RIS322564 Beantwoording SV Behoud cultureel erfgoed Manuskowski

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN

2 juli 2025 Ons kenmerk Onderwerp

Antwoord van het college op de vragen van de raadsleden de dames Van Basten Batenburg, Klokkenburg-Reedeker, Butt, Arp en de heren Sluijs, Partiman, Ahraoui, Mahmood en Smit, luidend: 'Behoud cultureel erfgoed Manuskowski'

OCW/10918251 RIS322564

De raadsleden de dames Van Basten Batenburg, Klokkenburg-Reedeker, Butt, Arp en de heren Sluijs, Partiman, Ahraoui, Mahmood en Smit hebben op 11 juni 2025 een brief met daarin zeven vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. In mei 1940 woonden ongeveer 17.000 Joden in Den Haag woonden. Meer dan dan 12.000 van hen werden vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook veel overlevenden keerden niet terug naar Den Haag. Met hen verdween het leven uit de Joodse buurt in de Haagse Binnenstad. Veel gebouwen zijn in de decennia na de oorlog gesloopt en veel historische plekken zijn onherkenbaar veranderd. Alleen plakkaten, hoog op muren, herinneren nog aan de ooit levendige Joodse buurt. Een van de weinige uitzonderingen, een overblijfsel uit de verdwenen Joodse buurt, is postzegelhandel Manuskowski. Een winkel die in 1925 is opgericht door Abraham Mozes Manuskowski. Manuskowski opende zijn zaak direct naast wat toen nog de Grote Synagoge was. Het huidige interieur van de winkel is nog nagenoeg identiek aan dat uit begin jaren vijftig, ontworpen en gemaakt door Co Brandes (1884- 1955). Het pand waarin de winkel is gevestigd, is op dit moment eigendom van Staedion.

De huidige postzegelwinkel heeft financiële problemen, waardoor dit laatste stukje Joodse geschiedenis in de wijk, mogelijk voorgoed uit Den Haag verdwijnt. 1.

Is het college op de hoogte van de financiële problemen van de postzegelhandel Manuskowski, die het voortbestaan van de historische waarde van het pand bedreigen? Graag een toelichting.

Het college is bekend met de financiële problemen van de postzegelhandel Manuskowski. 2.

Wat is de relatie van de gemeente met het pand, naast erfpacht? Is er in het verleden ooit subsidie vertrekt voor behoud (van de culturele waarde) van het pand? Zo ja, graag een toelichting over het doel van de subsidie en eventuele voorwaarden?

Het pand is in erfpacht uitgegeven aan Staedion. In het verleden is geen subsidie verleend vanuit de gemeente voor het behoud van de culturele waarde van het pand. 3.

Is het college het met de vraagstellers eens dat Manuskowski cultureel erfgoed is en van grote cultuurhistorische waarde is voor Den Haag? Zijn er afspraken gemaakt met verhuurder Staedion over het behoud van dit cultureel erfgoed? Zo ja, welke?

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10918251

Het college onderschrijft de cultuurhistorische waarde van Manuskowski voor Den Haag. Bij het Haags Gemeentearchief zijn stukken aanwezig waaruit de bijzondere culturele waarde van het gebouw van de postzegelhandel Manuszkowski aan de Wagenstraat 105 blijkt. Zo beschikt het Haags gemeentearchief van de bekende Haagse architect Co Brandes (166-01) over stukken betreffende de bouw van een postzegelvitrine van het pand Wagenstraat 105 voor de firma M.A. Manuskowski, 1953 (inv. nr. 200) en over tekeningen van de winkel met etalage en vitrine Wagenstraat 105 voor M.A. Manuskowski, 1937, 1945-1946, 1953 (inv. nr. 668). Er zijn geen afspraken gemaakt met Staedion over het behoud van dit cultureel erfgoed. Het college is echter bereid om in contact te treden met Staedion om te overleggen hoe dit cultureel erfgoed behouden kan worden. Bij de bespreking van de aanpak antisemitisme is gesproken over de wenselijkheid van een plek voor Joodse culturele leven en is tevens een motie aangenomen over een Joods Cultureel Kwartier (RIS 321881). Doel van de motie is om samen met de Haagse Joodse gemeenschap in overleg te treden met het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam om samen te werken aan een betere en aansprekende zichtbaarheid van de Joodse cultuur die Den Haag rijk was.

Het pand aan de Wagenstraat 105, waar Manuskowski in is gevestigd, zou een uitermate passende en geschikte plek zijn om deze twee doelen te combineren. Er is een initiatief ontstaan dat als uitgangspunt heeft om het van oorsprong Joodse karakter van het winkelpand te behouden, inclusief het originele interieur en om het pand in te zetten om het Joodse leven in Den Haag beter zichtbaar te maken voor het algemene publiek. Dit willen de initiatiefnemers onder meer doen door een permanente tentoonstelling over het Joodse leven in Den Haag in de afgelopen eeuwen, maar ook moet er plek zijn voor activiteiten zoals lezingen en bijeenkomsten die passen bij de Joodse identiteit. 4.

Is het college op de hoogte van dit initiatief? Is het college net als de vraagstellers van mening dat dit een unieke kans kan bieden om het cultureel erfgoed Manuskowski te behouden, om de historie van de Joodse buurt beter zichtbaar en beleefbaar te maken en ruimte voor nieuwe culturele ontmoeting te creëren waaraan behoefte bestaat?

Het college is op de hoogte van het initiatief en deelt de mening dat dit een kans kan bieden om het cultureel erfgoed Manuskowski te behouden. 5.

Is het college bereid om met de initiatiefnemers in gesprek te gaan over de realisatie van een dergelijk (historisch) cultureel centrum?

Het college is hiertoe bereid. Een eerste verkennend gesprek heeft reeds plaatsgevonden. Daarbij is gevraagd om een projectvoorstel, waarbij duidelijk wordt gemaakt hoe dit project uitvoering kan vinden. Inmiddels hebben we bericht ontvangen dat er mogelijk ook een ander Joods initiatief is voor deze plek. Uiteraard zijn we ook bereid met hen in gesprek te treden als zij ons daartoe verzoeken. Met betrekking tot beide initiatieven moet duidelijk gemaakt worden welke rol de initiatiefnemers van de gemeente en andere samenwerkingspartners verwacht. De gemeente heeft geen directe zeggenschap over het pand , maar kan uiteraard wel meedenken en bijvoorbeeld de initiatiefnemers koppelen aan Staedion of andere relevante partners. Mogelijk komen de initiatieven in aanmerking voor een subsidieregeling, zoals de regeling Verbinding en Antidiscriminatie.

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10918251

Om de uitwerking en ontwikkeling van dit initiatief kans van slagen te geven is het van groot belang dat het winkelpand Manuskowski, als de huidige uitbater stopt, beschikbaar blijft. 6.

Is het college bereid om met Staedion in gesprek te gaan om het pand, als de huidige winkel zijn activiteiten stopt, voor een bepaalde tijd beschikbaar te houden voor dit initiatief?

Het college zal in contact treden met Staedion om de mogelijkheden te bespreken het pand beschikbaar te houden. 7.

Is het college bereid deze vragen uiterlijk 1 juli te beantwoorden?

Ja. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

3/3