RIS322594 Update uitfasering veen in potgrond en bodemmengsels

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert Barker Wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSB/10870054 RIS322594 Contactpersoon

Roeland Lelieveld Dienst

Dienst Stadsbeheer Afdeling

Programmabureau Duurzaamheid Telefoonnummer

14070 E-mailadres

Datum

roeland.lelieveld@denhaag.nl

25 augustus 2025 Onderwerp

Update uitfasering veen in potgrond en bodemmengsels

Geachte voorzitter, De gemeente gebruikt sinds enkele decennia een substraat dat grotendeels uit laagveen bestaat, aangevuld met compost en klei. Hoewel dit bijdraagt aan goede groeikansen voor bomen, kleven er ook aanzienlijke nadelen aan, zoals CO₂-uitstoot en de uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Daarom zijn pilots gestart met duurzamere alternatieven. In deze brief worden de volgende twee toepassingen toegelicht: 1. de toepassing bij bomen en plantvakken in de volle grond; 2. het gebruik van potgrond in bloembakken. Alvorens de pilots te beschrijven is het goed te benoemen wat de nadelen van laagveen zijn. Dit zijn de volgende: • Door de winning van laagveen en het gebruik daarvan gaat het veen oxideren, waarbij aanzienlijke hoeveelheden CO2 vrijkomen; • De hoeveelheid vrijkomend laagveen, dat nu vooral vrijkomt bij het bouwrijp maken van wegen en woningbouwlocaties, neemt steeds verder af. Het is een reële verwachting dat in de nabije toekomst hoogveen gewonnen zal moeten worden in verder weg gelegen landen, zoals de Baltische Staten. Veen of turf, de vorm waarin de gemiddelde consument veen kent, is niet op korte termijn hernieuwbaar, zeker niet voor laagveen; • Het ontgraven en transporteren van (laag)veen gaat gepaard met de inzet van veel machinerie en transportmiddelen, wat eveneens leidt tot emissies.

Gegeven deze nadelen is er reden om ons te bezinnen op een alternatief substraat. Een substraat waarbij de inzet van laagveen zoveel mogelijk wordt vermeden maar dat wel voldoende groeikansen biedt voor de aan te planten bomen, struiken en kruidenrijke vegetatie. 1. Pilot nieuw bodemmengsel op basis van houtige compost en biochar Samen met leveranciers van grond- en bodemmengsels en boomspecialistische bedrijven is onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om houtige compost – bij voorkeur afkomstig uit Den Haag zelf – als alternatief te gebruiken voor bodemverbetering bij bestaande bomen of de aanplant van nieuwe bomen. Het nieuwe mengsel dat is onderzocht bestaat grotendeels uit houtige compost aangevuld met bladcompost, klei en biochar. Bladcompost zorgt voor voedingsstoffen in de bodem op korte termijn. Houtig materiaal levert voedingsstoffen op langere termijn.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10870054

Klei bindt mineralen en voedingsstoffen, terwijl de toevoeging van biochar zorgt voor een goede balans en structuur van de bodem. Dit is essentieel bij bepaalde toepassingen zonder veen. Bij de inrichting van groenvakken zal ook moeten worden ingezet op het samenwerken met het bodemleven, waarbij we natuurlijke processen die de bodem opbouwen, zoals het actief inzetten van bodemleven en schimmels, stimuleren. Dit bodemleven moet met aangepast beheer worden gevoed. Behalve de verbetering van de bodemstructuur zorgt biochar ook voor een langdurige koolstofopslag in de bodem 1. Omdat het nieuwe bodemmengsel geen laagveen meer bevat dat elders wordt afgegraven, leidt het tot aanzienlijk minder CO2-uitstoot en uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Bovendien wordt door het gebruik van biochar juist langdurig CO2 uit de atmosfeer onttrokken. In onderstaande tabel staan de vergelijkende berekeningen van de CO2-uitstoot van het oude en het nieuwe mengsel: Nieuwe mengsel

Oude mengsel

Laagveen

Compost Klei

Premix (houtvezel/compost) Totaal CO2-uitstoot Biochar CO2-uitstoot minus langdurige C-opslag

Aandeel in mengsel ( %) 76% (waarvan 77,5% org. materiaal) 18,5% 5,5% (waarvan 6% org.materiaal) -

-

CO2-uitstoot per ton (in kilo) 775

Aandeel in mengsel (%) -

CO2-uitstoot per ton (kilo) -

185 0,33

23% (waarvan 6% org.stof) 77% (waarvan 40% org.materiaal)

1,38

-

960,33 960,33

10% van volume (24.,6 kg)

400

401,38 -90,3 311,08

In 2022 en 2023 heeft de gemeente gemiddeld 9.868 ton bodemmengsel per jaar gebruikt. Dit betekent dat door het gebruik van het oude bodemmengsel per jaar ruim 10.000 ton CO2 vrijkomt. Het volledig overstappen naar het nieuwe mengsel zou kunnen betekenen dat jaarlijks ruim 6.400 ton minder CO2-emissies per jaar vrijkomen. Dit komt grofweg overeen met de totale jaarlijkse uitstoot van alle gemeentelijke gebouwen en voertuigen (emissies van partners zoals HTM en leveranciers vallen hier niet onder). De kosten voor het nieuwe bodemmengsel zullen, na opschaling, naar onze huidige inschatting ongeveer € 60 per ton bedragen. In vergelijking met de prijs van het bestaande mengsel (ca. € 30 per ton) betekent dit een verdubbeling. Dit was zo in de pilot maar ondertussen is het verschil tussen de twee aanzienlijk kleiner geworden. De verwachte besparing is in totaal ruim 6.400 ton CO2 en dit komt neer op € 47 per vermeden ton CO2 op basis van de prijsstelling in de pilot.

1

zie ook Provincie Zuid-Holland, Technieken en kansen voor een koolstofpositieve economie 2040 (november 2023), p. 22

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10870054

Dit is een prijs die duidelijk onder het onlangs vastgestelde compensatiebedrag van € 100 per ton CO2 ligt. 2 Het is echter zo dat op dit moment nog onvoldoende van het vervangende mengsel op de markt is waardoor de overstap stapsgewijs kan plaatsvinden. Op basis van de resultaten van de pilot proberen wij toe te werken naar volledig turfvrije grond. Dit doen we als volgt: We zullen toewerken naar het in 2028 volledig turfvrij inkopen. We zetten nu in op het uitgangspunt dat nieuwe projecten nog slechts een minimale hoeveelheid veen aankopen en dat alleen doen indien er geen alternatief beschikbaar is. Voor plantvakken, in tegenstelling tot bomen in de verharding, is de overstap naar turfvrij beter op te vangen en zijn ook eventueel alternatieven zonder biochar mogelijk die ook minder hogere kosten hebben. Voor plantvakken wordt daarom gekozen om volgend jaar volledig over te stappen naar turfvrij. Bij nieuwe aanbesteding wordt veenloos als uitgangspunt gekozen. Hiermee wordt ook bijgedragen aan de Klimaatdeal ‘Stoppen met turf als bodemverbeteraar’ uit het Haags Klimaatakkoord. 2. Pilot turfvrije potgrond In 2022 is gestart met een pilot naar turfvrije potgrond voor gebruik in bloembakken. In 2023 is deze op grotere schaal getest op diverse locaties in de stad. De resultaten van deze verbeterde samenstelling zijn positief. Voor de bloembakken blijkt turf goed te vervangen.

Daarom zal hiervoor alleen nog turfvrije potgrond toegepast worden. Vervolgstappen van 1 & 2 1. Het veenloze en -arme substraat wordt als toepassing in de volle grond verder gemonitord en het wordt ook als mengsel uitgevraagd in het nieuw aan te besteden raamcontract grondleverantie en -acceptatie. Verder is het van belang dat dit veenvrije mengsel ook op grotere schaal geleverd kan worden, zodat het ook breder kan worden ingezet. Het zou daarbij ook wenselijk zijn wanneer de productie in de regio kan plaatsvinden. 2. De positieve resultaten van de pilot geven voldoende vertrouwen om de turfvrije potgrond te blijven gebruiken, zodat ook het effect op de langere termijn duidelijk wordt. Er wordt geen potgrond met turf meer ingekocht. Met vriendelijke groet, de wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu Robert Barker

2 Zie ‘Energiebesparingsbeleid 2024-2030 en klimaatcompensatie voor de gemeentelijke organisatie’, RIS319432.

3/3