RIS322817 Toezeggingen commissievergadering 4 juni 2025 - aanslagen met explosieven

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Jan van Zanen Burgemeester

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

BSD/10924058 RIS322817 Contactpersoon

Coördinator ondermijning Dienst

Bestuursdienst Afdeling

BSD Veiligheid Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

18 juli 2025

secretariaatveiligheid@denhaag.nl

Onderwerp

Toezeggingen commissievergadering 4 juni 2025 - aanslagen met explosieven

Geachte voorzitter, Bij de bespreking van mijn brief “Aanslagen met explosieven in 2024” (RIS322183) in uw commissie, op 4 juni jl., heb ik toegezegd voor het zomerreces op een aantal punten schriftelijk terug te komen. Met deze brief doe ik aan deze toezegging gestand. Last onder dwangsom ouders minderjarige aanslagplegers In de commissievergadering is door de VVD-fractie de vraag gesteld in hoeverre het mogelijk is om ouders van minderjarige “aanslagplegers” - ofwel de jongeren die veelal in opdracht de aanslag uitvoeren - een last onder dwangsom op te leggen. Ik heb het voorstel grondig laten bekijken en de conclusie is dat inzet van dit bestuurlijke instrument - in deze vorm - niet mogelijk is. Wel ben ik bereid om de last onder dwangsom op een andere manier in te zetten. Het uitvoeren van een aanslag (door het teweegbrengen van een explosie) is een ernstig misdrijf, waarvoor logischerwijs de strafrechtelijke keten primair aan zet is. Vanuit mijn verantwoordelijkheid voor de openbare orde, heb ik als burgemeester de mogelijkheid om in reactie op een aanslag bestuurlijke maatregelen te nemen. Het (tijdelijk) sluiten van een woning of een (bedrijfs)pand is hier een voorbeeld van. Deze bevoegdheid richt zich echter niet op de (pleger van de) strafbare gedraging, maar op een duurzaam herstel van de openbare orde.

Een last onder dwangsom is een bestuurlijk instrument, dat zich richt op een specifieke gedraging waarmee een voorschrift wordt overtreden. De maatregel is gericht op het beëindigen van die overtreding of het voorkomen dat deze zich herhaalt. Bij explosies heeft de last dus een sterk preventieve werking, bedoeld om de “overtreder” ervan te weerhouden de betreffende gedraging, in dit geval het uitvoeren van een aanslag, opnieuw te plegen. Op grond van artikel 5:32 Algemene wet bestuursrecht, kan een last onder dwangsom echter alléén worden opgelegd aan degene die het voorschrift overtreedt; diens ouders kunnen juridisch gezien niet als overtreders worden aangemerkt. 1 1

De casus die in de raadscommissievergadering werd aangehaald, betrof geen last onder dwangsom aan ouders maar aan een jongere

waarbij de ouders de betaling hebben verricht.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10924058

Wel ben ik bereid om de mogelijkheden te onderzoeken om aan aanslagplegers een last onder dwangsom op te leggen. Dit vergt mogelijk een aanpassing van de Algemene Plaatselijke Verordening. Daarbij kan ik geen onderscheid maken tussen meer- en minderjarigen. Het doel van de last is immers het herstellen van de openbare orde. Vanuit dat belang is de leeftijd van de aanslagpleger niet relevant. Dit neemt niet weg dat bij minderjarigen in de praktijk de ouders de financiële consequenties moeten dragen. Bij de uitwerking zal ik ook bezien of er een koppeling met hulpverlening kan worden gemaakt. Deze koppeling is er ook bij de last onder dwangsom voor jonge straatdealers en blijkt in de praktijk een effectieve werkwijze. Los van het bovenstaande, is het goed om te weten dat ook nu al aandacht is voor de rol en betrokkenheid van ouders van deze jongeren. Zo is in het strafrechtelijke traject van minderjarige verdachten de Raad voor de Kinderbescherming betrokken; de rol van ouders wordt in dat kader ook meegenomen.

In Den Haag geldt daarnaast, dat minderjarige jongeren die worden aangehouden in verband met het plegen van een aanslag, kunnen worden aangemeld bij het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden.2 De ernst van het vergrijp rechtvaardigt een opgeschaalde aanpak, waarbij verschillende ketenpartners zijn betrokken, waaronder het Openbaar Ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming. Afhankelijk van de ernst van het incident en de geldende criteria van het Zorg- en Veiligheidshuis, kunnen deze jongeren een persoonsgericht plan van aanpak, bestaande uit een mix van interventies, krijgen. Hierbij is ook aandacht voor het gezin en de rol en betrokkenheid van ouders. Daarnaast worden (in opdracht van de gemeente) diverse weerbaarheidsprojecten en klankbordgroepen voor ouders aangeboden, waaronder Trias Pedagogica en de Moeder is de Sleutel, en worden ouders vanuit de jeugdhulp ondersteund bij een gezond opvoed- en opgroeiklimaat. Naar mijn overtuiging zijn dit niet alleen noodzakelijke, maar bovenal effectieve manieren om ouders op hun verantwoordelijkheid te wijzen en hen de nodige ondersteuning te bieden. Bestuurlijke sluitingen en juridische procedures De fractie DENK heeft verzocht om een overzicht van de bestuurlijke sluitingen (op grond van artikel 174 en 174a Gemeentewet) in verband met (excessief) geweld en juridische procedures die naar aanleiding hiervan zijn gestart.

Tegen de 23 bestuurlijke sluitingen in 2024 is 14 keer bezwaar aangetekend, waarbij aan de voorzieningenrechter 12 keer om een voorlopige voorziening is verzocht. In 1 geval is beroep aangetekend bij de rechtbank. Uiteindelijk is in 2 gevallen het besluit tot tijdelijke sluiting (van een bedrijfspand) herroepen, omdat sprake was van gewijzigde feiten en omstandigheden. Alle overige besluiten zijn in stand gebleven. Ook is gevraagd om cijfers over het aantal sluitingen waarbij achteraf de oorzaak van de explosie niet kon worden vastgesteld. Deze informatie is niet voorhanden. Bij het inzetten van mijn bestuurlijke bevoegdheid om een woning of (bedrijfs)pand (tijdelijk) te sluiten, baseer ik mij op de informatie die ik na het incident van de politie krijg. Het gaat daarbij om informatie die relevant is voor het inzetten van mijn openbare orde bevoegdheden. Dit staat veelal los van de strafrechtelijke schuldvraag. De verschillende aspecten die ik bij de afweging omtrent sluiting betrek, heb ik uiteengezet in mijn brief “Aanslagen met explosieven in 2024” (RIS322183). De strafrechtelijke afdoening van deze ernstige geweldsincidenten ligt in handen van politie en OM. De ervaring leert dat ook na uitgebreid strafrechtelijk onderzoek lang niet altijd duidelijk wordt welk motief achter een aanslag (of poging daartoe) schuilgaat.

2

Mits er niet al een persoonsgerichte aanpak loopt en/of al is voorzien in de benodigde afstemming tussen ketenpartners.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10924058

Actieplan Tegen Explosies - Hart voor Den Haag In de commissievergadering van 4 juni jl. heb ik al een eerste reactie mijnerzijds gegeven op het Actieplan Tegen Explosies (RIS322253) van Hart voor Den Haag. Zoals toegezegd ga ik, in vogelvlucht, nogmaals in op de gedane suggesties. Voor de meeste voorstellen geldt dat deze goed aansluiten bij de planvorming op landelijk niveau en de lokale inspanningen in Den Haag om dit ernstige en weerbarstige fenomeen effectief aan te pakken. Verhoogde politieaanwezigheid, gespecialiseerd politieteam en versterkt inlichtingenwerk, inschakelen Koninklijke Marechaussee De politie werkt informatiegestuurd; dit betekent dat als de informatie daartoe aanleiding geeft, de politie zal acteren, zeker als hiermee een ernstige strafbare gedraging zoals het uitvoeren van een aanslag kan worden voorkomen. Met het oog op de aanpak van excessief geweld (waaronder aanslagen met explosieven), is binnen de informatie-organisatie van de Eenheid Den Haag een gespecialiseerd team actief. Dit team schakelt ook met de teams uit andere eenheden, aangezien het hier om wijdverbreid, landelijk, fenomeen gaat. Afspraken over de inzet van de politie worden in de driehoek gemaakt.

De huidige capaciteitsproblematiek vergt scherpe keuzes om de capaciteit die er is zo effectief mogelijk in te zetten, maar het spreekt voor zich dat deze ernstige geweldsincidenten binnen de driehoek hoge prioriteit hebben. Ten behoeve van een landelijke, samenhangende, aanpak van dit geweldsfenomeen heeft de politie een landelijke regiegroep ingericht. Daarnaast heeft het OM een landelijk netwerk opgericht, waarbinnen parketten best practices, kennis en ervaring uitwisselen, ten behoeve van een zo effectief mogelijke (strafrechtelijke) aanpak.3 ➢

Over het inschakelen van de Koninklijke Marechaussee (KMar) zou ik het volgende willen opmerken. De politie is verantwoordelijk voor uitvoering van de reguliere politietaak. Waar nodig verzoekt de politie om bijstand van de KMar. Het gaat daarbij om specifieke taken waarvoor de KMar is toegerust. In Den Haag levert de KMar bijstand aan de politie in het kader van objectbeveiliging en grootschalig optreden. ➢ Sneller straffen, strenger straffen Dit zijn thema’s die buiten mijn verantwoordelijkheid als burgemeester vallen. Wel zijn er op dit punt relevante ontwikkelingen. Zo heeft het Openbaar Ministerie onlangs een nieuwe landelijke richtlijn inzake het teweegbrengen van explosies gepubliceerd.4 Daarnaast heeft de Minister van Justitie en Veiligheid begin dit jaar in een brief aan de Tweede Kamer de mogelijkheden geschetst op grond waarvan illegaal bezit en gebruik van (zwaar) F4-vuurwerk strafrechtelijk kan worden aangepakt, inclusief strafverzwarende elementen. Voor de strafrechtelijke aanpak is inmiddels ook een handreiking in de maak.

3

Offensief Tegen Explosies. Actieplan aanslagen met explosieven (Kamerstukken II 2024-2025, 28684-779, bijlage)

4

Richtlijn voor strafvordering teweegbrengen explosies artikel 157 Wetboek van strafrecht (2025R003) d.d. 1 mei 2025

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10924058

➢ Meer cameratoezicht en inzet van slimme technologieën Naar aanleiding van een aanslag met explosieven kan ik, in overleg met de overige leden van de driehoek, beslissen om een flexibele camera te plaatsen. Daarbij wordt steeds een afweging gemaakt op basis van proportionaliteit en subsidiariteit. Dat betekent dat andere middelen onvoldoende effectief zijn om het probleem aan te pakken. In de periode maart 2024 – februari 2025 heb ik na een ernstig geweldsincident zeven keer cameratoezicht ingesteld. Preventieve inzet van cameratoezicht is doorgaans niet mogelijk; de mogelijke doelwitten zijn veelal onbekend. Vanuit privacy-optiek is het ongewenst om de hele stad vol te hangen met camera’s. Bepaalde “slimme” technieken, zoals gezichtsherkenning, zijn veelal niet in Nederland toegestaan.5 Wel kan het OM in het kader van de opsporing in bepaalde gevallen gezichtsvergelijkingssoftware gebruiken. Echter, gezichtsbedekking en andere vormen van verhulling maken dat in de praktijk vaak lastig. ➢ Intensieve wijkgerichte aanpak en bevorder anoniem melden Den Haag heeft een fijnmazig netwerk, waarbij bewoners, ondernemers, maatschappelijke instanties en handhavende disciplines, zoals de politie, goed met elkaar in contact staan. De Haagse wijkagenten fungeren als laagdrempelig contact in de wijken.

De veiligheidsregisseurs van de gemeente Den Haag zijn op hun beurt nauw verbonden met de basisteams. Zij regisseren in samenspraak met alle partners wijkgerichte aanpakken om de leefbaarheid en veiligheid in het gebied te bevorderen. Er wordt hierbij stevig ingezet op preventieve en repressieve interventies, maar ook op het vergroten van de meldingsbereidheid. Wat betreft anoniem melden: er zijn meerdere Meld Misdaad Anoniem (MMA)campagnes gelanceerd en dit blijven we doen. Daarnaast wordt ook in het landelijk Offensief Tegen Explosies samengewerkt met MMA; deze samenwerking is gericht op het voorkomen van aanslagen én ook op de opsporing van personen die betrokken zijn bij een aanslag met explosieven. ➢ Aanpak jeugdcriminaliteit In Den Haag wordt al veel ingezet als het gaat om de aanpak van jeugdcriminaliteit. Via onder andere scholen worden voorlichtingslessen gegeven en weerbaarheidsprojecten aangeboden op diverse thema’s. Vanuit het “outreachend” jongerenwerk wordt verbinding gelegd met jongeren en worden diverse activiteiten aangeboden. Door inzet van de interventie ‘Alleen jij bepaalt wie je bent’ (AJB), krijgen jongeren een gedragsprogramma middels sport aangeboden om delinquent gedrag te voorkomen.

Binnen het uitvoeringsprogramma Preventie met Gezag worden diverse interventies ingezet, om te voorkomen dat jongeren toetreden of (snel) verder afglijden in de (ondermijnende) criminaliteit. In het kader van het landelijk Offensief Tegen Explosies, vinden - vanuit de actielijn preventie verschillende activiteiten plaats om te voorkomen dat jongeren verder afglijden in de criminaliteit. Zo heeft Jongerenwerk op Zuid een voorstelling ontwikkeld over de risico’s die jongeren lopen bij het plaatsen van explosieven. Deze educatieve sketch wordt op ongeveer 50 scholen verspreid door het land uitgevoerd, waarna jongerenwerkers in gesprek gaan met de leerlingen. Hieraan doen ook scholen in Den Haag mee. Daarnaast zijn de coaches van de gedragsinterventie AJB getraind om workshops te verzorgen over deze problematiek. In de komende periode zullen deze workshops worden gegeven aan alle circa 5.000 deelnemers van AJB. In Den Haag zijn deze workshops inmiddels van start gegaan.

5

Verordening Autoriteit Persoonsgegevens

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10924058

Tevens heeft in Den Haag onlangs een bijeenkomst plaatsgevonden met moeders, waarin voorlichting is gegeven en handvatten zijn geboden om met jongeren in gesprek te gaan. Daarnaast is er een tweede bijeenkomst georganiseerd voor jongeren zelf, waarbij zij niet alleen over dit type criminaliteit met jeugdwerkers en wijk-/jeugdagenten spraken, maar ook met een slachtoffer op wiens woning een aanslag met explosieven werd gepleegd. Na de zomer wordt een bijeenkomst georganiseerd met lokale jeugdprofessionals om best practices op deze thematiek te delen. In aanvulling op het bovenstaande geldt dat, in het kader van de aanpak van jeugdcriminaliteit, jongeren die in aanraking zijn geweest met de politie in Den Haag kunnen worden opgenomen in de persoonsgerichte aanpak lokaal (PGA). Voor jongeren die actief zijn in de drugscriminaliteit is er binnen PGA lokaal een specifieke aanpak waarbij intensieve, individuele ondersteuning en coaching wordt geboden (ImpACT). Naast deze persoonsgerichte aanpakken wordt in Den Haag voor problematische jeugdgroepen de groepsaanpak ingezet en de regionale aanpak van rivaliserende en gewelddadige jeugdgroepen. ➢ Verbeter toezicht op vuurwerk- en explosievenhandel In mijn brief “Aanslagen met explosieven in 2024” heb ik uiteengezet hoe we vanuit Den Haag de landelijke en internationale inspanningen op dit vlak actief ondersteunen.

In aanvulling hierop heb ik recent - samen met 17 andere burgemeesters uit 8 verschillende landen - een internationale stedenlobbybrief medeondertekend. In deze brief wordt onder andere opgeroepen tot een verbod op zogenoemde “flashbangers” (zoals Cobra’s), het stellen van een maximale hoeveelheid kruit in vuurwerk, betere controle op Europese vuurwerkstromen en de invoering van een Europese ‘pyropass’. Deze brief is gericht aan de Europese Raad, de Europese Commissie en het Europees Parlement. Conflicten relationele sfeer (o.a. femicide) In de commissievergadering van 4 juni werd door de GroenLinks-fractie aandacht gevraagd voor femicide en in hoeverre in toekomstige fenomeenanalyses over aanslagen met explosieven apart kan worden ingegaan op dit thema, en in hoeverre femicide experts zijn betrokken bij het landelijk Offensief. Ik heb hierover navraag gedaan. De politie stelt landelijke fenomeenbeelden op, zoals het Fenomeenbeeld geweld, waarin ook aandacht is voor aanslagen met explosieven en mogelijke, achterliggende, motieven. Voor de incidenten in Den Haag geldt dat de Eenheid Den Haag jaarlijks een fenomeenanalyse maakt die is toegespitst op de incidenten in Den Haag en waarmee ook inzicht wordt gegeven in mogelijke motieven (o.a.

crimineel circuit, relationeel conflict, zakelijk geschil).6 Deze indeling in hoofdcategorieën biedt - terugblikkend op een bepaalde periode - voor mij en de overige partners binnen de driehoek enige houvast bij de aanpak. Een nadere specificering binnen deze categorieën is niet mogelijk; de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat dit de (preventieve) aanpak van thema’s, zoals femicide, ook niet verder zou brengen. Deze analyses worden ruim ná het plaatsvinden van de incidenten opgesteld. Bij veiligheidskwesties, in de relationele sfeer, gaat het er eerst en vooral om dat professionals binnen de zorg- en veiligheidsketen (o.a. femicide experts) accuraat op actuele, zorgwekkende signalen of incidenten reageren. Wellicht ten overvloede merk ik nog op dat de politie als deelnemer van het Offensief op tal van manieren een bijdrage levert aan de aanpak van aanslagen met explosieven en dat hierbij uiteenlopende experts betrokken zijn.

6

Hierbij kan onder andere worden gedacht aan femicide.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10924058

Tot slot De minister van Justitie en Veiligheid rapporteert, mede aan de hand van het “Actieplan aanslagen met explosieven”, over de voortgang en de (tussen)resultaten van het landelijk offensief aan de Tweede Kamer. Naar verwachting staat het onderwerp na de zomer op de agenda van de Tweede Kamer. Van mijn kant zal ik uw commissie jaarlijks informeren over de incidenten in Den Haag, onze bijdrage aan het landelijk offensief en de lokale ontwikkelingen. met vriendelijke groet, Jan van Zanen

6/6