zou zo duurzaam mogelijk gedaan kunnen worden. Bijvoorbeeld door gerecycled materiaal uit de Binckhorst te gebruiken. 2.2 Rotterdamse Veerhaven als voorbeeld Een voorbeeld van hoe het verzetsheldenpad eruit kan komen te zien, is het pad met bustes in aan de Veerhaven in Rotterdam.

Hier staan vijf bustes van mensen die van betekenis zijn geweest voor de stad. Op de afbeelding hieronder is het pad te zien met de bustes aan de Veerhaven.

Afbeelding: Foto’s van de bustes van helden aan de Veerhaven in Rotterdam

9

3. Financiën Voor de realisatie van het verzetsheldenpad moet rekening worden gehouden met een kostenpost van zo’n 25.000 euro per buste. In eerste instantie gaat het om vier bustes. Daarom is er een budget van € 100.000,- nodig dat gedekt kan worden uit het raadsinitiatievenfonds. Mocht een uitbreiding in de toekomst wenselijk zijn, dan kan dat via crowdfunding tot stand worden gebracht.

10

Dictum De raad van de gemeente Den Haag bij vergadering bijeen op ………… , besluit in te stemmen met: I. II. III. IV. V. VI. VII. VIII. IX.

Het realiseren van een verzetsheldenpad in het Waterfrontpark in de Binckhorst door middel van het plaatsen van bustes van Haagse verzetshelden; Voor een tijdelijke opstelling van de bustes gebruik te maken van het Proefpark in de Binckhorst, totdat het Waterfrontpark beschikbaar is als definitieve locatie; Deze bustes te voorzien van informatieve plaquettes om belangstellenden te informeren over de geschiedenis van deze Haagse verzetshelden; De realisatie van de bustes mee te nemen in de ontwikkeling van het Waterfrontpark; In overleg te treden met de Stichting Nationale Herdenking ‘sGravenhage om op deze locatie jaarlijks op 4 mei een herdenking te organiseren; In overleg te treden met de John Dewey College voor mogelijke projecten vanuit de school met betrekking tot de bustes; de bustes te laten maken door lokale kunstenaars uit de Binckhorst; De bustes te laten maken van duurzame materialen, bijvoorbeeld door gerecycled materiaal uit de Binckhorst te gebruiken. De realisatie te financieren door € 100.000,- te onttrekken uit het raadsinitiatievenfonds.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van … … … … … … … De griffier,

De voorzitter,

11

Bijlage 1: Steunverklaringen voor een buste van Anton de Kom In onderstaande tabel zijn de steunverklaringen te vinden voor een buste van Anton de Kom. Carl Haarnack Voorzitter Stichting Anton de Kom Vincent de Kom Stichting Anton de Kom Naomie Matil Lilian Callender Voorzitter Comité 30 juni – 1 juli Den Haag, Voorzitter Adviescommissie Koloniaal en Slavernijverleden gemeente Den Haag Sjaak bral Cabaretier/columnist Stuart Kensenhuis Freelance journalist, dagvoorzitter en radiopresentator Louk Bos Beeldhouwer te Den Haag, oudvoorzitter van Pulchri Studio Corien Gloudemans Historicus, adviseur Stichting Joods Erfgoed Den Haag Jos Belt TV-reggiseur/ onderzoeker koloniaal verleden Roeland Gelink Oud-stadsdirecteur Het Vaderland en betrokken Bezoudenhouter Ad van Nieuwpoort Duinzicht kerk, predikant Imro Blom Directeur Mykitas Rajendre Khargi Ambassadeur Suriname in Nederland Anke van der Laan Directeur Oranje Hotel Ernst Hirch Ballin Voormalig minister van Justitie en Emeritus hoogleraar rechten van de mens Maikel Boksteen Ondernemer in Executive Search Linda Nooitmeer Voorzitter NiNsee Marjolein de Jong Oud-wethouder Den Haag Gert van Wageningen Adviseur public affairs Roy Ho ten Soeng Voormalig burgemeester gemeente Medemblik Kathleen Femier Oud Tweede Kamerlid en voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie

12

“Eer de helden van het Haags Verzet” is een initiatiefvoorstel van D66 Den Haag Geschreven door: Dennis Groenewold (raadslid), Kjeld Brouwer (politiek adviseur en beleidsmedewerker) en Iris Schijvens (stagiair) Juli 2025

13