RIS322500 Bijlage Managementsamenvatting effect en procesevalutie Trias Pedagogica

Managementsamenvatting: Effect- en procesevaluatie van opvoeddebatten geïmplementeerd door Trias Pedagogica Aileen van Leeuwen and Amy-Jane Gielen

i

Managementsamenvatting: Effect- en procesevaluatie van opvoeddebatten geïmplementeerd door Trias Pedagogica Aileen van Leeuwen and Amy-Jane Gielen

ii

Over ICCT Het International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) is een onafhankelijke denktank die beleidsgericht onderzoek uitvoert naar radicalisering, extremisme en terrorisme. Ons uitgangspunt is dat gewelddadig extremisme effectiefst kan worden bestreden wanneer mensenrechten en de democratische rechtsstaat gerespecteerd worden. ICCT adviseert overheden, internationale organisaties en het maatschappelijk middenveld op het gebied van terrorismebestrijding. Wij kijken verder dan de enkel repressieve maatregelen en zien kansen in preventie. Belangrijke onderzoeksthema’s zijn dan ook de reïntegratie en rehabilitatie van voormalige gewelddadige extremisten zoals bijvoorbeeld teruggekeerde uitreizigers, intensivering van samenwerking tussen overheid en maatschappelijk middenveld, en het versterken van de weerbaarheid van gemeenschappen tegen radicalisering. ICCT fungeert als belangrijke schakel binnen het internationale netwerk ter bestrijding van terrorisme. Wij brengen deskundigen, beleidsmakers, en eerstelijnsprofessionals uit verscheidene sectoren bijeen en faciliteren een productieve samenwerking om gezamenlijk de impact van gewelddadig extremisme te verkleinen.

Over M&E Centre of Excellence ICCT streeft ernaar om evidence-based werken en Monitoring en Evaluatie (M&E) structureel te verankeren in de aanpak van radicalisering, (gewelddadig) extremisme en terrorisme. Om dit doel te bereiken heeft ICCT het M&E Centre of Excellence opgericht. Dit expertisecentrum versterkt de brug tussen kennis en praktijk via trainingen, onderzoek, externe evaluaties en strategisch advies. Het verbindt beleidsmakers, uitvoerders en financiers met als doel om een positieve evaluatiecultuur te bevorderen, transparantie en verantwoording te vergroten, en de impact van interventies inzichtelijk te maken én structureel te verbeteren.

iii

Managementsamenvatting

Managementsamenvatting In de gemeenten Den Haag en Zoetermeer zijn verschillende focusgebieden te onderscheiden in de preventie van negatieve polarisatie en radicalisering. Eén van deze focusgebieden zet in op het vergroten van maatschappelijke weerbaarheid. Hieronder vallen opvoedingsondersteuningsprogramma’s voor ouders, zodat zij inzichten en vaardigheden kunnen opdoen om hun kinderen weerbaarder te maken tegen onder andere radicalisering. De gemeenten Den Haag en Zoetermeer werken samen met de organisatie Trias Pedagogica (vanaf nu: Trias), die opvoeddebatten organiseert voor vaders en moeders met een migratieachtergrond. Hierbij wordt specifiek aandacht gegeven aan het betrekken van vaders, aangezien zij gemiddeld minder betrokken zijn bij de opvoeding dan moeders. Het programma bestaat uit een reeks van minstens zeven opvoeddebatten (vier basisdebatten en drie verdiepingsdebatten “Ontsporing en Vervreemding”) en een terugkomdag na vier tot zes weken. Na de planevaluatie1 van 2021, hebben de gemeenten Den Haag en Zoetermeer in 2024 aan het International Centre for Counter-Terrorism de opdracht gegeven om een onafhankelijke proces- en effectevaluatie uit te voeren. Deze evaluatie maakt gebruik van zowel kwalitatieve als kwantitatieve onderzoeksmethoden.

De data is verzameld onder betrokkenen (deelnemende ouders, werknemers en trainers van Trias en gemeenteambtenaren) in de periode van 1 september 2024 tot en met 8 januari 2025. Hieronder volgen de hoofdbevindingen per evaluatie.

Procesevaluatie De procesevaluatie laat zien dat Trias een effectieve wervingsstrategie heeft om diverse groepen ouders te bereiken in beide steden. Trias werkt intensief samen met sleutelfiguren, mensen die een centrale rol vervullen binnen buurthuizen, gebedshuizen, scholen, stichtingen of andere initiatieven, die toegang hebben tot bestaande netwerken waarvoor de opvoeddebatten relevant kunnen zijn. Deze sleutelfiguren peilen de interesse binnen de doelgroep en als er voldoende animo is dan organiseren zij de opvoeddebatten in samenwerking met Trias. De evaluatie identificeert vijf succes- en vijf faalfactoren (of uitdagingen) die van invloed zijn op de werving. Over het algemeen beoordelen de deelnemers de inhoud en uitvoering van de opvoeddebatten zeer positief. De betrokkenen van Trias en de gemeenten zijn ook positief over de implementatie. In de evaluatie worden enkele kernaspecten van de implementatie besproken, met daarbij wat goed en minder goed werkt. Een aantal goede punten is dat Trias maatwerk kan leveren om in te spelen op de specifieke behoefte van iedere groep, snel kan schakelen met de gemeente, en alle partijen goed met elkaar kunnen samenwerken. Daarnaast zijn de trainers zeer deskundig en wordt er gezorgd voor een goede aansluiting met de groep door te selecteren op taalvaardigheid, culturele achtergrond, ervaring en geslacht.

Een aandachtspunt is dat structurele terugkoppeling en evaluatie verbeterd kan worden. Aangezien Trias bezig is met een herziening van de doelstellingen, is het nuttig voor toekomstige evaluatie en terugkoppeling als de gemeenten en Trias allereerst in samenspraak bepalen welke (beperkte lijst met) kerndoelstellingen nagestreefd worden in 2025. Daarnaast kan Trias scherper zijn op de behoefte aan professionele vertaling en extra tijd bij gemengde groepen, als de trainer zelf niet kan schakelen tussen de diverse talen. Ten slotte bemoeilijkt de jaarlijkse onzekerheid over financiering de langetermijnplanning en uitbreiding van het project. Door deze punten mee te nemen, kan de implementatie en samenwerking verder worden versterkt, wat de impact en duurzaamheid van het project mogelijk vergroot. 1 Naomi van Stapele, and Olivia Bwalya, Plan Evaluatie: Weerbare Vaders [Plan Evaluation: Resilient Fathers] (Rotterdam: International Institute of Social Science, 2021).

1

Managementsamenvatting

Effectevaluatie Er werden zeven vooraf opgestelde doelen gemeten in de effectevaluatie. Het doel om een vertrouwensband en een sociaal netwerk te creëren waarop de deelnemende ouders kunnen terugvallen is volledig behaald. De algemene doelen rond ouderschap zijn grotendeels behaald. De opvoeddebatten hebben het bewustzijn over de rol van vaders in de opvoeding onder de meerderheid van de deelnemers vergroot en er was een positieve trend richting meer ouderbetrokkenheid, met name onder vaders. Ook de doelen van het verdiepingsdebat zijn grotendeels gerealiseerd. Het thema ontsporing en vervreemding werd bespreekbaar gemaakt binnen gezinnen en hun omgeving. Deelnemers leerden risico- en beschermende factoren van radicalisering herkennen en deden kennis op over het signaleren en melden van radicalisering. Ze vonden gesprekken over gevoelige onderwerpen met hun kinderen haalbaarder en voelden zich zekerder in hun communicatie. Deelnemers ervaren de opvoeddebatten als waardevol: ze bieden kennis en inzichten over opvoeding evenals ontsporing en vervreemding, versterken praktische vaardigheden, vergroten bewustwording en zelfontwikkeling, en creëren sociale verbinding en uitwisseling met andere ouders. De meeste deelnemers geven aan direct toepasbare tips gekregen te hebben en willen de opgedane kennis en vaardigheden blijven gebruiken.

Veelgenoemde gedragsveranderingen zijn betere communicatie met kinderen, meer ouderbetrokkenheid, bewuster opvoedgedrag en meer gesprekken over opvoedvraagstukken met de partner of anderen. Volgens de deelnemers zijn de drie belangrijkste werkzame elementen voor het grotendeels en volledig behalen van de doelstellingen de mogelijkheid om te leren van elkaar, de positieve en vertrouwde sfeer in de groep en het taalgebruik. Het afstemmen van huiswerkopdrachten op specifieke doelgroepen en het inbouwen van incheckmomenten bleken daarnaast cruciale werkzame elementen te zijn om gedragsverandering te bevorderen. De opvoeddebatten zijn een effectieve manier om ouders met een migratieachtergrond te bereiken en te equiperen met kennis en vaardigheden om voedingsbodems te verminderen en radicalisering vroegtijdig te kunnen signaleren. Volgens de planevaluatie draagt het versterken van weerbaarheid en opvoedingsvaardigheden van ouders – en vaders in het bijzonder – bij aan de weerbaarheid van kinderen tegen onder meer radicalisering. De planevaluatie concludeert bovendien dat de aanpak van Trias vooroploopt binnen Europa, en mogelijk wereldwijd, als het gaat om de preventie van radicalisering. Deze effectevaluatie ondersteunt die bevinding.

Aanbevelingen De evaluatie geeft diverse aanbevelingen voor Trias, met enkele suggesties voor de gemeenten. Meerdere aanbevelingen hebben betrekking op groepsdynamiek. Hierbij wordt onder andere voorgesteld om bij gelijke geschiktheid de voorkeur te laten gaan naar vrouwelijke trainers voor moedergroepen, te zorgen dat iedereen in zijn of haar moedertaal kan communiceren en deelnemers te stimuleren bij iedere sessie aanwezig te zijn. Een aantal andere aanbevelingen heeft betrekking op het verder bevorderen van gedragsverandering en lange termijn effecten. Bijvoorbeeld door een overzicht van effectieve, concrete huiswerkopdrachten te maken, en aanvullende ondersteuning of herhaalsessies te organiseren. Verder wordt voorgesteld om een strategisch plan te ontwikkelen voor uitbreiding, aanvullende verdiepende thema’s, doorontwikkeling van trainers en werving van nieuwe doelgroepen, zoals alleenstaande moeders en ouders zonder migratieachtergrond. Hierbij wordt de gemeenten geadviseerd om Trias structureler te verbinden met andere gemeentelijke afdelingen en initiatieven, zodat de opvoeddebatten breder ingezet kunnen worden. Ten slotte wordt aanbevolen om (laagdrempelige) monitoring en evaluatie te integreren in de methodiek van Trias.

2

International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) T: +31 (0)70 763 0050 E: m.e.centre@icct.nl https://icct.nl/Monitoring-and-Evaluation