RIS322743 Update huisvesting migrantenkerkgemeenschappen

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Hilbert Bredemeijer Wethouder van Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Uw kenmerk Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

OCW/10886634 RIS322743 Contactpersoon

Mara van Dijk Dienst

Dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling Datum

OCW Stad en Bestuur

18 juli 2025

Telefoonnummer

14070 Onderwerp

E-mailadres

Update huisvesting migrantenkerkgemeenschappen

mara.vandijk@denhaag.nl

Geachte voorzitter, In deze commissiebrief informeer ik u graag over de voortgang van het huisvestingsvraagstuk van levensbeschouwelijke organisaties (lbo's), in het bijzonder van de Haagse migrantenkerkgemeenschappen. In de samenwerking met de lbo's ziet het college één uitdaging telkens terugkeren: het ruimtevraagstuk. De werkwijze hoe om te gaan met de ruimteverzoeken die binnenkomen en hoe om te gaan met leegkomende gebedsruimtes heeft de afgelopen jaren verder vorm gekregen. De gemeente handelt daarbij in relatie tot het gebedsruimtevastgoed op “gepaste afstand”. Het college is van mening dat de huisvesting van levensbeschouwelijke organisaties in principe de verantwoordelijkheid is van de organisaties zelf. Wel ziet het college erop toe dat er zorgvuldig wordt omgegaan met vrijgekomen gebedsruimten, waarvoor in eerste plaats een andere levensbeschouwelijke invulling wordt gezocht. En gaat het college in gesprek met organisaties die op zoek zijn naar ruimten, om met hen mee te denken en waar mogelijk hen verder op weg te helpen. Op die manier willen we waarborgen dat er voor lbo's een plek in Den Haag blijft.

Daar komt bij dat het college de grote sociaalmaatschappelijke rol van religieuze en levensbeschouwelijke organisaties ziet en waardeert, en actief wil zoeken naar manieren om deze betrokkenheid met de samenleving te ondersteunen, zoals uiteengezet in de commissiebrief ‘Invulling relatie lbo's’ (RIS321836). Eén doelgroep springt eruit: de ruimtebehoefte is extra groot onder de Haagse migrantenkerken. Uit onderzoek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) onder 225 migrantenkerken in 2021 is bijvoorbeeld gebleken dat een kwart van alle migrantenkerken op zoek is naar een (andere) plek. Hoewel we over de breedte zien dat kerkelijke gemeenschappen krimp vertonen, laat de helft van de migrantenkerken juist groei zien, waardoor zij noodgedwongen bij elkaar komen in panden zonder religieuze bestemming, zoals woonkamers en garages. Het vinden van een passend gebedshuis wordt als zeer moeizaam ervaren.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10886634

In het coalitieakkoord Den Haag 2023-2026 (RIS316672) is daarom opgenomen dat de gemeente een maatschappelijk gedragen initiatief voor een verzamelgebouw voor migrantenkerkgroeperingen zal ondersteunen. In deel I van deze brief leest u welke stappen zijn gezet omtrent een dergelijk verzamelgebouw. Deel II beschrijft het besluit dat het college heeft genomen hieromtrent.

Deel I Verzamelgebouw migrantenkerken

Op verschillende manieren zijn de mogelijkheden verkend om de afspraak uit het coalitieakkoord over het ondersteunen van een verzamelgebouw voor de migrantenkerken vorm en inhoud te geven. Onderzoek door Verwey-Jonker (2022) toont aan dat de vertegenwoordigers van de religieuze en levensbeschouwelijke organisaties van Den Haag behoefte hebben aan structurele, actiegerichte dialoog en samenwerking. Vertegenwoordigers van de lbo's benadrukken dat echte verbinding ontstaat door structureler samen te werken aan maatschappelijke vraagstukken. Idealiter komt de dialoog en de samenwerking 'bottomup' tot stand door initiatieven vanuit de geloofsgemeenschappen zelf. Het stimuleren van (interreligieuze) ontmoeting en verbinding past bij de visie van het college zoals uiteengezet in de nota Inclusief Samenleven ‘allemaal anders, iedereen Haags’ (RIS318932). Een herkenbare, vaste plek in de stad vergroot de kans op succesvolle ontmoetingen en samenwerking. Een eerste verkenning naar de mogelijkheid van specifiek een verzamelgebouw voor migrantenkerkgemeenschappen, opgeleverd op 14 februari 2024 door PAX Architecten, benadrukt het belang van het door middel van een gebouw bijdragen aan buurt en samenleving, bijvoorbeeld met een soepuitgiftepunt, voedselbank of taalondersteuning.

PAX Architecten raadt aan om een eventueel verzamelgebouw niet afhankelijk te maken van financiële steun vanuit de gemeente, maar wel om structurele personele betrokkenheid te tonen. De ruimtebehoefte van migrantenkerkgemeenschappen wordt erkend door zowel de gemeente als de rest van het religieuze veld. Maar ook andere lbo's hebben ruimtelijke vraagstukken: het is zoeken naar voldoende, passende en betaalbare huisvesting voor gemeenschappelijke activiteiten, bijeenkomsten en geloofsbeleving. Het college heeft gezocht naar een oplossing waarin (i) de belofte uit het coalitieakkoord over een migrantenkerkverzamelgebouw wordt nageleefd, (ii) met aandacht voor de bredere ruimtebehoefte van andere lbo's, en (iii) met ruimte om de roep uit de stad om structurele interreligieuze dialoog en samenwerking te faciliteren. Overwegingen In oktober en november 2024 is er juridisch advies ingewonnen over de rol van de gemeente bij het ondersteunen van lbo's in hun ruimtevraagstuk. De gemeente dient zich neutraal en onpartijdig op te stellen, vrijheid van godsdienst en levensovertuiging te beschermen, en het gelijkheidsbeginsel te waarborgen. Dit betekent in eerste instantie dat de gemeente bijdraagt aan een stad waarin alle geloofsgemeenschappen vrij hun geloof kunnen uitoefenen.

Als er situaties ontstaan waarin een specifieke groep zich op achterstand bevindt en het duidelijk moeilijk heeft, staat het de gemeente vrij deze groep tijdelijk helpen in het belang van godsdienstvrijheid en pluriformiteit.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10886634

Dit mag echter geen structureel ondersteuningsbeleid zijn, en daarbij komt dat de gemeente voor gelijke gevallen, gelijke aanspraken moet creëren. In de context van een migrantenkerk verzamelgebouw ontstaat het risico dat de geboden ondersteuning een precedent schept waar andere organisaties (logischerwijs) ook aanspraak op willen maken. Het handelen van de gemeente mag niet leiden tot ongelijke behandeling van lbo's. Wel kan de gemeente lbo’s incidenteel of structureel financieel ondersteunen op basis van subsidie voor zover dat niet gaat om geloofsactiviteiten maar activiteiten van algemeen en maatschappelijk belang. Een multifunctioneel gebouw In samenwerking met adviesbureau Rebel is eind 2024 gekeken naar een inclusief alternatief voor een migrantenkerk verzamelgebouw: een multifunctioneel gebouw voor interreligieuze ontmoeting en samenwerking, gedeelde sociaalmaatschappelijke en sociaaleconomische activiteiten, en voor (tijdelijke) gebedsruimte voor geloofsgemeenschappen met urgente ruimtenood, in de eerste plaats de migrantenkerken. Hiermee komt het college zowel tegemoet aan de afspraak die is gemaakt in het coalitieakkoord 20232026, als aan de verantwoordelijkheid van de gemeente om inclusief te zijn in geloofsondersteuning.

Tevens geven we hiermee uiting aan het gemeentebrede beleid op het gebied van sociale cohesie en stabiliteit, het verminderen van polarisatie en het stimuleren van verbinding en ontmoeting. Zo kiezen we voor een samenwerking met de lbo's die beleidsmatig én juridisch houdbaar is. Een zodanige plek biedt bovendien tal van mogelijkheden om maatschappelijke doelen te kunnen dienen, zoals het ruimte bieden aan bewonersinitiatieven (zoals uitgewerkt in deel II). Sinds begin 2025 zijn verschillende potentiële locaties onderzocht, waarbij de bruikbaarheid voor lbo's is getoetst, indelingen zijn uitgewerkt, en gesprekken zijn gevoerd met betrokkenen van binnen en buiten de gemeente. Hier is één voorkeurslocatie uitgekomen: de Weimarstraat 300.

Deel II Inhuizing Weimarstraat 300

De Weimarstraat 300, gemeentelijk vastgoed en voormalig schoolgebouw, is geschikt bevonden om de drie beoogde functies te faciliteren. Het college stelt een pilotfase voor van minimaal één jaar waarin drie elkaar versterkende partijen samen de Weimarstraat 300 betrekken (zie kopje ‘partijen’). Elke partij kan een eigen verdieping huren bij leegstandsbeheerder Ad Hoc, met gedeeld gebruik van de gymzaal. Investeringsgebied De Weimarstraat 300 maakt onderdeel uit van het investeringsgebied Weimarstraat, Beeklaan en Zevensprong. In 2020 is dit gebied door het college aangewezen als één van de vier prioritaire gebieden (thans investeringsgebieden) in de stad. Deze aanwijzing was noodzakelijk omdat de leefbaarheid en veiligheid in het gebied langdurig en ernstig onder druk stonden. Sindsdien is het gebied onderdeel van het stedelijke programma, met als doel om via een integrale aanpak het tij te keren. De focus voor de Weimarstraat ligt hierbij op het aanpakken van ondermijning, het versterken van het ondernemersklimaat en het vergroten van de sociale veiligheid.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10886634

De aanpak werpt haar vruchten af, doordat verschillende maatregelen zijn gecombineerd. Zo heeft het instellen van een vergunningsplicht ervoor gezorgd dat ongewenste bedrijvigheid teruggedrongen is. Tegelijkertijd is ingezet op het verbeteren van de uitstraling van de straat door de gevel- en reclameaanpak. Ook is actief gestuurd op het aantrekken van bonafide ondernemers wat bij heeft gedragen aan een zichtbare kwaliteitsimpuls. Deze positieve ontwikkeling is recent bevestigd in de Retailmonitor: de volledige Weimarstraat maakt inmiddels weer deel uit van de kern van de Haagse hoofdwinkelstructuur. Hierdoor komt de aanpak in een nieuwe fase terecht, namelijk die van borgen. Met het vrijkomen van de Weimarstraat 300 ontstaat de kans om dit pand opnieuw te activeren op een manier die bijdraagt aan het verder versterken van de sociaalmaatschappelijke en sociaaleconomische functie van de winkelstraat. De drie gekozen partijen voor de pilot in dit pand sluiten goed aan bij deze ingezette koers voor de Weimarstraat als geheel. Partijen HUB - Migrantenkerken De HUB is de koepelorganisatie van de internationale christelijke gemeenschappen van Den Haag. Zij vertegenwoordigt ongeveer zestig migrantenkerkgemeenschappen. De HUB krijgt tijdens de pilot de gelegenheid om op de bovenste verdieping van het gebouw geloofsbeleving te organiseren voor haar gemeenschappen met urgente ruimtenood.

Ook is er ruimte voor de sociaalmaatschappelijke activiteiten van de gemeenschappen, en is er voor de gemeenschappen de mogelijkheid om aan te sluiten bij de activiteiten van Wijkpaleis Weimar en “LBO Den Haag”. Wijkpaleis Weimar Het bewonersinitiatief ‘Wijkpaleis Weimar’ van Wij Weimar start op de begane grond van het gebouw een plek van verbinding en groei waar buren, maatschappelijke organisaties en ondernemers bouwen aan een gezonde, leefbare en levendige wijk. Een wijkpaleis is een plek van, voor en door wijkbewoners. Hier kunnen mensen elkaar ontmoeten, samen creëren, leren en ondernemen. Denk bijvoorbeeld aan een buurtkeuken, textielatelier, gedeelde werkplekken, buurtwerkplaats, huiswerkbegeleiding of gewoon een gezellige kop koffie. Vrijwilligers en ondernemers organiseren activiteiten en programma's die de sociale samenhang versterken en bijdragen aan de wijk met zowel sociale als economische initiatieven. Wijkpaleis Weimar draagt bij aan de verdere verbetering van het gebied en helpt om de eerder ingezette ontwikkeling en gemeentelijke inspanning in het investeringsgebied Weimarstraat, Beeklaan en Zevensprong te versterken en te borgen. Deze functie van het gebouw sluit aan bij de doelstellingen van het actieplan voor het investeringsgebied, waarin wordt ingezet op samenwerking met bewoners en ondernemers en het aangaan van partnerschappen in de wijk.

"LBO Den Haag” Op de eerste verdieping geven geïnteresseerde Haagse religieuze en levensbeschouwelijke organisaties, hier bijeengepakt als “LBO Den Haag”, samen invulling aan een interreligieuze ‘dialogue of actions'. Onder begeleiding van een kwartiermaker kan zich een programma vormen gericht op ontmoeting, verbinding en sociaalmaatschappelijke samenwerking. Hier kan niet alleen het structurele koepeloverleg zich voltrekken, maar ook een veelzijdig scala aan activiteiten plaatsvinden gericht op buurt, wijk en stad met als focus het bieden van vertrouwen, inspiratie en zingeving.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10886634

Enkele ideeën van lbo-vertegenwoordigers zijn onder andere het houden aandachtspreekuren, coaching door geestelijk verzorgers, het organiseren van dialogen, workshops en lezingen, bijvoorbeeld over spanningen en conflicten in de wereld, het opzetten van een Buurtcafé in samenwerking met het Wijkpaleis, een burgerberaad over duurzaamheid, stadsgesprekken met de gemeente, leesgroepen, een voedselbank en meer. Een coalition of the willing zal samen besluiten welke ideeën worden geïmplementeerd. Het college ziet in deze drie partijen een grote potentie om elkaar te versterken en samen een bijzonder verbindende en verstevigende bijdrage te leveren aan buurt, wijk en stad. Daarom wordt aan hen de mogelijkheid geboden in deze combinatie van start te gaan voor een pilot van ten minste één jaar, onder een aantal voorwaarden.

Voorwaarden pilot • De termijn van de pilot bedraagt één jaar, met de mogelijkheid tot verlenging met nog één jaar na een positieve evaluatie én alleen als er cofinanciering mogelijk is; • Er wordt in een groeimodel vanaf het begin af aan toegewerkt naar financiële zelfstandigheid; • Binnen één jaar moet er door alle partijen een financieel en maatschappelijk passend voorstel worden aangeleverd waarin de structurele kosten grotendeels zelfstandig gedekt kunnen worden voor huur dan wel aankoop van het gebouw; • De gemeente doet op dit moment geen toezeggingen voor financiering na de termijn van één jaar; • De gemeente heeft naast deze harde financiële eisen ook oog voor de opstartfase van alle betrokken partijen en erkent in woord en daad dat er tijd en ruimte nodig is voor de initiatieven om tot bloei te komen. Beheer, onderhoud & verbouwing • Om een beeld te verkrijgen van de verwachte onderhoudskosten is een opdracht verstrekt voor het laten opstellen van een meerjarenonderhoudsplanning (uitvoering juni/juli 2025, grofweg €5k - €10k). • In het komende jaar zal alleen basisonderhoud (grofweg €10k - €20k per jaar) en hoogstnoodzakelijk herstel of vervanging plaatsvinden. • De zakelijke lasten zullen naar verwachting circa €8k bedragen. • De gebruikers betalen een bescheiden vergoeding voor gebruik en een voorschot voor energie ad. totaal €26k per jaar.

• Op basis van ervaringen gedurende de pilotfase kunnen verdere plannen worden gemaakt voor verbouwing en/of verduurzaming. Hiervoor zal een architect en installatieadviseur(s) worden ingeschakeld. Permanente invulling Uiterlijk een jaar na de inhuizing beoogt het college te beslissen over de permanente invulling van Weimarstraat 300. Bij een maatschappelijk en financieel passend voorstel voor permanent gebruik vanuit de partijen, en een positieve evaluatie van de pilot, moet het gebouw langdurig kunnen worden benut door Wijkpaleis Weimar, levensbeschouwelijke organisaties met ruimtenood en ter versterking van interreligieuze dialoog, zingeving en samenwerking.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10886634

Op deze manier krijgen de partijen de kans om gezamenlijk tot bloei te komen en de buurt, wijk en stad te versterken. Ik hoop u zo naar tevredenheid geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, de wethouder van Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening Hilbert Bredemeijer

6/6