RIS322645 Bijlage Projectenboek Kansen voor WestII definitief(1)

Jaarplan Dienst Publiekszaken 2023

Europese subsidie voor lokale projecten

Beter, slimmer, groener & socialer

Voorwoord

INHOUD

Vol trots presenteer ik u het projectenboek van het Haagse programma Kansen voor West. Kansen voor West is een economisch subsidieprogramma gefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. In dit programma werken de provincies Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht en Flevoland samen met de steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag. Kansen voor West 2 was officieel actief van 2014 tot 2020. Door de coronapandemie werden er extra middelen ingezet en liep het programma door tot en met 2023. Met deze Europese middelen, gekoppeld aan publieke en private cofinanciering, heeft Den Haag extra kunnen investeren in initiatieven die de stad en de regio beter, slimmer, groener en socialer maken. Het programma heeft positief bijgedragen aan de lokale economie. Er waren vier prioriteiten: meer banen, vernieuwing, een schonere economie, en meer en betere locaties voor bedrijven. Hiertoe zijn er in Den Haag belangrijke en mooie investeringen gedaan in onderzoek, duurzame energie, nieuwe technologieën en energiebesparing. Ook ging er aandacht naar het versterken van de sociaaleconomische infrastructuur van de stad. Overal in de stad zijn de resultaten van de investeringen terug te zien en van elk project kunt u in dit verslag iets zien en lezen.

Ik hoop dat u zult zien dat samenwerken in Europees verband en met gebruik van Europese middelen mooie en belangrijke resultaten voor de stad en haar inwoners kan opleveren. Tot slot wil ik mijn dank uitspreken aan de leden van de Haagse Stedelijke Adviesgroep, de leden van de Deskundigencommissie, de Managementautoriteit Rotterdam en mijn collega bestuurders in het Comité van Toezicht van Kansen voor West en natuurlijk aan alle medewerkers en projecteigenaren. Namens de Stedelijke Programma Autoriteit Den Haag, Saskia Bruines Wethouder Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling

2

Inhoudsopgave Voorwoord

2

Inhoudsopgave

3

1 Inleiding

4

2 Werkgelegenheid (stedelijk) Aan de slag met de praktische professional Werkplaats voor baan in de bouw Kiezen voor Kansen Den Haag Kiezen voor Kansen 2.0 Kennis- en Praktijkcentrum Energietransitie VrouwenAcademie De Mussen

6 7 9 10 11 12 13

3 Vestigingsklimaat (stedelijk) Investeringsimpuls Fonds Ruimte en Economie Den Haag Herontwikkeling Beatrijsstraat De transitie van The New Farm

15 16 17 19

4 CLLD (stedelijk) Stichting Initiatief op Scheveningen

20 21

5 Koolstofarm (regionaal) Investeringsimpuls Energiefonds Den Haag VvE Duurzaamheidsfonds Den Haag Duurzaamheidsfonds VvE’s Den Haag II

22 23 24 25

6 Innovatie stedelijk Facade Service Application (FaSA) Proeftuin op de Noordzee

26 27 28

7 Innovatie regionaal Proeftuin Delta Innovaties Zuid-Holland UNIIQ: Proof of Concept fonds voor Zuid-Holland Wings For Aid Valorisatie PowerPlane Composite Automation Development Center Fieldlab Unmanned Valley Valkenburg H2Storage H2Storage fase 2 X-CRYPTO 7500 Rotterdam The Hague Innovative Airport

29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39

8 REACT-EU stedelijk Projectplan Energiefonds Den Haag C.V. Aanpak Mariahoeve 100% transitieklaar HSD Academy Community Led Local Development Energietransitie

40 41 42 43 44

9 REACT-EU regionaal MMOX Smart ILS Configurator Laagdrempelige GDPR/AVG Compliance voor mkb Isuna Compliance and Resilience Platform Offshore Solar Demonstration Wings for Aid 3S Ontwikkeling X-Secure platform BBBLS-kas IQ Capital

45 46 47 48 49 50 51 52 53 54

Colofon

55

3

1

Inleiding

INHOUD

Europa stimuleert duurzame groei en banen in Den Haag

extra middelen beschikbaar gesteld in 2021 en 2022, met een uitloop tot en met 2023. Dit was onderdeel van het Europees Herstelinstrument (Next Generation EU) onder de naam ‘REACT EU’.

Met hulp van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling investeert de gemeente Den Haag in innovatie, duurzaamheid, vestigingsklimaat en werkgelegenheid. Het programma Kansen voor West II ondersteunde tal van projecten die bijdragen aan een groene, sociale en concurrerende economie. Dit leverde kansen op

Prioriteiten en budgetten Er waren vier prioriteiten: vernieuwing, een schonere economie, meer banen en een betere plek voor bedrijven. Het programma stimuleerde bedrijfsinvesteringen in onderzoek en ontwikkeling, bevorderde het gebruik van hernieuwbare energiebronnen en moedigde investeringen in energiebesparing aan. Daarnaast was er specifieke aandacht voor het bevorderen van economische en sociale samenhang in stedelijke ontwikkeling. De coronaherstelmiddelen onder REACT EU werden ingezet om innovatie en de transitie naar een groene economie te versnellen, zodat de verwachte

voor ondernemers, inwoners en bedrijven.

economische terugval werd beperkt.

Kansen voor West is een initiatief van het Europees Fonds voor Regionale

Een project kon maximaal 40 tot 70% EFRO-subsidie krijgen. Aangevuld

Ontwikkeling (EFRO). Dit programma stelt iedere zeven jaar budget beschik-

met de benodigde publieke en private cofinanciering was er sprake van een

baar vanuit Europa om de economie in West-Nederland te versterken.

multiplier- of hefboomeffect. In het totale Kansen voor West II-programma

Dit betekent dat de Europese Commissie de economie wil ontwikkelen

werd met een EFRO-bijdrage van €261,6 miljoen een totale investering

tot een zeer concurrerende, sociale en groene markteconomie met veel

van €863,1 miljoen gerealiseerd. Dit betekent een multiplier van ruim

werkgelegenheid.

3. Naast de EFRO-bijdrage heeft Kansen voor West II €43 miljoen aan Rijkscofinanciering verstrekt. Ruim 42% van de totale investering, ruim

De gemeente Den Haag is een bestuurlijke partner van Kansen voor West.

€368,2 miljoen, is door de private sector betaald. Daarnaast is ruim € 189,8

Het programma is een samenwerkingsverband tussen de vier grote steden

miljoen bijgedragen vanuit publieke partners.

Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag en de vier provincies in de randstad Zuid- en Noord-Holland, Utrecht en Flevoland (G4/ P4). Kansen

In Den Haag is met een EFRO-bijdrage van €37 miljoen een totale investe-

voor West II liep van 2014 tot 2020. Vanwege de coronapandemie werden

ring gedaan van € 127,6 miljoen. Dit betekent een multipliereffect van 3,4.

4

Inleiding

INHOUD

De EFRO-subsidie in Den Haag is daarbij als volgt verdeeld over de verschillende programma prioriteiten:

Haagse prioriteiten

Budget DH

Haags Uitvoeringsprogramma Het Haags Uitvoeringsplan bestaat uit een stedelijk (45,5%) en een regionaal deel (54,5%). Een slimme strategie voor de stad gaat niet alleen om economische groei, maar ook om sociaaleconomische vitaliteit: de verbinding tussen economie en sociale interactie.

Totaal € 37 miljoen Binnen het stedelijk deel is met name ingezet op het stimuleren van de

1. Innovatie: stimuleren van de ontwikkeling

€ 13,8 miljoen

lokale economie en het realiseren van werkgelegenheid. De volgende

van (inter)nationaal vermarktbare producten en

stadsdelen en gebieden werden daarbij als economisch kansrijk gezien:

diensten(valorisatie), vergroten van het

Scheveningen, Haagse Hout, Centrum, Escamp, Laak en de transformatiege-

investeringsvermogen van het mkb

bieden rondom de stations en Binckhorst.

2. Koolstofarme economie: toepassen

€

4,6 miljoen

In dit projectenboek kunt u lezen welke projecten in de afgelopen jaren door

van hernieuwbare energiebronnen

Kansen voor West zijn ondersteund en welke opbrengsten dat de stad en de

en energie-efficiëntie

regio heeft gebracht.

3. Duurzame stedelijke ontwikkeling:

2,5 miljoen Vestigingsklimaat: € 5,2 miljoen Community Led Local Development: € 0,4 miljoen Werkgelegenheid: €

4. COVID-19 herstelmiddelen:

€ 10,5 miljoen

bevorderen van crisisherstel en een groen, digitaal en weerbaar economisch herstel

5

2

INHOUD

Werkgelegenheid (stedelijk)

6

INHOUD

Aan de slag met de praktische professional

Onbenut talent zichtbaar maken Stichting Studeren & Werken Op Maat (SWOM) wil graag de Haagse economie verbeteren door te zorgen voor een betere aansluiting van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Er is een stijgende behoefte aan praktische professionals. Met een specifieke aanpak ziet SWOM mogelijkheden voor jonge mbo-ers met een arbeidsbeperking. De stichting maakt onbenut talent beter zichtbaar voor werkgevers die te maken hebben met openstaande vacatures. Ze begeleidt en coacht in dit traject zowel de werkgever als de praktische professional met een arbeidsbeperking. Persoonlijke begeleiding en ondersteuning naar een duurzame baan maken immers een groot verschil als het gaat om veiligheid, gezondheid, persoonlijke situatie en sociale participatie.

Toeleiding naar betaald werk SWOM kreeg ondersteuning van onder anderen Rick Brink (voormalig minister van Gehandicapten Zaken), Maatwerktraject Onderwijs en Arbeid, UWV, Ministerie van

Opbrengsten

• 124 jongeren met een arbeidsbeperking begeleid naar betaald werk • Kennis en draagvlak vergroot van 86 werkgevers

Projectkosten € 1.066.276 Subsidie € 531.420

Binnenlandse Zaken en MKB Den Haag. In dit samenwerkingsproject werden door coaching, opleiding en begeleiding 124 jongeren met een arbeidsbeperking toegeleid naar betaald werk. Bij 86 Haagse werkgevers is de kennis en het draagvlak vergroot rond het aannemen van medewerkers uit deze doelgroep.

Coaching van werkgevers en van jongeren met een arbeidsbeperking

swom.nl

7

INHOUD INHOUD

Aan de slag met de praktische professional

S

tephanie Teulings kreeg via Stichting Studeren & Werken Op Maat een baan die perfect bij haar past.

“Na een moeilijke jeugd belandde ik in een relatie met huiselijk geweld. Daardoor kwam ik op een gegeven moment in de maatschappelijke opvang en bijstand terecht. Ik wilde graag betaald werk en meer onderdeel zijn van de maatschappij. Met hulp van een jobcoach kreeg ik een zachte landing. Ze begeleidde me en ging mee naar sollicitatiegesprekken. Sinds twee jaar heb ik het ontzettend naar mijn zin als managementassistent van de landelijke vertrouwenspersoon bij het ministerie van Financiën. Hier vond ik de flexibiliteit en veiligheid die ik nodig heb. Sinds ik werk ben ik een leukere moeder voor mijn zoontje van acht.”

8

INHOUD

Werkplaats voor baan in de bouw

Een instrument van en voor het bedrijfsleven in de bouw Het regionale bedrijfsleven in de bouw kent een forse groei en heeft moeite om aan nieuwe medewerkers te komen. Tegelijk is er een afname van het aantal jongeren dat een baan in de bouw of techniek ambieert en een toename van werkzoekenden met een lage of geen opleiding. Om de afstand tussen werkzoekenden en de arbeidsmarkt te overbruggen, had de Haagse bouwsector behoefte aan een werkplaats. Hier krijgen jongeren - en ook ouderen - de kans om een beroep te leren in de bouw.

224 Kandidaten De werkplaats is een initiatief van Haagbouw, een opleidingsbedrijf in de Haagse regio voor timmerkrachten, metselaars, tegelzetters en servicemedewerkers gebouwen. De kandidaten volgen al werkend en lerend een opleiding. De aangesloten bouwbedrijven garanderen hen een baan na voltooiing van het voortraject. De werkplaats opende in september 2015 de deuren. Het doel was om in 2017 honderd arbeidsplaatsen

Opbrengsten 224 kandidaten

Projectkosten € 673.073 Subsidie € 336.321

te hebben gecreëerd. Tijdens dit project zijn 224 kandidaten getoetst, begeleid en/of hebben een opleiding gevolgd. Een deel van hen werd gedurende de projectperiode geplaatst bij een van de deelnemende bedrijven. Ook waren er drie samenwerkingsverbanden tussen kennisinstellingen, bedrijfsleven en/of overheid om de mismatch op de arbeidsmarkt te verkleinen.

Verkleinen van mismatch op de arbeidsmarkt haagbouw.nl

9

INHOUD

Kiezen voor Kansen Den Haag

Kennismaking met kansrijke beroepen De Haagse economie is grotendeels gericht op kennis, openbaar bestuur en zakelijke dienstverlening. Terwijl er relatief veel laag opgeleiden zijn en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Er zijn kansen voor de sectoren security, ICT/ telecom, energie, creatieve industrie, toerisme & hospitality, techniek en zorg. Om voldoende instroom te krijgen in deze sectoren is het belangrijk dat jongeren kiezen voor de juiste mbo-opleiding. Daarom is het goed als leerlingen een reëel beeld hebben van de betreffende beroepen, weten wat het werk inhoudt, of het bij hen past en wat de toekomstperspectieven zijn.

Bliksemstages en sollicitatietrainingen Om dit voor elkaar te krijgen, organiseerde JINC de projecten Bliksemstages en Sollicitatietrainingen. Het doel was van mei 2017 t/m december 2020 ruim negenduizend leerlingen uit het Haagse basisonderwijs en vmbo te bereiken.

Opbrengsten

• 9.628 leerlingen bliksemstages en sollicitatietrainingen ontvangen • 118 bedrijven betrokken bij het project

Projectkosten € 606.762 Subsidie € 303.381

Er was speciale aandacht voor wijken als Transvaal, Laak en Schilderswijk, met veel werkloosheid en weinig rolmodellen. Uiteindelijk namen 9.628 leerlingen deel. Zij leerden solliciteren, maakten kennis met verschillende beroepen en ontdekten samen met een coach welk werk bij hen past. Ruim honderd bedrijven uit Den Haag en nabije omgeving werkten mee.

Kiezen voor de juiste mbo-opleiding

jinc.nl

10

INHOUD

Kiezen voor Kansen 2.0

Betere match in het onderwijs Aan het eerdere programma Kiezen voor Kansen (2017-2020) namen ruim negenduizend basisschool- en vmbo-leerlingen deel aan bliksemstages en sollicitatietrainingen. Ze leerden zich thuis voelen in een professionele omgeving en ontvingen waardevolle tips over hoe ze een stage of baan kunnen bemachtigen. Dit is een steuntje in de rug voor jongeren op weg naar een eerlijke start op de arbeidsmarkt en een succesvolle toekomst. Kiezen voor Kansen 2.0 was het vervolg. In de jaren 2021 t/m 2023 breidde het programma uit met onder meer een doorlopende leerlijn. De beroepsoriëntatie hield niet op na de profielkeuze in klas 2, maar liep door tot de keuze van mbo-opleiding in klas 4.

Goed voorbereid Daarnaast was er carrière coaching door professionals uit het bedrijfsleven, zodat jongeren hun ervaringen konden duiden. De sollicitatietraining in klas 3 werd gekoppeld aan het profiel. JINC ontwikkelde ook een online portal met informatie voor bedrijven en scholen. Er gingen samenwer-

Opbrengsten • 7.124 leerlingen beter voorbereid op de arbeidsmarkt • impactonderzoek uitgevoerd

Projectkosten € 1.005.695 Subsidie € 473.622

kingsverbanden van start met negentig nieuwe organisaties. Hierdoor deden ruim zevenduizend vmbo-leerlingen van het Van Vredenburch College en de Johan de Witt Scholengroep ervaring op in het bedrijfsleven. Dit hielp om goed voorbereid hun studiekeuze te maken.

Steuntje in de rug voor eerlijke start op de arbeidsmarkt

jinc.nl

11

INHOUD

Kennis- en Praktijkcentrum Energietransitie

Nieuwe lokale werkgelegenheid Om in 2040 een CO2-neutrale stad te zijn, richt Den Haag zich op duurzaam wonen, (wijk)economie en werk en scholing. Slim investeren in deze pijlers creëert een economische impuls die zich bijvoorbeeld manifesteert in nieuwe lokale werkgelegenheid. Er is een grote en urgente behoefte aan goed geschoold personeel om dit nieuwe werk uit te voeren. ROC Mondriaan en De Haagse Hogeschool namen daarom het initiatief voor het opzetten van het Kennis- en Praktijkcentrum voor Energietransitie (KPE). Hierin staat de aansluiting van onderwijs op de vraag van de arbeidsmarkt en de praktijkgerichte voorbereiding van studenten op werk in de energietransitie centraal.

Vier mbo-keuzedelen ontwikkeld Inmiddels heeft het KPE regionale bekendheid. In samenwerking met de gemeente en 28 partners uit het bedrijfsleven en van kennisinstellingen zijn er vier mbo-keuzedelen ontwikkeld gericht op energietransitie. Dit als aanvulling op de reguliere lesprogramma’s in het mbo. Ook is een

Opbrengsten 28 partijen betrokken bij de keuzedelen

Projectkosten € 859.127 Subsidie € 429.554

koppeling gemaakt met een vmbo-keuzevak om de interesse en instroom in de techniek te vergroten. Vanuit het KPE/ Practoraat Energietransitie zal ROC Mondriaan samen met het bedrijfsleven, het onderwijs en de overheid het aanbod verder uitbreiden met eigen investeringen.

Interesse en instroom in techniek vergroten

techniekict.rocmondriaan.nl/energietransitie

12

INHOUD

VrouwenAcademie De Mussen

Grotere arbeidsmarktparticipatie van Haagse vrouwen VrouwenAcademie De Mussen zette zich in om de mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt te verkleinen en daarmee de arbeidsmarktparticipatie van Haagse vrouwen (Nuggers en uitkeringsgerechtigden) te vergroten. Daarmee voegde het economische- en maatschappelijke waarde toe aan de stad. De vrouwen namen deel aan een (voor)traject dat werkervaring, opleiding en coaching combineerde. Ze volgden een verkorte Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL) op mbo-niveau Pedagogisch Medewerker Kinderopvang (PMK) en Verzorgende Individuele Gezondheidszorg (VIG). Om de drempel voor deelname te verlagen, werd de opleiding aangeboden in de leefwereld van de vrouwen, op de locatie van Stichting De Mussen. Zo ontwikkelden de vrouwen de gewenste vaardigheden voor de arbeidsmarkt. Ook was er een analyse van behoeften van werkgevers, zodat onderwijs en praktijk goed op elkaar aansloten.

Kraptesectoren

Opbrengsten • 4 succesvolle samenwerkingsverbanden opgezet in kraptesectoren • deelname van 13 betrokken bedrijven

Projectkosten € 951.023 Subsidie € 475.511 demussen.nl/wat_doen_wij/vrouwenacademie

De ambitie van de VrouwenAcademie was om samenwerkingsverbanden op te bouwen in kraptesectoren zoals zorg, welzijn, kinderopvang, onderwijs, distributie en logistiek. De VrouwenAcademie, een initiatief van Stichting Leerwerkbedrijf De Mussen, werkte samen met diverse partners, zoals gemeente Den Haag, Zorg Werkt Academie, PEP en Post NL. Het leidde tot vier samenwerkingsverbanden en deelname van dertien betrokken bedrijven. De vrouwen die hun opleiding succesvol afrondden, vonden een werkplek bij een van de deelnemende bedrijven.

Gewenste vaardigheden ontwikkelen voor de arbeidsmarkt 13

INHOUD

VrouwenAcademie De Mussen

A

ga Szmyt nam deel aan de VrouwenAcademie: “Dat heeft mijn leven veranderd.

Dankzij de opleiding via de VrouwenAcademie De Mussen heb ik nu een vaste baan. Mijn zelfvertrouwen groeide, als vrouw en als collega. Via Stichting Polka, de Haagse vereniging voor Poolse vrouwen, kwam ik in contact met de VrouwenAcademie. Ik woon en werk al 20 jaar in Nederland, maar had niet mijn droombaan. Omdat ik de taal niet goed genoeg sprak, kon ik niet met kinderen werken. Tijdens het BBL-traject ging ik één dag per week naar school bij De Mussen en werkte ik de overige dagen in de kinderopvang. Mijn Nederlands verbeterde enorm, ik haalde mijn diploma, en mijn grote wens om weer met kinderen te kunnen werken kwam uit.”

14

3

INHOUD

Vestigingsklimaat (stedelijk)

15

INHOUD

Investeringsimpuls Fonds Ruimte en Economie Den Haag (FRED II)

Meer kleinschalige bedrijfsruimtes door herontwikkeling In 2013 werd het Investeringsfonds Ruimte en Economie Den Haag (FRED) opgericht om economische groei en stedelijke ontwikkeling te stimuleren. De gemeente Den Haag wil graag drempels wegnemen zodat de doorgroei van startende ondernemers mogelijk is. De kern van het economische beleid in de wijken draait om beginnende en kleinschalige bedrijvigheid. Hiervoor is uitbreiding van het aanbod van geschikte bedrijfsruimtes een prioriteit. Het fonds steunt met name de transformatie van verouderde kantoren, bedrijfspanden en winkelstrips naar nieuwe functies en meer diversiteit in het aanbod.

Financiering op maat FRED II is het vervolg van de eerste fase. Het fonds biedt financiering op maat in de vorm van leningen, participaties of garanties voor zowel vastgoedeigenaren als mkb-bedrijven. Het gaat om revolverende leningen met gemeentelijke cofinanciering. Door FRED zijn in totaal twaalf leningen en kapi-

Opbrengsten

12 leningen verstrekt voor kleinschalige bedrijfs-/ werklocaties

Fondskapitaal € 7.200.000 Subsidie € 3.600.000 FREDdenhaag.eu

taalstortingen verstrekt. Bijvoorbeeld met een lening van FRED heeft de Haagse Unknown Group het bedrijfsverzamelgebouw Titaan in de Binckhaven kunnen transformeren van een voormalige opslag van een sigarettenfabrikant tot een innovatieve hub voor startups en scale-ups die positief bijdragen aan een duurzame maatschappij. In een ander project kon Leefstijlcentrum Haaglanden, met behulp van een lening van FRED, de verbouwing en inrichting uitvoeren in hun pand in nieuwbouwcomplex ‘De Schoone Ley’ tot een gezondheidscentrum naast het Haga-ziekenhuis.

Leningen voor vastgoedeigenaren en mkb-bedrijven 16

INHOUD

Herontwikkeling Beatrijsstraat

Van middelbare school naar economische broedplaats De BEATRIJS is de herontwikkeling van een middelbare schoolgebouw tot een economische verzamelplaats voor ondernemers in de kleinschalige maakindustrie. Het doel van dit bedrijfsverzamelgebouw in de Beatrijsstraat is een inspirerende plek voor kleine ambachtelijke makers, ondernemende kunstenaars en andere creatieve ondernemers. Dit verzamelgebouw is daarom meer dan alleen een bedrijfspand; het is een plek om samen te werken, kennis uit te wisselen en te netwerken. De kracht zit in de onderlinge verbinding en de diversiteit aan bedrijven. Door ondernemerschap de ruimte te geven, wordt zowel de economische potentie van de buurt als de functie van het pand optimaal benut. Dit versterkt de buurteconomie en zorgt voor een dynamische, innovatieve omgeving.

Boost voor de buurt Bij de ontwikkeling van het concept waren naast ondernemers en de buurt ook de afdelingen Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Opbrengsten

en Onderwijs, Cultuur en Welzijn van de gemeente Den Haag betrokken. Door dit project krijgt het imago van de buurt een boost, trekken ondernemers uit

• 3.467 m2 aan nieuwe verhuurbare bedrijfsruimte • 40 units voor lokale maakbedrijven

andere delen van de stad naar Moerwijk en ontstaan nieuwe allianties. Dit is een

Projectkosten € 1.970.124 Subsidie € 865.000

die in oppervlakte variëren van 20 tot 400 m2. In het midden van het pand is een gemeenschappelijke ruimte. BEATRIJS opent begin april 2025 haar deuren.

debeatrijs.nl

Inspirerende plek voor kleine ambachtelijke makers en kunstenaars

voorbeeld van het verbeteren van het Haagse vestigingsklimaat. Door de herontwikkeling ontstond 3.467 m2 verhuurbare bedrijfsruimte verdeeld over 40 units,

17

INHOUD

De transitie van The New Farm

Bestaand verzamelpand beter benut Een ander project dat met Europese middelen bijdraagt aan meer kleinschalige bedrijfsruimtes is The New Farm. In stadsdeel Centrum was er behoefte aan en een noodzaak voor meer betaalbare werkruimte voor productiebedrijven, organisaties die hen ondersteunen en dienstverleners. The New Farm in de Televisiestraat biedt hiervoor veel potentie. Het bedrijfsverzamelpand noemt zichzelf een gestapeld ecosysteem van maakbedrijven waar de circulaire economie, sociale innovatie en voedselproductie centraal staan. Hoewel de bezetting van het pand al een positieve ontwikkeling liet zien, werden de volledige mogelijkheden nog niet benut.

Nieuwe ‘box-in-box’ ruimtes De inzet van dit project was moderne, flexibele, comfortabele en betaalbare bedrijfsruimtes aan The New Farm toe te voegen. Op de tweede en derde verdieping van het pand werd ruim 1.500 m2 nieuwe ‘box-in-box’ bedrijfsruimtes gecreëerd. Bij de huurders en gebruikers van de nieuwe units werken in totaal 35 FTE. Dit versterkt de groei

Opbrengsten

van bestaande bedrijven in de wijk en stimuleert de werkgelegenheid. Tegelijk

Realisatie van totaal 1.537 m bedrijfsruimte

werd de community building van The New Farm versterkt door te werken aan

Projectkosten € 1.503.476 Subsidie € 749.625

kers. Hiervoor werd een kwartiermaker Community building aangesteld.

2

thenewfarm.nl

betere banden tussen de ondernemers onderling en met buurtbewoners en bezoe-

Meer bedrijfsruimtes en een sterkere community 18

INHOUD

De transitie van The New Farm

T

anja Berntsen is de Community manager van The New Farm. “Stap voor stap transformeert het oude

Philips-gebouw naar een pand dat helemaal voldoet aan de wensen van deze tijd. De meeste bouwactiviteiten zijn klaar. Naast het beheer bestaat mijn werk uit contact en communicatie met de ondernemers. Dat gaat veel verder dan huurzaken. Ik probeer huurders met elkaar in contact te brengen voor samenwerking en inspiratie. Daarnaast onderhoud ik contacten met externen, zoals met de gemeente en onder­ nemers die hier een ruimte of rondleiding boeken. Ook probeer ik de buurt steeds meer bij The New Farm te betrekken. Zonde als de keukens hier overdag leegstaan, terwijl wijkbewoners hier dan samen kunnen koken.”

19

4

INHOUD

CLLD (stedelijk)

20

INHOUD

Stichting Initiatief op Scheveningen

Bewoners beslissen over financiering ideeën Met burgerparticipatie de lokale economie en de leefbaarheid versterken, dat was het uitgangspunt van Stichting Initiatief op Scheveningen (SIOS). SIOS werd in 2014 opgericht voor en door de lokale gemeenschap. Bewoners, bedrijven en verenigingen in de wijken Duindorp, Havenkwartier, Dorp en Scheveningen-Noord werden met elkaar verbonden. Op basis van Community Led Local Development (CLLD) bouwde men samen en vanuit de gemeenschap aan een sociaal en economisch sterker Scheveningen.

Geld voor 45 projecten Foto: SIOS/Dick Teske

Mensen konden bij SIOS hun ideeën indienen voor activiteiten en projecten in Scheveningen. Tussen 2014 en 2024 ontving de stichting in totaal 61 projectideeën. Hiervan kregen 45 activiteiten goedkeuring voor financiering. Dat gebeurde in zeven stemrondes. Per ronde brachten gemiddeld 2.500 bewoners uit de kuststrook een stem uit. Dit initiatief gaf vele activiteiten van de plaatselijke bevolking financieel en organisatorisch een steuntje

Opbrengsten

in de rug. Zo volgden jongeren een opleiding voor hulpverlener op zee en werd een biologische zorgmoestuin aangelegd op de voormalige midgetgolfbaan in het

45 burgerinitiatieven succesvol uitgevoerd

Westbroekpark. Oud-vissers restaureerden samen met ROC-studenten de histo-

Projectkosten € 783.089 Subsidie € 391.530

verbond generaties met elkaar en zorgde voor extra banen.

Documentaire: Ruig en eigenwijs: Scheveningers vol ‘Zoute Passie’ - YouTube

rische vleetlogger SCH 236. Dit alles had een positief effect op de gemeenschap,

Samenwerking en verbinding stonden voorop

Facebook: Initiatief op scheveningen

21

5

INHOUD

Koolstofarm (regionaal)

22

INHOUD

Investeringsimpuls Energiefonds Den Haag

Werken aan nieuwe warmteenergie Het Energiefonds Den Haag (ED) richt zich sinds 2013 op projecten voor geothermie (aardwarmte), hernieuwbare warmte en restwarmte. Voor West-Nederland is het terugdringen van de uitstoot van CO2 een belangrijke opgave. In 2040 wil Zuid-Holland klimaatneutraal zijn. De gemeenten Den Haag en Rotterdam trekken samen op met de provincie Zuid-Holland om voldoende financiering beschikbaar te stellen om deze doelstelling te realiseren. Uit marktonderzoek blijkt dat er in Zuid-Holland meer vraag is naar financiering dan het beschikbare aanbod. Hierdoor dreigt de gewenste verduurzaming relatief moeizaam tot stand te komen.

Revolverend fonds Leningen, deelnemingen en garanties helpen om het warmteaanbod in Zuid-Holland te vergroten. ED is een revolverend fonds. Dit betekent dat de betaalde rente en aflossing terugstromen in het fonds. Het geld komt op die manier weer

Opbrengsten

• Financiering aan geothermiecentrales in Den Haag Zuidwest en Centrum • Tenminste 2.000 woningen in Zuidwest aangesloten op duurzame energie

Fondskapitaal € 16.279.779 Subsidie € 3.618.500 EDdenhaag.eu

beschikbaar voor nieuwe leningen. De middelen werden gebruikt voor de twee warmteprojecten voor geothermie in Den Haag Zuidwest en Centrum. Bij geothermie gebruikt men warmte uit de diepe ondergrond. De geothermiecentrale aan de Leyweg is de eerste in de stad en sinds eind 2021 in gebruik. Hierop zijn tenminste tweeduizend woningen in Zuidwest aangesloten. Duurzame, schone en betaalbare warmte zorgt voor een betere kwaliteit van woningen.

Meer vraag naar financiering dan aanbod 23

INHOUD

VvE Duurzaamheidsfonds Den Haag

Impuls voor verduurzaming en onderhoud Een energiezuinige woning heeft een lagere energierekening en is comfortabeler om in te wonen. Het VvE Duurzaamheidsfonds van de gemeente Den Haag verstrekte tussen 2018 en 2022 leningen aan Haagse VvE’s (Vereniging van Eigenaren). Het betrof verenigingen met maximaal zeven appartementen die met het geld hun panden konden onderhouden en verduurzamen. Het doel was leningen te verstrekken om daarmee Haagse woningen duurzamer te maken.

Geen notaris nodig Met deze laagdrempelige financiering konden huiseigenaren (achterstallig) onderhoud laten doen. Bijvoorbeeld schilderwerk, reparaties van daken en goten, hang- en sluitwerk en het vervangen van balkons. Ze konden ook verduurzamen, zoals isoleren, ledverlichting aanbrengen of zonnepanelen laten plaatsen. De VvE’s konden kiezen voor verschillende looptijden voor de lening: 10, 15 of 20 jaar. Het ging om een onderhandse

Opbrengsten

26 VvE’s kregen lening voor verduurzaming

Projectkosten € 1.711.146 Subsidie € 684.458

lening zonder afsluitkosten; er kwam dus geen notaris aan te pas. Voor advies konden de huiseigenaren terecht bij de VvE Balie. Met het VvE-fonds werden 26 Haagse VvE’s voorzien van 29 afzonderlijke leningen voor verduurzaming van woningen in de periode 2018 tot 2022.

Laagdrempelige financiering voor VvE’s

vvefondsdenhaag.nl

24

INHOUD

Duurzaamheidsfonds VvE’s Den Haag II

Investeren in kleine VvE’s Het Duurzaamheidsfonds VvE’s Den Haag II werd in 2018 door de gemeente Den Haag in het leven geroepen met behulp van Europese middelen. Het richt zich op kleine VvE’s (Vereniging van Eigenaren) tot acht wooneenheden, die niet in aanmerking komen voor een lening vanuit het Nationaal Energiebespaarfonds (NEF). Den Haag telt het grootste aantal VvE’s van Nederland. In de stad zijn meer dan 22.149 VvE’s ingeschreven, met in totaal ruim 135.880 woningen. Per appartement kan de eigenaar minimaal € 2.500 en maximaal € 15.000 lenen. Het minimum leenbedrag per VvE bedraagt € 15.000. Het geld kan worden besteed aan (achterstallig) onderhoud eventueel gecombineerd met energiebesparende maatregelen. Dit aanbod op maat draagt bij aan verduurzaming van Haagse woningen en is een verrijking van eerdere stimulerende maatregelen.

Duurzaam onderhoud Dit specifieke project richtte zich op de toeleiding naar het Duurzaamheidsfonds VvEs. Er zijn in totaal 374 stimulerende

Opbrengsten

projecten uitgevoerd gericht op energie-efficiëntie. Het ging om 307 Meerjaren Duurzaam Onderhoudsplannen en 67 energiemaatwerkadviezen. De leden van de

• 307 Meerjaren Duurzaam Onderhoudsplannen • 67 Energiemaatwerkadviezen

deelnemende VvE’s kregen toelichting over de mogelijkheden om hun panden op

Projectkosten € 633.026 Subsidie € 253.210

woonlasten na uitvoering van de maatregelen.

vvefondsdenhaag.nl

het gebied van energie te verbeteren. Ook ontvingen ze informatie over mogelijke subsidies, andere financieringsmogelijkheden, besparingen en de verwachte

Aanbod op maat voor woningeigenaren in VvE’s 25

6

INHOUD

Innovatie stedelijk

26

INHOUD

Facade Service Application (FaSA)

Digitale tools voor gebouwinspectie Het innovatieve platform Facade Service Applicatie (FaSA) vernieuwt de vastgoedmarkt door de inzet van digitale tools als sensoren, drones en kunstmatige intelligentie. Het ontwikkelt technologie voor het herkennen van de staat van onderhoud van gebouwen. Vastgoed is een van de grote maatschappelijke thema’s van dit moment. Geschikte oplossingen voor de knelpunten blijven echter achter. Daarom werken Spotr, VMRG en Aeroscan samen. Concrete toepassingen zijn het herkennen van warmtelekken in gevels, justin-time onderhoud en het signaleren van doorhangende balkons. Dit waarborgt de veiligheid van bewoners.

Delen opgedane kennis FaSA realiseerde al enkele nieuwe producten en diensten met de inzet van drone-inspectie en kunstmatige intelligentie. Spotr biedt producten voor de inspectie van gebouwen op grote schaal. Aeroscan wint data in voor vastgoed. VMRG heeft onderhoudsconcepten voor onderhoudsbedrijven en gevelindustrie. Er is ook in verschillende vormen samen gewerkt met kennisinstel-

Opbrengsten

lingen (mbo, hbo en wo). Lesprogramma’s sluiten aan bij de marktvraag en academische kennis versnelt de innovaties. Gedurende de uitvoering, zijn teams of groepen

Innovatief platform met digitale tools voor onderhoud en verduurzaming van gebouwen

van studenten en afstudeerders betrokken bij de ontwikkelingen in het project.

Projectkosten € 4.392.127 Subsidie € 1.682.181

houd, levert deze innovatie ook een andere en efficiënte manier van werken op.

facadeserviceapplicatie.nl

Op die manier wordt aan studenten nieuwe, andersoortige perspectieven geboden bij het vinden van een baan. Voor bestaande werknemers in het vastgoedonder-

Oplossingen voor knelpunten in vastgoedonderhoud 27

INHOUD

Proeftuin op de Noordzee

Unieke testlocatie voor water, wind en stroming TU Delft sloeg de handen ineen met KPN, TNO, Sailing Innovation Centre, Watersportverbond, Svašek en gemeente Den Haag. Met de Proeftuin op de Noordzee wilden ze nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid op de Noordzee en in het havengebied aanjagen. Dit deden ze door innovaties op zee te stimuleren en te faciliteren. Er kwam een fysieke en digitale meet- en testlocatie in de Scheveningse haven voor het onderzoeken, verbeteren en demonstreren van nieuwe producten en diensten van mkb’ers en startups.

Publiek-privaat programma De Proeftuin bestrijkt een gebied van tien bij tien zeemijlen, voorzien van meetapparatuur en een data-infrastructuur om gegevens vanuit zee naar de wal te sturen voor verwerking en analyse. De uitzonderlijke omgevingsfactoren van water, wind en stroming maken deze proeftuin uniek in de wereld. De maritieme sector is in de Haagse regio een snel-

Opbrengsten

• Fysieke en digitale meet- en testlocatie gerealiseerd op de Noordzee • 4 onderzoeksprojecten uitgevoerd en 13 producten getest en opgeschaald

Projectkosten € 3.468.693 Subsidie € 1.387.477

groeiend cluster. Er is veel vraag naar slimme technologische oplossingen, innovatieve data-driven producten en diensten die inspelen op vraagstukken rond veiligheid, duurzaamheid, top- en breedtesport en consumentenbeleving. Het project was onderdeel van een breder publiek-privaat programma dat zich richtte op het vestigingsklimaat in de haven en aan de kust.

Snelgroeiende maritieme sector in Haagse regio

proeftuinopdenoordzee.nl

28

7

INHOUD

Innovatie regionaal

29

INHOUD

Proeftuin Delta Innovaties Zuid-Holland

Veilig wonen, werken en leven in deltagebieden Proeftuin Delta Innovaties Zuid-Holland was een project van de Technische Universiteit Delft (TU).. Het bood elf open fysieke proeflocaties voor technologisch onderzoek, fundamenteel of industrieel. Hier werden innovatieve prototypes, producten en diensten getest die bijdragen aan veilig wonen, werken en leven in deltagebieden. Er waren drie categorieën: urban delta, safe delta en smart delta. De proeflocaties stonden open voor meerdere gebruikers. Op transparante wijze was er toegang voor individuele mbo’ers en startups die een samenwerking aangingen met een kennisinstelling met mondiaal bereik.

Winst op meerdere terreinen Per innovatie werd een team opgezet waar ook studenten en onderzoekers van de TU Delft in participeerden. De nieuwe ideeën van ondernemers werden met hulp van de expertise van kennisinstellingen en hun contacten met afnemers en eindgebruikers ontwikkeld tot marktrijke innovaties. In totaal

Opbrengsten

Ondersteuning aan 86 ondernemers voor onderzoek, ontwikkeling en demonstraties van delta technologie

Projectkosten € 3.999.891 Subsidie € 200.000 Rijkscofinanciering Den Haag € 500.000 Rijkscofinanciering Rotterdam € 700.000 EFRO provincie Zuid -Holland

maakten 86 ondernemers gebruik van de proeftuinen. Naast ruimte kregen ze dus ook ondersteuning aangeboden voor technologisch onderzoek, ontwikkeling en demonstraties van producten op het gebied van deltatechnologie. Deze vraagstukken overstijgen vaak sectoren. Zo werd er op meerdere terreinen winst geboekt.

86 ondernemers maakten gebruik van 11 proeflocaties 30

INHOUD

UNIIQ: Proof of Concept fonds voor Zuid-Holland

Van concept naar veelbelovend bedrijf UNIIQ is een investeringsfonds dat zich richt op jonge bedrijven in de Proof of Concept (PoC)-fase. In deze fase laten ondernemers zien dat hun idee, technologie, theorie of aanpak in de praktijk haalbaar is. Vaak gaat het om een klein prototype of een experiment dat aantoont dat hun idee werkt, zonder volledige uitvoering. In 2016 werd UNIIQ opgericht door TU Delft, Erasmus MC, Leiden Universiteit en de regionale ontwikkelingsmaatschappij InnovationQuarter. In 2021 trad ook de Erasmus Universiteit toe. Zowel academische spin-offs als innovatieve starters zonder link met de universiteiten kunnen een aanvraag doen voor een converteerbare lening.

Technische en marktvalidatie Het gaat niet alleen om de technische validatie - werkend proto-

Opbrengsten

type, creatie en verificatie van commerciële concepten en intellectueel eigendom. Ook is er marktvalidatie: business plan, marktonderzoek, launching customers

57 jonge innovatieve bedrijven kregen kapitaal voor het valideren van hun product

(vroege kopers), etc. Door de middelen van Kansen voor West II kregen tussen 2016

Projectkosten € 20.460.408 Subsidie € 2.753.647 EFRO Zuid-Holland € 2.753.647 EFRO Rotterdam € 2.615.964 Rijkscofinanciering Zuid-Holland € 1.835.764 Rijkscofinanciering Den Haag

markt brengen en de meest risicovolle fase - van concept naar veelbelovend bedrijf

uniiq.nl innovationquarter.nl

en 2023 57 jonge innovatieve bedrijven in de PoC-fase ondersteuning bij het verkrijgen van kapitaal. Hierdoor konden ze hun unieke product sneller naar de - overbruggen.

Financiering in de meest kritische ontwikkelfase 31

INHOUD

Wings For Aid

Noodhulp voor moeilijk bereikbare rampplekken Bij humanitaire rampen willen hulpverleners zo snel mogelijk de slachtoffers in afgelegen gebieden kunnen bereiken. Bijvoorbeeld na overstromingen in Myanmar of Haïti, aardbevingen in Pakistan of Nepal, orkanen in Amerika en tsunami’s in Zuidoost-Azië. Ze willen mensen voorzien van de noodzakelijke hulpgoederen zoals water, medicijnen, voedsel en dekens. Wings For Aid is een logistiek systeem dat met onbemande vliegtuigen noodhulp kan afleveren in moeilijk begaanbare gebieden. Ze brengen pakketten rond waarmee veertig mensen twee dagen kunnen overleven. Veilig, betrouwbaar, accuraat en 24 uur per dag beschikbaar.

Prototype Voor het (door)ontwikkelen van Wings For Aid is betrokkenheid van de hele keten noodzakelijk: van technische partners en universiteiten tot overheden, bedrijfsleven en ngo’s. Met steun van Kansen voor West is er een prototype gemaakt: de MiniFreighter met ‘cargo dropping systeem’ op basis van

Opbrengsten

drone-technologie. Ook zijn er systemen, procedures en trainingscapaciteit voor noodhulpoperaties ontwikkeld. Daarnaast zijn er voorbereidingen gedaan voor het

(door)ontwikkelen prototype onbemand vliegtuig voor noodhulpoperaties

volgende ontwikkelingsstadium: marktintroductie. Nederland speelt op die manier

Projectkosten € 4.399.720 Subsidie € 750.000 EFRO Den Haag € 750.000 Rijkscofininanciering Den Haag

imago van stad van vrede en recht.

een belangrijke rol bij de innovaties rond onbemande luchtvaart en internationaal (luchtvaart)recht. Door de steun aan Wings For Aid bouwt Den Haag verder aan het

Logistiek systeem met onbemande vliegtuigen en unieke valdozen

wingsforaid.org

32

INHOUD

Valorisatie PowerPlane

Gamechanger voor hernieuwbare energie Ampyx Power (nu Mozaero) ontwikkelde een Airborne Wind Energy System (AWES). Daarbij maken ze gebruik van een innovatieve technologie voor het opwekken van energie uit wind. In plaats van traditionele windturbines op de grond verzamelen vliegtuigjes op grotere hoogte windenergie. Zo wordt hoge altitude wind benut die vaak sterker en constanter is dan de wind dichter bij de aarde. AWES wordt gezien als een gamechanger op het gebied van hernieuwbare energie. Ampyx Power werkte aan het ontwerp en de bouw van een op afstand bestuurbaar vliegtuig dat werd aangestuurd door robotica. Valorisatie PowerPlane ging verder onder de naam Project Valorisatie AP3.

Eerste afnemer Dit valorisatieproject leidde ertoe dat Ampyx Power kon toewerken naar een systeem dat voldoet aan de standaarden voor certificering van het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart (EASA in het Engels). Als eerste afnemer werd E.ON

Opbrengsten

Valorisatie van de PowerPlane met gebruikmaking van innovatieve productietechnologie

Projectkosten € 7.210.952 Subsidie € 2.026.221 EFRO Den Haag € 477.842 Rijkscofinanciering Den Haag

(nu RWE) aangetrokken. Ook werd private financiering gevonden om de bouw van AP3 af te ronden. Ampyx Power ging in 2022 failliet en heeft een doorstart gemaakt die leidde tot Mozaero.

Innovatieve techniek voor het opwekken van windenergie

mozaero.com

33

INHOUD

Composite Automation Development Center

Proeftuin voor composiet De TU Delft nam het initiatief voor de oprichting van de proeftuin Composite Automation Development Centre (CADC). In het CADC konden bedrijven aantonen dat hun geautomatiseerde proces ook werkt op ware grootte. Tegelijk deden kennisinstellingen onderzoek om de vragen die er leefden te kunnen beantwoorden. In de afgelopen 20 jaar is het gebruik van composieten sterk toegenomen en dit zal blijven groeien. Om de productie van composieten goedkoper te maken en grotere volumes en een constantere kwaliteit te kunnen leveren, is automatisering noodzakelijk. Hierdoor wordt het mogelijk nieuwe en grotere markten te betreden.

Innovatie meets wetenschap CADC was een uniek expertisecentrum op het gebied van intelligente productieprocessen van lichtgewicht materialen. De resultaten van academisch onderzoek en wetenschappelijke kennis van de TU Delft kwamen samen met innovatieopgaven van het bedrijfsleven. De samenwerking, die liep van 2017 t/m 2022,

Opbrengsten

Uniek expertisecentrum voor het testen van productieprocessen op ware grootte

Projectkosten € 12.735.123 Subsidie € 1.500.000 EFRO Den Haag € 918.512 EFRO provincie Zuid-Holland € 918.512 Cofinanciering provincie Zuid-Holland € 912.976 Rijkscofinanciering provincie Zuid-Holland

leverde meerwaarde op en versnelde de processen. Zo was er een pilot van Fokker voor het automatiseren van het boren van laminaatlagen in romppanelen voor vliegtuigen. Voor die tijd werd dit met de hand gedaan. Het doel van deze pilot was om te bewijzen dat deze taak ook door een robot kan worden uitgevoerd.

Testen van productieprocessen op ware grootte 34

INHOUD

Fieldlab Unmanned Valley Valkenburg

Kansen voor intelligente drones Intelligente robots - unmanned vehicles - spelen een steeds belangrijkere rol in onze economie en de impact op de samenleving groeit snel. Vooral het gebruik van drones neemt sterk toe. Innovatieve technologieën maken nieuwe toepassingen mogelijk binnen sectoren als land- en tuinbouw, bouw, inspectie, bewaking, veiligheid, transport, logistiek en de vrijetijdsindustrie. Fieldlab Unmanned Valley biedt een duurzaam testcentrum voor drones en andere onbemande toepassingen met innovatieve testfaciliteiten, passende infrastructuur, relevante expertise en resultaatgerichte partnerships. Het richt zich ook op het verbeteren van het ondernemersklimaat in Valkenburg (Katwijk) en de regio Zuid-Holland. Onder meer door het aantrekken van startups, spin-offs en door publiciteit. Naar verwachting groeien bedrijven die zich hier vestigen sneller door de kennis en onderzoeksresultaten van partners als TU Delft, IQ, TNO, ESA-ESTEC en Universiteit Leiden.

Opbrengsten

Europees epicentrum

Voormalige marinevliegkamp Valkenburg ontwikkeld tot Europese epicentrum voor onbemande en autonome technologie

Door dit project bouwt Unmanned Valley op voormalig militair vliegveld

Projectkosten € 6.507.340 Subsidie € 770.589 EFRO Den Haag € 770.589 EFRO provincie Zuid-Holland € 770.589 Rijkscofinanciering provincie Zuid-Holland € 770.589 Cofinanciering Provincie Zuid-Holland

De initiatiefnemers zijn ervan overtuigd dat dronetechnologie oplossingen biedt

Valkenburg (Katwijk) aan het Europese epicentrum voor onbemande en autonome technologie. Ze brengt kennis, vraag en aanbod samen vanuit de hele keten. voor hedendaagse vraagstukken op het gebied van energietransitie, personeelstekorten, logistiek, defensie, agricultuur en veel meer.

Bundeling van kennis, vraag en aanbod vanuit de hele keten

unmannedvalley.nl

35

INHOUD

H2Storage

Lichtgewicht oplossing voor zwaar vervoer Vervoermiddelen op diesel verdwijnen van de weg. Waterstof is de alternatieve brandstof voor zwaar transport. H2Storage ontwikkelde samen met het bedrijf Airborne lichtgewicht cilinders voor de opslag van waterstof (H2). Deze kunnen de zware stalen cilinders vervangen die tot nu toe in gebruik zijn. De lichtgewicht cilinders, gemaakt van hoogwaardig composiet, zijn bestand tegen zeer hoge druk. Dit materiaal blijkt al jaren effectief in de olie- en gasindustrie. Dit Nederlandse composiet kan op termijn worden toegepast in de lucht- en ruimtevaart en in zero-emissie bussen en vrachtwagens. Het biedt een unieke kans om een duurzame productielijn in Nederland op te zetten. Ook zorgt het voor kennis en banen in deze schone industrie. De cilinders bieden daarnaast groeikansen voor fabrikanten van bussen, trucks, vezels en hars.

Geslaagde haalbaarheidsstudie H2Storage bij Airborne laat zien dat het technisch en economisch

Opbrengsten

mogelijk is om met innovatieve Nederlandse composiettechniek zeer hogedruktanks geautomatiseerd te produceren. Dit biedt kansen voor de energietransitie

Ontwikkeling van lichtgewicht cilinders voor de opslag van waterstof

en de toekomstige opslag en het transport van (groene) waterstof. Hierbij is de

Projectkosten € 314.114 Subsidie € 124.117 EFRO Den Haag

Innovatie in de energietransitie door lichte cilinders voor waterstof

voornaamste doelstelling van de haalbaarheidsstudie bereikt.

h2storage.nl

36

INHOUD

H2Storage fase 2

Vervolg voor groene waterstof H2Storage fase 2 is de opvolger van het eerder genoemde project van H2Storage/Airborne. Nadat de haalbaarheidsstudie succesvol is afgerond, kregen de samenwerkingspartners opnieuw subsidie vanuit het programma Kansen voor West II. Het doel van de tweede fase was certificering van de lichtgewicht composieten tanks voor de opslag van waterstof (H2O) die eerder werden ontwikkeld. Om de tanks geschikt te krijgen voor opslag en het transport van waterstofgas wordt een cilinder ontwikkeld en getest voor opslag onder hoge druk.

Minder CO2-uitstoot Waterstof is onmisbaar in de energietransitie. In energie-intensieve industrieën helpt het de CO2-uitstoot te verminderen. H2Storage wil bijdragen aan innovaties voor grootschalige offshore productie en opslag van waterstof. Dit doen ze door het bedenken van concepten, het ontwikkelen van technologieën en het uitvoeren van praktijktests. Zo wordt er een installatie gebouwd op een olie- en gasplatform voor de kust van Den Haag

Opbrengsten

om groene waterstof te produceren. De waterstof wordt opgewekt uit duurzame elektriciteit gegenereerd door wind en zon.

Doorontwikkeling en certificering van de composieten waterstofcilinders

Projectkosten € 1.863.213 Subsidie € 456.724 EFRO Den Haag

Doel van fase 2: certificering van de composieten waterstoftanks

h2storage.nl

37

INHOUD

X-CRYPTO 7500

Safety first in mobiele communicatie AX-Systems ontwikkelt de X-Crypto 7500, een encrypted smartphone die voldoet aan de hoogste veiligheidsnormen van het ministerie van Defensie. Door het versleutelen van data wordt de privacy en veiligheid gegarandeerd. Het is belangrijk dat gevoelige informatie beter wordt beschermd. Dit voorkomt afluisteren, manipulatie van bewijs, spionage of onderscheppingen op mobiele of IoT-netwerken (apparaten die via het internet communiceren).

Geen backdoors Het unieke aan dit project is dat X-Systems en partners niet alleen de software maakte, maar ook de volledige hardware. Hiermee garanderen ze dat er geen ‘backdoors’ zijn. Dit zijn verborgen toegangspoorten in soft- of hardware waarmee bijvoorbeeld fabrikanten, overheden, geheime diensten of hackers op afstand toegang hebben tot een apparaat, zonder dat de gebruiker het weet. Het motto is ‘safety first’.

Opbrengsten

Het resultaat van dit project is dat X-Systems in Den Haag en Zuid-Holland een baanbrekend, hoog beveiligd mobiel communicatieplatform ontwikkelde.

Ontwikkeling van encrypted smartphone en hoog beveiligd mobiel communicatieplatform

Het is ontworpen voor gebruikers waarvoor het beschermen van data, locatie,

Projectkosten € 2.504.532 Subsidie € 990.412 EFRO Den Haag

praktijkervaring konden opdoen. Ook was het een doelstelling om leerlingen in

x-systems.com/x-crypto-smartphone/

communicatie en sleutels cruciaal is. Er was een duurzame samenwerking met Hogeschool Leiden waarbij stagiaires het mbo te stimuleren om te kiezen voor de cybersecurity-tak.

Hoog beveiligd mobiel communicatie­ platform in eigen beheer 38

INHOUD

Rotterdam The Hague Innovative Airport

Processen op luchthavens slimmer en efficiënter Een duurzame omgeving voor luchthavens. Dat was de insteek van het innovatieprogramma van de luchthaven Rotterdam The Hague Airport en de gemeente Rotterdam. De uitvoering werd ondergebracht in het Airport Technology Lab (ATL). Op deze proeflocatie konden alle partijen uit de kennisketen nauw samenwerken aan innovaties op het gebied van luchthavenprocessen en -management. Het doel was innovaties te versnellen en gereed te maken voor gebruik op de vele (regionale) luchthavens op de wereld. Het consortium van ATL bestond ook uit mkb-bedrijven en opleidingsinstellingen op academisch, hbo- en mbo-niveau. De ontwikkeling sloot naadloos aan bij het provinciale en regionale beleid. Het is eveneens bruikbaar voor andere mkb-ers, startups en onderwijs.

Digitalisering en kunstmatige intelligentie Op luchthavens neemt de digitalisering en het gebruik van kunst-

Opbrengsten

Digitale fieldlab infrastructuur met open data platform voor verbeterde luchthavenprocessen

Projectkosten € 5.062.908 Subsidie € 850.000 EFRO Den Haag Airport Technology Lab - Rotterdam the Hague Innovation Airport

matige intelligentie exponentieel toe. ATL legde het fundament voor de digitale fieldlab infrastructuur. Het consortium bouwde een open data platform waarmee gegevens van de luchthavenoperatie gericht en veilig kunnen worden gedeeld met samenwerkingspartners. Met de beschikbare data en het juiste IT-platform konden bedrijven nieuwe diensten en producten ontwikkelen en testen. De pilots kunnen leiden tot aantrekkelijkere, slimmere en efficiëntere processen voor next generation airports.

Innovaties voor next generation airports 39

8

INHOUD

REACT-EU stedelijk

40

INHOUD

Projectplan Energiefonds Den Haag C.V.

Duurzame, schone en betaalbare warmte Energiefonds Den Haag (ED) is in 2013 opgericht met als doel het energieaanbod in Den Haag en de provincie Zuid-Holland te verduurzamen. Het fonds investeert in projecten die een substantiële bijdrage leveren aan de transitie naar hernieuwbare energie. Dit zijn aardwarmte, biomassa, hernieuwbare of restwarmte. Hieronder vallen ook geothermiebronnen en aardgasvrije oplossingen. Het streven is een klimaatneutraal Zuid-Holland in 2040. De coronapandemie leidde tot een neerwaartse economische spiraal en vertraging van verschillende projecten.

Niet laten stilvallen Om de duurzame ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen niet op korte termijn te laten stilvallen, werden er REACT-middelen ingezet. De extra middelen zijn ingezet voor twee warmteprojecten voor geothermie in Den Haag Zuidwest en Centrum. De geothermiecentrale aan de Leyweg werd eind 2021 als eerste van de stad in gebruik genomen. Haagse Aardwarmte ontwikkelt en exploiteert de bron en levert via het warmtenet van Eneco warmte

Opbrengsten • Extra financiering aan geothermiecentrales in Den Haag Zuidwest en Centrum • Tenminste 2.000 woningen in Zuidwest aangesloten op duurzame energie

aan tenminste tweeduizend woningen in Zuidwest. Daarnaast werden middelen

Projectkosten € 4.140.000 Subsidie € 2.840.000

Ontwikkeling hernieuwbare energiebronnen mocht niet stilvallen

beschikbaar gesteld voor bewonersinitiatieven die op een duurzame manier energie opwekken. Duurzame, schone en betaalbare warmte draagt bij aan een betere kwaliteit van woningen.

EDdenhaag.eu

41

INHOUD

Aanpak Mariahoeve 100% transitieklaar

Eerste Haagse wijk naar schone energie Mariahoeve werd als eerste wijk in Den Haag voorbereid op de overstap naar schone energie. De woningvoorraad bestaat grotendeels uit panden in bezit van Verenigingen van Eigenaren (VvE’s). Huiseigenaren kregen van de gemeente ondersteuning bij deze transitie. Zo werden gebouwen geschikt gemaakt voor de overstap van het oude gasleidingennetwerk naar een schone warmtebron, zoals een warmtenet of een individuele warmtepomp. Een speciaal aanbod ontzorgde de VvE’s bij het nemen van beslissingen voor investeringen. Hierdoor zette de wijk in één keer een grote stap richting duurzaamheid.

Advies en maatregelen Het creëren van draagvlak onder bewoners is een belangrijke voorwaarde voor de bredere energietransitie. Als gevolg van het aanbod vroegen in Mariahoeve 67 van de 76 grote VvE’s een professioneel energiemaatwerkadvies aan. Op basis daarvan namen 58 VvE’s maatregelen om de warmte­

Opbrengsten

• Energie Maatwerk Advies voor 67 VvE’s • Verduurzamingsmaatregelen door 13 VvE’s • 58 VvE’s nemen maatregelen om warmtebehoefte te verminderen

Projectkosten € 519.608 Subsidie € 363.726

behoefte van hun gebouw te verminderen. 13 VvE’s, die eerder een Energie Maatwerk Advies hadden ontvangen, gingen aan de slag met het uitvoeren van verduurzamingsmaatregelen.

Grote stap richting duurzaamheid 42

INHOUD

HSD Academy

Digitale weerbaarheid en talentontwikkeling The Hague Security Delta (HSD) is het nationale veiligheidscluster. Driehonderd bedrijven, overheidsorganisaties en kennisinstellingen werken samen om het verschil te maken in de veiligheid van onze digitaliserende samenleving. Zo bouwt HSD een ecosysteem voor talentontwikkeling en kennisver­breding (upskilling) van het mkb in Zuid-Holland. Dit maakt het mogelijk om toekomstige digitale uitdagingen het hoofd te bieden. Daarvoor is een goedwerkende infrastructuur met kennis­ uitwisseling en innovatie een voorwaarde. Dit creëert banen en trekt bedrijven en talent aan. HSD Academy speelt in op de mogelijkheden van digitalisering voor herstel na de coronacrisis. Het stimuleert innovaties op dit terrein die anders niet van de grond zouden komen of zouden stilvallen.

Wegnemen risico’s De digitale transitie zorgt voor risico’s voor organisaties en systemen. De Academy verkleint deze door digitale vaardigheden te versterken. Zo ontstaan ook meer banen in cybersecurity. Het helpt het

Opbrengsten

Haagse mkb en de tuinbouwsector met digitale weerbaarheid en pakt het tekort

• 4 samenwerkingsverbanden gerealiseerd met o.a. Greenport West Holland en DTC Security • 1.245 bedrijven betrokken via evenementen van de HSD

aan cybersecurityspecialisten aan. Door opleidingen beter af te stemmen op de

Projectkosten € 1.227.866 Subsidie € 800.000

Crisisherstel door benutten mogelijkheden van digitalisering

arbeidsmarkt komen meer experts beschikbaar. Daarnaast verbond het project internationaal talent met werkgevers in de regio. Dit droeg bij aan economische groei en voorkwam stagnatie door personeelstekorten.

securitydelta.nl

43

INHOUD

Community Led Local Development Energietransitie

Groter draagvlak door eigenaarschap ‘Community Led Local Development - Energietransitie’ (CLLD-ET) had als doel samen met bewoners te werken aan de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Dit gebeurde in de Haagse Groene Energiewijken: Scheveningen, Mariahoeve en Zuidwest. De wijkgerichte aanpak voor de energietransitie bleek in de praktijk complex en weerbarstig. Er was veel onzekerheid over mogelijke oplossingen en de overgang op duurzame energie was niet voor alle bewoners een prioriteit. Daarom was het van belang om de transitie zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij andere opgaven in de wijk en bij de wensen van bewoners.

Koppelkansen Hiervoor gebruikte dit project de Europese aanpak CLLD. De focus ligt daarbij op het stimuleren van lokale initiatieven, het ontwikkelen van capaciteiten, het bevorderen van bewonersbetrokkenheid en het versterken van samenwerkingsverbanden. Door op zoek te gaan naar ‘koppelkansen’ en door de invloed en het eigenaarschap van de bewoners werd het draagvlak voor de

Opbrengsten

energietransitie vergroot. Zo werkte CLLD aan langdurig commitment en betrokkenheid van de wijk. De lokale actiegroepen (LAGs) in Mariahoeve, Scheveningen

15 projecten gerealiseerd

en Zuidwest maakten een eigen gebiedsstrategie en een actieplan waar vervol-

Projectkosten € 289.225 Subsidie € 202.458

‘CLLD-koepelorganisatie’.

gens in geïnvesteerd kon worden. De LAGs ontvingen ondersteuning vanuit een

Doel: langdurig commitment en betrokkenheid van de wijk bij verduurzaming 44

9

INHOUD

REACT-EU regionaal

45

INHOUD

MMOX Smart

Betrouwbare oplossingen voor cyberbeveiliging MMOX introduceerde met succes een schaalbare, betaalbare en begrijpelijke service op het gebied van cyber risico & security bij het mkb in Nederland. Deze dienst wordt inmiddels gebruikt door meer dan honderd klanten in de sectoren logistiek, handel, industrie, high tech, e-commerce en zakelijke dienstverlening. Innovaties die hierop aansluiten, werden helder in beeld gebracht.

Dreigingsprofiel MMOX ontzorgt het Nederlandse mkb bij veilige digitalisering door betrouwbare oplossingen voor cyberveiligheid toegankelijk te maken voor iedereen. Gebruikers krijgen de nieuwste technologie, monitoring, inzicht, gerichte adviezen, incident response en een verzekering. Alles is geïntegreerd op basis van cyber risico management en er geldt een NIS2-certificering (Europese richtlijn). De slimme software van het Cyber Defence Center staat tussen het internet en het bedrijfsnetwerk

Opbrengsten

Meer dan 100 klanten

Projectkosten € 773.436 Subsidie € 298.912

en bouwt een gedetailleerd dreigingsprofiel op. Het staat continu in verbinding met de servers en het supportteam van MMOX, waardoor er optimale bescherming is. Deze service is bewezen effectief en gebruikers betalen een vast bedrag per jaar.

Optimale bescherming door continue verbinding met servers en supportteam

mmox.nl

46

INHOUD

ILS Configurator

Eenvoudig digitaal samenwerken in de bouw De ILS Configurator is een online tool die opdrachtgevers, architecten, aannemers en andere bouwpartners helpt om eenvoudig een informatieleveringsspecificatie (ILS) op te stellen. Dit document legt vast welke informatie de verschillende partners over het betreffende bouwproject nodig hebben. Het is een waardevol hulpmiddel voor digitale samenwerking. Normaal gesproken is het opstellen van een ILS complex en tijdrovend, waardoor veel bedrijven er niet aan beginnen. De ILS Configurator werkt snel en is toegankelijk, ook voor mkb-bedrijven. Het vergroot de digitalisering van de sector en verlaagt kosten door het voorkomen van misverstanden en dubbel werk. Ook zorgt het voor efficiënte communicatie.

Brede steun Dit project werd uitgevoerd door het BIM Loket, onderdeel van digiGO, het platform voor digitaal samenwerken in de gebouwde omgeving. De ILS Configurator bouwt voort op eerdere

Opbrengsten

succesvolle initiatieven en heeft brede steun binnen de sector, zowel nationaal als internationaal. Inmiddels maken meer dan 1.300 bedrijven er gebruik van. Door

Meer dan 1.300 gebruikers

digitalisering wordt de bouwsector efficiënter en beter voorbereid op maatschap-

Projectkosten € 647.553 Subsidie € 286.610

renovaties en circulair materiaalgebruik. Ook maakt innovatie de sector aantrekke-

digigo.nl

pelijke uitdagingen zoals betaalbare en energiezuinige woningen, grootschalige lijker voor werknemers en ondernemers.

Waardevol hulpmiddel voor digitale samenwerking 47

INHOUD

Laagdrempelige GDPR/AVG Compliance voor mkb

Ondersteuning voor mkb in digitale markt Door de coronacrisis wilden veel mkb-ondernemers versneld online hun producten en diensten aanbieden. Daarvoor zijn diverse tools beschikbaar, zoals E-commerceplatforms, maar voldoen aan de complexe privacywetgeving (GDPR/AVG) vormt een grote drempel. Veel ondernemers beschikken niet over de juiste juridische expertise en vinden het lastig om correct om te gaan met digitale persoonsgegevens. LegalSite biedt hiervoor een laagdrempelige oplossing, waardoor mkb-bedrijven eenvoudig en juridisch gedekt de digitale markt kunnen betreden. Dit verlaagt de risico’s en maakt online ondernemen toegankelijker. Ook bieden ze sjablonen voor algemene voorwaarden, privacybeleid en andere juridische documenten die zijn opgesteld door experts.