RIS322246 Bijlage
Tekst van het document
•
Position Paper Overgangsgebied Meijendel Den Haag - Wassenaar
Stadsduinlandschap
natuur & recreatie in stad & duinen
foto: NP Hollandse Duinen
colofon
opbouw
Stadsduinlandschap: natuur & recreatie in stad & duinen Position Paper Overgangsgebied Meijendel Den Haag-Wassenaar
datum: 7 mei 2025 opgesteld door: Abe Veenstra landschapsarchitect i.s.m. Tim de Weerd landschapsarchitect & Kees Vertegaal ecologisch advies in opdracht van: gemeente Den Haag, Dienst Stedelijke Ontwikkeling
•
conclusie ..... 3
•
aanleiding ..... 7
•
opgave ..... 9
•
analyse ..... 16
•
visie ..... 39
•
inspiratie voor uitwerking ..... 46
projectgroep: gemeente Den Haag gemeente Wassenaar drinkwaterbedrijf Dunea stakeholders: Staatsbosbeheer Nationaal Park Hollandse Duinen Landschapstafel Duin, Horst en Weide Stichting Hart voor Meijendel Stichting Duinbehoud Provincie Zuid-Holland
position paper overgangsgebied meijendel |
2
conclusie position paper overgangsgebied meijendel |
3
een uniek stadsduinlandschap Het overgangsgebied tussen de duinen van Meijendel enerzijds en Den Haag en Wassenaar anderzijds biedt de kans zich te ontwikkelen tot een uniek en aantrekkelijk stadsduinlandschap, waar natuur en recreatie hand in hand gaan. Het gebied kent een aantal grote uitdagingen. Er is sprake van een bijzondere situatie waarbij het stedelijk gebied direct grenst aan een waardevol natuurgebied. De duinen zijn van grote waarde als uitloopgebied in dit dichtbevolkte deel van de Randstad. Maar de natuurkwaliteit staat onder druk en maatregelen ter verbetering zijn noodzakelijk. In het stedelijk gebied grenzend aan de duinen ligt een groot aantal groengevan: versnipperd groen ...
bieden die tevens van belang zijn voor recreatie en natuur. Door deze groengebieden meer in samenhang met elkaar te brengen en beter te verbinden met de duinen ontstaan kansen voor zowel natuur als recreatie in het gebied. Dit position paper bepleit de vorming en versterking van een drietal robuuste groenclusters in de overgangszone met elk een eigen onderscheidend profiel, voortbouwend op de natuurlijke ondergrond en historische ontwikkeling: de Binnenduinrandzone, het Stadsduinbos en de Landgoederenzone. Door de verschillende deelgebieden beter met elkaar te verbinden, de natuurkwaliteit op een bij het gebied
Visiekaart
Binnenduinrand Uilenbos
Duindigt
naar: samenhangend stadsduinlandschap Telders
Landgoederen
St adsduinbos
position paper overgangsgebied meijendel |
4
grote projecten passende manier te versterken en aanvullend recreatief programma toe te voegen kan het bestaande groen beter benut worden en een meerwaarde voor natuur en recreatie opleveren. Het versterken van het recreatieve routenetwerk, door het ontwikkelen van aantrekkelijke en veilige doorgaande routes tussen de deelgebieden, draagt bij aan het realiseren van een recreatieve zonering door het te koppelen aan het afwaarderen van paden in kwetsbare gebieden voor natuur. Een aantrekkelijk recreatief netwerk draagt ook bij aan het terugdringen van het autoverkeer voor bezoek aan groen- en natuurgebieden. Minder autoverkeer in het overgangsgebied draagt bij aan een vermindering van de uitstoot op de natuur van Meijendel. Ook draagt het bij aan verbetering van de leefbaarheid in de stad en verkeersveiligheid voor fietsers en wandelaars. Het position paper pleit daarom voor het afschalen van de bestaande parkeervoorzieningen in en langs de duinen en sterkere inzet op openbaar vervoer en de fiets. Een samenhangende benadering van natuur en recreatie is van essentieel belang in dit gebied. Door een goede zonering kan zowel de natuur als de recreatie versterkt worden. Om dit effectief te doen is een aanpak op de schaal van het Stadsduinlandschap als geheel noodzakelijk.
Op een tweetal locaties binnen het overgangsgebied worden kansen gezien voor een substantiële impuls voor zowel natuur als recreatie. Aanbevolen wordt een verdere uitwerking voor: TNO-Uilenbos Rondom de locatie van TNO-Uilenbos kan een nieuw entreegebied tot de duinen worden gerealiseerd, door het transformeren van de huidige sportvelden tot een openbaar toegankelijk gebied met kansen voor aanvullend recreatief programma (natuurspelen, kleinschalige horeca, informatievoorziening). Door nieuwe aantrekkelijke routes worden bestaande verbindingen beter en logischer aan elkaar gekoppeld en kan ook de verbinding met de wijk Duinzigt worden versterkt en een hoogwaardig alternatief zijn voor een eerder geopperde poortfunctie bij het Royaardsplein in deze wijk.
De natuurkwaliteit kan hier verbeterd worden door het realiseren van nieuwe natuur op de huidige sportvelden, het plaatselijk ontwikkelen en versterken van duinbos en het creëren van een betere recreatieve zonering bij de naastgelegen Waalsdorpervlakte, waar sprake is van verstoringsgevoelige vegetatie. Duindigt De andere kansrijke locatie betreft renbaan Duindigt. In zijn huidige vorm zal de renbaan niet kunnen blijven voortbestaan. Er zal de komende tijd dan ook een transformatie gaan plaatsvinden. Vanuit dit position paper zien we dit als een uitgelezen kans om binnen de overgangszone een substantiële toevoeging voor natuur en recreatie te doen. Daarmee bieden we inspiratie voor de huidige plannen, aansluitend op de ambitie uit de structuurvisie om de strandwalvlakte te waarborgen als open en groen gebied.
Zowel vanuit natuur als recreatie is er met de toenemende bevolkingsgroei en de aanleg van nieuwe woonwijken dringend behoefte aan ruimte voor extra groen. Bij Duindigt ligt er een kans om dit op betekenisvolle manier te realiseren. Juist hier liggen er kansen om een ontbrekende schakel in het groene netwerk te realiseren. Natuurontwikkeling kan hier gepaard gaan met recreatieve voorzieningen met een vergelijkbare aantrekkingskracht als de huidige Vallei Meijendel, maar dan buiten de duinen zelf. De locatie kan zich daarmee als een nieuw poortgebied ontwikkelen zoals beoogd in het kader van het Nationaal Park Hollandse Duinen. Beide locaties (TNO-Uilenbos en Duindigt) bieden dus grote kansen maar zijn qua realisatie complex en afhankelijk van bereidwilligheid van diverse andere partijen. Het zal vragen om intensief overleg en doorzettingsvermogen. Niet makkelijk, maar wel de moeite dubbel en dwars waard vanwege de unieke kansen die zich hier voordoen. Stadsduinbos Op een wat kleinere schaal ligt er ook binnen het cluster Stadsduinbos een kans voor het toevoegen van nieuw recreatief programma in combinatie met de verdere ontwikkeling van de Internationale Zone en de daarmee samenhangende ambitie voor ongelijkvloerse kruisingen van het Telderstracé. position paper overgangsgebied meijendel |
5
kleine projecten Internationaal programma De stadsrandzone Den Haag-Wassenaar is tevens onderdeel van de internationale zone met diverse internationale organisaties, instellingen en ambassades. Een van de doelen uit de Gebiedsvisie Internationale zone (2019) is ‘de toegankelijkheid en buitenruimte versterken’. Uitgangspunt is ; de diverse parken en natuurgebieden beter te verbinden door ecologische verbindingen en recreatieve routes. De uitwerking van de stadsrandzone als overgangsgebied biedt ontwikkelkansen voor internationale organisaties. De belangen en ambities van rust, natuur en passend programma komen hier samen. De projecten in de stadsrandzone bieden ontwikkelkansen om het landschappelijk raamwerk te versterken in combinatie met internationaal programma.
Tegenover de ‘grote projecten’ die wellicht een wat langere adem vergen staat een aantal kleinere, meer concrete acties voortvloeiend uit dit paper waar op kortere termijn werk van gemaakt kan worden. Ze zijn in onderstaande lijst opgesomd. Oversteek Opheffen barrière werking infrastructuur door creëren verkeersveilige oversteekmogelijkheden. Bij voorkeur ongelijkvloers door een tunnel of fietsbrug. In eerste aanleg kan er soms ook een veiliger oversteek mogelijkheid gecreëerd worden door aanpassing van het wegprofiel. Aanbevolen wordt een quick scan naar: • • • • • • •
Benoordenhoutsweg: Laan van Clingendael – Haagse Bos Benoordenhoutseweg: Waalsdorperlaan Van Alkemadelaan: Klein-Zwitserland – Maurits Kiekpad Teldersweg: Scheveningse Bosjes – Ver-Huëllweg Van Alkemadelaan: Clingendael – Van Montfoortlaan. Laan van Nieuw Oost-Indië: Leidsestraatweg (Haagse Bos) Laan van Nieuw Oost-Indië: Zuiderpad (Haagse Bos)
Parkeren Afwaarderen parkeervoorzieningen in en langs de duinen om uitstoot van (fossiel) autoverkeer terug te dringen. Opheffen, verplaatsen of alleen te gebruiken door elektrische auto’s. Mogelijk in combinatie met aanvullende OV-diensten (pendelbus). Aanbevolen wordt een quick scan naar: • • • •
Zwarte Pad, Scheveningen Parkeerplaats achter TNO Vallei Meijendel, de Boerderij Parkeerterrein aan de buurtweg (Voorlinden) + sportcluster
Verhardingen Versmallen en vergroenen van wegen ten gunste van langzaam verkeer en afwaarderen van paden ten gunste van natuur. Kansen hiertoe nader te onderzoeken. Nu al in beeld: • •
• • •
Laan van Clingendael (versmallen en vergroenen) Wegen Scheveningse Bosjes (VerHuellweg, Gerbrandyweg, Duinweg: versmallen vergroenen en recreatief profiel) Trampadweg (verwijderen i.v.m. nieuw parallel fietspad Badhuisweg) Wandelpaden Scheveningse Bosjes (deels / plaatselijk afwaarderen i.v.m. creëren rustzones) Padenstructuur Waalsdorpervlakte (te onderzoeken i.v.m. verstoringsgevoelige natuur)
Natuurkwaliteit Verbeteren natuurkwaliteit bestaand stedelijke groengebieden door plaatselijk omvorming en aanpassingen in beheer. Met name door ontwikkelen van bloemrijk grasland is winst te behalen. Parkbos omvormen naar meer natuurlijk duinbos. Nader uit te werken in overleg met betrokken beheerders en ecologen. E.e.a. te verwerken in actualisatie beheerplannen. Routenetwerk Nader uitwerken routenetwerk met mogelijke upgrade van de hoofdroutes gericht op herkenbare routing, profiel en materialisering en veilige oversteekmogelijkheden. Te koppelen aan aandacht voor markering entrees groengebieden en vergroten recreatieve aantrekkelijkheid door koppeling met te ontwikkelen verblijfsplekken en (kleinschalig) recreatief programma. Haagse Toppers Nader uitwerken Rondje Haagse Toppers in het Stadsduinbos. Herstel uitzichtpunten, toevoegen recreatief / sportief programma en verbinden met een herkenbare routing. Sporttrack Nader uitwerken Sporttrack, Buitenplaatscluster. Duidelijk herkenbare sport-route als verbindend circuit met toevoeging van urban-sports voorzieningen, gekoppeld aan de diverse sportclubs in het gebied. position paper overgangsgebied meijendel |
6
aanleiding position paper overgangsgebied meijendel |
7
aanleiding mooie stad achter de duinen WASSENA AR
S C HEVENINGEN
Den Haag en Wassenaar grenzen met hun stedelijk gebied direct aan een bijzonder natuurgebied: Meijendel-Berkheide. Dit duinlandschap kenmerkt zich door hoge natuurwaarden en heeft een beschermde status als Natura 2000-gebied. De duinen zijn daarnaast voor veel bewoners een belangrijk recreatie- en uitloopgebied dat deel uitmaakt van hun leefomgeving. In het volle, verstedelijkte landschap van de Zuidvleugel zijn strand en duinen waardevol als ‘ademruimte’ voor de stad.
DEN HA AG
Stad en natuur zijn dus nauw met elkaar verbonden. Maar zowel vanuit ecologisch als recreatief oogpunt zijn er grote uitdagingen. De natuurkwaliteit van dit gebied staat onder druk, onder
andere als gevolg van stikstofbelasting en verstoring, en maatregelen ter verbetering zijn hard nodig. Tegelijkertijd neemt het aantal inwoners in de regio steeds verder toe en groeit de behoefte aan ruimte voor recreatie. De druk op de bestaande groene ruimte neemt daardoor steeds verder toe. Binnen dit spanningsveld richt dit position paper zich op de relatie tussen natuur en recreatie in het overgangsgebied tussen het natuurgebied Meijendel en het stedelijk gebied van Den Haag en Wassenaar. Het verkent de mogelijkheden om te komen tot een gecombineerde ontwikkeling van natuur en recreatie die recht doet aan de bijzondere waarden en kwaliteiten en tegelijkertijd een antwoord biedt aan de gestelde uitdagingen.
position paper overgangsgebied meijendel |
8
opgave position paper overgangsgebied meijendel |
9
opgave verbeteren natuurkwaliteit meijendel De natuurkwaliteit van het Natura 2000-gebied Meijendel-Berkheide staat onder druk. In het kader van het Programma Landelijk Gebied en op basis van de Natuurdoelanalyse Meijendel-Berkheide zijn de opgaven voor natuurherstel in beeld gebracht. Naast beheeropgaven, zoals de aanpak van exoten en het introduceren van meer dynamiek (verstuiving) in het gebied spelen er twee belangrijke kwesties in het gebied: • •
stikstof recreatiedruk
position paper overgangsgebied meijendel | 10
opgave stikstof Vrijwel het gehele Natura 2000-gebied heeft te maken met een overbelasting van stikstofdepositie. De hoge stikstofdruk leidt tot een toename van nutriënten en verzuring waardoor vooral kenmerkende droge duingraslanden (‘grijze duinen’) vergrassen en in kwaliteit afnemen en voor het gebied karakteristieke soorten zoals rozenkransje sterk achteruit zijn gegaan of, zoals de tapuit, geheel zijn verdwenen. Een groot deel van de stikstofdepositie komt letterlijk overzees ‘aangewaaid’ vanuit het buitenland en vanwege scheepvaart. Landbouw speelt ook een rol, maar in vergelijking met andere gebieden hier relatief bescheiden. Vallei Meijendel
van Alkemadelaan bron: Toetsbaar voorontwerp Zuid-Hollands programma landelijk gebied, 30 juni 2023
Voor de duinen geldt dat 15-25% van de stikstofdepositie afkomstig is van woningen, industrie en mobiliteit. In het zuidelijk deel van Meijendel zal dat naar verwachting relatief meer zijn vanwege de ligging t.o.v. de stad. Er lijkt een directe relatie tussen wegverkeer en plaatselijk zware overbelasting ter plaatse van de van Alkemadelaan en rond de Vallei Meijendel (bezoekerscentrum met parkeerterreinen). Dit dient verder onderzocht te worden.
position paper overgangsgebied meijendel |
11
bron: strava.com / heatmap (alle sporten)
opgave
Meijendelse slag
recreatiedruk Vallei Meijendel Entree Meijendelseweg
Het duingebied is een belangrijk recreatie- en uitloopgebied voor de bewoners van Den Haag. Vallei Meijendel vormt daarbij een belangrijke recreatieve bestemming in het duingebied met een bezoekerscentrum, horeca en speelvoorzieningen. De locatie is per auto (via Wassenaar) goed bereikbaar.
Zwarte Pad
Entree Waalsdorp
Scheveningen Entree Watertoren
centrum
De duinen worden verder vooral gebruikt om te wandelen, fietsen en te sporten (hardlopen, wielrennen). Het duingebied is maar voor een beperkt deel openbaar toegankelijk: ca 25% van het gehele gebied is onder voorwaarden het hele jaar opengesteld, nog eens 13% met een dagkaart. De rest is vanwege de functie als waterwingebied of defensieterrein afgesloten voor publiek.
Zeker op bepaalde tijdstippen wordt door gebruikers en beheerders een grote recreatieve druk in het gebied ervaren. Verwacht wordt dat deze druk verder toe zal nemen, ook gezien het groeiende inwonersaantal de komende jaren. Volgens prognoses van de gemeente, gebaseerd op concrete woningbouwplannen, zal de Haagse bevolking van nu ruim 563.000 richting 2030 groeien naar bijna 611.000. In 2040 wordt een populatie van tussen de 630.000 en 640.000 verwacht. Ook het toerisme zal naar verwachting verder groeien.
position paper overgangsgebied meijendel | 12
opgave overgangsgebieden Een van de maatregelen die in het kader van het Programma Landelijk Gebied wordt voorgesteld is het inrichten van zgn. ‘overgangsgebieden’.
Natura 2000
In de overgangsgebieden worden verschillende opgaven t.a.v. o.a. klimaat, biodiversiteit, en recreatie met elkaar verbonden en dragen met hun ontwikkelingen bij aan behoud en herstel van de Natura 2000-gebieden.
ov
erg
b e angsg
d e i ‘Overgangsgebieden zijn overwegend agrarische gebieden grenzend aan Natura 2000-gebieden. Deze gebieden leveren een bijdrage aan de gunstige staat van instandhouding voor behoud en herstel van de biodiversiteit in Natura 2000-gebieden. Systeemherstel is hiervoor noodzakelijk. Opgaven voor biodiversiteit, stikstof, klimaat, water en landbouw worden in de overgangsgebieden gelijktijdig aangepakt.’ bron:
werkgroep Overgangsgebieden Natura 2000
Wat dit gebied bijzonder maakt is dat de natuur direct aan het stedelijk gebied grenst. Juist in de randzone liggen hier verschillende grote en kleinere groengebieden die een belangrijke functie vervullen in de groenstructuur van de stad: zowel recreatief als ecologisch. Hier speelt een groot aantal plannen en ambities die gericht zijn op het versterken van de natuurwaarden en de recreatieve kwaliteit van het gebied.
position paper overgangsgebied meijendel | 13
opgave aansluiten bij bestaand beleid In dit overgangsgebied komt een groot aantal plannen, ambities en beleidsvoornemens samen die een directe relatie hebben met de gesignaleerde opgaven. Op gemeentelijk niveau zijn zowel in Den Haag als Wassenaar in diverse beleidsstukken ambities vastgesteld die zijn gericht op het verder versterken van de natuur- en groengebieden binnen de gemeenten. Daarnaast is er divers beleid gericht op het vergroten van de mogelijkheden en aantrekkelijkheid voor recreatie, sport en bewegen (zie o.a. “Breng Romantiek Terug - Visie op Westbroekpark en Scheveningse Bosjes met de Waterpartij”, 2017 en “Gebiedsvisie Internationale Zone”, 2019 ). Op regionale schaal is er een directe link met de ambities vanuit Nationaal Park Hollandse Duinen, gericht op versterking van de natuur in zowel de duinen als aangrenzend stad en achterland, versterking van de landschappelijke en cultuurhistorische gebiedsidentiteit en het creëren van een ‘gastvrij park’ door middel van aantrekkelijke routes, bestemmingen en een recreatieve zonering. Ook de ambities vanuit de provinciale erfgoedlijnen (o.a. Landgoederenzone en Atlantikwall) om het bijzondere erfgoed beter beleefbaar te maken sluit hier nauw bij aan.
Onderstaande punten beschrijven een aantal van de belangrijkste ambities zoals die geformuleerd zijn op gemeentelijk en provinciaal niveau: • • • • • • • • • •
behoud en versterken stedelijke groene hoofdstructuur verbinden van groengebieden verbeteren van de natuurwaarden (‘natuurinclusieve stad’) vergroten recreatieve aantrekkelijkheid (routes en voorzieningen realiseren van een recreatieve zonering (parkways en parkpoorten) stimuleren sport en bewegen verbeteren verkeersveiligheid wandelaars en fietsers aansluiten bij mobiliteitsbeleid, o.a. STOMP-principe beter beleefbaar maken en benutten erfgoed (landgoederen, atlantikwall) zorgdragen voor een goede waterkwaliteit (voldoen aan KRW)
position paper overgangsgebied meijendel | 14
opgave
Meijendel
ed
e
b
st
ie
d
Op basis van bovenstaande nadere duiding van de achtergronden komen we hiermee tot de volgende formulering van de opgave die we in dit position paper centraal stellen:
eli
jk ov rgan e
g s g
Het ontwikkelen van een ‘stedelijk overgangsgebied’ grenzend aan het Natura 2000-gebied Meijendel, dat bijdraagt aan behoud, herstel en versterking van de duinnatuur en in samenhang daarmee de groen-blauwe leefomgeving van de stad versterkt: toegevoegde waarde creëert voor zowel natuur als recreatie.
position paper overgangsgebied meijendel | 15
analyse position paper overgangsgebied meijendel | 16
analyse Om de kansen voor het ontwikkelen van een stedelijk overgangsgebied in beeld te krijgen is een analyse gemaakt die inzicht geeft in de huidige structuur van het gebied en de belangrijkste kwaliteiten en knelpunten duidt, vanuit de focus op natuur en recreatie.
position paper overgangsgebied meijendel | 17
analyse ondergrond MEIJENDEL WASSENA AR
jonge duinen ‘duinen en strandzanden’
SCHEVENINGEN
strandwallen
•
De duinen vormen een continue structuur langs de kust, waar de stad in de loop der eeuwen overheen gegroeid is.
•
Er is sprake van een herkenbaar patroon van strandwallen, strandvlaktes en jonge duinen in de stad.
•
Het (historisch) wegenpatroon en gebruik volgt deze landschappelijke structuur.
strandvlakte ‘zeeafzettingen’
DEN HA AG
historisch centrum Den Haag
position paper overgangsgebied meijendel | 18
1900
analyse landgoederen en buitenplaatsen •
Er is sprake van een karakteristieke structuur van landgoederen en buitenplaatsen gekoppeld aan de strandwallen
•
Sommige daarvan zijn verdwenen, maar diverse landgoederen zijn nog aanwezig als grote groengebieden in de stad, zoals : • Oostduin • Arendsdorp • Clingendael • Oosterbeek • Duindigt • Marlot • Zorgvliet
huidige situatie: veel landgoederen nog aanwezig position paper overgangsgebied meijendel | 19
buitenplaatsen
position paper overgangsgebied meijendel | 20
analyse
Vallei Meijendel n
d
reliëf •
Plaatselijk is er sprake van een markant reliëf, met hoge duintoppen; in Meijndel maar ook in de groengebieden in de stad.
•
Enkele groengebieden zoals de Nieuwe Scheveningse Bosjes en Hubertuspark zijn daarmee herkenbaar als voormalige duinlandschap.
•
De binnenduinrand is plaatselijk nog goed herkenbaar, met een scherp contrast tussen het reliefrijke duingebied en het vlakker achterland.
in
n
en
dui
nr
a
Waalsdorpervlakte
Nieuwe Scheveningse Bosjes
Belvedere
b
Hubertuspark
position paper overgangsgebied meijendel | 21
analyse duinbossen en -parken in de stad
1900
•
Tussen Scheveningen en Den Haag zijn duingebieden bebost en omgevormd tot parkgebieden (Scheveningse Bosjes, deel Hubertuspark).
•
Plaatselijk zijn duinen afgegraven (afzanderijen) en vervolgens bebouwd of omgevormd tot park (Westbroekpark, Waterpartij, deel Hubertuspark).
•
In het gebied liggen van oudsher diverse uitzichtpunten op de hoge duintoppen: Belvedères.
•
De groengebieden worden omringd door villlawijken waar de duinbossfeer doorloopt.
1935 position paper overgangsgebied meijendel | 22
stadsduinbos
position paper overgangsgebied meijendel | 23
analyse onderscheid in deelgebieden Op basis van de ondergrond en de ontwikkelingsgeschiedenis zijn er in het gebied 3 typen groengebieden te onderscheiden met elk een eigen karakter:
duinen
buitenplaatsen op de strandwallen
duinbossen en -parken
•
Duinen: de duinen als beschermd natuurgebied, direct grenzend aan de stad en onderdeel uitmakend van het grotere duingebied Meijendel-Berkheide dat zich uitstrekt richting Katwijk.
•
Duinbossen- en parken: de bos- en parkgebieden met plaatselijk markant reliëf in het stedelijk gebied tussen Den Haag en Scheveningen, geënt op de oorspronkelijke duingebieden.
•
Buitenplaatsen: reeks van landgoederen en buitenplaatsen op de strandwallen die zich uitstrekt in een langgerekte zone tussen Den Haag en Wassenaar.
position paper overgangsgebied meijendel | 24
natuur & groen kwaliteiten waardevolle duinnatuur meijendel
Natura 2000
Het gebied Meijendel-Berkheide bestaat uit waardevolle duinnatuur met o.a. grijs duin, waardevolle duinbossen en goed ontwikkelde duinstruwelen. Meijendel is een landelijke hotspot voor de nachtegaal. Het gebied heeft een beschermde status als Natura 2000 en NNN. Meijendel-Berkheide is een van de grotere duingebieden in Zuid-Holland en strekt zich uit richting Katwijk. Ten zuiden van Scheveningen liggen de kleinere duingebieden van Westduinpark en Solleveld.
NNN
Natura 2000 NNN NNN-nominatie verbindingszones hoofdboomstructuur
position paper overgangsgebied meijendel | 25
natuur & groen kwaliteiten
Monumentaal groen in wijken en stedelijke groengebieden
Waardevolle habitats in de grote groengebieden in de stad
waardevolle natuur in de stad
volwassen groen
De grote groengebieden in de stad zijn waardevolle habitat voor verschillende soorten: zoals o.a. bosvogels als boomklever, groene specht, bosuil en glanskop, eekhoorn, vos en stinzenplanten (buitenplaatsen). Een belangrijk deel van de grote groengebieden heeft een beschermde status als NNN (Zorgvliet, Clingendael, Duindigt, Haagse Bos).
Het gebied kent een rijk verleden dat zich plaatselijk weerspiegelt zich in de aanwezigheid van opvallend veel beeldbepalend (soms ook monumentaal) groen in de vorm van fraaie oude lanen en solitaire bomen; zowel in de parken, de landgoederen als in de wijken. Groen heeft hier tot volle wasdom kunnen komen.
De stedelijke groengebieden vormen tezamen een verbindende structuur tussen de duinen aan weerszijden van de stad. Deze is op gemeentelijke niveau verankerd in een vastgestelde Stedelijke Groene Hoofdstructuur, die naast de natuur- en groengebieden ook ecologische zones en de hoofdboomstructuur omvat.
Groene specht
Karaktertistieke beplanting buitenplaatsen: stinzenflora position paper overgangsgebied meijendel | 26
natuur & groen uitdagingen
stikstofdepositie binnen Meijendel (zie p7)
stikstofproblematiek
44
Va n
Al
aa
n
L
h sc
d an
R
ou
14
Be
o no
rd
h en
eg ew s t
N
eg rsw lde
Te
st ji k
0
el
44
ad
ra
eid
N
ke m
eg sw g in
eg w at
-N
Zoals bij de opgave al aangeven staat de natuurkwaliteit en biodiversiteit van de duinnatuur in Meijendel-Berkheide onder grote druk door te hoge stikstofdeposities. Voor zover deze effecten uit de directe omgeving komen hangen ze met name samen met de uitstoot vanuit woongebieden in de directe nabijheid en autoverkeer en parkeren direct langs en in de duinen, zoals o.a. de van Alkemadelaan en de Meijendelseweg. Uitdaging voor het overgangsgebied is de stikstofdepositie vanuit de directe omgeving zoveel mogelijk te beperken, door terugdringing van het autoverkeer.
position paper overgangsgebied meijendel | 27
natuur & groen uitdagingen
groen gearceerd: de optelsom van Natura 2000, NNN, landgoederen, parken en groengebieden
versnippering
44
Va n
Al
aa
n
L
h sc
d an
n ui
D
ou
eg ew s t
14
Be
o no
rd
h en
di
R
N
Te
eg rsw lde
gt
st ji k
0
el
44
ad
ra
eid
N
ke m
eg sw g in
eg w at
-N
De oorspronkelijk samenhangende landschaps-ecologische structuren van duinen en landgoederenzone zijn in de loop der tijd doorsneden door steeds grootschaliger infrastructuur. Oorspronkelijk grotere gebieden zijn daarmee versnipperd geraakt in meerdere kleinere eenheden die onderling slecht verbonden zijn. Grote, drukke wegen door het gebied vormen daarbij forse barrières. Vanuit het huidige netwerk van groenen natuurgebieden en ecologische verbindingszones valt op dat met name rondom Duindigt schakels lijken te ontbreken. Uitdaging voor het overgangsgebied is het verder versterken van het natuurnetwerk met goede verbindingen tussen de bestaande natuurgebieden zowel binnen als buiten het stedelijk gebied.
position paper overgangsgebied meijendel | 28
natuur & groen uitdagingen beperkte natuurkwaliteit stedelijk groen
Professor B.M. Teldersweg vormt een grote barrière in de Scheveningse Bosjes.
Laan van Alkemade vormt een harde barrière naar de duinen.
Onvriendelijke oversteek van de de Laan van Clingendael naar het Haagse Bos.
De potentie van de natuurlijke ondergrond wordt te weinig benut
Vanuit ecologisch oogpunt is het stedelijk groen te veel ingericht als stadspark. De potenties van de natuurlijke ondergrond worden plaatselijk nog onvoldoende benut. Kansen liggen er met name voor de ontwikkeling van bloemrijk (duin)grasland, poelen, nat bloemrijk grasland, structuurrijk bos en gevarieerde bosranden. De uitdaging voor het overgangsgebied ligt in het beter benutten van de ecologische potentie van de bestaande stedelijke groengebieden om zo de natuurkwaliteit verder te vergroten.
verstoring Met een stad als Den Haag om de hoek is de recreatieve druk op de duinen groot. Plaatselijk leidt dit tot verstoring van de natuur. Hierbij gaat het o.a. om verstoring van broedvogels en andere soorten zoals ree, aantasting van vegetatie door (over)betreding en extra stikstofemissie door auto’s van bezoekers tot diep in gebied. Ook in de stedelijke groengebieden is de recreatieve druk soms (te) groot. De uitdaging voor het overgangsgebied schuilt in het realiseren een recreatieve zonering en een geleiding van recreatief gebruik waarmee de meest kwetsbare delen binnen de natuur- en groengebieden worden ontzien. Daarnaast kan de realisatie van extra groen bijdragen aan ontlasting van de bestaande gebieden.
position paper overgangsgebied meijendel | 29
golf
Vallei Meijendel
landgoed
recreatie kwaliteiten
strand
ontoegankelijk (Dunea) ontoegankelijk (Defensie)
De noordrand van Den Haag kenmerkt zich door een groot aantal, deels omvangrijke groengebieden die tezamen een stevige groenstructuur vormen met een belangrijke recreatieve functie. Er is sprake van een grote variatie aan type groengebieden, zowel qua gebruik (intensief-extensief) als qua sfeer (natuurlijk-cultuurlijk). Naast parken en landgoederen zijn er plaatselijk ook opvallend veel sportvelden aanwezig in de noordrand. Een belangrijke recreatieve ‘hotspot’ in het gebied is de Vallei Meijendel in het duingebied ter hoogte van Wassenaar. Op deze populaire, met de auto bereikbare locatie zijn een bezoekerscentrum, horeca en speelvoorzieningen te vinden. Het vormt tevens een startpunt voor diverse wandelroutes door het gebied. Recreatief-toeristische trekkers binmem het gebied zijn beperkt tot Madurodam en Museum Voorlinden.
sport
schietbaan sport
robuust groen in de stad
Museum Voorlinden
golf
sport
camping
renbaan park
Madurodam
landgoed
parkbos begraafplaats
bos volkstuin
sport
position paper overgangsgebied meijendel | 30
recreatie kwaliteiten rijke historie
historisch wegenpatroon
Atlantikwall
oude kern
historisch wegenpatroon
buitenplaatsen en landgoederen op de strandwallen
Het gebied kenmerkt zich door een rijke historie en herbergt verschillend waardevol beleefbaar erfgoed. Zo zijn er de fraaie buitenplaatsen als Clingendael, Duindigt, Arendsdorp en Oostduin en historische architectonisch rijke (groene) wijken. Ook liggen er binnen het gebied diverse resten van de Atlantikwall; de Duitse militaire verdedigingsstructuur zoals die zich in de Tweede Wereldoorlog langs de Europese kust uitstrekte.
Atlantikwall
historische waterlopen
molenbiotoop molenbiotoop oude kern
position paper overgangsgebied meijendel | 31
Atlantikwall: Seyss-Inquart bunker
Watertoren Scheveningen
Kasteel de Wittenburg
De ‘72 trappetjes’
Atlantikwall: Seyss-Inquart bunker interieur
Clingendael
Ver Huellbank, Scheveningse Bosjes
Architectonisch rijke historische wijken position paper overgangsgebied meijendel | 32
recreatie kwaliteiten de binnenduinrand tekent zich plaatselijk scherp af scherp contrast
hoge toppen
afzanderij
afzanderij
groot hoogteverschil tussen Klein Zwitserland en van Alkemadelaan
markant reliëf In het gebied is er sprake van opvallend en plaatselijk on-nederlands reliëf, samenhangend met de oude duinen. Markant zijn de oude duintoppen zoals die binnen de parkgebieden van o.a. de Scheveningse Bosjes zijn te vinden en van oudsher ook een functie als uitkijkpunt hebben gehad, met weidse panorama’s over de omgeving. Daarnaast is met name de binnenduinrand een waardevolle landschappelijke structuur waarbij plaatselijk sprake is van een scherp contrast tussen (reliëfrijk) duingebied aan aangrenzend (vlak) landschap.
reliefrijk duinlandschap Meijenddel zicht vanaf de Cremerbank
panorama over Den Haag, vanuit duintop Hubertuspark
position paper overgangsgebied meijendel | 33
recreatie kwaliteiten
Vallei van Meijendel
strand
uitgebreid routenetwerk Er is sprake van een uitgebreid stelsel van fiets- en wandelpaden en -routes dat het gebied doorkruist. Ook voor ruiters en kano zijn er diverse routemogelijkheden. Het fiets- en wandelknoopuntennetwerk laat een vrij fijnmazige structuur zien waarmee de belangrijke groengebieden en bestemmingen worden ontsloten. Door het gebied lopen ook diverse lange afstandroutes: zoals het LF 1 Kustroute en de LF Midden Nederlandroute (fietsen) en LAW Kustpad en LAW Marskramerpad (wandelen).
Voorlinden
Madurodam
hoofdstructuur wandelen hoofdstructuur fietsen ruiterroutes horeca
centrum Den Haag
musea
Den Haag heeft een fietsroutenetwerk waarbij onderscheid wordt gemaakt naar recreatieve routes, doorfietsroutes, en hoofd- of sterfietsroutes. Doorfietsroutes zijn gericht op vlotte fietsverbindingen over groter afstanden zoals bijvoorbeeld tussen Den Haag en Leiden via Wassenaar, langs de N44 en A44. Hoofd- of sterfietsroutes zijn veelgebruikte fietsroutes door de stad. Vaak gekoppeld aan het hoofdnetwerk voor het autoverkeer. Voor dit gebied position paper overgangsgebied meijendel | 34
recreatie kwaliteiten
Een uitgebreid stelsel van fiets- en wandelpaden en -routes door het gebied
Nieuwe fiets- en wandelbrug Koekamp
Zee, strand en duin op relatief korte afstand
relevante sterfietsroutes zijn de route tussen Binnenstad en Scheveningen Dorp (via o.a. Malieveld en Scheveningseweg), de route Binnenstad – Scheveningen Bad (via o.a Nieuwe Parklaan) en een aftakking hiervan richting Meijendel (via Pompstationsweg). Deels binnen het gebied ligt de 60 kilometer lange bewegwijzerde recreatieve Parkenroute. Deze route verbindt vrijwel alle groengebieden in het overgangsgebied Het duingebied van Meijendel is voor fietsrecreanten via een drietal toegangsroutes bereikbaar: via de Pompstationweg langs de watertoren bij Scheveningen Bad; via de ingang bij TNO, over de Waalsdorpvlakte en via de Meijendelseweg vanuit Wassenaar richting bezoekerscentrum Meijendel. Met dit routenetwerk ligt vanuit het centrum van Den Haag en de noordelijke wijken het landschap ‘om de hoek’. Zee, strand, duin, maar ook de landgoederzone richting Wassenaar en Voorschoten liggen op relatief korte afstand.
Wandelnetwerk
Het landschap ligt ‘om de hoek’ position paper overgangsgebied meijendel | 35
P
recreatie uitdagingen
P P
barrièrewerking infrastructuur
P T
44
P Va n
Al
aa
n
L
h sc
d an
P
R
P
Be
ou
14
no
d or
h en
eg ew s t
N
eg rsw lde
Te
st ji k
0
el
ra
eid
44
ad
eg sw g in N
ke m
P
eg w at
-N
aantrekkelijkheid routes & barrièrewerking De kwaliteit van doorgaande fiets- en wandelroutes laat te wensen over. Mede door de eerdergenoemde barrièrewerking ontbreekt het aan logische en herkenbare doorgaande hoofdroutes voor de recreant als vanzelfsprekende verbinding tussen de groengebieden. Hoofdroutes onderscheiden zich qua profiel en materialisering vaak niet van andere routes. Ook binnen de groengebieden is er niet altijd een duidelijk onderscheid tussen hoofd- en nevenroutes, waardoor oriëntatie lastig kan zijn. Een belangrijke uitdaging ten aanzien van de routes in het overgangsgebied vormt de barrièrewerking van grootschalige infrastructuur. In veel gevallen moeten er drukke verkeers-aders gekruist worden en in sommige gevallen zijn hier geen goede en veilige voorzieningen voor getroffen. Zo vormt de Teldersweg een flinke barrière t.h.v. Scheveningse Bosjes, die daarmee doormidden wordt gesneden. De van Alkemadelaan vormt een barrière
NS position paper overgangsgebied meijendel | 36
recreatie uitdagingen tussen de stad en de duinen. En de Benoordenhoutseweg / Rijksstraatweg vormt een ‘verkeersgoot’ door de landgoederenzone die een goede verbinding tussen Haagse Bos en bijvoorbeeld Clingendael ernstig bemoeilijkt.
beperkte voorzieningen
De kwaliteit van doorgaande fiets- en wandelroutes laat te wensen over
Een belangrijke uitdaging ten aanzien van de routes in het overgangsgebied vormt de barrièrewerking van grootschalige infrastructuur
Beperkte recreatieve voorziengen
Beperkte recreatieve voorzieningen
Daar waar Vallei Meijendel een recreatieve ‘hotspot’ is met horeca, spelen, wandelroutes en parkeervoorzieningen ontbreken soortgelijke trekkers elders in het overgangsgebied. Het valt op dat hier verder relatief beperkte recreatieve voorzieningen, weinig bijzondere speelplekken en horeca aanwezig is. Veel groen is gericht op dagelijkse recreatie (het maken van ommetjes, hond uitlaten etc.). Er zijn weinig voorzieningen gericht op dagtochtjes met het gezin. De uitdaging voor het overgangsgebied is het vergroten van het recreatieve aanbod en aantrekkelijkheid van het gebied om tegemoet te komen aan de groeiende behoefte en druk op de duinen te ontlasten.
Barrièrewerking infrastructuur position paper overgangsgebied meijendel | 37
recreatie uitdagingen private en ontoegankelijke terreinen
Terreinen met hoog beveiligingsniveau: hekken en camera’s.
Sportvelden met veel en hoge hekken omgeven.
Sleetse plekken: Duindigt
Verrommeling; landschap in de wacht
Plaatselijk, met name de omgeving van Duindigt en TNO, is er sprake van een clustering van private terreinen, die ieder afzonderlijk met hekken zijn afgeschermd. Het betreft een veelheid aan exclusieve sportverenigingen maar ook locaties met hoog veiligheidsniveau, zoals de ambassade van de VS, NCIA, TNO en het Internationale Strafhof. De vele hekwerken geven het geheel een onaantrekkelijke uitstraling. In de zelfde omgeving ligt ook een aantal (particuliere) buitenplaatsen die niet openbaar toegankelijk zijn. Ook de duinen zijn voor een belangrijk deel niet toegankelijk. Deels vanwege de waterwinning, maar bij Uilenbos (omgeving TNO/Strafhof) ook vanwege defensie die hier gronden in bezit heeft. Een deel van de defensiegronden is in gebruik bij sportclubs die van oudsher aan defensie gelieerd zijn (voetbal, schietvereniging, hondenclub etc.) De uitdaging voor het overgangsgebied betreft het aantrekkelijker maken van het gebied en te onderzoeken of er mogelijkheden zijn om private on-
toegankelijke terreinen (deels) publiek toegankelijk te maken en daarmee de recreatieve betekenis te vergroten, passend binnen een recreatieve zonering die rekening houd met kwetsbare natuur.
verrommeling Plaatselijk en met name rondom de renbaan Duindigt is er sprake van verrommelde en sleetse plekken. Het gevolg van een landschap in de wachtstand; in afwachting van nieuwe ontwikkelingen rond de renbaan laat beheer en onderhoud te wensen over en word het gebied minder aantrekkelijk. De uitdaging voor dit gebied is het realiseren van een nieuwe ontwikkeling, passend in maat en schaal bij het landschap, die bijdraagt aan een nieuwe kwaliteits- impuls aan het overgangsgebied voor cultuurhistorie, natuur, landschap, hippische sport en recreatie.
position paper overgangsgebied meijendel | 38
visie position paper overgangsgebied meijendel | 39
visie
van: veel groen maar versnipperd
naar: versterken samenhang binnen grote herkenbare eenheden
en: verbinden grote eenheden
maakt: uniek stadsduinlandschap
•
• •
• •
•
• •
veel groen, maar gefragmenteerd en versnipperd beperkte recreatieve gebruikskwaliteit natuurpotentie onderbenut
• •
opheffen interne barrières versterken onderscheid tussen grote eenheden met een sterk eigen profiel (duinbos, buitenplaats, binnenduinrand) vergroten natuurwaarden passend bij profiel vergroten aantrekkelijkheid door toevoegen van bij profiel passende voorzieningen
•
aantrekkelijke doorgaande routes realisatie ecologische verbindingen poorten / entreegebieden gekoppeld aan hoofdroutes
•
samenhangend groengebied op de overgang tussen duin en stad nieuwe impulsen voor zowel natuur als recreatie
position paper overgangsgebied meijendel | 40
visie ‘Het ontwikkelen van een ‘stedelijk overgangsgebied’ grenzend aan het Natura 2000-gebied Meijendel, dat bijdraagt aan behoud, herstel en versterking van de duinnatuur en in samenhang daarmee de groene leefomgeving van de stad versterkt: toegevoegde waarde creëert zowel voor natuur als recreatie.’ door:
binnenduinrandzone
buitenplaatscluster
ontwikkelen en versterken van 3 robuuste groene clusters in het overgangsgebied • • •
De Binnenduinrandzone het Stadsduinbos het Buitenplaatscluster
stadsduinbos
versterken onderscheid tussen de clusters De afzonderlijke clusters versterken door het creëren van een duidelijker onderscheidend profiel qua beeld, sfeer, gebruik en natuurwaarden. position paper overgangsgebied meijendel | 41
visie natuur versterken en verbinden natuurwaarden binnenduinrand versterken
verbinden
Vergroten van de natuurwaarden binnen de clusters door aanpassing in beheer en inrichting. Daarbij aansluiten bij de karakteristiek van het cluster en benutten van de potenties van de (natuurlijke) ondergrond. Verbinden van de clusters onderling en met de omgeving door het opheffen van barrièrewerking infrastructuur.
natuurwaarden landgoederen versterken natuurwaarden stadsduinbos versterken
position paper overgangsgebied meijendel | 42
visie
NPHD duinpoort Meijendel Wassenaar
verbindende lange lijnen recreatieve langzaam verkeersroutes
Zwarte Pad
Hoofdroutestructuur Scheveningen Bad
Recreatief verbinden van de clusters met elkaar en met de omgeving door lange lijnen: herkenbare, aantrekkelijke en veilige doorgaande recreatieve routes door de stad.
Nieuwe hoofdroutestructuur
Scheveningen Dorp
Nieuwe verkeersveilige verbinding Optimaliseren bestaande oversteek Den Haag
NPHD stadspoort Koekamp
position paper overgangsgebied meijendel | 43
visie nieuwe bestemmingen
Uilenbos
Duindigt
Teldersweg
kleinschalig programma: bankjes, speelaanleiding etc. (locatie indicatief)
Toevoegen van aantrekkelijk en hoogwaardig recreatief programma binnen de stedelijke groengebieden als waardig alternatief voor Vallei Meijendel. Met name twee locaties bieden hiervoor goede uitgangspunten: • Duindigt en omgeving (Landgoederencluster); hier is ruimte voor een dagrecreatief programma i.c.m. natuurontwikkeling. • Uilenbos (Binnenduinrand); hier is ruimte voor een toegangspoort tot het duingebied met een kleinschalig recreatief programma i.c.m. natuurontwikkeling • Teldersweg (Stadsduinbos) kleinschalig recreatief programma bij de kruising Teldersweg-Scheveningseweg in plaats van het tankstation. De projecten in de stadsrandzone bieden ontwikkelkansen om het landschappelijk raamwerk te versterken in combinatie met internationaal programma. Bij nieuwe bestemmingen is het kansrijk om mobiliteitshubs te onderzoeken. In aanvulling hierop zijn in het gehele gebied mogelijkheden voor aanvullend kleinschalig recreatief programma langs de hoofdroutes. position paper overgangsgebied meijendel | 44
visie samenvattend: • • • •
• •
Versterken onderscheid tussen de clusters Binnenduinrand, Landgoederen & Stadsduinbos. Natuur versterken en verbinden, passend bij karakteristiek van de clusters. Verbindende lange recreatieve lijnen: herkenbare en aantrekkelijke routestructuur. Nieuwe bestemmingen ter vergroting recreatieve aantrekkelijkheid en ontlasting duingebied. Nieuw programma in maat en schaal laten aansluiten bij het landschap. Het is kansrijk de overlappende ambities te verkennen met de visie Internationale Zone.
position paper overgangsgebied meijendel | 45
inspiratie voor uitwerking inrichtings- en verbeteringsmaatregelen voor de drie robuuste groene clusters
position paper overgangsgebied meijendel | 46
Binnenduinrand
huidige situatie
position paper overgangsgebied meijendel | 47
Binnenduinrand
1. routing route met meer duinbeleving (door natuurherstel) langs TNO
Ontwikkelen van een aantrekkelijke alternatieve recreatieve route (‘parkway’) met duinbeleving langs (de rand van) het natuurgebied, ter ontlasting van de recreatieve druk dieper in het natuurgebied zelf. • • •
oversteek verbeteren
herkenbaar profiel/materialisering logische doorgaande lijn, tracé opheffen barrières, veilige kruisingen
nieuwe hoofdroute barrière wegnemen
onderdoorgang van Klein Zwitserland naar de binnenduinrand
barrière wegnemen
position paper overgangsgebied meijendel | 48
NPHD duinpoort Meijendel
Binnenduinrand
2. entrees en bestemmingen Ontwikkelen van herkenbare entreegebieden met clustering van kleinschalige recreatieve voorzieningen (verblijfsplek, speelmogelijkheid, informatievoorziening, parkeervoorziening). Bij voorkeur te combineren met nabijgelegen ov-halte.
Zwarte Pad Scheveningen Bad
•
ov-haltes
Entree Uilenbos Waalsdorpervlakte (omgeving TNO)
Entree Uilenbos Waalsdorpervlakte entree
entree ov-haltes verbinding met wijk Duinzigt position paper overgangsgebied meijendel | 49
electrische pendelbus
Binnenduinrand 3. verbeteren natuurkwaliteit • •
• •
duinbos
versterken duingraslanden (prioritaire opgave)
Versterken structuur van duinbossen (omgeving Waalsdorp). Lokaal ontwikkelen open plekken met droog duingrasland (‘grijs duin’), vochtige duinvallei (omgeving Waalsdorp) Transformatie van sportvelden naar natuur (op termijn). Vergroenen door het verwijderen van verhardingen en verplaatsen/ opheffen van parkeerplaatsen.
Terugdringen van stikstofdepositie door (fossiel) autoverkeer in en langs de duinen door opheffen/verplaatsen van parkeerplaatsen (locaties Zwarte Pad, Vallei Meijendel, achter TNO).
vergroenen en transformeren: o.a. versterken duinbossen bloemrijk duingrasland (grijs duin)
Opties: • Parkeerplaats opheffen en evt verplaatsen naar de rand (nieuwe natuur) • Parkeerplaats alleen voor elektrische voertuigen • Eventueel in combinatie met electrische pendeldienst / fietsverhuur position paper overgangsgebied meijendel | 50
Binnenduinrand sportvelden defensie t lan At
parkeerterrein
•
TNO
fietsviaduct
NCIA
ts uri a M
• •
sportvelden defensie bushalte
locatie TNO-Uilenbos (bestaande situatie)
entree Waalsdorp
all ikw
sportvelden defensie
g an
ing
rt be
n un
Hu
el
• sportvelden
• •
Verrommeld gebied, veel hekwerken, verhardingen en private terreinen Onduidelijke routing, verstopte route langs binnenduinrand (M. Kiekpad) Parkeerterrein voor bezoekers Waalsdorp / Meijendel achter TNO Restanten Atlantikwall, maar slecht beleefbaar Slechte verbinding met wijk Duinzigt. Bushalte, eindpunt lijn 29
d kpa e i K
Internat. Strafhof
Wijk Duinzigt
position paper overgangsgebied meijendel | 51
Binnenduinrand verwijderen bebouwing en verhardingen
natuurherstel op locatie sportvelden
uitwerking TNO-Uilenbos
beleving Atlantikwall
•
• nieuwe fietsroute
nieuwe entree
spelen en horeca P
wandelen bus
verleggen route binnenduinrand
duinsfeer doortrekken
nieuwe route langs sportvelden
nieuwe entree
•
• •
•
verbinding met de wijk
Een aandachtspunt is dat gronden van het Rijk in dit gebied langdurig zijn verpacht aan derden.
•
Vergroenen met meer ruimte voor natuur en recreatie, door uitplaatsen sportfuncties defensie en verwijderen verhardingen Verplaatsen parkeerterrein naar rand van het gebied i.c.m. recreatieve voorziening (natuurspeeltuin, kleinschalige horeca); ook bushalte gekoppeld. Kans: creëer een hub bij de rotonde, met deelauto’s, -fietsen en bushalte lijn 29. Aanpassen recreatieve routestructuur; het doortrekken van Maurits Kiekpad achterlangs bij TNO i.c.m. kleinschalige recreative voorziengen op voormalige sportvelden Ontwikkelen duinbossen afgewisseld met open terreinen Maken van een betere verbinding met de wijk Duinzigt en het betrekken van de groenstrook tussen wijk en weg bij routing en programma Entrees (met informatie, verblijfsplek) verplaatsen naar buitenrand gebied Beter beleefbaar maken Atlantikwall
position paper overgangsgebied meijendel | 52
Stadsduinbos
huidige situatie
position paper overgangsgebied meijendel | 53
oversteek verbeteren (Van Alkemadelaan)
maken onderdoorgang (Van Alkemadelaan) van Klein Zwitserland naar binnenduinrandroute nieuwe hoofdroute
Stadsduinbos 1. routing • • •
•
oversteek verbeteren (Teldersweg)
Ontwikkelen van een heldere hoofdrouting binnen het cluster Afwaarderen van overbodige / te brede paden buiten de hoofdstructuur. Bospaadjes die geen deel uitmaken van het ontworpen padenstelsel (olifantenpaadjes) worden grotendeels uit gebruik genomen en afgesloten Creëren van veilige oversteekmogelijkheden / opheffen barrières gekoppeld aan deze hoofdstructuur
position paper overgangsgebied meijendel | 54
Stadsduinbos
bestaand programma
entree
2. entrees en bestemmingen • •
• kansen voor nieuwe bestemming
vergroten herkenbaarheid entrees
•
fraaie entree aan de Kerkhoflaan
Vergroten van de herkenbaarheid van de (hoofd)ingangen naar het Stadsduinbos. Vergroten van de recreatieve aantrekkelijkheid door de inrichting van hoogwaardige en aantrekkelijke verblijfsplekken gekoppeld aan hoofdrouting. Kans voor realisatie nieuwe recreatieve bestemming bij (ongelijkvloerse) kruising Scheveningse weg-Teldersweg - in samenhang met ontwikkeling Internationale Zone. Bijvoorbeeld Park+Beach + horecapaviljoen in plaats van het tankstation. Te combineren met kleinschalige sport- en spelgelegenheid, informatievoorziening en/of markante / bezienswaardige objecten zoals die van de Atlantikwall.
position paper overgangsgebied meijendel | 55
Stadsduinbos aanleg natuurvriendelijke oevers
3. verbeteren natuurkwaliteit • •
omvormen open plekken natuurlijk beheer bermen
ontwikkelen soortenrijke zoom- en mantelvegetaties
•
(indicatief weergegeven groene randen)
creëren rustgebieden
•
afwaarderen en/of verwijderen paden
(indicatief weergegeven witte stippelijnen)
•
•
Versterken natuurlijk karakter parkbos (zie Beheerplan Scheveningse Bosjes) Plaatselijk omvormen van aanwezige open plekken en gazons en parkbos naar typische en biodiverse milieus van (jonge) duinen: open zand, droge en natte duingraslanden (kalkrijke droge duingraslanden en vochtige duinvalleivegetaties, natuurlijk duinstruweel en soortenrijke zoom- en mantelvegetaties langs bosranden. Natuurlijk beheer overige bermen, speelweiden en gazons: verschralingsbeheer door maaien en afvoeren; stukken laten staan voor insecten (‘sinusbeheer’). Aanleggen/versterken natuurvriendelijke oevers langs waterpartijen. Kansen voor verbetering waterkwaliteit. Plaatselijk vergroenen en verminderen verharding door opheffen of versmallen van wegen en paden die van ondergeschikt belang zijn. Paadjes buiten het reguliere padenstelsel (olifantenpaadjes) worden grotendeels uit gebruik genomen en afgesloten
position paper overgangsgebied meijendel | 56
Stadsduinbos 4. rondje Haagse toppers •
route voor wandelaars en sporters over de Haagse toppers
•
Herstel en ontwikkeling van nieuwe uitzichtpunten gekoppeld aan de duintoppen binnen de groengebieden. Combineren met een verbindende route (rondje haagse toppers), voor wandelaars en sporters
de ‘72 trappetjes’
trappetjes op steile hellingen onderdeel van de trailrun over de Haagse Toppen
position paper overgangsgebied meijendel | 57
Toekomstbeeld voor het deelgebied World Forum uit: Gebiedsvisie Internationale Zone, juli 2019
Stadsduinbos Teldersweg
5. World Forum Stadsduinbos •
eg ew
het World Forum gebied vormt het brandpunt van de Internationale Zone
ngs
kansen voor een nieuwe recreatieve bestemming bij kruising Schevingseweg
ni eve
Sch
opheffen barrièrewerking Teldersweg
•
Onderzoek hoe World Forum en het Stadsduinbos optimaal van elkaars nabijheid kunnen profiteren De kruising tussen Teldersweg en Scheveningseweg vormt een scharnierpunt waar verschillende ontwerpopgaven bij elkaar komen: - ongelijkvloerse verbinding Teldersweg - Johan de Wittlaan, met herstel historische laan Scheveningseweg. Aandachtspunt is inpassing Koningscorridor. - creëren nieuwe recreatieve bestemming / pleisterplaats bij kruising Scheveningse weg. Kans: inpassing mobiliteitshub. - verbinden deelgebieden Stadsduinbos (zie ook “Breng Romantiek Terug Visie op Westbroekpark en Scheveningse Bosjes met de Waterpartij”, 2017.)
position paper overgangsgebied meijendel | 58
Buitenplaatscluster
huidige situatie
position paper overgangsgebied meijendel | 59
Buitenplaatscluster barrière wegnemen en verbinding leggen naar binnenduinrand
1. routing
nieuwe hoofdroute
• •
Ontwikkelen van een heldere hoofdrouting binnen het cluster. Creëren van veilige oversteekmogelijkheden / opheffen barrières gekoppeld aan deze hoofdstructuur.
nieuwe hoofdroute
oversteek verbeteren
verstevigen verbinding binnen Buitenplaatscluster door aanleg nieuwe oversteek: bijv. langzaamverkeersbrug
oversteek verbeteren oversteek verbeteren
position paper overgangsgebied meijendel | 60
Buitenplaatscluster 2. entrees en bestemmingen •
•
•
Seyss-Inquart Bunker entree
entree
•
Versterken van de recreatieve aantrekkingskracht op en rond de locatie van renbaan Duindigt. Kans: inpassing mobiliteitshub, in combinatie met zoveel als mogelijk clusteren van (groen)parkeren. Ruimte voor landschappelijke inpassing van een groot programma (bijvoorbeeld voor een internationale instelling). Binnen de aangegeven contour (stippellijn) versnippering voorkomen en zoveel mogelijk omvormen tot één samenhangend gebied waarbinnen verschillende functies een plek vinden. Herontwikkeling van de Seyss-Inquart bunker biedt kansen voor nieuwe aansprekende bestemming in het kader van de Atlantikwall binnen het gebied.
position paper overgangsgebied meijendel | 61
l wa d n in) ra st bru (
herstel natuur als schakel in het NNN
Buitenplaatscluster 3. verbeteren natuurkwaliteit •
ra
al w d n
st
n ra
st
te
ak
l dv
• • •
• l wa d ) n in ra st bru (
• •
Herstel/versterken natuur van landgoedbos, droge graslanden en vochtige weilanden als schakel in het NNN in de landgoederenzone van Wassenaar en Den Haag. Delen omgeving renbaan omvormen tot natuur passend bij (oude) duinen. Ontwikkelen vochtig bloemrijk hooiland op terrein voormalig tuincentrum (als onderdeel voorgenomen herinrichting). Natuurlijk bosbeheer in bestaande bossen (sortiment, leeftijdsopbouw, ontwikkelen/verbeteren zomen en mantels, dood hout laten liggen); bij recreatieve (her)inrichting creëren rustgebieden voor vogels. Bestaande graslanden, weiden en gazons van Clingendael, Oosterbeek en Duindigt via gericht beheer omvormen naar bloemrijke droge en vochtige (duin) graslanden. Dit is deels al in gang gezet (Natuurbrief RIS 320065). Aanleggen/versterken natuurvriendelijke oevers langs waterpartijen. Kansen voor verbetering waterkwaliteit. Plaatselijk vergroenen en verminderen verharding door opheffen of versmallen van wegen en paden die van ondergeschikt belang zijn.
position paper overgangsgebied meijendel | 62
urban sports
Buitenplaatscluster nieuw (sportief) activiteitenaanbod
4. open sportlandschap •
• sport en spelen in de openbare ruimte Sport-track van ca. 4.2km = 1/10 marathon
• •
•
Openstellen en onderling verbinden van sportterreinen door middel van sportieve routes (geschikt voor wielrennen, hardlopen, skaten etc.) Toevoegen urban-sports gerelateerde voorzieningen aan deze route (bootcamp, trimparcours, fitness, skateobjecten etc.) Inzet op multifunctioneel benutten van voorzieningen (parkeren, kantine etc.) Integratie van georganiseerde en ongeorganiseerd / individuele sport, ouderensport overdag, sportpark als klaslokaal (hybride leren) Ontwikkelen ven een openbare sport-track van 1/10 marathon (ca. 4.2km)
openbare ‘sport-track’ als verbinder position paper overgangsgebied meijendel | 63
Buitenplaatscluster
nd id
he sc
eg w t r
uu
golf
eg w gs
stallen
in
B
locatie Duindigt (bestaande situatie)
La
camping
bestaande bebouwing renbaan
• •
Renbaan Duindigt
golf
•
parkeren
woningen
Landgoed Duindigt (privaat)
sportvelden
•
n
a rla
pe or
lsd
aa W
volkstuinen
•
Verrommeld gebied, veel hekwerken, verhardingen en private terreinen. Gebied in ‘wachtstand’. Raad Wassenaar heeft zich uitgesproken voor behoud en herstel van de paardensportfaciliteiten op Duindigt en ingestemd met een economische drager, die het herstel en duurzame exploitatie financieel mogelijk maakt. Potentie als natuurschakel in NNN gebieden. Structuurvisie hecht waarde aan openhouden strandwalvlakte.
position paper overgangsgebied meijendel | 64
Buitenplaatscluster landschap versterken
Referentie restaurant Duindigt: Eten & Spelen & Beleven
waterberging
sport-track
versterken bosrand
recreatieve functie (bijv. eten en spelen)
verbinding naar landgoed Clingendael
groen voor grijs
paardensport
pad herstellen
vochtig bloemrijk hooiland
doorzicht naar duinvallei
versterken bosrand en ontwikkelen vochtig bloemrijk hooiland
uitwerking bestemming Duindigt Versnipperd gebied rondom renbaan transformeren: • aan de noordkant op de strandwal de aanwezige bossen versterken en met elkaar verbinden (Clingendael Duindigt/Duingeest) • horeca, natuurlijk spelen en hippische sport in het hart van Duindigt • Parkeren op en rondom Duindigt Waalsdorperlaan. Tevens kans voor parkeren op afstand (Park+Beach) gekoppeld aan deelmobiliteit • deel renbaan d.m.v. beheer en/of bosaanleg zichtbaar houden in de duinvallei • behoud en/of versterken renbaanfunctie met aanvullende functies mits in aantal en omvang noodzakelijk voor duurzame instandhouding van de renbaanactiviteiten. • pad herstellen tussen de Buurtweg en Duindigt • wandelverbinding maken naar Clingendael • waterberging versterken position paper overgangsgebied meijendel | 65
bronnen Selectie van de belangrijkste geraadpleegde bronnen: • • • • • • • • • • • • • • •
Beheerplan Scheveningse Bosjes. Buiting Advies. 2020. Bezoekersonderzoek groengebieden Den Haag. Kantar Pubic. 2023. Breng de Romantiek Terug. Visie Westbroekpark en Scheveningse Bosjes met de Waterpartij. Denktank Scheveningse Bosjes. Draagkrachtonderzoek NPHD. Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd. 2023. Erfgoedvisie Wassenaar 2018-2024. Gemeente Wassenaar. 2018. Gespreksnotitie Meijendel-Berkheide. St Duinbehoud en St. Hart voor Meijendel. 2023. Handreiking Overgangsgebieden in transitie. MOOI Nederland. 2023. Het Haagse Binnenduinbos. Toekomstvisie AVN. 2013 Gebiedsvisie Internationale Zone. Gemeente Den Haag. 2019. Landschapssstrategie NPHD. Abe Veenstra. 2020. Nota Stadsnatuur. Gemeente Den Haag. Natuurdoelanalyse Natura 2000, Meijendel Berkheide. Provincie Zuid-Holland. 2022 Natuur- en recreatieprofielenkaarten NPHD. Nationaal Park Hollandse Duinen. 2024. Structuurvisie 2025. Gemeente Wassenaar. 2017. Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied. Naar een nieuwe balans in het landelijk gebied. Provincie Zuid-Hollend. 2023.
position paper overgangsgebied meijendel | 66
in samenwerking met:
Tim de Weerd, landschapsarchitect Kees Vertegaal, ecologisch advies
foto: NP Hollandse Duinen