RIS322456 Den Haag en de veiligheidssector

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

DSO/10898813 RIS322456 Contactpersoon

Branko van Loon Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

DSO Economie Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

18 juni 2025

branko.vanloon@denhaag.nl

Onderwerp

Den Haag en de veiligheidssector

Geachte voorzitter, Tijdens de NAVO-top op 24 en 25 juni 2025 in het World Forum zullen de ogen van de wereld op Den Haag gericht zijn. Als internationale stad van Vrede en Recht biedt dit moment een uitgelezen kans om ons unieke profiel te onderstrepen: een stad waar vrede, veiligheid, innovatie én ethiek samenkomen. Door geopolitieke ontwikkelingen in de wereld staan nieuwe investeringen in defensie, Europese strategische autonomie en economische veiligheid hoog op de agenda. Tegelijkertijd is het essentieel dat deze ontwikkelingen worden bezien in het licht van de internationale rechtsorde, ethische toetsing en maatschappelijke verantwoordelijkheid – kernwaarden die Den Haag kenmerken. Dit biedt een kans om de sterke Haagse sectoren te profileren voor een internationaal publiek. De gemeente Den Haag organiseert in dit kader op 23 juni het event ‘Securing the future, Innovation for Resilience’. ‘Securing the Future’ onderzoekt en demonstreert technologie die onze toekomstige veiligheidsbehoeften ondersteunt. Daarbij is nadrukkelijk aandacht voor de maatschappelijke impact, ethische vraagstukken en internationale rechtsbeginselen, in lijn met het DNA van Den Haag. In deze brief informeren we u over de actualiteiten op het gebied van veiligheid, de sterke punten en kansen voor Den Haag, en wat we gaan doen om die te verzilveren.

Verkenning De provincie Zuid-Holland en InnovationQuarter hebben, naar aanleiding van de geopolitieke ontwikkelingen, begin 2024 door adviesbureau Berenschot een verkenning 1 laten uitvoeren naar de rol die Zuid-Holland kan spelen in de Nederlandse defensie- en veiligheidsopgave. Deze verkenning concludeerde dat Zuid-Holland een belangrijke bijdrage kan leveren, aangezien de regio rond de 25% van de Nederlandse defensie- en veiligheidssector huisvest. Den Haag heeft hierin een belangrijk aandeel vanwege het profiel van Stad van Vrede en Recht, en de aanwezigheid van o.a. het ministerie van Defensie, NAVO, TNO, kennisinstellingen, en technologische bedrijven zoals RobinRadar, KVE Composites en SES Satellites.

1

Het rapport is niet openbaar gemaakt, maar de belangrijkste bevindingen zijn gepubliceerd op de website van InnovationQuarter:

https://www.innovationquarter.nl/defensie-industrie-sterk-in-zuid-holland-kansen-in-kaart-gebracht/.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10898813

Bedrijfsleven speelt sleutelrol bij versterking van veiligheid Om de Europese veiligheid te kunnen waarborgen en strategische onafhankelijkheid te creëren, wordt een groter beroep gedaan op de Nederlandse defensie- en veiligheidssector. Het kabinet heeft middelen vrijgemaakt door de NAVO-norm van 2% wettelijke te gaan vastleggen. Ondanks de 2% norm ontbreekt Nederland als relatief klein land het volume om onze defensie ‘traditioneel’ te versterken. Voor het creëren van een voorloperspositie ligt onze kracht daarom in technologische innovatie. Het bedrijfsleven en kennisinstellingen spelen hierin een belangrijke rol. Er wordt met name gekeken naar technologieën met dual-use potentie. Dat wil zeggen dat de producten zowel civiel als defensie- en veiligheidsgerelateerd kunnen worden ingezet. In 2021 was van de dual-use producten ongeveer 11% van de omzet van bedrijven in de provincie Zuid-Holland defensie- en veiligheidsgerelateerd. Het overgrote deel van de omzet is dus voor civiele activiteiten. Zuid-Holland beschikt over de technologische expertise die belangrijk is voor het moderniseren van de Nederlands defensie- en veiligheidssector en heeft kostenvoordelen ten opzichte van andere regio’s. Onze regio huisvest een kwart van deze sector en is verantwoordelijk voor een derde van de totale omzet.

Begin 2022 waren er ruim 1.000 bedrijven actief in de defensie- en veiligheidssector in Nederland, waarvan ongeveer 250 in de provincie Zuid-Holland. Bij deze bedrijven werken 47.000 fte, waarvan 11% direct aan veiligheidsopdrachten werkt. Het gaat specifiek om vijf kernclusters maritiem, aerospace, radar, quantum/AI en cybersecurity. Den Haag belangrijke schakel in veiligheid in Zuid-Holland Den Haag speelt een belangrijke rol in de Zuid-Hollandse veiligheidssector en is een strategisch centrum voor cybersecurity, internationale veiligheid en innovatie op het gebied van veiligheidstechnologie. De Haagse propositie zit ook op de ethische verantwoording van defensie en veiligheid. De stad huisvest tal van kennisinstellingen, bedrijven en overheidsinstanties die bijdragen aan de ontwikkeling van veiligheidsgerelateerde technologieën en strategieën, en de ethische kwesties daaromtrent. Haagse partijen werken daarin samen met partners en coalities in de regio, zoals ESA Estec, RHIA, TU Delft en Unmanned Valley. De veiligheidssector van Zuid-Holland en Nederland, en de recent aangekondigde investeringen in deze sector bieden kansen voor Den Haag. De onderwijs- en kennisinstellingen, o.a de Haagse vestigingen van de Universiteiten Leiden en de TU Delft, het Asserinstituut, de Haagse Hogeschool (HHS), ROC Mondriaan en InHolland roeren zich op het thema veiligheid.

Defensie en veiligheid staan deze dagen steevast op de agenda van verschillende overleggen. O.a. de HHS is door het ministerie van Defensie gevraagd om een minor voor reservisten te ontwikkelen, en het ROC Mondriaan kent bijvoorbeeld zogenaamde VeVa opleidingen (veiligheid en vakmanschap), waaronder de opleidingen tot grondoptreder. Sterke sectoren in Den Haag Den Haag huisvest een sterk ecosysteem van innovatieve bedrijven, kennisinstellingen en overheidsorganisaties die samenwerken aan oplossingen op het gebied van o.a. cybersecurity, veiligheid, high-tech en kunstmatige intelligentie. Door deze mix van gevestigde instituten en groeiende hightechbedrijven speelt Den Haag een sleutelrol in zowel nationale als internationale veiligheidsvraagstukken. Hieronder worden de belangrijkste sectoren die deze positie versterken belicht. 1. Cybersecurity & veiligheid Den Haag werkt al meer dan 10 jaar aan de ontwikkeling en versterking van het Haagse veiligheidscluster. Zoals in de Nederlandse Cybersecurity Strategie is weergegeven is de ambitie vanuit de Rijksoverheid om één fysieke samenwerkingslocatie in Nederland te creëren waar door verschillende partijen wordt samengewerkt op cybersecuritygebied.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10898813

Er wordt hard gewerkt om de Cyber Campus NL in Den Haag te realiseren. Er worden gesprekken met het ministerie van Defensie gevoerd voor deelname aan dit initiatief. Dit ‘House of Cyber’ zou enerzijds een belangrijke ontwikkeling zijn voor het veiligheidscluster en past goed binnen de doelstellingen van de gemeente en anderzijds helpt het de digitale weerbaarheid van Nederland te beschermen. • Den Haag is de kern van het Nederlandse cybersecurity-ecosysteem, met The Hague Security Delta (HSD) als toonaangevend veiligheidscluster; • Toonaangevende organisaties zoals Europol’s European Cyber Crime Center (EC3) en de NATO Communications and Information Agency (NCIA) zijn gevestigd in Den Haag en spelen een sleutelrol in internationale cyberveiligheid; • Samenwerkingen tussen bedrijven, kennisinstituten en de overheid zorgen voor geavanceerde oplossingen tegen cyberdreigingen; • Op het gebied van maritieme veiligheid speelt Den Haag met SeaSEC (Seabed Security Experimentation Center) een belangrijke rol. SeaSEC is gevestigd op de Campus@Sea in Scheveningen en werkt op innovatieve wijze aan een veilige infrastructuur in de Noordzee. Nederland doet daar experimenteel onderzoek met Denemarken, Duitsland, Finland, Noorwegen en Zweden om onderzeese infrastructuur te beschermen. Het gaat dan onder meer om pijpleidingen en kabels.

Onderzoekers experimenteren er met nieuwe apparatuur om de zeebodem te beveiligen. Het doel van het SeaSEC is om nieuwe technieken te ontwikkelen. Het moet overheden in staat stellen infrastructuur in de Noordzee en Oostzee tot op 30 meter diepte in de gaten te houden; • TNO is een belangrijk speler in de veiligheidssector: ze zetten hun kennis en technologie in om innovaties te creëren voor de veiligheid van Nederland, zowel fysiek als digitaal. TNO heeft haar hoofdkantoor en meerdere testfaciliteiten in Den Haag. 2. Groeiende Haagse (high-tech) industrie met dual-use Den Haag heeft al een sterke basis van bedrijven die producten ontwikkelen voor civiele toepassingen, maar die ook geschikt zouden kunnen zijn voor defensie- en veiligheidsdoeleinden. Dit valt onder de zogenoemde dual-use-industrie. Door het intensiveren van deze sector, door groei en uitbreiding van deze bedrijven te faciliteren, kunnen we bijdragen aan de nationale veiligheidsopgave, specifiek op het vlak van strategische autonomie. • Radartechnologie: Robin Radar Systems (gevestigd op TPY in Den Haag) speelt een vooraanstaande rol in het ontwikkelen van de Nederlandse radartechnologieën, met name voor dronedetectie. Robin Radar Systems is de laatste jaren snel gegroeid. De omzet steeg van € 10 naar € 50 miljoen in slechts een paar jaar. Met recente investeringen van o.a.

ABP is het plan verder door te groeien in binnen- en buitenland. TNO fungeert als een belangrijke kennispartner in dit cluster, met een onderzoeksinstituut voor radartechnologie in Delft. De toenemende vraag naar radartechnologie, vooral in combinatie met de opkomst van drones, biedt kansen voor verdere groei en innovatie binnen dit cluster; • Aerospace & satellietcommunicatie. Het ruimtedomein is nodig voor (1) communicatie, (2) monitoring en (3) navigatie. Zuid-Holland herbergt het kloppende hart van de Nederlandse lucht- en ruimtevaartindustrie. De aanwezigheid van kennisinstituten zoals TU Delft, TNO en delen van het Netherlands Aerospace Centre (NLR) draagt bij aan een innovatieve en dynamische omgeving. Bovendien spelen hubs zoals NL Space Campus, Unmanned Valley, Technology Park Ypenburg en TU Delft Campus een cruciale rol in het aantrekken van bedrijven en talenten uit dit cluster. SES bijvoorbeeld, gevestigd in Scheveningen, is een Europees bedrijf dat diensten aanbiedt op het gebied van verspreiding van televisiezenders, radiostations, data-overdracht, telefonie en toegang tot internet via diverse satellieten. SES biedt o.a. een alternatief voor de Amerikaanse Starlink-systemen. De EU wil niet afhankelijk zijn van Starlink, en zoekt daarom naar Europese alternatieven;

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10898813

• •

Chipindustrie: Hittech Multin is een fabrikant van gespecialiseerde machineonderdelen voor de chipindustrie en levert aan o.a. ASML; Composieten: KVE maakt innovatieve composieten voor de luchtvaartsector, defensie en machinefabrikanten. Airborne is gespecialiseerd in het digitaliseren van productieprocessen en fabriceert onderdelen voor de luchtvaartsector en marine.

3. Ontwikkeling en toepassing Kunstmatige Intelligentie In Zuid-Holland bloeit een dynamisch ecosysteem rond quantumcomputing en kunstmatige intelligentie. Initiatieven zoals Quantum Inspire en Quantum Delta-NL, in samenwerking met TNO, de TU Delft en het ministerie van Defensie, dragen bij aan de ontwikkeling van geavanceerde technologieën met toepassingen in veiligheid. Daarnaast is Zuid-Holland een hotspot voor AI-startups: een kwart van hen is gevestigd in de regio, waarbij bedrijven profiteren van een sterk kenniscluster met universiteiten en TNO, en de aanwezigheid van ‘s werelds grootste AI-netwerk in Den Haag. De Haagse Hogeschool onderzoekt momenteel de mogelijkheden voor een AI-campus. • Den Haag is als regeringszetel en politiek centrum in Nederland een belangrijke speler in de toepassing van AI-innovatie, met een sterk netwerk van startups en kennisinstellingen; • De stad maakt deel uit van Quantum Delta NL, een nationaal initiatief waarin ook de TU Delft en TNO actief zijn; • AI en quantumtechnologie hebben toepassingen in defensie en inlichtingen, bijvoorbeeld voor versleutelde communicatie en geavanceerde data-analyse. 4. Internationale veiligheidsorganisaties • Den Haag is de internationale stad van Vrede en Recht, waar internationale afspraken over vrede en veiligheid worden gemaakt, en gehandhaafd.

Tientallen internationale instellingen werken in Den Haag aan het bewaken van die internationale veiligheid, zoals de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW), het NAVO Communicatie- en Informatieagentschap (NCI Agency), Europol, Eurojust en het Centrum voor kunstmatige intelligentie en robotica van het interregionaal criminaliteits- en justitieel onderzoeksinstituut van de Verenigde Naties (UNICRI). In navolging van deze organisaties zijn ook vele nongouvernementele organisaties in Den Haag gevestigd, waaronder het instituut voor cyberveiligheid (CyberPeaceInstitute); • De sterke aanwezigheid van nationale, Europese en internationale instanties maakt de stad een logische hub voor defensie- en veiligheidsstrategieën; • Lokale bedrijven profiteren van korte lijnen met beleidsmakers en internationale partners. Raakvlakken met Europese plannen Op basis van de bovengenoemde onderwerpen zien we raakvlakken in Europa met name in de hoogtechnologische en dual-use sectoren, en niet in de ‘harde industrie’ van ammunitie- en artillerieproductie. Ook is het interessant te kijken welke verbindingen te leggen zijn met de startup en scale-up strategie.

Een eerste blik levert de volgende raakvlakken op: • Haagse dual-use sectoren radartechnologie, aerospace, en chipindustrie; • AI/Quantum/Cyber/electronic – Haags lidmaatschap Quantum Delta NL, cybersecurity cluster HSD; • Maritiem – SeaSec; • Drones & Counterdrone systemen – snel ontwikkelend innovatieveld, Den Haag bouwt profiel verder uit, o.a. door civiele proef met Nationale Politie uit te breiden.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10898813

De Haagse speerpunten sluiten goed aan bij Europese prioriteiten op het gebied van geavanceerde technologie en dual-use toepassingen. Door deze raakvlakken verder te benutten, kan Den Haag een strategische rol vervullen binnen het Europese veiligheids- en innovatiebeleid. Kansen voor de Haagse economie De veiligheidssector van Zuid-Holland en Nederland en de recent aangekondigde investeringen in deze sector bieden kansen voor Den Haag. De stad combineert (cyber)security, AI en internationale veiligheid, en bestaande hightech-sector, wat haar tot een uniek ecosysteem maakt. Dit vormt een sterke basis om groei in de dual-use sector te faciliteren. De nabijheid van de Nederlandse ministeries en internationale organisaties vergroot de kans op innovatieve projecten en contracten. We zien al beweging in die richting: TNO breidt de komende periode uit van 900 naar 1300 fte, met het zwaartepunt in Den Haag en op het thema veiligheid; een scale-up als Robin Radar heeft sterk behoefte aan ruimte voor uitbreiding; 's werelds grootste commerciële satelliet exploitant SES, met een belangrijk kantoor in Den Haag, doet mee met het Europese project IRIS² voor een multi-orbit constellatie van internet-satellieten. Als internationale stad van Vrede en Recht blijven wij in het bijzonder oog houden voor de ethische kaders waarin veiligheidsinnovatie plaatsvindt.

In Den Haag worden immers niet alleen technologische oplossingen ontwikkeld, maar ook fundamentele vragen gesteld over rechtvaardigheid, proportionaliteit en de bescherming van mensenrechten in het kader van veiligheid. Het is deze balans – tussen veiligheid en rechtsorde, tussen innovatie en ethiek – die Den Haag haar onderscheidende positie geeft. Het profiel van Vrede en Recht slaat primair terug op de internationale afspraken die door de jaren heen zijn gemaakt over vrede en veiligheid wereldwijd en de internationale rechtsorde die daaruit volgde en zich in Den Haag heeft gevestigd. We zijn daarmee de juridische hoofdstad van de wereld. Dat moet de kern blijven. De komende periode zullen we onder de noemer ‘veiligheid’ de samenwerking met de regio, onder andere met de provincie, InnovationQuarter, maar ook met het ministerie van Defensie, intensiveren. Door actief de vier genoemde sterke Haagse sectoren uit te dragen versterken de bestaande basis. We zullen deze sectoren zo goed mogelijk faciliteren o.a. op het gebied van ruimte, talent en toegang tot financiering. Op deze manier willen we een bijdrage leveren aan de Nederlandse en Europese opgave om onze veiligheid te kunnen waarborgen en strategische onafhankelijkheid te creëren. Met vriendelijke groet, De wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling

Saskia Bruines

5/5