RIS322389 Vaststellen Havenvisie Scheveningen 2025-2050

Datum

Ons Kenmerk

24 juni 2025

DSO/10894319 RIS322389

Voorstel van het college inzake Vaststellen Havenvisie Scheveningen 2025-2050 Het college legt de concept Havenvisie Scheveningen 2025-2050 voor aan de raad. De Havenvisie schetst een samenhangend ontwikkelperspectief om de ondernemende haven te behouden en te versterken. De samenkomst van ambities draagt evenwichtig bij aan alle kapitalen uit de blauwe economie: het bedrijfs-, natuurlijk, sociaal, creatief, cultureel en menselijk kapitaal. Het veelomvattende document is tot stand gekomen op basis van een uitgebreid participatieproces met bedrijven, bewoners, omliggende ondernemers, belangenverenigingen, kennisinstellingen en andere stakeholders. Ook is de inhoud het resultaat van integrale samenwerking tussen verschillende gemeentelijke afdelingen en diensten. De grondige analyses brengen op een transparante wijze het functioneren van de haven en havenbestuur in kaart; ruimtelijk, economisch, organisatorisch en programmatisch. Op basis van dit detailniveau zijn weloverwogen ambities geformuleerd. Bovendien biedt de documentatie een fundament voor verdere ontwikkeling van Scheveningen Haven. De Havenvisie doet een voorstel voor uitvoeringsprogramma. Na vaststelling van de Havenvisie wordt dit uitvoeringsprogramma nader uitgewerkt tot een jaarplan.

Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 24 juni 2025, besluit: I.

de Havenvisie Scheveningen 2025-2050 als richtinggevend kader vast te stellen;

II.

kennis te nemen van het daarvoor doorlopen participatietraject;

III. vast te stellen dat het uitvoeringsprogramma nog nader uitgewerkt wordt, waarbij prioritering van

acties en het vinden van onder andere de benodigde dekking plaatsvinden. Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van … De griffier,

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

De voorzitter,

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10894319

1. Inleiding Van oudsher is Scheveningen een werkhaven. Door de jaren heen heeft de haven een veelzijdiger karakter gekregen. Naast de oorspronkelijke vissershaven is het ook een zeiljachthaven, stadshaven, topsporthaven en zelfs woonhaven. Ook op zee manifesteert zich een grote dynamiek. De Noordzee is een bron van vis, maar er gebeurt inmiddels veel meer: zo biedt de zee ruimte aan grootschalige windmolenparken voor energieopwekking, zeewierboerderijen voor aquacultuur en zandwinningsgebied. Dit wordt ook wel de ‘blauwe economie’ genoemd. Scheveningen heeft de unieke positie om zich te ontwikkelen tot draaischijf van de blauwe economie in Nederland. De haven onderscheidt zich door de snelle toegang tot zee, de mogelijkheden voor experimenten op zee, en haar ligging tussen strand en stad. Bovendien is de rijke cultuurhistorie van de nog altijd actieve visserijsector overal zichtbaar. De symbiotische relatie tussen haven en stad en tussen kust en zee is de kern van het economisch potentieel van de haven. De blauwe economie functioneert optimaal wanneer zes kapitalen in balans zijn: • • • • • •

Economisch kapitaal: Stimuleren van maritieme bedrijvigheid en werkgelegenheid Natuurlijk kapitaal: Versterken van biodiversiteit en klimaatadaptatie Cultureel kapitaal: Koesteren van maritiem erfgoed en Scheveningse identiteit Sociaal kapitaal: Verbeteren van leefbaarheid voor omwonenden Creatief kapitaal: Ruimte bieden aan innovatieve maritieme technologie Menselijk kapitaal: Investeren in vakmanschap en onderwijsmogelijkheden

In de haven en op zee leiden de functiemix en uiteenlopende maritieme activiteiten tot grote ruimteclaims. Deze vragen om een doordachte ruimtelijke ordening. Bovendien hebben trends als klimaatverandering, zeespiegelstijging en veiligheidsvraagstukken en transities als de energie-, mobiliteits- en voedseltransitie invloed op de toekomst van de haven. De economische potentie, nieuwe ruimteclaims op zee en in de haven en trends en transities met aanzienlijke impact vragen om een weloverwogen gemeentelijke koers op ruimtelijk, programmatisch en bestuurlijk vlak. Scope Het plangebied voor de Havenvisie is aangegeven met het blauwe kader uit Figuur 1. Proces De Havenvisie is tot stand gekomen door intensieve participatie met bedrijven uit de haven, bewoners, omliggende ondernemers, belangenverenigingen, kennisinstellingen en andere stakeholders. Onderzocht is welke economische functies binnen deze sectoren het meest kansrijk zijn voor de Scheveningen Haven, hoe deze ruimtelijk kunnen worden ingepast en welke samenwerkingsverbanden daarvoor nodig zijn. Het jaar 2050 is daarbij de stip op de horizon. Dit alles is gebeurd aan de hand van expertbijeenkomsten en intensieve samenwerking met havenpartijen, de Wageningen Universiteit Research (WUR) en Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). Figuur 1. Plangebied Scheveningen Haven.

2/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10894319

Status De Havenvisie is een richtinggevend beleidsdocument, waarin verschillende aspecten van de (fysieke) leefomgeving samen komen. In de visie wordt een toekomstperspectief met daaruit volgende ambities geschetst. Hierop gebaseerd doet de Havenvisie een voorstel voor een uitvoeringprogramma, die na vaststelling van de visie kan worden gerealiseerd in het uitvoeringsplan. Om de ambities te verwezenlijken wordt een nieuwe governance-structuur met Programmabureau Havenbedrijf Scheveningen als centraal aanspreekpunt en coördinerende entiteit opgericht. Binnen het Programmabureau wordt gewerkt aan drie deelprogramma’s: 'Economisch cluster maritiem', 'Innovatie & Ontwikkeling' en 'Haven van de Toekomst'. De ambities voor de haven in deze Havenvisie sluiten aan bij de Haagse Omgevingsvisie, die in dezelfde periode als de Havenvisie wordt afgerond. De Havenvisie vormt een belangrijke bouwsteen voor de nog op te stellen Gebiedsvisie Scheveningen. 2. Doel Het doel van de Havenvisie is om de ondernemende haven te behouden en te versterken. We zetten in op kansrijke economische functies in een wisselwerking tussen werken, leren en innoveren. Dit geeft een impuls aan de omgevingskwaliteit van het gebied. Daarnaast streven we naar een harmonieuze mix van deze functies met bestaande woningbouw, horeca, recreatie, (top)sport en ook de (culturele) evenementen die de haven huisvest.

Bovendien dient de Wijkagenda Havenkwartier als een leidraad voor de belangrijkste opgaven voor de komende jaren, ten behoeve van leefbaarheid in de wijk. 3. Voorgeschiedenis en eerdere besluitvorming De ontwikkelingen in de haven gaan hand in hand met beleidskeuzes en plannen voor het gebied. In 2015 werd het bestemmingsplan vastgesteld, met als doel een aantrekkelijk woon- en verblijfsklimaat te realiseren. Dit bood ook ruimte voor momenteel lopende ontwikkelingen, zoals de woningbouwontwikkeling op het Norfolkterrein. In 2020 werd het Convenant Scheveningen Haven “een werkbare en leefbare haven” (RIS305850) gesloten door het college, de Bewonersorganisatie Havenkwartier en de Belangenvereniging Schevenings Havengebied. De belangrijkste doelen van dit convenant zijn het erkennen van het bestaansrecht van de havengebonden activiteiten, het ontwikkelen van een heldere visie voor de maritiem-economische betekenis van de haven en het verbeteren van de aansturing van de haven. De uitgangspunten voor de Havenvisie zijn gedefinieerd in het Havenconvenant, het Collegebesluit (RIS318234) en de Commissiebrief Voortgang en uitgangspunten Scheveningen Haven (RIS 318238): de Scheveningse Haven biedt ruimte voor de visserij, innovatieve Noordzee bedrijvigheid en offshore dienstverlening.

De zeilsport met evenementen blijft zoveel mogelijk bestaan naast de maritieme bedrijvigheid en behoudt een prominente plek als ‘Top Zeezeilhaven’. Er is in het nieuwe Omgevingsplan geen plek voor nieuwe ontwikkelingen op het gebied van horeca-, woon-, en short stay, voorwaarde hierbij is dat reeds bestaande formele kaders, overeenkomsten en afspraken gerespecteerd worden. 4. Participatie Met het participatieproces zijn ideeën, zorgen, wensen en ambities opgehaald bij bedrijven uit de haven, inwoners, belangenverenigingen, kennisinstellingen, omliggende ondernemers en experts op relevante thema’s. Dit is gedaan middels vijf verschillende participatietypen, tussen juli 2024 en mei 2025.

3/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10894319

1.

Stakeholderbijeenkomsten (7x): Doelgroep waren organisaties en bedrijven uit de haven en bewoners uit het Havenkwartier en van het Norfolkterrein. Hier werd veel input opgehaald over de werking van de haven en wensen van gebruikers. Ook konden deelnemers input leveren op de ambities en op de uitvoeringsagenda. 2. Expertsessies (4x): over de thema’s: Voedseltransitie, Offshore energie, Veiligheid in de haven en Energietransitie in de haven. Doel van de expertsessies was het ophalen van kennis van specialisten over thema’s die van toepassing zijn/worden op de haven, en die samen te brengen met kennis en ideeën van de havenbedrijven. 3. Meelezen (3x): De hoofdstukken zijn in concept en in vertrouwen gedeeld met de genodigden. Genodigden konden meelezen en feedback geven op de gedeelde hoofdstukken. In totaal zijn 163 opmerkingen opgehaald. 4. Inloopavond (1x): Een inloopavond is georganiseerd om bewoners en ondernemers die nog niet waren betrokken mee te nemen met de inhoud en het proces van opstellen van de Havenvisie. 5. Roadshow (2x): Aan het eind van het traject zijn 1-op-1 gesprekken gevoerd met bedrijven uit de haven om de ambities te bespreken, feedback op te halen, en zo de ambities aan te scherpen en er draagvlak voor te creëren.

Het participatieverslag met daarin uitgebreide documentatie van het participatieproces, de inbreng en wat daar wel en niet mee is gedaan, is te vinden in de bijlage. 5. Trends en ontwikkelingen De haven, zee en stad worden beïnvloed door verschillende trends en transities, die de blauwe economie een nieuwe betekenis geven. Deze hebben we in kaart gebracht door verschillende sessies te organiseren met bedrijven uit de haven, de bewonersvereniging, de ondernemersvereniging, experts en (gemeente)ambtenaren. De volledige Havenvisie belicht zowel de kansen als de beperkingen van de volgende trends en transities: 1. Energietransitie op zee en in de haven De inrichting van de Noordzee als hernieuwbare energiecentrale, zoals vastgelegd in het Klimaatakkoord, biedt kansen voor Scheveningen Haven. Maar de energietransitie zorgt ook voor veranderingen in de haven; bedrijven moeten (al dan niet noodzakelijk) overstappen op andere (energie)oplossingen, zowel op zee als in het water, de milieuzone wordt ingevoerd en nieuwe voorzieningen zijn nodig. Een grote uitdaging daarbij is de afgekondigde netcongestie. Het is momenteel een groot obstakel voor verduurzaming van vastgoed en dit verhindert ondernemers om hun bedrijfsactiviteiten uit te breiden. 2. Voedseltransitie Kern van de voedseltransitie is een verschuiving van dierlijke naar plantaardige eiwitten.

Duurzaam gevangen vis uit de Noordzee en zeevoedsel zoals zeewier spelen een belangrijke rol in deze transitie. Het ontwikkelen van productiemethoden die minder druk op natuur en milieu leggen, met oog voor circulariteit, passen binnen onze ambities. 3. Veiligheid op zee en in de haven We hebben steeds meer kritieke infrastructuur op zee waarvan Nederland afhankelijk is. Geopolitieke ontwikkelingen, een verslechterde veiligheidssituatie in de wereld en recente incidenten maken duidelijk dat veiligheid op zee van groter belang wordt. Daarnaast zullen safety en security in de haven verder moeten worden geborgd, daar hoort ook waterveiligheid bij.

4/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10894319

4. Mobiliteitstransitie De verstedelijkingsopgave en klimaatverandering vragen om andere vormen van mobiliteit. Lopen, fietsen en openbaar vervoer spelen een belangrijke rol in het vormgeven van de mobiliteitstransitie. De invoering van de milieuzone is een van de manieren om duurzamer transport te realiseren, en is voor iedereen een uitdaging. De bereikbaarheid en bruikbaarheid van de haven voor bedrijfsgebonden vervoer is een randvoorwaarde voor de economische activiteiten. 5. Ontwikkelingen in de scheepvaart De scheepvaartontwikkelingen richten zich op schaalvergroting en intraregionale samenwerkingen. Voor havenondernemers is het belangrijk daarop in te spelen. Daarom is het van belang te denken in waardeketens en de fysieke locatie van Scheveningen daarin. 6. Digitalisering Als laatste biedt digitalisering mogelijkheden voor de toekomst, op het gebied van bijvoorbeeld weersvoorspellingen, energietransitie op lokaal niveau (bijv. smart grids) en veiligheid. 6. Ambities De Havenvisie heeft het waardevolle en complexe geheel van Scheveningen Haven met activiteiten, ruimtebehoeften en uiteenlopende belanghebbenden in kaart gebracht. De samenkomst en kruisverbanden van kansen, opgaven, en randvoorwaarden die daaruit voortkomen hebben geleid tot de vijf uitgebreide ambitiekaarten. De volledige ambitiekaarten en toelichting zijn te lezen in de concept Havenvisie uit de bijlage.

1. Vis en voedsel uit de Noordzee: Met de toenemende ruimteclaims op zee is er de noodzaak en liggen er kansen voor een integrale aanpak voor duurzame visserij op de Noordzee, waarbij de visserij, het verbouwen van zeevoedsel, energieopwekking en natuur in samenhang dienen te worden ontwikkeld. 2. Maritieme en offshore innovatie Scheveningen Haven is met haar kleinschaligheid, mogelijkheden voor testen op water en nabijheid van kennisinstellingen gunstig gelegen voor het doen van onderzoek, testen en ontwikkelen van innovaties voor de maritieme en offshore-industrie. 3. Veiligheid op zee en haven Scheveningen heeft met haar strategische ligging aan de Noordzee en in de nabijheid van overheidsinstellingen, kennisinstellingen, SeaSEC, en de testfaciliteiten een goede uitgangspositie om bijzondere defensietaken op zich te nemen, maritieme technologieën te ontwikkelen en kleinschalige bedrijven in de veiligheidsbranche te huisvesten. Het versterken van het imago van Scheveningen als nichehaven voor bescherming van vitale infrastructuur biedt mogelijkheden voor de haven om zowel regionaal als (inter)nationaal belangrijke rol te vervullen. 4. Watersport hotspot Scheveningen Watersport als bedrijfscluster is wat betreft economische betekenis minder groot, maar het geeft juist die uniciteit aan Scheveningen die andere havens moeilijk kunnen bewerkstelligen.

Voor amateuristische en professionele zeilers (met het Topzeilcentrum) is de haven een belangrijke uitvalsbasis. Hierdoor is de haven van Scheveningen uitgegroeid tot hotspot voor grote, internationaal bekende zeilevenementen. Waar mogelijk wordt dit gecombineerd met culturele evenementen.

5/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10894319

5. Klimaatadaptieve en Leefbare Haven Alle ambities en gesignaleerde kansen hebben een klimaatadaptieve haven nodig om te kunnen slagen. Dat is een maatschappelijke verantwoordelijkheid, waarmee ook de leefbaarheid, de economische aantrekkingskracht en het imago van de haven versterkt worden. • Zeespiegelstijging vereist een proactieve en integrale aanpak van kustverdediging en havenontwikkeling. • De energievoorziening moet op orde zijn voor duurzame en productieve bedrijvigheid, zeevaart en vervoer. • Om bereikbaarheid en mobiliteit optimaal te organiseren worden een mobiliteit- en parkeerstrategie en een verkeerscirculatieplan opgesteld. • Toevoegen en het koesteren van groen waar mogelijk. In Figuur 2 staat de integrale ambitiekaart.

Figuur 2. Integrale ambitiekaart.

7. Governance-structuur De huidige aansturing van Scheveningen Haven is verdeeld over zeven verschillende gemeentelijke afdelingen. De coördinatie tussen de verschillende beleidsterreinen die de haven raken loopt momenteel niet optimaal. Bovendien ontbreekt een integrale visie op de ontwikkeling van het havengebied. Daarnaast hebben havenpartijen te maken met meerdere aanspreekpunten en governance structuren vanuit de gemeente. Ook voor het havenbedrijf vormt de huidige organisatie een knelpunt om beheer en initiatieven slagvaardig te kunnen uitvoeren.

6/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10894319

De ambities vragen om een proactieve houding van de gemeente én van onze havenpartners. Investeringen in tijd en middelen zijn noodzakelijk om vanuit deze gezamenlijke visie de haven van de toekomst te realiseren. Het Havenprogramma biedt een heldere, gecoördineerde aanpak:

● ●

Situatie zonder Havenprogramma: Ondernemers en bewoners ervaren soms een zoektocht naar het juiste loket, projecten worden sequentieel of geïsoleerd uitgevoerd, en er is een risico op vertraging en het mislopen van (Europese) subsidies of private investeringskansen. Situatie met het Havenprogramma: ○ Eén duidelijk aanspreekpunt – Het Programmabureau Haven: Dit bureau wordt het centrale, herkenbare punt voor alle havenzaken. Het zorgt voor een efficiënte doorgeleiding en coördinatie, waardoor vragen en initiatieven snel op de juiste plek belanden. ○ Gecoördineerde en integrale uitvoering: Projecten worden slim op elkaar afgestemd ("werk met werk maken"). Zo kunnen we de herinrichting van een kade direct combineren met vergroening, de aanleg van laadinfrastructuur en de verbetering van de openbare ruimte. Dit is niet alleen efficiënter, maar versterkt ook de integrale kwaliteit van het gebied. ○ Verbinden van fysiek, sociaal, ecologisch en economisch: Het programma koppelt fysieke ontwikkelingen (zoals vastgoed en infrastructuur) direct aan sociaal-economische en ecologische doelstellingen (werkgelegenheid, opleiding, innovatie, leefbaarheid, duurzaamheid). ○ Strategisch investeren en acquireren: Publieke middelen worden gericht ingezet om private investeringen te stimuleren en Europese subsidies succesvol te werven.

We gaan proactief op zoek naar kansrijke bedrijven en initiatieven die de haven versterken. ○ Focus op samenwerking en resultaat: Het Havenprogramma beoogt geen uitbreiding van het ambtelijk apparaat, maar een effectievere en efficiëntere inzet van bestaande expertise

○

en middelen, gericht op intensieve samenwerking met alle havenpartners en het boeken van concrete resultaten.

Figuur 3. Organogram Havenbeheer

7/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10894319

Deze programmatische aanpak is des te urgenter gezien de bedrijfsruimte die op korte termijn op de markt komt op de ontwikkellocaties in de haven (Norfolk, Noordelijk Havenhoofd, Dr. Lelykade, Visafslag). Deze locaties zijn momenteel de enige geschikte ruimtes om innovatieve maritieme bedrijvigheid te kunnen huisvesten. Het Havenprogramma stelt ons in staat de meerwaarde hiervan optimaal te benutten voor een economisch vitale, innovatieve en leefbare haven. Voor de komende drie jaar is een uitvoeringsprogramma opgesteld met prioritaire acties verdeeld over de deelprogramma's Economisch Cluster Maritiem, Innovatie & Ontwikkeling, en Toekomstbestendige Haven. Dit uitvoeringsprogramma bevat de noodzakelijke activiteiten om de visie op korte termijn te operationaliseren, het vertrouwen van partners te verzilveren en regie te houden op cruciale ontwikkelingen in de haven. Veel van deze acties zijn al opgestart en worden door bestaande programma's gedekt. In de komende maanden wordt dit uitvoeringsprogramma uitgewerkt tot een gedetailleerd jaarplan waarin per actie de concrete dekking, verwachte resultaten, planning en betrokken partners worden gedefinieerd. 8. Financiën Concrete investeringsbeslissingen worden pas genomen bij de vaststelling van de jaarplannen, waarin de uitgewerkte projecten met bijbehorende budgetten ter besluitvorming aan het college worden voorgelegd.

Dit vormt de basis voor de jaarlijkse planning & control cyclus van het havenprogramma. Veel grote investeringsbeslissingen, zoals over de aanleg van een kering, zeewaartse uitbreiding en grootschalige aanpassingen m.b.t. mobiliteit en energievoorziening, worden pas op de (middel)lange termijn verwacht. De Havenvisie, ondersteund door een concreet en realistisch uitvoeringsprogramma, markeert een nieuwe fase voor de Scheveningse Haven. Door nu gericht te investeren en de krachten te bundelen, leggen we het fundament voor een haven die niet alleen economisch vitaal en innovatief is, maar ook duurzaam en leefbaar voor de generaties die na ons komen. 9. Vervolg De organisatorische, bestuurlijke, programmatische en ruimtelijke ambities vormen een samenhangend ontwikkelperspectief. Om toekomstbestendige en breed gedragen havenontwikkelingen in te zetten dient de samenkomst van ambities evenwichtig aan alle kapitalen uit de blauwe economie bij te dragen: het bedrijfs-, natuurlijk, sociaal, creatief, cultureel en menselijk kapitaal. Dat vergt ook dat alle partijen in de haven zich scharen achter de Havenvisie, commitment tonen en gezamenlijk werk maken van de samenwerkingsagenda.

De ambities vergen acties van de gemeente, onder anderen het opzetten van werkgroepen en samenwerkingsverbanden, stimuleren van economische ontwikkelingen, verder intern en extern onderzoek, optimalisatie van de gemeentelijke organisatie, eventueel aanpassing van juridische kaders en uitvoering van fysieke maatregelen. Deze acties hebben echter alleen kans van slagen als ze gezamenlijk met havenpartijen en andere belanghebbenden worden opgepakt.

8/8