RIS322700 Eerste terugblik NAVO-top 2025

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Uw kenmerk

Ons kenmerk

BSD/10918523 RIS322700

Aan de gemeenteraad

Contactpersoon

Lieke Hubregtse Dienst

Bestuursdienst Afdeling Datum

BSD Bestuurszaken

2 juli 2025

Telefoonnummer

14070 Onderwerp

E-mailadres

Eerste terugblik NAVO-top 2025

lieke.hubregtse@denhaag.nl

Geachte voorzitter, Op 24 en 25 juni 2025 heeft de NAVO-top in Den Haag plaatsgevonden. In eerdere berichten informeerden we u over de voortgang van de organisatie van de top (RIS318946, RIS320272, RIS320717 en RIS321514 en RIS318946). In deze raadsmededeling geven we een eerste terugblik op de top en benoemen we de belangrijkste bijzonderheden. Den Haag Internationale stad van Vrede en Recht wereldwijd op de kaart De NAVO-top in Den Haag heeft onze stad, nationaal en internationaal verder op de kaart gezet. Tijdens de top zijn belangrijke beslissingen genomen. Dankzij de inspanningen van velen is de top waardig, gastvrij, veilig en ongestoord verlopen. Veel dank voor al die inzet. Drie groepen willen wij in het bijzonder bedanken. Allereerst de bewoners en bedrijven die voortreffelijk hebben geanticipeerd op de maatregelen die zij hebben moeten ondervinden als gevolg van de top. Wij stellen de getoonde flexibiliteit en medewerking erg op prijs. Ten tweede alle hulpverleners, politiemensen, de marechaussee, de militairen en de talloze vrijwilligers. En ten derde onze eigen medewerkers. Talloze gemeenteambtenaren hebben, vaak maandenlang, met toewijding gewerkt om de overlast voor inwoners en het maatschappelijk en economisch leven zoveel mogelijk te beperken. Bovendien hebben zij gezorgd voor betrokkenheid van bewoners en partners in de stad bij de thema's van vrede en recht.

Door samen te werken met Haagse partners en bewonersorganisaties zijn ruim 100 activiteiten georganiseerd die hebben bijgedragen aan dialoog en debat over vrede en recht. Kortom, de organisatie van de top is een prestatie waar we trots op mogen zijn. Het resultaat van de top: The Hague Defence Commitment Dit zijn de belangrijkste uitkomsten van de top: • Alle NAVO-landen hebben ingestemd met het verhogen van het defensiebudget tot vijf procent van het bruto binnenlands product. • De NAVO noemt Rusland een bedreiging van het bondgenootschap voor de langere termijn. • De leiders bevestigen dat ze hun bondgenootschap ondersteunen, inclusief artikel 5: een aanval op één is een aanval op allen. • De NAVO bevestigt Oekraïne te blijven steunen in de oorlog tegen Rusland.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10918523

De Amerikaanse president Trump noemde de afspraken over het percentage van vijf procent het The Hague Defence Commitment; mogelijk dat de afspraken onder deze titel in de geschiedenisboeken belanden. De organisatie van de top heeft de positie van Den Haag bevestigd als dé internationale stad van Vrede en Recht. Veel internationale persvertegenwoordigers hebben onze stad bezocht. De gemeente bood perstours aan, met onder andere bezoeken aan het Vredespaleis en het International Criminal Court. Ook zijn er Haagse onderdelen opgenomen in de perstours die door het ministerie van Buitenlandse Zaken, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en de NAVO zijn georganiseerd, zoals het Mauritshuis, Clingendael Instituut en het Dutch Marine Energy Centre Scheveningen. Onderdeel van de top was het NATO Public Forum, waar ministers, experts en opiniemakers met elkaar in gesprek gingen over thema’s van de NAVO-top en ontwikkelingen in de wereld die raken aan onze veiligheid. Nieuwsberichten, (live) uitzendingen en beelden van Den Haag zijn de wereld overgegaan. Dit onderstreept niet alleen onze status als decor van een historische bijeenkomst van wereldleiders, maar ook de positie van Den Haag als centrum van diplomatie en rechtvaardigheid. In de Beeldbank Den Haag zijn vele foto’s te vinden van de stad in de afgelopen dagen.

Road to Summit In een breed Haags randprogramma Road to Summit met voor ieder wat wils, is aandacht besteed aan verschillende thema's zoals inclusie, (cyber)veiligheid, democratie, klimaat en (on)gelijkheid en diversiteit. De activiteiten waren geconcentreerd in de periode van 12 tot en met 26 juni en vielen onder de noemer het Just Peace Festival. Enkele hoogtepunten in dit brede programma met ruim 100 evenementen, zijn: • Aan Stadhouderslaan 9 zijn de winnende muurschilderingen van de ontwerpwedstrijd voor de NAVO-top onthuld door de burgemeester. Ook zijn in elk stadsdeel street-art muurschilderingen gemaakt in het teken van vrede en recht. The Hague Street Art selecteerde hiervoor acht kunstenaars; • Tentoonstelling ‘Stadstrots’ met Lego-maquette en Lego-wedstrijd ‘LEGO-top’ en Haagse verhalen verspreid in de stad met een onthulling op 5 mei; • Tekenwedstrijd ‘Haagse krabbel’ en filmwedstrijd ‘Door de Haagse Lens’. De wedstrijden leverden bijna 750 Haagse inzendingen op; • Just Peace Dialogues, Just Peace Movie Nights en Hague Talks; • 2-daagse Youth Peace Summit op de Haagse Hogeschool.

Op deze jongerenvredestop stelden 120 jongeren tussen de 18 en 35 jaar uit de omgeving van Den Haag een vredesmanifest op; • Wijkactiviteiten zoals tentoonstellingen en debatten in Schilderswijk, Transvaal, Scheveningen en Statenkwartier; • Aandacht voor Haagse betrokkenheid op sociale media, o.a. door video’s, Haagse verhalen en portretten (bereik meer dan 900.000 mensen); • Haagse Vredeskrant met een oplage van 24.000 exemplaren. Meer dan 30.000 bewoners hebben meegedaan aan een activiteit of een tentoonstelling bezocht. De City hosts van vrijwilligersorganisatie Ambassade van Den Haag stonden tijdens de top bij de stations Den Haag Centraal en Hollands Spoor. De hosts gaven informatie over wat in de stad te doen is, wat open is en hoe je waar komt. Ze deelden een plattegrond uit met 30 locaties waar zich belangrijke momenten in de (internationale) geschiedenis van Den Haag afspeelden.

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10918523

Internationaal congres Securing the Future: Innovation for Resilience Op 23 juni organiseerde de gemeente Den Haag samen met de provincie Zuid-Holland in de Titaan en de Caballerofabriek het internationale evenement Securing the Future: Innovation for Resilience. Het congres bood een platform voor strategische dialoog, internationale samenwerking en het delen van innovatieve ideeën. Centraal thema was de snelle inzet van technologieën die zowel toepasbaar zijn voor defensie als voor civiel gebruik (dual use). Het evenement trok ruim 750 bezoekers in een programma van 32 sessies en 45 exposanten. Op de Expo lieten bedrijven hun nieuwste innovaties zien. De staatssecretaris van Defensie, vertegenwoordigers van de NAVO, DIANA, het NAVO Innovatiefonds en Prins Constantijn van Oranje waren aanwezig. Openstelling World Forum voor omwonenden Een ander goed bezocht evenement was de openstelling van de vergaderlocatie van de NAVO-top direct na het opheffen van het beveiligd gebied op woensdagavond 25 juni. De direct omwonenden kregen hiervoor allereerst een uitnodiging, zodat zij zich konden verzekeren van toegang: het aantal plaatsen was namelijk beperkt. Hierna kon de rest van de stad zich aanmelden. De belangstelling was groot en in totaal kregen ruim 4.000 bezoekers een unieke blik op de plek waar de regeringsleiders vlak daarvoor nog aanwezig waren.

Meteen na de publieksopenstelling is de afbouw van de vergaderzalen en de openstelling van wegen gestart. Communicatie en maatwerkoplossingen In aanloop naar de top hebben we met zeer veel partijen, zoals omwonenden, scholen, ondernemers en zorginstellingen die in de directe nabijheid van het World Forum wonen en/of werken, contact gehad. Dat gebeurde proactief en op uitnodiging, bijvoorbeeld bij vergaderingen van bewonersorganisaties en ondernemersverenigingen. Vanaf het voorjaar van 2024 hebben we een tiental bewonersbijeenkomsten georganiseerd. En vanaf het voorjaar van 2025 organiseerden we ook (drukbezochte) inloopspreekuren in het gebied. Verder hebben we individuele ondernemers en een groot aantal ondernemers- en brancheverenigingen gesproken. Ook hebben we de scholen rondom het World Forum gesproken over de maatregelen. Enkele scholen hebben besloten om tijdens de top, vanwege beperkte bereikbaarheid, de deuren te sluiten of andere activiteiten te organiseren.

Om de overlast voor de omwonende partijen zoveel mogelijk te beperken hebben we onder andere vervangende werkruimte voor een zzp’er geregeld, maatwerk geleverd voor medische organisaties, maatwerkkaartjes met omleidingsroutes gemaakt voor alle stakeholders in het gebied die zij konden verspreiden onder hun clientèle, in samenwerking met Zuid Holland Bereikbaar huurfietsen aangeboden voor een gereduceerd tarief en ruimte geboden in de bibliotheek waar leerlingen van een school konden oefenen voor hun mondeling examen. Er was een online toolkit beschikbaar met communicatiemateriaal dat ondernemers konden gebruiken in hun eigen communicatie. Daarnaast hebben we diverse activiteiten uitgevoerd ter promotie van de ondernemers in de gebieden, zoals een lokale campagne met zuilen, posters en flyers ter promotie van de winkelstraten Frederik Hendriklaan, Aert van der Goesstraat en Willem de Zwijgerlaan. Ook tijdens de dagen van de top hebben we alles op alles gezet om bewoners en ondernemers te blijven informeren en direct tot oplossingen te komen. Er was een team van de gemeente ter plaatse om vragen te beantwoorden en waar nodig ondersteuning te bieden. Verder stuurden we dagelijks een nieuwsbrief en hielden we een liveblog bij. En uiteraard hebben we veel vragen beantwoord via de speciaal hiervoor ingerichte mailbox.

Bewoners binnen de afgesloten gebieden in het Statenkwartier en de Zeestraat konden hun krant ophalen bij een speciale kiosk. Bij het ophaalpunt in het Statenkwartier bood de gemeente bewoners ook een koffie en croissantje aan. Dit werd een gezellige ontmoetingsplek waar buurtbewoners, politie en journalisten elke ochtend uitgebreid de laatste nieuwtjes uitwisselden.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10918523

Onze inspanningen waren (en zijn) erop gericht om de overlast zoveel mogelijk te beperken en ondernemers zoveel als mogelijk te laten profiteren van de top. Ondernemers die in hoge mate nadeel hebben ondervonden, kunnen net als bij andere grote fysieke maatregelen in de stad (denk aan de aanstaande renovatie Hubertustunnel en ingrepen als vernieuwing van de riolering), gebruik maken van de bestaande gemeentelijke regeling nadeelcompensatie. Gezien de omzetdrempel van de regeling van de nadeelcompensatie, is de verwachting dat het aantal ondernemers en organisaties dat hiervoor in aanmerking komt, zeer beperkt is. De drempel houdt in dat als er schade ontstaat door normaal werk aan de infrastructuur, er geen vergoeding mogelijk is wanneer de tijdelijke daling van de omzet minder is dan 8% per jaar. In de communicatie over de nadeelcompensatie besteden we dan ook veel aandacht aan verwachtingsmanagement. Opvang dakloze mensen In verband met extra veiligheidsmaatregelen mochten mensen zich tijdelijk niet ophouden in de groengebieden rond het World Forum. In deze gebieden verblijven gewoonlijk zo’n dertig tot veertig mensen. Zij hebben tijdelijk onderdak gekregen in een voormalige school aan de Haardstede.

Daarnaast hebben zo’n vijftien alleenstaanden die in hotels verbleven die tijdens de top nodig waren voor NAVO-gasten, tijdelijk een andere opvanglocatie gekregen in het voormalig Juliana Kinderziekenhuis aan de Sportlaan. Voor 35 gezinnen regelden we opvang in hotels buiten de stad. Daarbij is rekening gehouden met de dagelijkse routines van de gezinnen. Zo zorgden we ervoor dat kinderen naar hun eigen school konden blijven gaan. Met deze maatregelen hebben we voorkomen dat mensen zelf op zoek moesten naar een nieuwe verblijfplaats tijdens de top. Gemeentelijke organisatie voor en tijdens de dagen van de top De gemeentelijke organisatie is samen met de Rijkspartners, zoals het ministerie van Buitenlandse Zaken en de NCTV, politie, Veiligheidsregio Haaglanden, omliggende gemeenten, meer dan een jaar zeer intensief bezig geweest met de voorbereidingen van de top. Deze voorbereidingen omvatten een breed scala aan activiteiten. Het uitgangspunt was het laten plaatsvinden van een waardige, gastvrije, veilige en ongestoorde top, met het streven de overlast voor burgers en maatschappelijk en economisch leven zoveel mogelijk te beperken. De rol van de gemeente betrof de zorg voor de belangen van de stad en de inwoners, het uitvoeren van maatregelen t.a.v.

locatie, logistiek, (stedelijke) mobiliteit en veiligheid, de communicatie met bewoners en ondernemers, de organisatie van (lokale) programmering rondom de top en de ordehandhaving tijdens de top. De omvang en complexiteit van de organisatie was ongekend en vereiste een grote mate van capaciteit, flexibiliteit en toewijding. De organisatie was niet alleen gericht op het faciliteren van de top zelf, maar ook op het beschermen van de interne gemeentelijke organisatie. Dit omvatte bijvoorbeeld het treffen van fysieke en digitale beveiligingsmaatregelen in gemeentelijke kantoren en onze operationele systemen en het stimuleren van medewerkers om thuis te werken. Dit was niet alleen bedoeld om drukte in het openbaar vervoer en op de wegen te verminderen, maar ook om de operationele continuïteit van de gemeentelijke processen te waarborgen. Het aantal digitale aanvallen nam, volgens verwachting, in aanloop naar de top sterk toe. Onze inzet hierop bleek succesvol, zowel voor onze digitale als voor onze operationele systemen. Dankzij de getroffen voorbereiding konden de aanvallen effectief worden afgeslagen. Alle eigen gemeentelijke websites en systemen bleven volledig operationeel. Enkele websites van partners en leveranciers, zoals het Raadsinformatiesysteem, waren wel tijdelijk onbereikbaar als gevolg van DDoS-aanvallen.

Bij een DDoS-aanval worden websites overbelast, maar krijgt de aanvaller geen toegang tot de achterliggende systemen.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10918523

Tijdens en enkele dagen voorafgaand aan de top is een multidisciplinair gemeentelijk team bijna continu paraat geweest om de impact van de top zo goed mogelijk te monitoren en snel in te kunnen grijpen bij effecten voor onze stad, ook in mogelijke combinatie met andere gemeentelijke aandachtsgebieden zoals het Actieplan Kust. In dit team kwamen onder meer mobiliteit, cyber, veiligheid, bewaken en beveiligen, demonstraties, de effecten van de noodverordening, communicatie en maritiem aan de orde. Meermaals per dag werd de situatie in de stad besproken en werd ingespeeld op signalen en incidenten. Wij waren voorbereid op onverwachte zaken, zoals de telefoniestoring op de tweede dag van de top. Het ging hierbij overigens om een “reguliere storing” bij de provider. Noodverordening Op 22 juni is de noodverordening aangepast op enkele punten. Het ging erom dat een gebied in de buurt van het Haagse Bos een uur eerder werd afgesloten in verband met het diner in Paleis Huis ten Bosch. Verder was er een afgesloten gebied bijgekomen rond een hotel aan de Plesmanweg. Het afgesloten gebied rond hotels aan de Zeestraat werd kleiner, zodat een fitnessbedrijf bereikbaar bleef. In alle gevallen konden bewoners gewoon van en naar hun woningen.

Bij ieder afgesloten gebied was een informatiepunt aanwezig, waarin politie en gemeentelijke medewerkers vragen van bewoners en ondernemers beantwoordden. Bijvoorbeeld over de beperkingen en bereikbare routes. Demonstraties Op meerdere locaties in de stad, waaronder pal bij het World Forum-gebied, vonden rond de NAVOtop tientallen demonstraties plaats. Het overgrote deel daarvan kon door de inzet van de organisatoren, de politie en de gemeente zonder problemen worden gefaciliteerd. Bij een aantal demonstraties was helaas politieoptreden noodzakelijk. Hierbij zijn in totaal ongeveer 200 aanhoudingen verricht. Bereikbaarheid komende periode We begrijpen dat de top met alle voorbereidingen veel van het aanpassingsvermogen en geduld van onze bewoners en ondernemers heeft gevraagd, onder andere door de wegomleidingen en de afsluiting van enkele gebieden. De gebieden zijn direct na de top weer opengesteld en toegankelijk voor iedereen. De verkeershinder in de stad zal nog even duren. Eerst moeten de veiligheidshekken en tijdelijke gebouwen op de Johan de Wittlaan worden verwijderd. Daarna kan de weg weer worden gereedgemaakt voor verkeer. De oorspronkelijke planning was dat begin augustus de weg weer open kon voor verkeer, maar de verwachting is dat dit enkele weken langer gaat duren.

De exacte openstellingsdatum zal duidelijk worden na het opruimen van de tijdelijke gebouwen (volgens planning eind juli) en een beoordeling van de noodzakelijke werkzaamheden. De afsluiting van de Johan de Wittlaan leidt dus verder in de zomer nog enige tijd tot verminderde bereikbaarheid vergelijkbaar met de periode in aanloop naar de top. Het project wordt eind dit jaar afgerond met het planten van een nieuwe rij bomen op de Johan de Wittlaan (rekening houdend met het plantseizoen).

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10918523

Evaluatie Gezien de omvang en de impact van de NAVO-top wordt de gemeentelijke inzet geëvalueerd. De evaluatie start op korte termijn, zodat de impact van het evenement zo breed mogelijk in beeld kan worden gebracht en we als gemeente kunnen leren van de organisatie van zo'n groot evenement. Een (extern uitgevoerde) maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) maakt onderdeel uit van de evaluatie. Hierbij wordt expliciet aandacht besteed aan de kosten en opbrengsten voor Den Haag. In de evaluatie nemen we de resultaten mee van onderzoek naar de impact (nationaal en internationaal) van de NAVO-top op het profiel/imago van Den Haag als internationale stad van vrede en recht. We verwachten in het voorjaar van 2026 de resultaten van de evaluatie, inclusief de MKBA, aan de gemeenteraad te kunnen sturen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

6/6