RIS322779 Bijlage Ruimte voor lopen in Den Haag

Ruimte voor lopen in Den Haag Voor een veilige, gezonde en inclusieve stad

PAKKET DIENST

Inhoud Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 1. Inleiding – Lopen zit in ons DNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 2. Wat is er zo belangrijk aan lopen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 3. Wat doen we al? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 4. Wat moet er beter om te zorgen voor een stad die uitnodigt om te lopen? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 5. W  at gaan we de komende tijd verder ontwikkelen? . . . . . . . . . . . . . . 23 Bijlagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25

Ruimte voor lopen in Den Haag 2

Voorwoord In dit document beschrijven wij hoe wij van De Haag een stad maken die uitnodigt

om te lopen. Lopen is een essentieel onderdeel van ons dagelijks leven en draagt bij aan een veilige, gezonde en inclusieve stad.

Lopen is een manier om gezond te blijven, om je van A naar B of naar een ov-halte te verplaatsen, om te ontspannen en om mensen te ontmoeten. Als veel mensen lopen dan profiteert de stad daarvan. Veel beleidsdoeleinden, zowel vanuit het sociale als het fysieke domein kunnen worden verwezenlijkt.

Wij streven naar een stad waarin het goed lopen is en zetten de voetganger op één bij de inrichting van de openbare ruimte. In dit rapport staat onze visie op lopen in de

stad en hoe deze stevig verankerd wordt in koersbepalende beleidsdocumenten zoals de Omgevingsvisie Den Haag 2050 (RIS322469) en de Concept Netwerkstrategie 2040 (RIS322420). Ook geven we een doorkijkje in welke opgaven er nog zijn om lopen in Den Haag voor jong en oud nog aantrekkelijker te maken.

Wethouder van Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen Arjen Kapteijns

Ruimte voor lopen in Den Haag 3

1. I nleiding – Lopen zit in ons DNA Ongemerkt heeft Den Haag lopen stevig in het DNA zitten. En tegelijkertijd leent het DNA van Den Haag, met het raster van lange groene lanen, zich uitstekend voor lopen. De wandeling om uit te waaien op

het strand en de City Pier City loop voor de sportieve hardlopers. Over

de lange lanen en in het kernwinkelgebied kan worden geflaneerd en

met het Malieveld heeft het Nederlands meest bekende demonstratieplek waar mensen met de voeten hun stem laten horen. Iedere reis eindigt en begint met lopen.

Ruimte voor lopen in Den Haag 4

Auto

OV

Fiets

Bromfiets

40

60

Lopen

Overig

Loosduinen Escamp Segbroek Scheveningen Centrum Laak Haagse Hout Leidscheveen-Ypenburg Den Haag totaal 0

20

80

100

Bron: CBS/ODiN, bewerking SEPO

Figuur 1: Verdeling van het aantal verplaatsingen over de verschillende vervoerswijzen, per stadsdeel (gemiddelde van 2022 en 2023)

In Den Haag gaat 27% van de verplaatsingen te voet, dat is meer dan het landelijk gemiddelde. En als we binnen de stad inzoomen op gebieden, dan worden in de

stadsdelen Centrum en Laak meer verplaatsingen te voet afgelegd dan in de andere stadsdelen.

We streven naar een stad waarin het voor iedereen goed lopen is. Wat het doel van de wandeling ook is. Of het nu gaat om een kind dat graag naar een vriendje gaat om te spelen twee straten verderop, een kind dat naar school loopt, de mantelzorger die

naar zijn ouders gaat een buurt verderop, een oudere die een boodschap gaat doen of naar de dokter moet, een vrouw die de hond uitlaat in het park, werknemers die een lunchrondje lopen, een hardloper die graag wat kilo’s kwijtraakt op een hard-

looproute, een toerist die de stad wil bekijken, iemand die komt winkelen in het centrum. Iedereen in de stad is voetganger.

Daarom hebben we een stad nodig waar de stoepen breed genoeg zijn, waar er geen

obstakels op het pad staan, waar voetgangers veilig en snel kunnen oversteken, waar

de routes kort en efficiënt zijn, waar de routes aaneengesloten zijn, waar de omgeving aantrekkelijk is, met groen, verlichting en bankjes, waar mensen elkaar kunnen

ontmoeten, waar men zich thuis voelt. Een openbare ruimte die uitnodigt om te lopen zorgt ervoor dat meer mensen vaker gaan lopen. Het stimuleren van lopen is een

onderdeel van de multimodale aanpak, met vervoersnetwerken die goed op elkaar

zijn afgestemd, die tot doel heeft de steeds groeiende stad veilig, leefbaar en bereikbaar te maken.

Ruimte voor lopen in Den Haag 5

Doelstelling Onze doelstelling is om de positie van de voetganger in de openbare ruimte te

verbeteren. We willen een omgeving creëren waarin lopen veilig, aantrekkelijk en toegankelijk is voor iedereen.

Leeswijzer Het belang van lopen wordt uitgelegd aan de hand van de gezondheidsvoordelen, de positieve impact op de ruimtelijk inrichting en de bevordering van sociale interactie

(Hoofdstuk 2). Er wordt een overzicht gegeven van de huidige initiatieven en projecten die al in de stad plaatsvinden (Hoofdstuk 3). Daarnaast worden de onderwerpen

beschreven die verbetering behoeven om van Den Haag een stad te maken die nog

meer uitnodigt om te lopen (Hoofdstuk 4). Het rapport bespreekt ook de toekomstige plannen en ontwikkelingen, waaronder nieuwe projecten en beleidsmaatregelen die gericht zijn op het stimuleren van lopen (Hoofdstuk 5).

Ruimte voor lopen in Den Haag 6

2. Wat is er zo belangrijk aan lopen? Een stad die uitnodigt om te lopen is een stad met sociale veerkracht. Door veel te lopen kunnen mensen zich thuis voelen in Den Haag en

trots zijn op hun (loop)omgeving. Door lopen goed te faciliteren in de stad kan er een bijdrage worden geleverd aan vele doelstellingen.

Ruimte voor lopen in Den Haag 7

Gezondheid

Aandacht voor een gezonde leefstijl, waaronder bewegen/lopen, levert zowel bij jong als oud een bijdrage aan het voorkomen of verminderen van onder andere overge-

wicht en obesitas en daarmee aan het voorkomen van ziekten, zoals gewrichtspro-

blemen, hart- en vaatziekten, hypertensie en diabetes. Vanaf minimaal 2.600 stappen draagt lopen bij aan het verlagen van sterfte door alle oorzaken.

Sociale cohesie

Lopen en een loopvriendelijke omgeving biedt op wijk- en stadsniveau de mogelijk-

heid tot ontmoeting en vergroot de sociale cohesie. Als mensen steeds minder buiten komen door gebrek aan ruimte voor lopen, matige ruimtelijke kwaliteit en verkeersdrukte ontstaan er steeds minder sociale contacten.

Economisch vestigingsklimaat

Bereikbaarheid per voet, en de bijbehorende ruimtelijke kwaliteit, is een belangrijk

onderdeel van het economisch vestigingsklimaat. De waarde van vastgoed is hoger in gebieden met een goede voetgangersbereikbaarheid.

Uit het ‘Verplaatsings- en bestedingsonderzoek 2024’1 blijkt dat voetgangers en

fietsers zeer belangrijk zijn voor de omzet van de winkels in centrumgebieden: “Het onderzoek toont aan dat er veel verschillen zijn tussen centrumgebieden. Een

generiek antwoord is daardoor niet te geven. Het ligt genuanceerd. In feite is het

belangrijk alle bezoekers en alle vervoersmiddelen goed te faciliteren. Toch blijkt ook in deze discussie een belangrijke conclusie. Indien wordt gekeken naar unieke

bezoekers, blijkt dat voetgangers én fietsers per saldo het meest besteden. Ze komen 1 Bron: Verplaatsings- en bestedingsonderzoek 2024, Platform Binnenstadsmanagement, BRO en Movares, 2024

Figuur 2: In de Omgevings­ visie wordt gesproken over

de vitale wijk en de 15 minu­ tenstad. Het idee van vitale wijken is gebaseerd op het

concept van de 15-minuten­ stad: alle dagelijkse

behoeften zijn binnen een

kwartier lopen of fietsen te

bereiken. Denk aan scholen,

werk, apotheken, huisartsen, winkels, openbaar vervoer, sporten, spelen, natuur en

cultuur. Het concept draagt bij aan het behalen van

maatschappelijke opgaven: bereikbaarheid, leefbaar­ heid, sociale cohesie en verduurzaming.

Ruimte voor lopen in Den Haag 8

vaak, besteden per bezoek minder, maar dit zijn per saldo wel veel meer bestedingen dan een autobezoeker.”

Woningbouw en verkeer

Een loopvriendelijke omgeving biedt ruimte voor verdichting, meer groen en het

tegengaan van hittestress en maatregelen die zorgen voor extra waterberging. Naar

verwachting wonen er in 2050 ruim 100.000 nieuwe inwoners in de stad. De groei van de stad zorgt voor 20% meer verplaatsingen. Om deze groei op te vangen zonder de verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid van de stad te schaden, is het belangrijk dat veel mensen zich te voet, met de fiets of het ov verplaatsen. Ook

nabijheid van voorzieningen is van groot belang. In de Ontwerp Omgevingsvisie wordt gesproken over de 15-minuten stad.

Zelfstandigheid

Er zijn veel mensen, kinderen, gehandicapten, ouderen, die bij het gebrek aan goede

voetgangersvoorzieningen, afhankelijk zijn van anderen met een auto. Ze kunnen dan niet goed zelfstandig functioneren. Als kinderen niet meer veilig buiten kunnen

spelen maakt dat zij zich cognitief niet goed ontwikkelen. Een andere kant hiervan is dat er altijd mensen beschikbaar moeten zijn om kinderen, gehandicapten en

ouderen naar hun bestemming brengen. Dit heeft een negatief effect op de arbeidsparticipatie, het verdienvermogen van een huishouden en ontwikkelkansen.

Mensen realiseren zich vaak niet hoeveel mensen een zichtbare of onzichtbare

beperking hebben. In Den Haag gaat het volgens cijfers van de belangenorganisatie Voorall om ongeveer 80.000 á 90.000 inwoners. Dat gaat dan om mensen met een

Ruimte voor lopen in Den Haag 9

lichamelijke, zintuiglijke of verstandelijke beperking. Maar daarnaast zijn er natuurlijk ook nog tijdelijke beperkingen, denk aan een burn-out of als gevolg van een

ongeluk. Al deze mensen zijn in meer of mindere mate afhankelijk van een toegankelijke stad. En daarmee dus een beloopbare stad.

Voorzitter Bart de Bart van Voorall: ‘Het krijgen van een beperking kan ons allemaal overkomen. Toegankelijkheid gaat ons dus allemaal aan. De onlangs opgerichte

Alliantie stelt ons in staat om met heel veel organisaties gezamenlijk aandacht te

vragen voor meer toegankelijkheid. Iedereen kan meehelpen. Niet alleen de gemeen-

te, ook organisaties en bedrijven kunnen meedoen en uiteraard kunnen ook inwoners een steentje bijdragen.’ - website Voorall

Vervoersarmoede

Dit gaat over de tijd, geld en moeite die iemand moet steken in het vervoer tussen de

verschillende bestemmingen. Als de goedkoopste manier van vervoer niet mogelijk is, zullen andere duurdere soorten van vervoer ingezet moeten worden, wat voor velen een grote aanslag is op het huishoudbudget. Of het zal mensen er van weerhouden de reis naar school, werk, zorg, vrienden en familie te ondernemen. Uit deze opsomming kan opgemaakt worden dat: 1.

Lopen is meer dan verplaatsen. Het gaat ook om verblijven en ontmoeten, het vormen van een sociaal ecosysteem.

2. Redenen om te lopen zijn zeer divers en vragen daarom om een divers aanbod van loopinfrastructuur.

3. Iedereen loopt. Ook mensen met een beperking zijn gebaat bij goede loop­ infrastructuur.

4. Lopen begint bij iedere voordeur.

5. Loopgedrag komt voort uit gelegenheid, capaciteit en motivatie.

Ruimte voor lopen in Den Haag 10

3. Wat doen we al? Den Haag was één van de eerste Nederlandse steden die de voet-

ganger centraal zette in de inrichting van de openbare ruimte van de

binnenstad. Met de nota De Kern Gezond uit 1989 werd de voetganger in de Haagse binnenstad op één gezet. De aanleiding hiervoor was vooral economisch; de Haagse binnenstad was zijn aantrekkingskracht kwijtgeraakt aan omliggende winkelgebieden.

Om voldoende ruimte voor de voetganger te kunnen maken werd de binnenstad grotendeels autoluw ingericht. Het heeft de stad goed

gedaan; de binnenstad herwon zijn vitaliteit. Vele andere Nederlandse steden volgden.

Ruimte voor lopen in Den Haag 11

Figuur 3: Netwerk

Grote aaneengesloten gebieden

opgenomen in de

Prioriteit voetganger winkelgebieden

Voetganger zoals

Prioriteit voetganger(sgebied)

Omgevingsvisie

Hoofdroutenetwerk

Den Haag 2050

Ondanks dit inzicht ten aanzien van de binnenstad is de voetganger in de rest van de stad door de decennia heen in de verdrukking geraakt. De ruimte om te lopen werd

steeds minder, de verkeersveiligheid werd steeds minder, de afstanden naar voorzieningen werden steeds groter, de omgeving werd steeds minder aantrekkelijk. De

voorwaarden om goed te kunnen lopen zijn vaak onvoldoende aanwezig. Er is lang te weinig aandacht voor geweest.

Sinds de jaren ‘10 van deze eeuw groeit het besef dat het om meerdere redenen van

belang is om de positie van de voetganger te verbeteren. In de Haagse Nota Mobiliteit uit 2011 wordt daar al een flinke aanzet voor gedaan. Verschillende beleidsdocu-

menten worden met dit doel opgesteld en op verschillende plekken in de stad vindt er een daadwerkelijke herinrichting van de openbare ruimte plaats. Inmiddels is het belang van de voetganger ook in de belangrijkste kaderstellende documenten verankerd.

Belang van de voetganger wordt stevig verankerd in ruimtelijk beleid De Omgevingsvisie is onder de Omgevingswet het belangrijkste kaderstellende

document voor de ruimtelijke inrichting van de stad. De Ontwerp Omgevingsvisie ‘Thuis in een groene metropool aan zee’ is op 27 januari 2025 vrijgegeven voor

inspraak. Lopen, de ruimte voor lopen en het mogelijk maken het aanbieden van

voorzieningen op loopafstand speelt een belangrijke rol in de visie: “De opgave is om

de bereikbaarheid op zowel stads- als regionaal niveau voor iedereen te verhogen en het mobiliteitssysteem zelf schoner, efficiënter en veiliger te maken. Dat kan door te zorgen voor nabijheid van functies – middels verdichting en functiemenging – en Ruimte voor lopen in Den Haag 12

LEGENDA Stedelijke routes Wijkroutes

Figuur 4: Voetgangers­ netwerk 2040, zoals opgenomen in de

Netwerkstrategie 2040

door in te zetten op lopen, fietsen, deelauto’s en betaalbaar openbaar vervoer. De consequentie is dat de auto als vervoermiddel minder dominant wordt.”

Sinds de vaststelling van de Strategie Mobiliteitstransitie (RIS 310664) komt de

voetganger op één bij de inrichting van de openbare ruimte. Dit wordt in de Ontwerp

Omgevingsvisie nog eens bevestigd: “De Haagse openbare ruimte richten we voortaan in volgens het STOMP-principe, waarmee de prioritering in vervoerswijzen tot uiting

komt. ‘Stappen’ heeft voorrang, dan ‘Trappen’, dan ‘Openbaar vervoer’, dan ‘Mobility as a service’ (vervoer op maat, bijvoorbeeld autodelen) en als laatste de ‘Privéauto’.”

Concept Netwerkstrategie 2040

Ook in de Concept Netwerkstrategie 2040 is veel aandacht voor de voetganger: “We maken de stad aantrekkelijker voor lopen en fietsen, door daar meer ruimte voor te

bieden. Zo dragen we bij aan de zogeheten 15-minutenstad. Dit houdt in dat iedereen in principe binnen een kwartier te voet of op de fiets gemakkelijk bij de dagelijkse voorzieningen kan komen.”

Voetgangersnetwerk opgenomen in Omgevingsvisie Den Haag 2050 en de Netwerkstrategie 2040

In de Omgevingsvisie Den Haag 2050 en de Netwerkstrategie 2040 wordt aangegeven dat voetgangersgebieden rond winkelcentra worden uitgebreid en dat er grotere

aaneengesloten 30 km/u-gebieden zullen ontstaan door de helft van de 50 km/u-

wegen op te waarderen naar 30 km/u-wegen. Hierdoor wordt de beloopbaarheid van buurten verbeterd. In beide documenten zijn kaarten opgenomen van het Haagse Ruimte voor lopen in Den Haag 13

voetgangersnetwerk op wijk- en stadsniveau en van de voetgangersgebieden.

Door deze kaarten kunnen op projectniveau de verschillende netwerken met elkaar

worden vergeleken en zo ook sneller keuzes worden gemaakt. Aan de routes van het

voetgangersnetwerk zijn in de Netwerkstrategie de volgende voorwaarden gekoppeld: •

Aaneengesloten: een voetganger moet eenvoudig naar de bestemming kunnen

•

Veilig: een voetganger moet veilig kunnen aankomen bij de bestemming;

•

• •

komen, zonder gebruik te hoeven maken van fietspaden of de autorijbaan;

Voldoende breed: een voetganger moet voldoende ruimte krijgen om bij de

bestemming te kunnen komen, zonder belemmeringen als uitstallingen, bomen, geparkeerde auto’s en fietsen;

Aantrekkelijk: een voetganger moet zich prettig kunnen voelen, in een aantrekkelijke omgeving met voldoende rustpunten;

Verkeerslichten met korte wachttijden voor voetgangers.

Concept nota Den Haag maakt ruimte

De nota Den Haag maakt ruimte beschrijft de visie op het gebruik van de openbare ruimte. Er worden vier scherpe keuzes gemaakt met als doel dat er voor essentiële ruimtevragers in de stad ruimte beschikbaar is. De topprioriteit daarbij is om Den Haag een beter beloopbare stad te maken. Dit omdat lopen de basis is voor een bereikbare, gezonde, leefbare en economisch vitale stad.

Overige beleidsnota’s

Lopen, bewegen en recreëren heeft een plek in nog veel meer verschillende beleids­ documenten, waaronder de volgende: •

Kadernota Openbare Ruimte (RIS 107727)

•

Handreiking naar een toegankelijke buitenruimte (RIS 314096)

• • • • • • • •

Richtlijnen toegankelijkheid in de openbare ruimte (RIS 316007) Handboek Openbare ruimte (RIS 268741) Haagse preventie aanpak (RIS 316587)

Sportnota Den Haag sportief en Sport Akkoord (RIS 294596) Strategie Mobiliteitstransitie (RIS 310664) Structuurvisie CID (RIS 307135)

Structuurvisie Zuid-West (RIS 315261) Binnenstadsplan 2033 (RIS 316359)

Figuur 5: voorbeelden

van nieuwe inrichting met oog voor voetgangers

(Stationsweg en Turfmarkt)

Ruimte voor lopen in Den Haag 14

Figuur 6: Renovatie wandelpaden

­Scheveningse Bos

Figuur 7: Zuiderpark

Aandacht voor lopen buiten Den Haag

In andere steden en landelijk groeit het besef van het belang van een goede positie

van de voetganger en zijn er vele initiatieven voor het creëren van ruimte voor lopen. In 2019 werd het platform Ruimte voor Lopen opgericht en een jaar later de City Deal Ruimte voor lopen (Ministerie van Binnenlandse zaken, Agenda Stad) waar ook Den

Haag aan deelneemt. In 2024 verscheen in opdracht van deze partijen het Nationaal Masterplan Lopen dat door ruim 60 organisaties werd ondertekend. In die periode

groeide het aantal gemeenten met loopbeleid en nam de aandacht toe voor lopen bij de provincies.

Tenslotte zijn er meer instrumenten en hulpmiddelen beschikbaar gekomen om

voetgangersbeleid ook daadwerkelijk vorm te geven. Een kleine greep: de Ontwerp-

wijzer Voetganger (CROW), de ontwikkeling van prognose- en monitoringstools door diverse adviesbureaus, gedragsinterventies zoals Troep van de Stoep, de Ommetjes-app en de SportVerkeerScan.

Aandacht voor de positie van voetgangers is terug te zien op straat Dat er meer aandacht is voor lopen zien we gelukkig op straat regelmatig terug.

Figuur 5, 6 en 7 tonen enkele geslaagde voorbeelden van nieuw ingerichte ruimtes. Ruimte voor lopen in Den Haag 15

Ondertussen zijn er verschillende projecten in voorbereiding waarbij de positie van de voetganger wordt verbeterd. Aansprekende voorbeelden zijn de Pletterijkade en de

Velostrada die voor fietsers en voetgangers aantrekkelijk routes gaan vormen, zoals weergegeven is in figuur 8 en 9.

Figuur 8: Pletterij­ kade, wandel- en fietsboulevard

Ruimte voor lopen in Den Haag 16

Figuur 9: Verlengde

Velostrada. De nieuwe fiets- en wandelroute tussen Den Haag en Leidschendam-­ Voorburg

Hieronder enkele andere voorbeelden (niet uitputtend) waar de positie van voet­ gangers wordt verbeterd: •

Beresteinlaan: inrichting naar 30 km/u, vooral van belang vanwege de vele scholen die hier in de buurt liggen, met behoud van de vrijliggende fietspaden waardoor

de voetgangers beter worden beschermd, verbeterde oversteekbaarheid, geplande • • • • • •

oplevering in 2026/2027;

Prins Mauritslaan (plan van bewoners): groene wandelboulevard, geplande oplevering in 2027;

Regentesselaan en Regentesseplein: inrichting naar 30 km/u, met vooral veel aandacht voor verblijven en ontmoeten op het plein;

Lobelialaan: inrichting naar 30 km/u, oversteekbaarheid verbeteren, geplande oplevering 2025;

Laan van Eik en Duinen: inrichting naar 30 km/u, oversteekbaarheid verbeteren, geplande oplevering 2027;

Neherkade/Rijswijkseweg: verbeteren verkeersveiligheid en oversteekbaarheid, deel 1 is gerealiseerd in 2024, deel 2 is gepland voor 2028;

Waldorpstraat: aanleg oversteekvoorzieningen, project in opstart: onderzoeksfase.

Deze projecten worden vanuit het programma Verkeersveiligheid gefinancierd, niet vanuit ‘Lopen’.

Ruimte voor lopen in Den Haag 17

4. Wat moet er beter om te zorgen voor een stad die uitnodigt om te lopen?

Ruimte voor lopen in Den Haag 18

Gelaagd netwerk

In de stad zijn voetgangersroutes nodig op verschillende schaalniveaus en met

verschillende functies en doelen. Dit begint met een alomtegenwoordig basisnetwerk dat alle voordeuren met elkaar verbindt. De aanwezigheid van voldoende brede

stoepen direct in de woonomgeving is de belangrijkste voorwaarde voor het bevorderen van lopen. Dit basisnetwerk heeft, onder andere, een functie voor de meest

kwetsbare groepen die niet zo’n grote actieradius hebben. Vanuit het basisnetwerk is het mogelijk netwerken op wijk- en stadsniveau te bereiken en daarmee voorzie-

ningen als scholen, winkels en openbaar vervoerhaltes te bereiken. Het verbeteren van de voorzieningen voor voetgangers vermindert de noodzaak van autobezit en -gebruik.

Normen voor een minimale voetgangersruimte

Lang is in de planvorming de ruimte voor voetgangers een sluitstuk geweest. Nu het belang van de voetganger stevig is verankerd in de Ontwerp Omgevingsvisie, de

Concept Netwerkstrategie 2040 en in gebiedsprogramma’s zoals Zuidwest en CID is

de voetganger geen ondergeschoven kindje meer. Maar, daarmee is nog niet gezegd dat er ook daadwerkelijk op straat ruimte ontstaat. Daarvoor is meer nodig. Om

verschillende redenen hebben voetgangers nog te weinig ruimte. We zien in de stad helaas te veel voorbeelden van smalle stoepen of van stoepen die gebruikt worden

voor andere doeleinden, zoals parkeren van auto’s, fietsen, het bezorgen van goederen of voor terrassen. Zeker voor mensen in een rolstoel, met een rollator of kinderwagen zijn dit flinke barrières in de wandeling van A naar B. Figuur 10 toont enkele voorbeelden. Ook bij nieuw ingerichte straten lukt het ons helaas soms nog niet om

voldoende ruimte toe te kennen aan voetgangers. Dit kan verschillende redenen

hebben, bijvoorbeeld omdat de parkeerdruk in de buurt hoog is en er gekozen is om een parkeerstrook terug te brengen in het wegprofiel.

In 2050 wonen er 100.000 mensen meer in de stad en er komen 50.000 woningen en 48.000 nieuwe banen bij. Dit zorgt voor ongeveer 20% extra verplaatsingen. De

grootste groei wordt verwacht in de groei van het aantal fietsers en voetgangers. Eén van redenen om de bouwopgaves voor wonen en werken in het centrumgebied te

laten plaats vinden is omdat de nabijheid van de stations en de binnenstad met al

haar voorzieningen een grote kans biedt. Inwoners kunnen meestal lopend, met de fiets of het ov naar hun bestemming, omdat alle voorzieningen en reisopties in de

buurt aanwezig. Dit zorgt ervoor dat er veel minder ruimte nodig is voor wegen en

Figuur 10: Voorbeelden van beperkte ruimte voor voetgangers in

Den Haag (Parallelweg en Gerard Kellerstraat)

Ruimte voor lopen in Den Haag 19

parkeerplaatsen voor auto’s. Zo blijft er ruimte voor een aantrekkelijke, veilige en

gezonde leefomgeving. Er moet ook extra ruimte worden gemaakt voor brede stoepen en fietspaden, want door de extra inwoners en de inzet op lopen en fietsen worden sommige stoepen en fietspaden twee tot drie keer zo druk.

Hoeveel ruimte nodig is, is onder meer afhankelijk van de functies van en in het

gebied en de intensiteit van de voetgangersstromen. We baseren de noodzakelijke doorloopruimte niet meer alleen op minimale functionele maat maar ook op het

comfort van voetgangers. Daarmee krijgen de inwoners die van het trottoir gebruik willen maken om te sporten, te spelen en te bewegen ook daarvoor meer ruimte.

In drukke straten moeten mensen elkaar fatsoenlijk kunnen passeren. Dat betekent

dat we in gebieden met zware voetgangersstromen, zoals winkelstraten, de binnen-

stad en Scheveningen, meer doorloopbreedte verlangen dan in rustige woonstraten.

Ruimte voor lopen in Den Haag 20

Uitgangspunten: •

Voor alle ruimtevragers geldt dat deze alleen kunnen worden gehonoreerd als er

•

Het gaat niet alleen om de doorloopbreedte, maar ook om de oversteekbaarheid

•

voldoende ruimte voor de voetganger overblijft, uitwerking STOMP principe. bij kruispunten, bijvoorbeeld door straathoeken vrij te houden.

We definiëren op welke straten in het netwerk we uitgaan van welke maten, met een differentiatie op basis van de soort functies in de straat en de daarmee

samenhangende voetgangersstromen. In straten met belangrijke voetgangers­ bestemmingen (zoals in de binnenstad, hanteren we ruimere maten.

De gemeente sluit voor de inrichting van de openbare ruimte vooralsnog aan bij de

recent hernieuwde richtlijnen voor minimale doorloopruimte voor voetgangers in de Ontwerpwijzer Voetgangers van het CROW (2024) (Bron: CROW | ontwerpwijzer

voetgangers). Een uitwerking van deze richtlijnen naar Haagse normen zal in overleg met andere ruimtevragende beleidsvelden en belanghebbenden plaatsvinden. Deze normen zullen vervolgens opgenomen worden in het Handboek Openbare Ruimte

(HOR). Ten behoeve van optimale toegankelijkheid is het streven de richtlijnen en de normen zo consequent mogelijk toe te passen. Daar waar dit niet lukt kan er, in overleg met belanghebbenden, onderbouwd van af worden geweken worden (maatwerk).

Trottoirbreedte

Gevel

Vrije doorloopruimte

Figuur 11: Beeld van

Rijbaan

vrije doorloopruimte

Effectieve loopruimte

Ruimte voor lopen in Den Haag 21

De verkeerveiligheid en het gevoel van veiligheid moet beter

Een stad waar het goed is om te lopen is ook een veilige stad om in te lopen. Als het niet veilig genoeg is om te lopen of als mensen het niet veilig genoeg vinden voor zichzelf of voor kinderen om te lopen, dan worden mensen beperkt in hun zelfstandigheid. Als we de ongevalscijfers van Den Haag bekijken dan blijkt dat in de periode

2019-2024 het aantal voetgangersslachtoffers ten gevolge van een verkeersongeval is toegenomen van 203 gewonden in 2019 tot 251 gewonden in 2024. In die periode

vielen er 13 doden. In de grafiek is het totaal aantal ongevallen en gewonden in die periode weergegeven in verschillende leeftijdscategorieën. De meeste slachtoffers

vallen in de leeftijd 25-39 jaar gevolgd door de categorie 0-11 jaar met 185 slachtoffers. Dat laatste is een alarmerend cijfer ook omdat de ongevallen in deze leeftijds­ categorie in bijna alle gevallen (80%) lijden tot letsel.

Verkeersongevallen met voetgangers en gewonden 0 t/m 11 jaar 12 t/m 15 jaar 16 t/m 17 jaar

Ongeval

Gewonden

600

700

18 t/m 24 jaar

Figuur 11: verkeers­ ongevallen en

gewonden naar

leeftijd in de ­periode 2019 - 2024

25 t/m 39 jaar 40 t/m 49 jaar 50 t/m 59 jaar 60 t/m 69 jaar 70 en ouder

0

100

200

300

400

500

Ruimte voor lopen in Den Haag 22

800

5. W  at gaan we de komende tijd verder ontwikkelen? We hebben de basis voor het belang van de voetgangers goed vast­

gelegd. Er zijn echter ook nog stappen te maken om te zorgen dat de goede voornemens daadwerkelijk ook terug te zien zijn in de stad. Als uitwerking van de Ontwerp Omgevingsvisie en de Concept

Netwerkstrategie wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld. Het belang van de voetganger zal aan de basis staan voor het

opstellen van dit programma. In het schema op pagina 24 staat

weergegeven wat we NU (t/m 2028) en STRAKS (2028 t/m 2035) doen, om ervoor te zorgen dat alle inwoners en bezoekers graag en gemakkelijk kunnen lopen in Den Haag.

Ruimte voor lopen in Den Haag 23

Agenda voetgangersnetwerk Nr.

Maatregel

Toelichting

Termijn

Status

1

Uitwerking van afweging mobiliteitsnetwerken, volgens STOMP principe

• Ontwikkelen van een afwegingskader om te kunnen prioriteren tussen de verschillende netwerken. • Uitwerking van de richtlijnen voor gebiedsontsluitingswegen 30 km/u in het Handboek Openbare Ruimte.

NU

Nieuw project

2

Implemetatie van normen doorloopruimte

• Nadere uitwerking normen in overleg met andere ruimte­vragende beleidsvelden.

NU

Nieuw project

3

Verbeteren effectiviteit van verkeers­ management

• Om beter te kunnen sturen in het mobiliteitssysteem als geheel is er inzicht en dus meer/betere/completere data nodig van voetgangers, fietsers, openbaar vervoer, en geparkeerde fietsen en auto’s.

NU

Doorlopend

4

Verbeteren van de infrastructuur voor voetgangers

• Ontwikkelen van een aanpak en uitvoering.

NU

Lopend proces

5

Verkenning t.b.v. instellen voetgangers­gebieden

Voetgangersgebieden in: • Binnenstad • Central Innovation District • Scheveningen.

Voorbereiding NU Uitvoering STRAKS

Nieuw project

6

Comfortabele looproutes naar ov-haltes

• Onderzoek naar comfortabele looproutes.

NU

Nieuw onderzoek

7

Verkenning t.b.v. nieuwe looproutes op stedelijk niveau

• Looproute over Prins Bernhardviaduct. • Looproute over Schenkviaduct. • Looproute langs het Trekfietstrace.

NU en STRAKS

Bestaande en nieuwe projecten

8

Ontwikkelen PvA t.b.v. beheer van voetpaden

• Analyse naar het beheren van voetgangersverbindingen: de belangrijkste voetgangersverbindingen vragen om een ander onderhoudsritme om valongevallen te voorkomen.

NU

Nieuwe analyse

9

Sport en bewegen in de buitenruimte

• Er zijn meerdere initiatieven die sporten in de buitenruimte faciliteren. • Het zorgen voor een goede en veilige bereikbaarheid van deze faciliteiten en het stimuleren van lopen en fietsen naar sport­ accommodaties wordt een van de actiepunten.

Voorbereiding NU

Nieuwe verkenning

10

Concrete acties om lopen te stimuleren

• Wandelroutes aanleggen: ontwikkelen en onderhouden wandelroutes in parken, natuurgebieden en woonwijken. • Wandelminutenkaarten ontwikkelen: deze kaart geeft aan hoeveel minuten het duurt om van de ene locatie naar de andere te wandelen. Zie voorbeeld in bijlage. • Evenementen en campagnes organiseren: wandelactiviteiten zoals wandeltochten, buurtwandelingen en campagnes om het belang van wandelen voor de gezondheid te benadrukken. • Zorgen voor minder wachttijd voor voetgangers bij verkeerslichten.

NU

Nieuw

Ruimte voor lopen in Den Haag 24

Bijlagen Op de volgende pagina staat een voorbeeld van een wandelminutenkaart voor het centrum van Den Haag. Deze kaart geeft aan hoeveel

minuten het duurt om van de ene locatie naar de andere te wandelen.

Ruimte voor lopen in Den Haag 25

Ruimte voor lopen in Den Haag 26

Ruimte voor lopen in Den Haag 27