RIS322659 Bijlage jaarverslag 2024
Tekst van het document
Jaarverslag Adviescommissie Openbare Ruimte 2024
Den Haag, april 2025 Dit verslag is opgesteld ter kennisgeving aan de gemeenteraad van Den Haag. Het beslaat de werkzaamheden van de Adviescommissie Openbare Ruimte over het jaar 2024. Samenstelling Adviescommissie Openbare Ruimte in 2024 Frans Botma, Maurice Dumas, Henk Florisson, Jeffrey Jansen, Richard Koek (voorzitter), Albert Koolma, Berdie Olthof, Eugene Sauren, Ariën Tuin, Philomene van der Vliet secretariaat: Marc Mulder Redactie en tekst Adviescommissie Openbare Ruimte
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd bestand, of openbaar gemaakt, zonder voorafgaande toestemming van de gemeente Den Haag. De afbeeldingen in dit jaarverslag zijn met zorg gekozen. Voorzover bekend zijn de fotografen vermeld. Het auteursrecht ligt bij de gemeente Den Haag. foto omslag: Robert Koelewijn
2
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
Inhoud 4 10 12 16 20 28 32 36 38 40 42 46 50 52
Inleiding Nieuw reglement, openbare adviezen De straat van de toekomst STOMP; mobiliteitstransitie start met de voetganger Kleine aanvragen, grote impact De ecologische blik Vergeet de ondergrond niet De invloed van duurzaamheidsbeleid op de openbare ruimte Het toenemende belang van goed beheer en adequate handhaving 4 projecten om naar uit te zien in 2025 Spuiplein De oogst van 2024 Piet Heinplein - de winnaar van de Haagse Openbare Ruimte prijs 2024 De lijst van 2024
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
3
Voorwoord
2024 was het jaar van het 25-jarig jubileum van de ACOR. Het is niet ongemerkt voorbij gegaan. Met een jaarverslag, het eerste sinds de start in 1999, een jubileumbijeenkomst en aandacht op Werknet waardoor we de aandacht op ons werk hebben kunnen vestigen. In 2024 heeft de ACOR weer ruim 1.200 adviezen afgegeven, verspreid over 25 vergaderingen.
Jaarverslag Adviescommissie Openbare Ruimte 2023
jaarverslag 2023 omslag.indd 2-3
15-8-2024 16:34:19
Omslag Jaarverslag over 2023
2024 is ook een kanteljaar. Vanaf 2025 maken we de adviezen over de voorlopige en definitieve ontwerpen voor de openbare ruimte openbaar op de gemeentelijke website. Dat zijn er het afgelopen jaar 139 geweest. Een aantal ervan komt in dit jaarverslag langs, zeker de adviezen over de projecten waar we naar de realisatie ervan uitzien. Denk aan de Hofplaats, het wijkpark Transvaal en het Hobbemaplein, de Kijkduinsestraat en het sportpark in Escamp. De wens om de verslagen openbaar te maken komt voort uit een motie uit 2023. Het werk van de ACOR gebeurt namelijk niet in openbare vergaderingen, en de verslagen worden alleen aan de initiatiefnemers en het college verstrekt. Daarmee is het proces weinig transparant. Door het publiceren van de adviezen over projecten voor de openbare ruimte op de gemeentelijke website wordt dat vanaf 2025 deels inzichtelijk gemaakt. Deels; want de adviezen over particuliere initiatieven zoals terrassen, tijdelijke werkzaamheden of technische infrastructuur worden niet gepubliceerd.
4
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Valerie Kuypers
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
5
In het jubileum-jaarverslag schreven drie oud-voorzitters een korte boodschap over de toekomst van de openbare ruimte in Den Haag. Ze zien elk de grote opgave die zich blijvend aandient, en waarvoor het afgelopen jaar ook meerdere plannen langskwamen: • • •
•
De vergroening van de stad, de wijken en buurten. Om de leefbaarheid van de stad te vergroten, stedelijk groen dichterbij te brengen in de meer stenige wijken, de stadstemperatuur te bedwingen en meer regenwater vast te houden. De energietransitie en daarmee het belang van de ondergrond. Er komen steeds meer leidingen in de ondergrond, naast de systemen die er al liggen. Waardoor de ruimte voor boomwortels en waterinfiltratie onder druk staat. Meer ruimte en veiligheid voor voetgangers en fietsers. Het gebruik van de openbare ruimte neemt hard toe, waardoor de noodzaak voor aandacht voor de kwetsbaarder verkeersdeelnemers groter wordt. Dat uit zich bijvoorbeeld in de vraag om bredere fietspaden en meer stallingsplekken. Maar ook in veilige schoolomgevingen of het wegnemen van black spots in de stad. De onderlinge samenhang in de openbare ruimte voor bewegen en verblijven, voor schoonheid in aanleg en beheer en voor de kwaliteit van tijdelijke inrichtingen en tijdelijk gebruik.
2024 was ook het jaar waarin het Piet Heinplein de Haagse Openbare Ruimte Prijs mocht ontvangen, en waarin het landelijke Jaarboek Stedenbouw en Landschapsarchitectuur twee Haagse projecten selecteerde als voorbeeldig voor het vak: de inrichting en verlichting van het Museumkwartier en de inrichting van het World Forum. Deze waardering geeft maar weer aan hoe belangrijk de aandacht voor de openbare ruimte is.
6
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Valerie Kuypers
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
7
Deze drie projecten zijn geen uitzonderingen. Ze maken allemaal onderdeel uit van een groter en samenhangend geheel. Het Piet Heinplein is onderdeel van de Grachtenvisie die met kadevervanging, vergroening en versterking van de openbare ruimte gedurende meer dan 20 jaar richting geeft aan de werkzaamheden. Het Museumkwartier is een uitwerking van de Binnenstadsvisie 2033, een integrale visie voor de toekomst, die gaat over economie en leefbaarheid, cultuur en toerisme, openbare ruimte en wonen. Het World Forum gebied is de kern van het internationale vestigingsmilieu van de stad, met het congrescentrum en het Kunstmuseum. De projecten zeggen dus veel over gebiedsgericht werken in de stad, rekening houden met grotere eenheden en lange lijnen, samenhang op gebiedsniveau en bewustzijn van kenmerkende identiteiten van gebieden (denk aan cultuurhistorie, natuurwaarden, leefbaarheid of mate van functiemenging). De ACOR hecht sterk aan die grotere samenhang, zeker ook bij de gebiedsontwikkelingen die vaak over lange perioden uitgewerkt en gerealiseerd worden. Tenslotte vraagt de ACOR aandacht voor het aspect tijdelijkheid. In de vernieuwing van de stad treden veel situaties op waarin de openbare ruimte in fragmenten wordt aangelegd.
Het zou goed zijn als de tijdelijke inrichting van de openbare ruimte meer betekenis krijgt, zowel voor het vestigen van aandacht op de plek, leefbaarheid voor bewoners en gebruikers én als testlocatie voor nieuwe middelen of maatregelen.
8
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Martijn Beekman
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
9
Nieuw reglement, openbare adviezen
Het reglement van de ACOR is opgefrist. Hierdoor past de ACOR bij het integrale kwaliteitssysteem van de gemeente. Afstemming met de Adviescommissie Omgevingskwaliteit en de verschillende Kwaliteitsteams, maar ook het Team Stadsadviseurs en het Vooroverleg over Verkeerszaken, hoort ook daarbij. De integrale manier van werken van de gemeente is verder vertaald in de werkwijze van de ACOR, waar inbreng van stedelijke ontwikkeling en beheer, mobiliteit, stadsdelen en duurzaamheid wordt verenigd in ontwerp en advies. Het reglement biedt ruimte voor vernieuwing van de werkwijze van de ACOR om bij de veranderingen van het werk van de gemeente onder de Omgevingswet te passen. De wens om de verslagen openbaar te maken komt voort uit een motie uit 2023. Het werk van de ACOR gebeurt namelijk niet in openbare vergaderingen, en de verslagen worden alleen aan de initiatiefnemers en het college verstrekt. Daarmee lijkt het een onnavolgbaar proces. Door het publiceren van de adviezen over projecten voor de openbare ruimte op de gemeentelijke website wordt dat vanaf 2025 deels inzichtelijk gemaakt. Deels; want de adviezen over particuliere initiatieven zoals terrassen, tijdelijke werkzaamheden of technische infrastructuur worden niet gepubliceerd.
10
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Maurice Dumas
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
11
De straat van de toekomst
Den Haag kent ruim 3.000 straten. Met gemiddeld zo’n 100 adressen per straat. Van dit aantal straten komen er jaarlijks enkele tientallen langs bij de ACOR. Dat zou kunnen betekenen dat het merendeel van alle straten nu aan de huidige eisen uit het Handboek Openbare Ruimte voldoen. *1) the Future Design of Streets – the Future Design of Streets destraad.nl Leefstraat De toekomst van de straat, zo geven ontwerpers die vorm – Gebiedsontwikkeling.nu *2) Integrale Ontwerpmethode Openbare Ruimte (IOOR) | City Deal Openbare Ruimte Ontwerpen vanuit de doorsnede: bovenen ondergrond als samenhangend systeem – Gebiedsontwikkeling. nu Designing from the cross section: The subsurface as a building block for the future-proof city - TU Delft Research Portal
12
Toen de gemeente in december vorig jaar te kennen gaf 110 straten naar het lagere snelheidsregime van 30km/u om te gaan zetten, stond in het nagestuurde bericht dat al 70% van de Haagse straten daaraan voldoet. Dat zijn de woonstraten, de winkelstraten, de fietsstraten, de woonerven en de stegen in de stad. Straten waar voetgangers en fietsers relatief veilig zijn, waar verblijven of spelen op straat plaatsvindt. Waar in het algemeen stadsbomen en groen aanwezig zijn en aan de straat wordt gewoond. De toekomst van de stadsstraat begint bij het ontwerp van een veilige en aantrekkelijke straat. Beperking van de snelheid van beweging door gemotoriseerd verkeer is maar één van de onderwerpen. Veel ontwerpend onderzoek *1) van de afgelopen jaren laat de breedte van de opgave zien: vergroening om de temperatuur in de publieke ruimte te verlagen en de biodiversiteit te verhogen, vermindering van verhard oppervlak en aanpassing van rioleringen om hevige regenbuien op te vangen, omzetten van autoverkeers- en parkeerruimte naar beweegruimte en stallingsplekken voor de fiets, inpassen van terrassen en zitplekken om meer buiten te kunnen zijn en doen. En dan komt de ondergrondse ruimte er nog bij, een onderwerp waar ook recent veel onderzoek *2) naar is gedaan.
Door de energietransitie naar warmtenetten en naar volledig elektrisch raakt de ondergrond voller, terwijl ook bomen daar hun groeiruimte hebben.
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Martijn Beekman
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
13
We hebben het hierbij niet zozeer over compleet nieuwe straten maar vooral over redesign: 95 procent van de opgave betreft de herinrichting van bestaande straten. Met een pleidooi voor een andere ontwerpaanpak, vanuit de voetganger en niet vanuit de auto, andersom ontwerpen dus. Uiteindelijk is iedereen éérst voetganger. Het comfort van de trottoirs en de veiligheid van fietsroutes zullen om keuzes vragen binnen de beschikbare breedte van de straten. Veel “gewone” woonstraten zullen vooral veranderen vanwege de vergroting van de leefbaarheid en de verduurzaming van de stad. Dat varieert van geveltuintjes tot stallingsplekken voor fietsen, van parkeerplekken voor deelauto’s tot ondergrondse afvalinzameling. En ook de energietransitie gaat meer ruimte op straat vragen: laadinfrastructuur, extra trafo’s en schakelkasten. Het zijn allemaal onderwerpen die vragen om actualisatie van beleid. *3) Voetgangers en fietsers belangrijker voor bestedingen in binnensteden dan gedacht - Movares Smart Urban Engineering De Laat - B+B
Verandering lijkt soms een bedreiging. Toch bleek uit onderzoek dat de omzet in winkelgebieden stijgt wanneer er minder auto’s en meer fietsers en voetgangers zijn *3). Winkelstraten worden woonstraten of ze krijgen een mix van wonen, werken, winkels of nog andere functies, met meer ruimte voor groen en verblijf. We zien de fietsstraat oprukken, waar de auto te gast is. Woonstraten maken plaats voor een leefstraat met collectieve tuin. Schoolomgevingen worden, soms in tijd begrensd, autovrij gemaakt om kinderen ruimte te geven. Tenslotte; deze opgave is een gemeenschappelijke opgave, waar de bewoners bij betrokken zijn. Bewoners hebben ook de mogelijkheid zelf met voorstellen te komen. Heel vaak zullen ook die niet passen in de regels van het huidige Handboek Openbare Ruimte. De ACOR adviseert hiervoor over een nieuwe gemeentelijke visie voor het gebruik van de openbare
14
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Christian van der Kooy
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
15
STOMP; mobiliteitstransitie start met de voetganger
Zonder extra ingrijpen loopt Den Haag vast. De Haagse bevolking groeit tot 2030 naar 595 duizend inwoners. De verwachting is dat Den Haag in 2050 is gegroeid naar misschien wel 675 duizend inwoners. Meer mensen, meer banen, meer woningen, meer toerisme betekent meer verplaatsingen. Dat vraagt om keuzes maken. De stad biedt namelijk te weinig ruimte om aan alle ruimteclaims en wensen te voldoen.
Bij STOMP wordt eerst uitgegaan van de voetganger (Stappen), daarna volgt de fietser (Trappen), Openbaar Vervoer, MaaS (Mobility as a Service) en als laatste de Privé-auto.
16
Met de “Strategie mobiliteitstransitie Den Haag 2022-2040” wil Den Haag een bereikbare, leefbare, toegankelijke, duurzame en verkeersveilige stad zijn. Hiervoor wordt bij de (her) inrichting van de openbare ruimte het STOMP-principe gehanteerd. Uit onderzoek blijkt dat 43% van het autoverkeer op de Haagse wegen (exclusief snelwegen) minder dan 5 kilometer aflegt. Bestemmingen op nog kortere afstanden zijn dan ook uitermate geschikt om lopend, fietsend of met openbaar vervoer te bereiken binnen een redelijke tijd. In navolging van andere Europese steden is Den Haag ook uitermate geschikt voor de 15 minutenstad. Een stad waar burgers te voet, met de fiets of met het OV alle noodzakelijke functies in 15 minuten kan bereiken. Het is momenteel het leidend principe voor de gebiedsontwikkelingen in het CID, Binckhorst en Zuidwest. Met investering in een nieuw tramtracé, langere en/of bredere lagevloertrams (en de daaruit voortkomende aanpassingen van tramsporen en straatprofielen), maar ook met de realisatie van Hoofd- en Sterfietsroutes, wordt een forse ruimteclaim opgeëist. Vaak in compacte wijken met smalle straatprofielen waardoor de voetganger in de verdrukking komt.
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Hugo de Wolf
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
17
Iedere burger is in de eerste plaats een voetganger. Dat geldt voor het lopen naar de winkel, naar het werk of zelfs naar de fiets, OV halte of auto. Het is een basisbehoefte in de stad. Dat vraagt voldoende maat, doorloopbaarheid, toegankelijkheid (ook voor mindervaliden en slechtzienden), leefbaarheid en veiligheid. De voetganger mag bij een (her)inrichting nooit de sluitpost zijn. Bij een (her)inrichting komt meer kijken dan alleen voldoende maatvoering. Een rijweg of fietspad heeft meestal een monofunctioneel karakter, maar het trottoir wordt vaak ook opgeëist door andere functies zoals verblijfsruimte, boomspiegels, terrassen, stallingsruimte voor fietsers en scooters, straatmeubilair, nutskasten, geveltuinen, etc. Voldoende verblijfs- en doorloopruimte voor de voetganger behoort bovenaan het Programma van Eisen te staan. Het STOMP-principe is de basis, maar de doorloopruimte voor voetganger behoeft wel altijd genereuze maatvoering. Om lopen en verblijven steviger te borgen is een eigen beleidskader voor Stappen, ofwel voor de voetganger, gewenst.
18
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Valerie Kuypers
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
19
Kleine aanvragen, grote impact 1: terrassen, evenementen
Een terras biedt ruimte aan verblijf in de buitenruimte, gelegen voor de inpandige functie. Een terras draagt bij aan de levendigheid in de stad en kan een grote aantrekkingskracht uitoefenen. Denk hierbij aan de terrassen aan de Scheveningens Boulevard en Kijkduin Bad, maar ook aan de terrassen op de pleinen in de binnenstad van Den Haag. Zo vormt de horeca 17% van de meest genoemde redenen om de binnenstad te bezoeken. De terrassen dragen hier aan bij. Fysiek en juridisch gezien staat een terras altijd (op een uitzondering daargelaten) in de openbare ruimte. Grond dat in eigendom is van de gemeente Den Haag. Een terras is geen vanzelfsprekendheid. Met de toenemende druk op de openbare ruimte geldt, gezien het brede scala aan gebruikers, onverminderd de filosofie ‘openbare ruimte is de basis, terrassen zijn te gast’. Het is essentieel dat de gemeente de regie behoudt, door een helder terrassenbeleid en door in te zetten op betere handhaving. Wellicht zwengelt het de discussie over precariorecht ook aan. Nieuw beleid kan de discussie over kwaliteit stimuleren, maar biedt ook de kans om gemeentelijk duurzaamheidsbeleid te betrekken met aanvullende regels over verlichting, beplanting, verwarming en afscherming e.d. op terrassen.
Met een nieuw terrassenbeleid kunnen de verschillende soorten terrassen beter voor het voetlicht worden gebracht en daardoor voor zowel de vergunningsaanvrager als vergunningverlener (nog) meer duidelijkheid verschaffen. Dat kan de advisering vergemakkelijken. Op jaarbasis ziet de ACOR 250 tot 300 terrasaanvragen passeren.
20
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto’s van internet
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
21
Een aanvraag wordt o.a. getoetst aan de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en het vigerend terrassenbeleid. Straten en pleinen in de stad wil de gemeente goed bereikbaar houden. Voldoende rij- en doorloopruimte zijn daarbij van groot belang voor bewoners, hulp- en nooddiensten, maar ook voor fietsers en mindervaliden. Waar nodig wordt een belangenafweging gemaakt. Ook vanuit het oogpunt van veiligheid, behoud en bescherming van groen en bomen en de bereikbaarheid van brandkranen, entrees e.d. Het maakt dat een eerst op het oog eenvoudige aanvraag meerdere complexiteiten met zich meebrengt. Ook wordt gekeken naar mogelijke conflicten vanwege een geplande herinrichting of evenement. Evenementen zijn van een totaal andere orde. Zijn vaak van korte duur, maar hebben soms een grote impact op de openbare ruimte. Net als bij terrassen geldt dezelfde filosofie (‘openbare ruimte is de basis, evenementen zijn te gast’). Bijbehorende tijdelijke voorzieningen kunnen schade veroorzaken. Herstel van de bestaande situatie wordt dan ook vaak als voorwaarde meegegeven.
22
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto’s Martijn Beekman en ACOR
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
23
Kleine aanvragen, grote impact 2: trafo’s, kasten en laadpalen
De ondergrondse wereld van Den Haag bevat een schier eindeloos netwerk van rioleringen, kabels en leidingen. Het zijn stadsaders van algemene voorzieningen die zich als onzichtbare nerven door de gehele stad verspreiden. Pas nabij de eindgebruikers worden deze voorzieningen zichtbaar en eisen ze een plek op het maaiveld. De transformatorstations en nutskasten zijn in verschillende vormen en maten herkenbaar. Daarnaast zijn er ook voorzieningen die de mobiliteit dienen zoals verkeersregelkasten (VRI) en laadpalen. Alles bij elkaar een flinke claim in de openbare ruimte. En dat gaat richting 2030 alleen maar toenemen. Door de energietransitie verduurzaamt de energieproductie in hoog tempo en neemt elektriciteitsverbruik toe voor o.a. het opwarmen van gebouwen en voor elektrisch rijden. Het vraagt een forse uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk om netcongestie te voorkomen. Dit betekent ook extra bovengrondse voorzieningen zoals meer dan 500 extra distributiestations (een toename van circa 28%) binnen de gemeentegrenzen van Den Haag. Deze dienen woningen en bedrijven, maar ook bijvoorbeeld laadpalen waarvan het aantal zal vervijfvoudigen. Een taskforce netcongestie is behulpzaam voor de opgaven met betrekking tot de ruimtelijke inpassing. Niet alleen voor de locatiebepaling, maar ook voor het effect van een kabeltracé in relatie tot het plaatsen van bomen.
Boomwortels hebben toekomstbestendige groeiruimte nodig en in sommige situaties vraagt het extra voorzieningen zoals een beschermplaat of een antiworteldoek om bomen en kabels & leidingen ondergronds naast elkaar mogelijk te maken. Door het groeiend aantal inwoners in Den Haag neemt het belang van kwalitatieve openbare ruimte toe. De ACOR streeft daarbij voor het plaatsen van transformatorstation, kasten, laadpalen naar een zorgvuldige inpassing met een minimale impact. Vanuit het ‘groen,
24
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Martijn Beekman
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
25
tenzij’ principe is plaatsing in het groen zelden tot nooit voorstelbaar. Een alternatieve locatie in de omgeving zal dan gezocht moeten worden. Bij de locatiebepaling wordt rekening gehouden met technische- en/of veiligheidseisen en de toegankelijkheid vanuit het oogpunt van onderhoud en beheer. Transformatorstations zijn forse volumes en worden bij voorkeur inpandig geplaatst. Indien geplaatst in de openbare ruimte wordt o.a. gelet op het vrijwaren van looproutes en speelvelden, is er oog voor de sociale veiligheid, wordt gekeken naar het voorkomen van vuilophoping en hoe de locatie zich verhoudt tot het ontwerp van de buitenruimte. Ook wordt aandacht gevraagd voor passend materiaal- en kleurgebruik. Bij de locatiebepaling van nutskasten zijn ook andere uitgangspunten van belang. Prominente plaatsing wordt zoveel mogelijk voorkomen. De stedelijke hiërarchie van de openbare ruimte speelt hierin een belangrijke rol. Geen plaatsing in een hoofdstraat of op een hoek, maar in een zijpad of zijstraat. Niet in een voortuinzone, maar achter de rooilijn. Niet voor een raam, maar tegen een (blinde) muur. En als het echt niet anders kan: zoveel mogelijk uit het zicht en zorg altijd voor ‘rugdekking’ (blinde muur, erfscheidingsmuur of haag). En ten alle tijden geldt: een vrije doorloopruimte van minimaal 1,5 meter breed en bij voorkeur 1,8 meter voor voetgangers en/of mindervaliden.
Laadpalen moeten uiteraard ook voldoen aan deze vrije doorloopruimte. De ervaring leert dat een generiek advies niet mogelijk is. Afhankelijk van de complexiteit is er een gesprek met de aanvrager benodigd. De context is medebepalend voor het advies. Het vraagt maatwerk in de openbare ruimte.
26
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto’s van internet
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
27
De ecologische blik
Den Haag heeft de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in ecologische verbindingszones en natuurinclusief bouwen. Hoe wordt de stad niet alleen een thuis voor ruim 575.000 mensen, maar ook voor talloze andere organismen? Die ecologische blik op de openbare ruimte kleurde mede de adviezen van de ACOR. Hoe kunnen natuurlijke vegetaties en beplantingen de ruimte krijgen in de stad? Hoe kan een gemengde samenstelling van de beplantingen bijdragen aan de natuurwaarde? En hoe kunnen we de grote variatie in de Haagse bodem benutten voor biodiversiteit? Dat er soms verrassend veel ruimte is te vinden voor ecologische ontwikkeling bewijst de herinrichting van het sportpark Escamp. De herinrichting van het complex maakt de ontwikkeling mogelijk van een landschappelijk raamwerk met watergangen, natuurvriendelijke oevers en beplanting. Het raamwerk geeft ruimte aan een gelaagde beplanting (opgebouwd uit bomen, struiken en kruiden) en natuurvriendelijke oevers. De natuurlijke vegetaties bieden beschutting aan de sporters en maken de ommetjes vanuit de buurt extra aantrekkelijk. Voor het Fregatpark in Ypenburg zag de ACOR een plan waarin de ontwerpers inzetten op brede rietvelden passend bij het waterrijke karakter van het gebied. Wandelroutes over dijkjes en steigers met rustplekken geven het gebied recreatieve betekenis voor omwonenden.
Bij de bespreking van het plan ontstonden ideeën over een iets andere ligging van de paden die de rietlanden minder versnippert. Een ecologische aanpak betekent ook grenzen bewaken. Den Haag heeft prachtige natuurgebieden met al dan niet een beschermde status. Het is zaak de grenzen te
28
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
Fregatpark, ontwerp Sant & Co
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
29
respecteren en vervolgens te kijken of nieuwe ontwikkelingen bij kunnen dragen aan de natuurwaarden. In het plan voor het nieuwe woongebouw Duinhil in Kijkduin is dit uitgewerkt in een beplantingsplan met duinvegetaties aansluitend op het aangrenzende Natura 2000-gebied. Bij het vergroeningsplan voor de omgeving van het sluizencomplex in het Verversingskanaal, adviseerde de ACOR deze plek onderdeel te maken van een grotere visie op de Conradkade die in potentie een ecologische verbindingszone is richting het duingebied. Ook de diverse vergroeningsplannen, zoals het plan voor de Rozenburgstraat in de Schilderswijk, staan niet op zichzelf. Met uitgekiende beplantingsplannen kunnen zij voor vogels en insecten ecologische stepping stones zijn in dichtbevolkte stadsdelen. Een meer ecologische aanpak voor de openbare ruimte werkt door in het beeld van de stad. De inrichting wordt zachter, losser en informeler. Tegelijkertijd vraagt een stedelijke context om een balans tussen grilligheid en structuur. In een historische omgeving moeten ook de beplantingen monumentale zeggingskracht hebben. Bij de vergroening van het Spui is gekozen voor lange strips met natuurlijke beplanting passend bij de grandeur van de omgeving. Ook bij de bespreking van het vergroeningsplan voor de Noordwal was het evenwicht tussen ecologische kwaliteit en de stedenbouwkundige structuur een punt van aandacht.
Eén van de kwaliteiten van de Noordwal is de samenhang met de andere grachten van den Haag en dat vraagt om een consistente aanpak van het geheel. Zo kan een ecologische kijk op de openbare ruimte ook bijdragen aan een nieuwe esthetiek.
30
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Martijn Beekman
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
31
Vergeet de ondergrond niet
Maar al te vaak wordt de ACOR verblijd met mooie 3d beelden of renderingen hoe de plannen er na realisatie eruit komen te zien. Bij het beoordelen van een inrichting van de openbare ruimte wordt doorgaans gekeken naar het beoogde resultaat bovengronds. Maar is dat voldoende? Verdichting, vergroening, klimaatadaptatie en energietransitie zijn termen welke de laatste jaren aan de orde van de dag zijn en grote gevolgen hebben voor de situatie op het maaiveld. Echter, alvorens het bovengrondse deel in te kunnen richten, is het noodzakelijk om ook naar de bodem te kijken. Wellicht is het ondergrondse deel nog wel belangrijker in de planvorming dan het bovengrondse deel. Uiteindelijk zal de ondergrondse situatie het bovengrondse beeld bepalen. Binnen de huidige maatschappelijke eisen ligt er een enorme ruimteclaim op de ondergrond. Een bomvol elektranet, glasvezel, warmte en koude bronnen, maar ook meervoudig ruimtegebruik door de aanleg van bijvoorbeeld ondergrondse parkeergarages leggen een enorme claim op de beschikbare ondergrondse ruimte. Dezelfde ruimte waar de biodiversiteit in onze bodem begint en ruimte zou moeten bieden aan nieuwe bomen die zorgdragen aan de gestelde beleidsdoelen van meer bladmassa en daarmee het voorkomen van hittestress en bijdragen aan het behalen van onze klimaatdoelen.
Te vaak zie je compromissen in de planvorming of uiteindelijk zelfs in de uitvoering aangezien er op voorhand niet goed in kaart is gebracht wat de gevolgen van een ontwerp zijn ten aanzien van de ondergrondse situatie. Helaas kennen we deze situaties ook in
32
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Peter Hilz
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
33
Den Haag. Voorbeelden hiervan zijn meervoudig ruimtegebruik waar onvoldoende rekening is gehouden met genoeg gronddekking wat zorgt voor een belemmering van de ontwikkeling van de openbare ruimte. Maar ook kabel- en leidingentracés waar onvoldoende sturing op zit bij de aanleg en hiermee nieuwe boomlocaties belemmeren. Het maken van een ontwerp vraagt om een integrale inbreng, niet integraal in de zin van verschillende diensten, maar integraal van boven en beneden. In de huidige tijd van netcongestie, waarbij de druk op de ondergrond alleen maar zal toenemen, wordt het alleen maar belangrijker om te investeren in een strakke regie op de ondergrond.
34
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
bron: StraadKrant
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
35
De invloed van duurzaamheidsbeleid op de openbare ruimte
Leidraad voor ontwerpen is het Handboek Openbare Ruimte. Maar we zien de afgelopen jaren dat duurzaamheidsbeleid op onderdelen tot nieuwe inzichten in ontwerpen leidt die nog niet in het handboek geborgd zijn. Wegwijzer Klimaatadaptatie en groen tenzij is een daarvan goed voorbeeld. Het is wikken en wegen waar en hoe we vooruitlopen op implementatie in het handboek. Voor andere duurzaamheidsthema’s ligt er nog minder vast. Voor circulariteit gebruiken we al langer materiaal opnieuw, ook als het niet helemaal in het handboek past. Maar we zien daarin een toename vanuit duurzaamheidsgedachte. Waarin daarin het plafond zit (hergebruik tenzij?) is nog niet in algemeen vast gelegd. Tijdelijkheid kennen we niet (niets is zo permanent als tijdelijk) maar ontwerpen naar levenscyclus, dus meer vanuit beheer gedacht is de toekomst. Ook in bredere zin dan hergebruik is er in duurzaamheid te winnen in de openbare ruimte. De inkoop van materialen, de ecologische voetafdruk, de herbruikbaarheid maar ook bijvoorbeeld de ARBO aspecten. Zoals het machinaal straten dat inmiddels de standaard is. In bredere zin gaat duurzaamheid ook over de toekomstvastheid van de inrichting. De basis ligt in het stedenbouwkundig die altijd samen op zou moeten gaan met een openbare ruimte ontwerp zowel voor de boven- als ondergrond.
In de architectuur maar ook in het openbare ruimte ontwerp zou voldoende flexibiliteit moeten zitten om in het gebouw van functie te wisselen. Bijvoorbeeld in gebruik van plinten. Een goede ontwikkeling is het toepassen van duurzaamheidsscans, vooral in de initiatief of programmafase. Daarin wordt een breder palet verkend dan alleen klimaat en hergebruik. We zien die scans ook al terug in de producten die we voorgelegd krijgen.
36
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Valerie Kuypers
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
37
Het toenemende belang van goed beheer en adequate handhaving
Het gebruik van de openbare ruimte wordt intensiever, slijt sneller en is eerder aan vervanging toe. De levensduur wordt korter en daarin maakt beheer een groot verschil. Bij goed beheer en onderhoud wordt houden we de kwaliteit beter op niveau en voorkomt dat elke 10 tot 15 jaar alles vernieuwd moet worden. Een investering die we als gemeente niet kunnen opbrengen. Maar dat wil niet zeggen dat de beheermiddelen onuitputtelijk zijn. Een goed en vooral efficiënt beheer valt samen met een ontwerp dat helder is en uitvoerbaar. Om die reden kijken we nadrukkelijk naar de beheerbaarheid van de ontwerpen, zoals de beheerparagraaf bij het VO. We zien dat participatie een steeds grotere rol speelt in de ontwerpen en dat is goed. Een gedragen ontwerp is een kopzorg minder voor de beheerder en vooral voor handhaving. Bewoners zelf zijn ogen en oren van de buurt. Maar dat wel in combinatie met een ontwerp dat beheerbaar is. We constateren dat een combinatie van een externe ontwerper in het voortraject en IbDH die het tot VO, DO en verder brengt een goede formule is. De capaciteit van handhaving is beperkt. Ze zijn niet continu op elke plek en het ontwerp moet zo helder zijn in gebruik dat het zonder handhaving zou moeten kunnen. Met die scherpte kijken zowel VOV als ACOR naar de ontwerpen. Vanaf het eerste begin met het handboek openbare ruimte in de hand en met gezond verstand.
38
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Martijn Beekman
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
39
4 projecten om naar uit te zien in 2025
12
OKRA
4
3 5 1
8
2
9 7
10
11
6
1
Rabbijn Maarsenplein
2
Kerktuin Nieuwe Kerk
3
Spui
4
stadhuis
5
Turfmarkt
6
trappartij
7
halfverharding
8
waterelement
9
podium
10
zitrand
11
groenvak
Plankaart Spuiplein in omgeving
Spuiplein
40
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
wijkpark Transvaal
DO P1
26.11.2024
BURO SANT EN CO
DEFINITIEF ONTWERP
LANDSCHAPSARCHITECTUUR
Schaal 1:150
N
Meester de Bruinplein Den Haag |Plantekening
Legenda
Bijzondere elementen Zitelement, type: Solid Poef textuur: zelfverdichtend beton kleur: lichtgrijs leverancier Struyk Verwo Infra
Projectgrens
Zitelement, type: Solid basis textuur: zelfverdichtend beton kleur: lichtgrijs leverancier Struyk Verwo Infra
Verharding V1a
Verharding: betontegel op zandbed formaat: 300x300x60mm kleur: lichtgrijs leverancier: Struyk verwo infra
V1b
Verharding: betontegel op zandbed formaat: 30x30x6mm kleur: rood/terra/geel leverancier: Struyk verwo infra
V3
Om1
Omheining, type: dubbelstaafmat 40 cm kleur: zwart
Om2
Omheining, type: dubbelstaafmat 203 cm kleur: zwart Sport en spelplek
Verharding: nieuwe coating op bestaand beton kleur rood Halfverharding van schelpen split, 5 cm diep
Fietsnietje, type: standaard Den Haag enkel, RVS
Speelzand
Sluishek. RVS, verzinkt met tussenbuis. Sb: Sluishek uitneembaar; S: Sluishek. Lengte: 100cm/150cm/200cm/250cm
V4
V1a
Sb100
Sb100
Gr1
Op1 Op1
Op1
Op4
Gr3
Op4
V1b
V1b
V4
Gr3
Gr3
Op4
Op4
V1a
V1b
V1a
Sb
V4
Op1
Om1
Gr3
Op4
Sb200
Gr3
Op2
Sb200
V5
Gr1 Op1
Op2
Op5
V1b
Op2
V1a
Op2
V4
V4
Gr1
Op2
V1b
V4
V1a
S100
V4
V4
Op1
V6
Op1
S100
V1a
V1a
V4
Op1
V7
V7
Op1
Op1
Op5
Om1 V4
Grasbetontegels, type NCB Type 1; formaat: 31,5 x 11,5 x 10 cm; kleur: lichtgrijs. lev: MBI
V7
Rijbaan klinker (hergebruik); keperverband kleur: rood
V8
Betonstraatsteen beton, formaat: 220x110x 80 mm, textuur:standard kleur: standard grijs leverancier: Struyk Verwo Infra
V9
Kunstgras, duotoon matten, gekroeste vezels met hoogte minimaal 18mm. Ondergrond incl. valdemping. Veld tonrond aanleggen.
Opsluiting
Gr4
Op6
V1a
V6
Op1
Op5
Op1
Opsluitband, beton formaat: 10x20x100cm kleur: lichtgrijs lev: Struyk Verwo
Op2
Trottoirband, beton formaat: 18/20x20x100cm kleur: lichtgrijs lev: Struyk Verwo
Op3
Trottoirband , beton formaat: 220x200x1000mmmm, kleur: lichtgrijs leverancier: Struyk verwo infra
Op4
Geveltuinband, beton formaat: 5/8x25x90 cm en hoekstoeken, kleur: lichtgrijs; lev: Struyk Verwo
Op5
Molgoten, beton formaat: 30x12x100 cm, kleur: lichtgrijs lev: Struyk Verwo
Op1 Op1
Op6
V1a
V1a
V6 Op2
Gr1
Gr5
Op1
Op1
V1a
V7 Gr2
Op3
V1b
V1a
Op2
S100
V1a
V1b
Op1
Sb250
Sb250
Om2
S100
V1a
V1a
V8
Op1
V4 V6
Op3
V1b
Op1
Op2
Afvalbak, standard Den Haag
Waterpunt
Lichtmast, type: Standard Den Haag, Friso kramer LED direct frosted Lichtmast, type: Standard Den Haag, Friso kramer LED direct frosted Scootmobiel box Sb
Afwatering Straatkolk n.t.b.
Groen Gr1
Gr1
Op6
V1a
Op2
Dubbele poort, type: dubbelstaafmat 203 cm hoog 300 cm breed kleur: zwart
Gr3 Op4
Gr5
V3
V1a
Op2
Enkele poort, type: dubbelstaafmat 203 cm hoog 150 cm breed kleur: zwart
Op1
Op1 Op1
Op4
Gr3
Gr2
Gemengde haag
Bomen 1e orde D=8m Bomen 2e orde D=6m Bomen 3e orde D=4m
Gr5
V1c
Gr3
Beplanting in beheer 'Klein Hoefblad'
Gr5
Op1
V5
Gazon
Beplanting geveltuintjes
Gr4
Bomen
Gr1
V1b
Beplantingsmix en sierheesters
Gr3
Heester D=2m Op1
Bestaande bomen te behouden Gr 4
Sb150
Gr5
Sb150
Op6 Op2
V6
Meester de Bruinplein
Rijswijkseplein BURO SANT EN CO landschapsarchitectuur
4
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
41
Spuiplein
Medio 2025 wordt het vernieuwde Spuiplein feestelijk geopend. Na enkele jaren als afgesloten bouwterrein gebruikt te zijn geweest, kan de stad weer gebruik gaan maken van een van haar belangrijkste publieke openbare ruimtes in de binnenstad. De oorspronkelijke inrichting, het grote, open stadsplein dat onderdeel was van de architectonisch compositie van Dr. Anton Philipszaal, het Lucent Danstheater en hotel Mercure, ooit bedoeld als lege ruimte voor het stedelijk leven en manifestaties, had al lange tijd zijn glorie en grandeur verloren en was verworden tot een winderige, grijsgrauwe plek met gebarsten bestrating en een verzameling van boombakken en losse zitobjecten om toch nog enige verblijfskwaliteit te bieden. Aan de nieuwe inrichting van het plein ligt een ontwerp van OKRA landschapsarchitecten ten grondslag. Uitgangspunt hierbij is om een stedelijke plek te maken waarbij zowel ruimte geboden wordt aan evenementen en culturele uitingen in de buitenlucht maar ook een stevige vergroening plaatsvindt en ruimte voor verblijf en ontmoeting. Naast het combineren van deze onderdelen heeft OKRA met de introductie van een centraal waterelement ook een nieuwe relatie weten te leggen tussen de Nieuwe Kerk, als gevestigd historisch icoon, en Amare, als nieuw icoon in dit gebied.
Het nieuwe ontwerp heeft ingespeeld op een aantal aspecten die een steeds grotere rol spelen bij het ontwerpen aan de Haagse buitenruimte. Groener
42
Met de realisatie van dit plan krijgt de Haagse binnenstad sinds lange tijd weer een grote buitenruimte waar bewust ingezet is op stevige vergroening. Daarnaast is het een inrichting die oog heeft voor het veranderende klimaat door schaduwplekken te creëren, verkoeling te bieden door onder andere een waterelement en een minder stenige vloer te maken waar
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
Impressie Spuiplein (in uitvoering)
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
43
grotendeels halfverharding toegepast wordt. Onder het Spuiplein is geen parkeergarage of kelder waardoor het mogelijk is om bomen in de volle grond aan te planten en ze de kans te geven om ook daadwerkelijk groot en oud te worden. Alledaags gebruik centraal
44
Het nieuwe ontwerp beoogt om tussen de grootschalige stedelijke bebouwing een verblijfsplek te maken met een menselijke schaal. Er komt ruimte voor zitten en ontmoeten door de plantvakken van zitranden te voorzien. Door de pleinruimte voor een gedeelte in te richten met plantvakken waar je tussendoor kan lopen wordt de grote stedelijke ruimte teruggebracht tot een maat die ook prettig voelt voor individuele personen. Het integreren van een doordacht verlichtingsplan dat enerzijds met grote verlichtingsarmaturen de grootstedelijke ruimte benadrukt en anderzijds met kleinschalige spots de beplanting en individuele bomen wordt tegelijkertijd een aantrekkelijk én veilig avondbeeld verkregen. Omdat de verschillende culturele instellingen in dit gebied ook een avondprogrammering hebben en hiermee bezoekers aantrekken is het des te meer van belang om een prettige plek in de avonduren te maken. Is er dan nog ruimte over voor evenementen? Zeker! Direct aansluitend aan Amare is er nog steeds voldoende open ruimte die gebruikt kan worden voor evenementen waar zelfs ruimte voor enkele honderden personen beschikbaar is. In het ontwerp is dit de ‘buitenzaal van Amare’ genoemd waar uitvoeringen, optredens en repetities naar de buitenlucht gebracht kunnen worden.
Door slim gebruik te maken van de voorruimte van het stadhuis en de trappen bij Mercure kan de beschikbare ruimte voor outdoor events nog uitgebreid worden.
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
Samen met de stad
Het Spuiplein moet een plek worden waar alle bewoners en bezoekers van de stad zich thuis voelen en gebruik van kunnen maken. Daarom is een ontwerpproces doorlopen waarbij reeds bij de selectie van het ontwerpbureau de aangrenzende culturele instellingen betrokken waren zodat ook zij het nieuwe plein zouden omarmen en als ambassadeurs van de plek, een jaarrond interessante programmering gaan verzorgen. Met enquêtes, straatgesprekken en in dialoog met vertegenwoordigers uit de stad zijn diverse denkrichtingen getoetst. Ook zijn twee klankbordgroepen, divers in samenstelling, gevormd; de een met focus op het ontwerp de ander met focus op het gebruik. Beide klankbordgroepen hebben gedurende het ontwerpproces actief deelgenomen in de ideevorming. Samen werken aan deze plek heeft geresulteerd in een breed gedragen plan.
Alledaags en speciaal
Is dan iedereen enthousiast over het nieuwe ontwerp? Helaas niet. Het ontwerp is meerdere malen en bij verschillende gelegenheden bestempeld als “dorpsplein”, “parkje”, “truttig” en “een optelsom van deelbelangen”…. Of dit terecht is daar valt over te twisten. Wat in ieder geval duidelijk is, is dat de Binnenstad met het vernieuwde Spuiplein weer een plek krijgt die mogelijkheden geeft om zowel met speciale gelegenheden alsook alledaags gebruikt te worden. Een plek die een sympathiek antwoord geeft op de forse bebouwing in dit deel van de stad en qua materiaalgebruik, uitstraling en sfeer een goede aansluiting zal vormen bij de overige buitenruimtes van de binnenstad. Hiermee zal het nieuwe Spuiplein een verbinding maken tussen de hoogstedelijke, eigentijdse ontwikkeling van het Spuikwartier en de historische, voorname, deels klassieke uitstraling van de rest van de binnenstad.
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
45
De oogst van 2024
Elke twee weken vergadert de ACOR. In 2024 zijn daarin ruim 1.200 plannen en enkele beleidsstukken behandeld. De belangrijkste daarvan worden plenair behandeld in bijzijn van de ontwerper en de opdrachtgever/projectleider. In een handvol gevallen is de ontwerper een extern bureau. De oogst is zeer divers: van de inrichting van de laatste nieuwbouwlocaties van de stad (Vroondaal en Erasmusveld) tot belangrijke stadsstraten als de Zeestraat, de Laan van Eik en Duinen of de Ockenburghstraat. Veel aandacht is ook in 2024 weer uitgegaan naar straten daterend uit begin 20ste eeuw waar de vernieuwing van tramlijnen tot forse wijzigingen van het profiel leiden. En er is uitgebreid geadviseerd bij de grote veranderingen in het CID, de Binckhorst en Zuidwest. Bij het CID wordt per deelgebied gewerkt aan een beeldkwaliteitsplan en een integraal buitenruimteplan. Hierin worden gedetailleerde kaders en profielen vastgelegd, om de openbare ruimte in de sterk verdichtende stad te kunnen geleiden. In Zuidwest ging het in 2024 over de eerste plannen voor de verdichting van De Zichten, Dreven en Venen. Het vastleggen van een in fasen te realiseren kwaliteit, met groen op verschillende niveaus, en met behoud en inpassing van bestaand groen of water, vraagt veel van de ontwerpers.
De te beantwoorden vraag is wat de verdichting voor de groene tuinstad betekent, en hoe oud en nieuw samen gaan? De ACOR adviseerde ook in 2024 mee in de vroege planfase van beeldkwaliteitsplannen of stedelijk beleid over de openbare ruimte. Zo worden vaker voorkomende zaken als terrasbeleid, evenementen, uitstallingen, sportvoorzieningen en evenementen steeds consequent aangepakt. Daar kwamen in 2024 ook voorzieningen voor de energietransitie in de stad bij.
46
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
De plannen die in 2024 zijn behandeld zullen pas in 2025 of later gerealiseerd worden. De ACOR ziet uit naar de vergroening van de Prinsestraat en de Prinsessewal, waar het verkeersbeeld met doorgaand verkeer aanzienlijk wordt gereduceerd en zichtbaar wordt hoe de binnenstad opbloeit bij de nadruk op langzaam verkeer. Naar de vergroening van de Stationsbuurt en vooral het Rijswijkseplein. Hoewel deze inrichting waarschijnlijk maar tijdelijke duur is, vooruitlopend op een andere stedelijke structuur, wordt deze onaangename plek tot een veel aantrekkelijker gebied gemaakt. Naar de vernieuwing van het wijkpark Transvaal en de herinrichting van het Hobbemaplein, samen een groener en veel krachtiger ontmoetingsplek tussen Schilderswijk en Transvaal. Al in uitvoering is het Spuiplein dat na de oplevering van Amare een onderdeel wordt van de stedelijke activiteiten. In de binnenstad blijft de voortgang van de kadevernieuwing aan de orde. Daarmee is de basis weer op orde om de verdere kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte uit het Binnenstadsplan verder vorm te geven. Plekken zoals de Pletterijkade, de Noordwal, de Prinsessewal en de Houtzagerssingel geven weer welke kansen de aanpak van de Haagse grachten hebben voor de versterking en vergroening van de binnenstad. De inrichting van de binnenstad rondom het Binnenhof wordt pas over een aantal jaren zichtbaar.
Het ontwerp daarvan is veelbelovend, met extra grachtruimte, groen, het entreepaviljoen van de Tweede Kamer en de verlichting die bij het Museumkwartier aansluit.
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
47
48
beelden VO Binnenhof-Hofplaats
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
copyright Rijksvastgoedbedrijf
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
49
Piet Heinplein - winnaar Haagse Openbare Ruimteprijs 2024
https://www. platformstad.nl/hop2024-2/
Uit het juryrapport: Het Piet Heinplein voelt alsof het altijd zo is geweest. De jury waardeert dat de ontwerpers zich ondergeschikt stelden aan de opgave en niet de behoefte voelden hun eigen stempel op het ontwerp te willen drukken. De voormalig overdekte gracht is weer vrij gelegd, waardoor de historische Haagse grachtenring in ere hersteld en beter zichtbaar is. Het Piet Heinplein is tot een aantrekkelijke verblijfsplek getransformeerd met toegang tot het water en afmeergelegenheid voor bootjes. Tegelijkertijd is het Piet Heinplein een goed functionerende schakel tussen het centrum en het Zeeheldenkwartier. Volgens de jury is het Piet Heinplein een plek zoals stedelijke openbare ruimte bedoeld is: inclusief, uitnodigend, duidelijk, met aantrekkelijke stedelijke zichtlijnen en ruimte voor mens, dier en ook planten. Naast de mensen kregen ook vleermuizen en stadsgroen aandacht van de ontwerpers en opdrachtgever. De dieren leven onder de bruggen aan het plein en worden gemonitord. Planten krijgen de ruimte en de tijd om zich in de kademuren te nestelen. Het Piet Heinplein was een project van de lange adem, een ingrijpend en technisch ingewikkeld project op een kleine oppervlakte midden in de stad. Ook de wijkvereniging Zeeheldenkwartier en de ondernemers in de buurt zijn enthousiast over het nieuwe plein.
Het trekt mensen van verschillende pluimage: scholieren, werkenden, toeristen, wijkbewoners en passanten. Het is heerlijk vertoeven aan de kade en er is altijd iets te zien. Een echte stedelijke plek.
50
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
foto Valerie Kuypers
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
51
De lijst van 2024 Onderstaand een (niet uitputtend) overzicht van projecten voor herinrichting van de openbare ruimte waarover de ACOR in 2024 advies heeft gegeven.
Openbare ruimte binnenstad • Herinrichting Prinsestraat, Prinsessewal, Hogewal • Herinrichting Gedempte Gracht, Gedempte Burgwal • Vergroening Spui • Inrichtingsplannen openbare ruimte rondom het Binnenhof, o.a. Hofplaats, publieksentree Tweede Kamer, nieuwe gracht en brug. Tijdelijke inrichting Hofweg. • Verlichtingsplan buitenruimten Binnenhof Openbare ruimte kust • Inrichting Delteplein en herinrichting Kijkduinsestraat • Afronding Norfolkterrein; Hellingweg en Houtrustweg • Herinrichting kop van de Keizerstraat Openbare ruimte bij tramprojecten • Inpassing lijn 12a • Inrichtingsplan lijn 6c in Bezuidenhout en Mariahoeve • Onderzoek gekoppeld rijden Openbare ruimte Den Haag Zuidwest • Openbare ruimte De Zichten • Herinrichting Veluweplein • Openbare ruimte De Venen • Ontwerp sportpark Escamp I Openbare ruimte Binckhorst en CID • Herinrichting Callistoweg en Kasteeltuin Binckhorst • Velostrada Bontekoestraat • Inrichtingsplan Uilebomen-Boomsluiterskade • Inrichtingsplan brug over Trekvliet • Omgeving Boogiewood en Bincker • Beelkwaliteitsplannen CID (Den Haag Centraal) • Inrichtingsplan Pletterijkade • Herinrichting kruispunt Zonweg – Binckhorstlaan • Herinrichtingsplan Paleis van Justitie • Ontwerp One Milky Way • Herinrichting Wegastraat - Pegasusstraat • Tijdelijke inrichting Schedeldoekshaven • Inrichtingsplan SoZa Schenkkade • Tijdelijke inrichting Waldorpstraat • PvE
openbare ruimte Campus Laakhaven Plannen voor vergroening van de openbare ruimte • Vergroening S100 • Vergroening Schilderswijk • Vergroening Laakkwartier • Vergroening Groente- en Fruitbuurt
52
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
• • • •
Vergroening Rijnstraat Vergroening Keizerstraat Vergroening Noordwal Vergroening winkelcentrum Loosduinen
Stadsdeel Scheveningen: • Keerlus Zeeruststraat • Ontwerp Statenplein • Sterfietsroute Scheveningen • Herinrichting Harstenhoekplein • Herinrichting Hennephofkerkplein • Fitplek Bosjes van Zanen • Hekwerk Scheveningen Haven • Herinrichting Belgisch Park • Zenderpark Westduinpark Stadsdeel Centrum • Herinrichting Hofwijckstraat • Herinrichting Zeestraat-Scheveningseweg • Herinrichting wijkpark Transvaal • Herinrichting Hobbemaplein-Hobbemastraat • Herinrichting Meester de Bruinplein • Herinrichting Alexanderplein • Herinrichting De Vijfsprong Vaillantlaan-Hoefkade Haagse Hout • Herinrichting en snelfietsroute Schenkkade • Herinrichting Hofzichtlaan • Herinrichting Nassau Zuilensteinstraat Ecamp • Kruising Laan van Wateringseveld – Oosteinde • Openbare ruimte Vroondaal • Inrichtingsplan Escamp Carré Stadsdeel Segbroek • Herinrichting Medemblikstraat • Herinrichting Cartesiusstraat • Tijdelijke inrichting Zevensprong • Herinrichting Laan van Eik en Duinen • Herinrichting Rozenburgstraat • Herinrichting Conradkade Stadsdeel Leidschenveen – Ypenburg • Herinrichting Fregatpark • Herinrichting Winkelcentrum Leidschenveen • NvU Gavi kavel
Stadsdeel Loosduinen • Herinrichting Tuinenbuurt • Inrichtingsplan Kijkduinsestraat • Inrichtingsplan Oude Haagweg-De Burgemeester • Herinrichting Ockenburgstraat • Herinrichting Medemblikstraat • Herinrichting Burgemeestersbuurt • Herinrichting Colijnplein • Herinrichting Monstersestraat-Madesteinweg • Inrichtingsplan Nieuw Houtwijk • Stadspark Madestein Stadsdeel Laak • Inrichtingsplan Vierlinghkade • Inrichtingsplan Schaapherderstraat e.o. • Inrichtingsplan Allard Piersonlaan • Herinrichting Musschenbroekstraat-Lorentszplein Schoolomgevingen • Schoolzone 2.0 • Galvanistraat • Woonstede • Hoefkade • Gentsestraat • Madurolaan • Tesselstraat • Adriaan Goekooplaan • Frederikstraat Beleidskaders voor de openbare ruimte • Ontwerpprincipes Handboek Openbare Ruimte • Beleidsregels en procedures t.a.v. terrassen • Meldpunt buitenkunst • Ontwerprichtlijn waterinfiltrerende verhardingen • Voorstel fietspaden in modulaire elementen • Ontwerprichtlijn sport en bewegen • Slimme afvalbakken • Hardlooproutes • Inpassing kortparkeer-snelladers • Stedin-afspraken trafo’s • Microhubs
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
53
54
foto Valerie Kuypers
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
JAARVERSLAG ADVIESCOMMISSIE OPENBARE RUIMTE 2024
55
foto Robert Koelewijn