RIS322814 Bijlage Voortgangsrapportage inclusief samenleven

Voortgangsrapportage Inclusief Samenleven 2024

Inhoud

2

1. Inleiding

3

2. Trends en ontwikkelingen

4

3. Voortgang 2024

7

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

1. Inleiding De beleidsnota Inclusief Samenleven: Iedereen anders, allemaal Haags (RIS318932) is in oktober 2024 door de raad vastgesteld. Sindsdien zijn er diverse maatregelen in gang gezet of doorgezet. Deze maat­ regelen zijn essentieel om een krachtig tegengeluid te bieden tegen uitsluiting en ongelijkheid. Een inclusieve stad vraagt actieve strijd tegen racisme en discriminatie, niet alleen mooie woorden. We kiezen ervoor om diversiteit niet slechts te ‘vieren’, maar structureel te beschermen en versterken. In deze nota werd ook een meetplan aangekondigd waarmee we niet alleen de voortgang van onze inzet volgen, maar ook daadwerkelijk inzicht krijgen in wat er speelt in de stad. We willen weten of onze maatregelen effect hebben, zichtbaar maken waar vooruitgang wordt geboekt en ingrijpen waar dat nodig is. Hoewel het meetplan recent is geïntroduceerd en nog niet alle instrumenten volledig zijn uitgerold, zetten we nu al stappen om ontwikkelingen in beeld te brengen en bij te sturen waar nodig. Als eerste stap is een jaarlijks onderzoek uitgevoerd om trends en effecten in kaart te brengen. De nieuwe cijfers onder­strepen het belang om met deze maatregelen door te gaan. Daarom zetten we deze koers voort en leggen we, waar nodig, extra accenten.

In deze voortgangsrapportage gaan we niet alleen in op de effectiviteit en voortgang van de beleidsmaatregelen op basis van de veranderdoelstellingen en uitvoerings­indicatoren uit het meetplan Inclusief Samenleven, maar ook op de bredere manier waarop de thema’s uit de nota binnen de gemeente worden opgepakt. Zo zien we dat de uitgangspunten van de nota terugkomen in verschillende beleidsvelden, zoals sport, cultuur en woonbeleid. Dit laat zien dat Inclusief Samenleven niet alleen een beleidsnota is, maar een bredere beweging in gang heeft gezet die doorwerkt in het gehele gemeentelijke beleid.

3

2. Trends en ontwikkelingen Het doel van deze voortgangsrapportage is tweeledig. Enerzijds om te rapporteren over de activiteiten die plaats hebben gevonden vanuit de gemeente en onze partners op de doelstellingen uit de verandertheorie. En anderzijds om te signaleren en informeren wat er speelt in onze stad. De voortgangsrapportage is in dat kader verbonden aan het inwoners­ onderzoek Inclusief Samenleven. Het volledige onderzoek is terug te vinden op Den Haag in Cijfers. Welke stedelijke trends en ontwikkelingen zien we op basis van deze rapportage, wat kunnen we daar van leren en hoe spelen we hier in 2025 op in? Meer discriminatie op basis van religie en van queerpersonen Het totale aandeel inwoners dat werd uitgescholden of gediscrimineerd, is toegenomen vergeleken met 2023 (van 25% naar 30%). Bij iets meer dan vier op de tien inwoners die wel eens discriminatie ervaren (bijvoorbeeld omdat zij zijn uitgescholden of ongelijk werden behandeld), hing dit samen met hun afkomst (42%, een afname van 11% ten opzichte van 2023), en bij 18% met hun geslacht (een daling van 3% ten opzichte van vorig jaar). Bij circa één op de zeven ging het om seksuele geaardheid (16%, dit steeg met 5% ten opzichte van vorig jaar). Ook discriminatie op basis van godsdienst is na een afname in 2023 (11%) weer gestegen tot een vergelijkbaar niveau met 2022 en 2021 (18%).

We zien een verontrustende toename van discriminatie tegen Joodse en Islamitische inwoners, die niet losstaat van de harde realiteit van de oorlog in Gaza en de manier waarop die in Nederlandse politiek en in de media worden uitgespeeld. De pijn en angst van deze inwoners worden versterkt door een maatschappelijk klimaat waarin haat en wantrouwen openlijk kunnen gedijen. Het Nationaal onderzoek moslimdiscriminatie bevestigt dit beeld: racistische sentimenten winnen terrein. Discriminatie op basis van religie behoeft in 2025

4

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

dan ook onze bijzondere aandacht. Op zowel antisemitisme als moslim­

vertaalt zich dat in zichtbare haat: vernielde regenboogsymbolen, toenemende

discriminatie wordt extra inzet gepleegd. Het plan tegen antisemitisme is

intimidatie en een voelbare afname van veiligheid.

onlangs al met de raad gedeeld (RIS321413). In een raadsbrief die gelijktijdig met dit stuk wordt gepubliceerd wordt de raad geïnformeerd over het plan

De cijfers zijn confronterend: 56% van de queerpersonen voelt zich soms of vaak

tegen moslimdiscriminatie. Daarnaast is sinds 2024 de contactpersoon voor

onveilig, een flinke stijging ten opzichte van 46% vorig jaar. Dat vraagt om

religieuze­ en levensbeschouwelijke organisaties aangesteld. Over de invulling

structurele en gezamenlijke actie.

van de relatie van gemeente met de religieuze­ en levensbeschouwelijke Als gemeente kiezen we ervoor om schouder aan schouder te staan met de

organisaties is een raadsbrief gedeeld (RIS321836).

queercommunity. We werken nauw samen met lokale queerorganisaties, De positie van queerpersonen staat in toenemende mate onder druk. Wat we

belangenbehartigers en ervaringsdeskundigen om directe signalen op te vangen en

zien is geen incident, maar onderdeel van een bredere, zorgwekkende trend: een

gezamenlijk te bepalen waar interventie nodig is. Daarbij investeren we niet

groeiende antirechtenbeweging die gevoed wordt door politieke terugtrekking,

alleen in bewustwording en educatie, maar ook in veilige ontmoetingsplekken en

sociale media en publieke retoriek. Het besluit om de Transgenderwet —

weerbaarheidstrainingen. De veiligheid en vrijheid van queerpersonen is een

ondanks een aangenomen motie — niet verder te behandelen, heeft queer­

fundament van onze democratische samenleving. Die verdedigen we actief —

personen het signaal gegeven dat hun rechten onderhandelbaar zijn. In de stad

samen met de stad.

Discriminatie vindt vooral plaats op straat Discriminatie op straat is een van de meest ongrijpbare én ontwrichtende vormen van uitsluiting in onze stad. In 2024 vond bijna 1 op de 5 meldingen van discriminatie (18%) plaats op straat — plekken die van iedereen zouden moeten zijn, maar voor te veel mensen onveilig aanvoelen. Het gaat hier vaak om spontane, rauwe interacties tussen inwoners, waarbij daders zelden aanspreekbaar zijn en handhaving ingewikkeld is. Toch mogen we dit niet normaliseren. Discriminatie op straat is geen incident, maar een uiting van onderliggende sociale normen die we actief moeten doorbreken. Het begint bij de houding van omstanders. Zolang er gezwegen wordt, blijft dit gedrag in stand. Daarom investeren we in een stad waarin mensen wél durven in te grijpen. We geven uitvoering aan de moties 'wees geen stille omstander' (RIS320147) en 'App straatintimidatie' (RIS322159) en gaan door middel van een meld-app, interventietrainingen, campagnes en samenwerking met maatschappelijke organisaties mensen leren hoe je kunt handelen als getuige van discriminatie en intimidatie. 5

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Veranderdoelstellingen

Gemeente Den Haag creëert gelijke economische kansen en zelfredzaamheid voor diverse inwoners

-

Discriminatie.nl is zichtbaar, vindbaar en biedt passende ondersteuning

Effect

Inwoners in Den Haag hebben toegang tot werk, onderwijs, zorg en (sport) cultuur zonder discriminatie

Cultuur, sport, onderwijs en wonen sluiten actief aan bij de behoeften van diverse inwoners en gaan discriminatie tegen

Zorg- en hulpverleningssystemen zijn sensitief en effectief voor de behoeften van diverse inwoners

Inwoners en medewerkers hebben meer begrip en respect voor elkaars verschillen en handelen daar naar

Gemeente Den Haag en maatschappelijke organisaties maken diversiteit zichtbaar en vergroten bewustwording bij burgers over discriminatie, emancipatie en het koloniaal- en slavernijverleden

De gemeentelijke organisatie erkent en benut diversiteit als kracht voor een rechtvaardige, verbonden stad Maatschappelijke organisaties vergroten weerbaarheid en handelingsperspectief bij discriminatie en intimidatie van inwoners

Impact

Inwoners voelen zich veilig in publieke en privé-omgevingen, vrij van discriminatie, geweld en straatintimidatie

De gemeente en politie zijn bewust van discriminerend geweld en handelen hiertegen

Een inclusieve stad waar diversiteit en rechtvaardighei d wordt gewaardeerd en gevierd, en waarin alle inwoners en medewerkers gelijke kansen hebben om zich vrij en veilig te ontwikkelen, ongeacht achtergrond, gender, of overtuiging.

Figuur 1. Verandertheorie Inclusief Samenleven

6

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

3. Voortgang 2024 Veranderdoelstelling 1: Gemeente Den Haag creëert gelijke economische kansen en zelfredzaamheid voor diverse inwoners Van de personen die discriminatie meemaakten, ervoeren 5% van de personen dit op werk (een daling van 2% ten opzichten van 2023) en 2% in het onderwijs. Het aandeel vrouwen met een betaalde baan varieert enigszins: van 66% in 2021 naar 60% in 2022 om weer toe te nemen naar 67% in 2023 en 64% in 2024. Vooral lager opgeleide vrouwen hebben moeite met voorzien in hun eigen onderhoud (37% tov het stedelijk gemiddelde van 20%). Bron: inwonersonderzoek 2024 en jaarverslag discriminatie.nl/Den Haag

Faciliteren van interventies (bijv. trainingen en begeleidings­trajecten) om arbeids­marktdiscriminatie tegen te gaan en economische zelfredzaamheid te versterken In dit kader zijn verschillende projecten gesubsidieerd die zich gericht op taalondersteuning, coaching en loopbaanbegeleiding, specifiek voor vrouwen met een migratieachtergrond en jongeren uit kwetsbare situaties. In 2024 ondersteunde de gemeente Den Haag diverse initiatieven die gericht waren op het versterken van de economische en sociale weerbaarheid van vrouwen en jongeren in de stad. Meer dan 600 vrouwen namen deel aan trajecten van onder meer Yasmin, Soneca, Mijn Buuf, Avrasya, Cooperatie EVA, Joury, de Mussen, Schets en Community Plus. Deze trajecten boden ondersteuning bij het vergroten van financiële redzaamheid, het versterken van communicatieve vaardigheden, het verbeteren van taalbeheersing en het vinden van werk of vrijwilligerswerk. Zo konden vrouwen aanvullende cursussen voor taal- en digitale vaardigheden aan de Vrouwenacademie van de Mussen volgen, en werden bij Community Plus concrete stappen gezet richting STiP-banen.

7

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Mijn Buuf begeleidde 52 vrouwen in het aanleren van naai- en ondernemerschaps­

Ook ondersteunden we in 2024 de herontwikkeling van het netwerk Divers

vaardigheden. Beautiful Unseen richtte zich op jonge vrouwen met een

Den Haag in 2024 in hun herontwikkeling. Divers Den Haag. Divers Den Haag is

psychische kwetsbaarheid en realiseerde groei in zelfvertrouwen, presentatie­

een netwerk voor Haagse MKB-organisaties om hun kennis en kunde op diversiteit

techniek en oriëntatie op betaald werk. Naast deze resultaten bieden deze

en inclusie te vergroten. Voor vrouwenorganisaties specifiek faciliteerden we

organisaties een stabiel steunpunt, vertrouwen en praktische hulp aan de meest

een netwerkbijeenkomst om kennis uit te wisselen en beter bekend te worden

kwetsbare vrouwen in onze stad — vrouwen die anders te vaak buiten beeld

met elkaars aanbod. Den Haag Werkt gaf voorlichting over hun dienstverlening,

blijven. Via Jeugdwerk zijn dit jaar 20 vrouwen uit Laak en de Schilderswijk

met als doel om in gezamenlijkheid vrouwen beter richting werk te begeleiden.

opgeleid tot wijkcontactvrouw. Zij spelen een verbindende rol in hun buurt en

Veranderdoelstelling 2: Cultuur, sport, en wonen sluiten actief aan bij de behoeften van diverse inwoners en gaan discriminatie tegen

kunnen laagdrempelig hulp bieden aan de vrouwen in de wijk. Daarnaast organiseerde de gemeente op zes verschillende locaties sessies voor een stadsbreed participatietraject voor de Haagse Vrouwenrechtswinkel. Ruim

Van de inwoners die discriminatie hebben meegemaakt, gebeurde dit bij 3% van

100 vrouwen namen deel aan deze sessies. Doel was om op te halen welke

de inwoners bij een sportgelegenheid, 3% in een horeca/uitgaansgelegenheid

ondersteuning de vrouwen nu missen in het rechtsbijstandslandschap en hoe

en 2% op de woningmarkt. Het percentage mensen dat vindt dat het culturele

de vrouwenrechtswinkel van toegevoegde waarde voor hen kan zijn. Op basis

aanbod divers is, en dat er voor ieder wat wils is, is 73%. Dit is daarmee ongeveer

van de uitkomsten wordt de Haagse Vrouwenrechtswinkel nu ingericht, deze zal

gelijk gebleven. Ruim 90% van de deelnemers van cultuurparticipatie projecten

uiterlijk eind 2025 de vrouwenrechtswinkel zal geopend wordenopenen.

ervoer de projecten als divers en inclusief.

Faciliteren van netwerken tussen werkgevers, opleiders en

Bron: inwonersonderzoek 2024, jaarverslag discriminatie.nl/Den Haag, Impactdashboad

maatschappelijke organisaties

Cultuurparticipatie Jong Den Haag

In het kader van het Zwart Manifest werd er uitgebreid onderzoek gedaan (RIS314208). De gemeente Den Haag heeft door middel van dit onderzoek inzicht willen krijgen in het beleid omtrent zwart racisme, met het Zwart

Verstrekken van subsidies gericht op het versterken van inclusiviteit en

Manifest als leidraad. Naar aanleiding van de resultaten en adviezen uit het

het tegen gaan van discriminatie in sport, cultuur en wonen

rapport is er begonnen met het organiseren van drie interne dialoogsessies,

2024 is het laatste jaar van de beleidsperiode 2021-2024, waarin culturele

gekoppeld aan de thema’s van het Zwart Manifest. Aan de thema’s van de

instellingen voor het eerst zijn beoordeeld op diversiteit en inclusie. Sindsdien

dialoogsessies worden de betrokken directeuren gekoppeld en (beleids)collega’s,

rapporteren zij jaarlijks over hun voortgang op dit gebied. Vanaf 2025 wordt dit

die betrokken zijn bij deze thema’s. Doel is om tot aanbevelingen te komen voor

criterium nog explicieter meegenomen via een puntensysteem. De advies­

de (beleids)collega’s van die thema’s, wat moet resulteren in meer sensitief

commissie die de aanvragen heeft beoordeeld constateert dat instellingen hier

beleid, gemeentebreed. De eerste sessie is georganiseerd rondom het thema

meer aandacht voor hebben dan in de vorige periode, wat een positieve

arbeidsmarkt.

ontwikkeling­­­ is.

8

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Tegelijkertijd ziet de adviescommissie dat veel instellingen nog geen duidelijke

zichtbaar is. Grote en teamsportverenigingen hebben vaker queer-leden en

actieplannen of meetbare doelen hebben om diversiteit en inclusie te versterken.

signaleren meer kwesties rond genderdiversiteit, zoals de behoefte aan aparte

In de adviezen komt regelmatig terug dat het onderwerp te smal wordt benaderd.

kleedkamers.

Instellingen richten zich vaak alleen op de inhoud van hun programma’s, terwijl er ook gekeken moet worden naar wie het programma maakt en wie er bereikt

Hoewel Haagse verenigingen met jeugdleden beter scoren op de basis­

wordt. De commissie pleit voor meer aandacht voor de diversiteit van samen­

voorwaarden voor een positieve sportcultuur dan het landelijke gemiddelde

werkingspartners én voor de toegankelijkheid van activiteiten voor verschillende

in 2022, voldoet de helft hier nog niet aan. Hier zetten we als gemeente daarom

doelgroepen, zoals mensen met een beperking, ouderen, of inwoners met een

vol in op de verplichtstelling van deze voorwaarden. In 2024 zijn er tien

migratieachtergrond. Zonder die verbreding blijft inclusie te vaak beperkt tot

verenigingen­­­geweest waarop trainingen en/of workshops zijn gegeven in het

goede bedoelingen.

kader van respect en inclusie.

Eind 2024 voerden we het mystery guest onderzoek uit naar discriminatie in het uitgaansleven. Binnen dit onderzoek werden uitgaansgelegenheden in Den Haag anoniem onderzocht op discriminatie en intimidatie. De uitkomsten zijn met de raad gedeeld (RIS321955). Bevorderen van positieve sportcultuur waarbij actief respect en inclusie wordt bevorderd en discriminatie en grensoverschrijdend gedrag tegengegaan. Sportverenigingen in Den Haag besteden veel aandacht aan een positieve sportcultuur, vooral bij verenigingen met jeugdleden. Dit richt zich vooral op het creëren van een pedagogisch sportklimaat en het bevorderen van inclusie, maar er is minder aandacht voor het tegengaan van discriminatie en grens­ overschrijdend gedrag. In 2024 onderzochten we LHBTI+ acceptatie op Haagse Sportverenigingen. Uit dit onderzoek bleek dat acceptatie over het algemeen groot lijkt, maar stereo­typerende grappen en opmerkingen nog steeds voorkomen, vooral bij verenigingen met jeugdleden. Kleine verenigingen besteden vaak minder aandacht aan inclusie en discriminatie, wat mogelijk te verklaren is door hun homogene samenstelling. Bestuurders zijn niet altijd sensitief voor het signaleren­­­van negatieve opmerkingen over queer-personen, wat landelijk ook

9

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Veranderdoelstelling 3: Zorg- en hulpverleningssystemen zijn sensitief en effectief voor de behoeften van diverse inwoners  

Verstrekken van laagdrempelig en toegankelijk taalonderwijs doormiddel van Taal in de Buurt Om iedereen mee te kunnen laten doen in Den Haag, is het belangrijk dat mensen de Nederlandse taal machtig zijn en dit op een laagdrempelige,

Voor een kleine, maar niet te verwaarlozen groep (2%) vond discriminatie

toegankelijke manier kunnen leren. Indirect draagt dit ook bij aan andere

plaats binnen de zorg — verspreid over verschillende vormen van zorg en

doelstellingen: wanneer men de taal beter spreekt, heeft iemand bijvoorbeeld

ondersteuning, zonder dat het te herleiden is tot één sector.

meer kansen op de arbeidsmarkt. Ook is het makkelijker om mee te doen en

Van de respondenten die aangeven zich te rekenen tot de queer community,

verbinding te maken met andere inwoners in de stad. Taal in de Buurt speelt in

weet het overgrote deel (94%) niet waar zij terecht kunnen voor queer sensitieve

op behoeften van diverse inwoners doordat er laagdrempelig taalaanbod in de

hulp- en dienstverlening. 12% gaf aan tevreden te zijn over het aanbod van

wijk wordt gerealiseerd. Inwoners komen hiermee in aanraking via een

queer sensitieve hulp- en dienstverlening.

organisatie­­­of buurthuis waar zij vaker komen. De gemeente draagt hieraan bij door maatschappelijke organisaties een subsidie te verstrekken wanneer zij

Bron: inwonersonderzoek 2024

Taal in de Buurt lessen aanbieden. Aantal Deelnemers deelnemers NT2 745

579

Deelnemers Uitgereikte Uitgereikte Aantal conversatie certificaten NT2 groepen vaardig­heden certificaten 166

597

471

In 2024 hebben we het agenderen van queersensitiviteit bij welzijn- en

Aantal organisaties

53

hulpverlenende instanties voortgezet met als doel het bevorderen van kennis, begrip, bewustwording en handelingsperspectief. Zie hierover ook de afdoening

23

van de motie Laagdrempelige zorg biculturele jongeren (RIS320131). Zo biedt het pilotproject ‘Le Refuge’ sinds vorig jaar een veilige en onder­steunende

Voorkomen en aanpakken van discriminatie en intimidatie van verhuurders

omgeving voor queer jongeren van 16 tot 27 jaar in Den Haag. Ook vond

Sinds 2023 is de Wet goed verhuurderschap van kracht. In die wet zijn landelijke

in oktober 2024 het eerste netwerkoverleg over genderdiversiteit plaats.

regels voor verhuurders en verhuurbemiddelaars opgenomen, zoals een verbod op discriminatie bij het verhuren van woonruimten en een intimidatie door

Op verzoek van verschillende partijen in de stad hebben GGD Haaglanden en de

verhuurders. Over de evaluatie van de handhaving van deze wet is onlangs een

gemeente dit overleg gefaciliteerd. Het doel was het delen van kennis, ervaring

bericht naar de raad gestuurd (RIS321288).

en signalen tussen hulpverlenende instellingen en queerbelangenorganisaties. Queersensitiviteit werd onder de aandacht gebracht bij de zes grootste welzijns­ organisaties. Het bespreekbaar en zichtbaar maken van seksuele, sekse en genderdiversiteit bij ouderen is besproken met de ouderenbond, Wijkz en GGD Haaglanden. In 2024 maakte één organisatie gebruik van de Roze Loper regeling. In 2025 wordt herzien hoe het gebruik van de regeling en het bevorderen van aandacht voor Roze Ouderen beter georganiseerd kan worden.

10

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Veranderdoelstelling 4: Gemeente Den Haag en maatschappelijke organisaties maken diversiteit zichtbaar en vergroten bewustwording bij burgers over discriminatie, emancipatie en het koloniaal- en slavernij­verleden

Er zijn Haagse ingezetenen die zichzelf niet identificeren met het in de BRP geregistreerde geslacht. Voor deze personen is het belangrijk om een wijziging geslachtsregistratie en op de geboorteakte door te kunnen laten voeren. Daarom is op 21 november de subsidieregeling Tegemoetkoming Kosten Wijziging Geslachtsregistratie (RIS320344) in werking getreden. Via de subsidie kunnen personen de gemaakte kosten in het kader van de gewijzigde geslachtsregistratie

Met betrekking tot acceptatie vindt de overgrote meerderheid van de inwoners

terugvragen. Het college wil hiermee de financiële drempel voor het wijzigen

(91%) dat queer personen hun leven moeten leiden zoals zij willen.

van een geslachtsregistratie verlagen.

Zeven op de tien inwoners voelen zich medeverantwoordelijk om van Den Haag een fijne stad te maken waar alle inwoners van verschillende achtergronden

Vanuit het onderzoek Zwart Manifest hebben we een dialoogsessie over cultuur­

zich thuis voelen (71%),

sensitief werken in de Zorg georganiseerd voor medewerkers van de gemeente

Twee derde van de inwoners is zich bewust van het koloniaal- en slavernij­­

Den Haag. Daarbij waren collega’s van de GGD en de uitvoeringorganisaties

verleden van Den Haag (67%). Dit percentage stijgt ieder jaar iets (van 63%

JMO en VTH, Leerling- en onderwijszaken. Tijdens deze bijeenkomst heeft een

in 2022 naar 67% in 2024).

eerste verkenning plaatsgevonden op dit thema d.m.v. een videopresentatie over discriminatie in de zorg, gevolgd door dialooggesprekken.

Bron: inwonersonderzoek 2024

Organiseren en faciliteren van activiteiten gericht op het zichtbaar maken, vieren en (h)erkennen van diversiteit en inclusie De gemeente Den Haag heeft in 2024 diverse activiteiten georganiseerd en gefaciliteerd om diversiteit en inclusie zichtbaar te maken, te vieren en te erkennen­­­. Hieronder lichten we drie belangrijke evenementen uit: ● Haagse Vrouwendagen: Tijdens dit evenement vonden ruim 40 activiteiten plaats in samenwerking met maatschappelijke partners en cultuurankers. De gemeente organiseerde meerdere bijeenkomsten, waaronder de Kartini­ prijsuitreiking en de Ria Sikkes-lezing. In totaal namen circa 3.000 mensen deel aan de gemeentelijke activiteiten. ● Pride The Hague Festival: Na vier jaar keerde Pride terug met een succesvolle Pride Walk (1.800 deelnemers) en diverse optredens, waarmee ruim 3.000 bezoekers werden bereikt. Daarnaast werden 20 randprogrammaactiviteiten­­­georganiseerd. De evaluatie van de Pride werd eerder al met de raad gedeeld (RIS320914).

11

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

● 30 juni/1 juli en herdenkingen slavernijverleden: De jaarlijkse herdenking en

Een van de initiatieven was de tentoonstelling Facing Blackness, die samen met

kranslegging op 30 juni werd bijgewoond door ruim 300 personen, in

een lezing op 18 maart aandacht vroeg voor de geschiedenis en doorwerking

samenwerking met tientallen maatschappelijke organisaties. De viering op

van antizwart racisme. Ook werd met het verhalenfestival Heel Den Haag vertelt

1 juli, Free Heri Heri in Paard, trok ongeveer 600 bezoekers. Daarnaast

diversiteit zichtbaar gemaakt door middel van verhalen, muziek en poëzie,

ondersteunde de gemeente diverse activiteiten rondom het herdenkingsjaar,

waarbij zo’n 800 mensen samenkwamen. Op het gebied van gendergelijkheid en

waaronder filmvertoningen, theatervoorstellingen en educatieve bijeen­

geweld tegen vrouwen keerde de reizende tentoonstelling FEMICIDE van

komsten, zoals de productie Troost door het HNT en de voorstelling

Stichting Open Mind terug naar Den Haag, en werd de vrachtwagen van

De Waarheids­commissie in de Eerste Kamer.

Wim Hetgers onthuld, een rijdend Europees symbool tegen femicide.

De gemeente Den Haag heeft in 2024 actief bijgedragen aan de zichtbaarheid

Daarnaast werd gewerkt aan bewustwording rondom overlappende thema’s en

en erkenning van de queer gemeenschap door het faciliteren en organiseren

verborgen geschiedenissen. Het project Humans of Hindostaans & Queer

van ruim 35 activiteiten, bijvoorbeeld in het kader van de Coming Out Week en

vergrootte de zichtbaarheid van de Hindostaanse queer gemeenschap met

de Queer geschiedenismaand, waaronder de herdenkingen, tentoonstellingen,

persoonlijke verhalen en fotografie, die ruim 26.000 mensen online bereikte.

bijeenkomsten en culturele programmering. Hiermee werden bijna 5.000 bezoekers­­­getrokken. Ook werd een deel van het fietspad op de Grote Markt in regenboogkleuren geschilderd als deel van een pilot. De evaluatie van de pilot is gedeeld met de raad (RIS322004). In 2024 is hard gewerkt aan de totstandkoming van het monument. Het is bedoeld als een plek voor reflectie en educatie, waar huidige en toekomstige generaties kunnen leren over de impact van de Trans-Atlantische slavernij. Daarnaast heeft de Adviescommissie Koloniaal- en Slavernijverleden vijf adviezen uitgebracht aan het college. Ontwikkelen van educatieve en bewustwordingscampagnes en -activiteiten gericht op discriminatie en inclusie In totaal namen ruim 1.500 mensen fysiek deel aan verschillende educatieve activiteiten, exclusief het online bereik van specifieke projecten. Hiermee draagt de gemeente Den Haag bij aan bewustwording en dialoog over discriminatie, inclusie en gedeelde geschiedenissen.

12

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Op cultureel en historisch vlak werd onder andere Het koloniale verleden van

Faciliteren van gesprekken tussen inwoners met diverse achtergronden om

Hofstad Den Haag vertaald naar het Engels en ondersteunde de gemeente de

wederzijds begrip te bevorderen

productie van een documentaire over de inheems Braziliaanse kunstenaar

Er zijn verschillende interreligieuze en levensbeschouwelijke ontmoetingen

Daiara Tukano en haar reflectie op de koloniale geschiedenis van het Maurits­

gerealiseerd. Deze bijeenkomsten boden ruimte voor uitwisseling en gaven

huis. De herdenking van 60 jaar Turkse arbeidsmigratie bracht jong en oud

waardevol inzicht in wat er leeft onder inwoners. Thema’s als veiligheid,

samen in gesprekken over migratie, discriminatie en gedeelde geschiedenis, en

armoede en participatie kwamen aan bod, maar er werd ook bewust stilgestaan

versterkte daarmee onderling begrip en verbondenheid binnen de stad. We

bij gevoelige maatschappelijke kwesties zoals huiselijk geweld en

werkten samen met de bibliotheken en cultuurankers in de stad om activiteiten

verblijfsonzekerheid (VTV). Door deze open gesprekken ontstond ruimte om

te organiseren die bewustwording rondom deze thema’s vergrootte. Met deze

complexe zorgen bespreekbaar te maken en elkaar beter te begrijpen. Signalen

en andere activiteiten blijft de gemeente inzetten op educatie en bewustwording

uit deze bijeenkomsten worden actief doorgeleid naar de relevante beleidsaf­

als kerninstrumenten in de strijd tegen discriminatie en voor een inclusieve stad.

delingen binnen de gemeente. Tegelijkertijd worden deelnemende organisaties gestimuleerd om zich blijvend in te zetten voor samenhang en solidariteit in de stad. Activiteiten als Sint­Jacobsdag, het Mensenrechtenfestival en de herdenkingen op 4 en 15 mei en 15 augustus trokken honderden bezoekers en boden ruimte voor ontmoeting tussen culturen, generaties en religies. Verder hield Dialoog in Den Haag 15 bijeenkomsten waarin (r eligieuze) gemeenschappen in gesprek gingen over onderwerpen als antisemitisme, islamofobie, vrede en veiligheid, met directe betrokkenheid van lokaal beleid. Welzijn Zorg Chinezen Nederland realiseerde 10 s essies met zo’n 340 deelnemers uit de Chinese gemeenschap, waarin ervaringen met discriminatie werden gedeeld en interculturele verbinding tot stand kwam. Beide projecten hebben zo bijgedragen aan wederzijds begrip, verbinding tussen diverse groepen, en verhoogde weerbaarheid tegen vooroordelen. In het kader van de migrantenkerken en het bredere ruimtevraagstuk, is de commissiebrief 'update huisvesting migrantenkerkgemeenschappen' (RIS322743) gedeeld met de raad.

13

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Veranderdoelstelling 5: Maatschappelijke organisaties vergroten weerbaarheid en handelingsperspectief bij discriminatie en intimidatie van inwoners Bijna negen op de tien voelen zich er mede verantwoordelijk voor dat vrouwen en mannen gelijkwaardig behandeld worden (87%). Wanneer het gaat om zich uitspreken tegen discriminatie (of geweld) als men dit zou zien, zouden iets meer dan zeven op de tien zich uitspreken tegen discriminatie op basis van sekse/gender en eveneens zeven op tien tegen discriminatie of geweld tegen queerpersonen (71%) of vanwege afkomst of religie (eveneens 71%). Bron: inwonersonderzoek 2024

In 2024 hebben verschillende initiatieven bijgedragen aan het vergroten van de weerbaarheid van inwoners en het bieden van concrete handelingsperspectie­ ven bij discriminatie en intimidatie. In totaal namen meer dan 300 mensen deel aan gesubsidieerde trainingen en workshops gericht op zelfverdediging, omstanderinterventie en het tegengaan van grensoverschrijdend gedrag. Een belangrijk onderdeel hiervan waren de weerbaarheidstrainingen van Viva La Vita, waarin queer personen in elf sessies les kregen in zelfverdediging en het omgaan met stressvolle situaties, zoals lastiggevallen worden in het openbaar. Evaluaties toonden aan dat deelnemers niet alleen fysieke vaardig­ heden opdeden, maar ook significant meer zelfvertrouwen kregen. Daarnaast organiseerde Stichting Queer Mind een reeks van tien theaterworkshops waarin deelnemers leerden om emoties te uiten en vertrouwen op te bouwen in anderen.

14

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Veranderdoelstelling 6: De gemeente en politie zijn zich bewust van discriminerend geweld en intimidatie en treden hiertegen op

Om de bewustwording rondom seksuele intimidatie in de openbare ruimte te vergroten, voerde Stop Straatintimidatie een campagne uit waarbij voorbij­ gangers via straatinterviews en een VR-experience inzicht kregen in hoe intimiderend bepaalde situaties kunnen zijn. Dit maakte duidelijk dat veel

Vrouwen hebben zich vaker (soms of vaak) onveilig of geïntimideerd gevoeld

mensen zich ongemakkelijk voelen bij het aanspreken van een dader, wat

dan mannen (42% tegenover 28% van de mannen). Mannen hebben dit vaker

aangeeft dat hier nog stappen te zetten zijn.

nooit gevoeld (49% tegenover 31% van de vrouwen). Queer personen hebben zich ook vaker onveilig of geïntimideerd gevoeld (56% soms of vaak), wat veel

In 2024 leverde COC Haaglanden een belangrijke bijdrage aan de acceptatie en

hoger is dan vorig jaar (46%).

weerbaarheid van LHBTI+ personen in Den Haag. Via 71 voorlichtingen op scholen bereikte het COC ruim 1.700 leerlingen met open gesprekken over

Bron: inwonersonderzoek 2024

seksuele- en genderdiversiteit, veiligheid en respect. De inzet van ervarings­ deskundige vrijwilligers hielp om stereotypen te doorbreken en bewustzijn te vergroten, juist in klassen waar dit onderwerp nog gevoelig ligt. Daarnaast

Als gemeente hebben we bijgedragen aan de organisatie van bijeenkomsten

organiseerde COC maandelijkse ontmoetingsmomenten voor jongeren tussen

voor Joodse studenten. In 2024 was er veel te doen rondom het thema voor

de 12 en 30 jaar, waar thema’s als mentale gezondheid, relaties en coming-out

Joodse studenten op de universiteit. Met dit project willen we als gemeente

op een veilige manier bespreekbaar werden gemaakt.

bijdragen aan een veilige plek om ervaringen te delen, angstgevoelens met elkaar te bespreken en te werken aan onderlinge verbondenheid en solidariteit.

Verder faciliteerde de gemeente dialoogbijeenkomsten voor mannen over huiselijk geluk, geweldloze relaties en gelijkwaardig ouderschap, waarbij

Op 1 juli 2024 werd straatintimidatie strafbaar. Tijdens de zomermaanden zetten

90 deelnemers werden bereikt. Elance Academy begeleidde meer dan 120

we boulevardstewards in om bezoekers aan te spreken op straat­intimidatie. Zij

meisjes in het opbouwen van zelfvertrouwen en toekomstperspectief. De FEM

traden op bij 303 incidenten. Ook in het centrum waren horeca­stewards actief.

Talks en de VrouwenHub van Stichting Schets boden veilige ruimtes voor

Op beide locaties gaven zij voorlichting over de nieuwe strafbaar­stelling. In

honderden vrouwen om te reflecteren op machtsverhoudingen, taboes en

navolging van de gemeentes Tilburg, Eindhoven en Utrecht werd een campagne

gedeelde ervaringen van uitsluiting. Jongerenprogramma’s als Changemakers

ingezet, gericht op het doorbreken van intimidatie. Eerder werd al een raads­

versterkten kennis van democratische waarden en sociale rechtvaardigheid.

mededeling gedeeld over dit onderwerp (RIS321086), ook volgt er een voort­

Deze initiatieven tonen aan dat er een brede behoefte is aan trainingen en

gangsrapportage op dit onderwerp die in Q2 met de raad wordt gedeeld.

workshops die inwoners weerbaar maken en handelingsperspectief bieden. De resultaten bevestigen het belang van structurele aandacht voor deze

In september is er met vertegenwoordigers uit het Haagse Queer Netwerk onder

thema’s, waarbij verdere investeringen nodig zijn om onder andere het

andere gesproken over het onderwerp veiligheid. Dit gesprek diende ook als

aanspreken­­­van daders en interventie door omstanders te stimuleren.

hernieuwde kennismaking tussen de aanwezigen. Roze in Blauw (politie) en antidiscriminatievoorziening Discriminatie.nl gaven een presentatie over hun dienstverlening. Tijdens het overleg ontstond de behoefte om ervaringen met

15

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

(on)veiligheid te delen en te praten over hoe ruimte te creëren voor verschillende

Veranderdoelstelling 7: Discriminatie.nl/Den Haag is zichtbaar,

visies over veiligheid. Deze onderwerpen worden verder uitgediept in de

vindbaar en biedt passende ondersteuning

veiligheidsoverleggen in 2025.

De antidiscriminatievoorziening Discriminatie.nl/Den Haag rapporteert jaarlijks in een apart verslag aan de raad. Hun jaarverslag wordt separaat gedeeld.

Om (sociale) veiligheid op scholen te bevorderen ondersteunen we onder andere via het COC Haaglanden de Gender en Sexuality Alliances (GSAs), ook worden

Algemeen: inwoners van Den Haag voelen zich gehoord en betrokken bij

scholen via de subsidieregeling School Veiligheid ondersteund in het organiseren

inclusief samenleven­beleid.

van projecten en activiteiten die sociale veiligheid bevorderen. Acceptatie van queer leerlingen is hier expliciet een onderdeel in, zo ookhet tegengaan van

Participatiestrategie

discriminatie. Daarnaast verzorgde Sexmatters 52 workshops en masterclasses

In 2024 is een participatiestrategie ontwikkeld. Hier is een aantal

over seksuele integriteit, grensoverschrijdend gedrag en consent op scholen in

algemeenheden in vastgelegd. Te denken valt aan de perspectievenaanpak,

samenwerking met Elance. Ook organiseerde Stichting Fairspace omstander­

want we denken nooit allen hetzelfde over een vraagstuk. Daarnaast is de

interventietrainingen op verschillende locaties, waaronder op het strand van

invulling vooral afhankelijk van het concrete vraagstuk dat wordt behandeld.

Scheveningen en bij studentenverenigingen, waarmee 127 mensen werden bereikt.

Want elk thema of vraagstuk vraagt om een unieke aanpak. Een voorbeeld is het participatietraject dat heeft plaatsgevonden rondom de realisatie van de vrouwenrechtswinkel, een ambitie uit het coalitieakkoord. Integrale regeling Er wordt gewerkt aan het bundelen van drie subsidieregelingen. Op deze manier is het voor de inwoners van Den Haag makkelijker om in één oogopslag te zien welke relevante subsidiemogelijkheden er zijn op deze beleidsvelden. Het betreft de regelingen: ● Verbinding en Antidiscriminatie Den Haag 2022 (RIS318871) ● Emancipatie Den Haag 2023 (RIS316309) ● Koloniaal­ en slavernijverleden Den Haag (RIS312676)

16

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Er wordt tevens ingezet op meerjarigheid, wat partijen in de stad meer zekerheid­­­ kan bieden. Communicatiestrategie De thema’s uit de nota Inclusief Samenleven raken veel Haagse inwoners in de kern van hun bestaan. Juist daarom is het zo belangrijk om breed uit te meten wat successen zijn, waar mensen terecht kunnen, etc. Zodoende is goede communicatie essentieel, daarom wordt gewerkt aan een communicatie­ strategie waardoor op een coherente manier de stad kan worden geïnformeerd en meegenomen in ons werk.

17

Nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, iedereen Haags

Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Den Haag Dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn Vormgeving Dienst Bedrijfsvoering Multimedia Juli 2025