RIS322209 Bijlage 1 Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Participatieverslag Ambitie en scopebepaling Morgenstond

Opdrachtgever: Gemeente den Haag Dienst: Stedelijke ontwikkeling (DSO) Mei 2025

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Inhoud 1.

Proces

3

1.1 Samen maken we de wijk! 2.

3.

3

Resultaten

4

2.1 Deelnemers

4

2.2 Opbrengsten

6

2.3 Conclusie Stap 3: Evaluatie

23

Ervaringen

24

3.1 Gemeente (interne evaluatie)

24

3.2 Vervolg

24

2

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Participatieverslag 1. Proces De gemeente wil dat het ook in de toekomst prettig is om te wonen, werken en leven in de wijk Morgenstond. De gemeente werkt hiervoor aan een plan voor de toekomst van de wijk. De eerste stap is om de belangrijkste ruimtelijke en programmatische kaders voor de wijk vast te stellen. Dit doen we in de ambitie en scopebepaling. In de ambitie en scopebepaling geven we aan wat we belangrijk vinden voor de toekomst van de wijk. De uitvoering van deze plannen moet Morgenstond klaarmaken voor de toekomst en ervoor zorgen dat het ook over 15 jaar goed wonen is in Morgenstond.

1.1 Samen maken we de wijk! De gemeente maakt een plan voor de toekomst van de wijk natuurlijk niet zonder de bewoners, ondernemers en organisaties. Daarom is er een participatietraject doorlopen om deze groepen te vragen naar hun ideeën voor de wijk. Het participatieproces is gestart in de Coronaperiode, ten tijde van de opgelegde maatregelen. Daarom was het toen niet mogelijk om persoonlijk met de bewoners uit de wijk in gesprek te gaan. Om die reden is er toentertijd gekozen voor een digitale vragenlijst. Daarnaast zijn er enkele gerichte acties uitgevoerd om toch zoveel mogelijk bewoners de kans te geven om mee te denken. Na de afronding van dit participatieproces heeft het project enige tijd stilgelegen, omdat eerst de structuurvisie Den Haag Zuidwest afgerond moest worden. Afgelopen anderhalf jaar is het project weer opgepakt en is er nu een afronding gekomen van dit traject. Om de uitkomsten van de participatie uit 2020/2021 goed te evalueren zijn de belangrijkste uitkomsten van deze participatieronde gecategoriseerd en middels vraagkaarten tijdens meerdere bewonersbijeenkomsten geëvalueerd om de uitkomsten van het participatietraject uit 2020/2021 te controleren. In onderstaande overzicht laten we zien welke stappen er in dit participatietraject allemaal zijn gezet.

Stap 1: In gesprek met partners In september en oktober 2020 zijn er gesprekken gevoerd met 17 partners uit het gebied. Tijdens deze gesprekken was er tijd om bij te praten over actuele ontwikkelingen en is er uitgebreid gesproken over de belangrijke thema’s die in de ambitie en scopebepaling een plek moeten krijgen. Ook hebben de partners meegedacht over het vervolgproces en aangeboden hun achterban te informeren over het vervolgtraject.

Stap 2: Brede participatie via online vragenlijst en DOE-plaat voor de jeugd In mei 2021 heeft de gemeente bewoners gevraagd om mee te denken over de toekomst van de wijk. Alle bewoners van Morgenstond zijn uitgenodigd via een huis-aan-huis brief om een online vragenlijst in te vullen. Daarnaast hebben de zeventien partners in het gebied de vragenlijst verspreid onder hun achterban. Om extra reacties van jongeren te krijgen is de vragenlijst verspreid door de jongerenwerkers uit de wijk. Om ouderen te bereiken is de vragenlijst onder de aandacht gebracht bij de ouderenvereniging uit de wijk. In totaal hebben 438 bewoners de vragenlijst ingevuld. Om ook kinderen mee te laten denken over de toekomst van hun wijk, is er een DOE-plaat ontwikkeld. Op vier scholen in de wijk is de DOE-plaat verspreid onder leerlingen uit de bovenbouw (groep 7 en 8). Op deze DOE-plaat kregen kinderen de kans om onder andere aan te geven wat zij het leukst vinden aan de wijk, waar zij zich wel eens onveilig voelen en hoe zij bijvoorbeeld in de toekomst willen wonen, winkelen en reizen.

Stap 3: Evalueren- Dit zei u in 2021- Hoe ziet u dat nu? Nadat er in 2024 een doorstart gemaakt is met dit project is er een plan van aanpak gemaakt om het participatietraject dat in 2020/2021 is doorlopen te evalueren. De gedachte hierachter was dat het zonde zou zijn als alle opgehaalde kennis zou blijven liggen en dat het goed zou zijn om te kijken of de uitkomsten van het uitgevoerde participatietraject nog actueel waren. Om de uitkomsten van het participatietraject uit 2020/2021 te evalueren zijn er gesprekskaarten gemaakt. De gesprekskaarten zijn gecategoriseerd op basis van de thema's die in 2020/2021 ook bevraagd werden. Per thema werd op de gesprekskaart aangegeven wat in 2020/2021 de uitkomsten van het participatietraject

3

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

waren om vervolgens de vraag te stellen hoe de inwoners daar nu over denken? De gesprekskaarten zijn gebruikt bij 8 verschillende bewonersbijeenkomsten in de wijk.

2. Resultaten 2.1 Deelnemers In september en oktober 2020 zijn er digitaal gesprekken gevoerd met dus 17 partners in de wijk. We gingen met onderstaande partijen in gesprek. Met deze partners in Morgenstond gingen wij in gesprek: HTM • Dakota • Hoogheemraadschap Delfland • Stedelijk Groen Overleg • ROC Mondriaan • Basisschool De Haagse Beek • Basisschool De Tamarschool • Bewonersplatform Morgenstond • Winkelstraatmanager Leyweg • WCOA Vastgoed • M7 • Syntrus Achmea Vastgoed • Staedion • Haag Wonen • Woonzorg Nederland • Middin • Parnassia • Stap 2: brede participatie en DOE-plaat op scholen: Begin 2021 is gestart met het opstellen en uitvragen van een online-vragenlijst. In totaal hebben 438 bewoners uit Morgenstond de online vragenlijst ingevuld. Dit is 4,1% van het totaal aantal huishoudens in de gemeente Morgenstond (10.606). Van de bewoners die de vragenlijst hebben ingevuld is 90% Nederlands. Dit is meer dan het gemiddelde van de wijk, waarvan 70,6% een Nederlandse achtergrond heeft. Het is voor de gemeente belangrijk dat bewoners uit alle leeftijdscategorieën hun mening geven over de wijk. Het is daarom fijn dat uit elke categorie er bewoners de vragenlijst hebben ingevuld. De groep tot 18 jaar is echter ondervertegenwoordigd. In Morgenstond is 23,5% van de bewoners onder de 20 jaar. Van deze groep heeft slechts 1% de vragenlijst ingevuld.

In de leeftijdscategorie 65 jaar en ouder is de respons juist hoger dan het gemiddelde van de wijk. Van de bewoners die de vragenlijst hebben ingevuld is 24% boven de 65 jaar, terwijl in Morgenstond 12,6% van de bewoners boven de 65 is. In Morgenstond heeft 25% van de bewoners een koopwoning en 75% een huurwoning. Bij deze vragenlijst is te zien dat het aantal bewoners die een koop- of huurwoning hebben redelijk gelijk opgaat, maar dat er meer huurders de vragenlijst hebben ingevuld. DOE-plaat scholen in Morgenstond In juni 2021 heeft de gemeente alle basisscholen in Morgenstond gevraagd of zij wilden meewerken aan de actie om kinderen mee te laten denken over de toekomst van de wijk. Er is een DOE-plaat ontwikkeld voor alle bovenbouwleerlingen uit Morgenstond. Er hebben vier basisscholen aangegeven dat zij mee wilden werken aan deze actie. In totaal zijn er 395 DOE-platen verspreid. De volgende scholen in Morgenstond wilden meewerken aan deze actie: • • • •

Tamarschool OBS DE Drentse Hoek SBO De Haagse Beek Nutsschool Morgenstond

4

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Veel kinderen uit de bovenbouw hebben meegedacht. In totaal hebben we de volgende Doe-platen teruggekregen. In totaal hebben er 146 kinderen meegedaan verspreid over de scholen. Zie onderstaande tabel. Tamarschool

64

Drentse Hoek

41

Nutsschool

21

De Haagse Beek

20

TOTAAL

146

Stap 3: Evalueren- Dit zei u in 2021- Hoe ziet u dat nu? Met de ontwikkelde gesprekskaarten in de hand zijn we de buurt ingegaan om de uitkomsten van het participatietraject te evalueren. We hebben ervoor gekozen niet zelf nieuwe bijeenkomsten te organiseren, maar aan te sluiten bij momenten waarop bewoners zelf iets georganiseerd hadden. Uiteindelijk zijn er 8 momenten geweest waarop we verschillende groepen inwoners gesproken hebben. We zijn aangesloten bij onderstaande acht bijeenkomsten.

5

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

2.2 Opbrengsten We hebben per fase in beeld gebracht welke inbreng de verschillende deelnemers hebben gehad en hebben de resultaten gecategoriseerd. In onderstaande blokken zijn deze weergegeven. Fase 1: in gesprek met partners Wonen en leven De belangrijkste aandachtspunten van partners op het gebied van wonen & leven: • • • • •

•

Er is een wens voor meer differentiatie in de woningvoorraad: zowel sociale huurwoningen als koopwoningen, gemixt in de wijk. Maak woon-zorgzones voor senioren en zorgbehoevenden. Om vereenzaming te voorkomen, is het belangrijk te focussen op ontmoetingsrijkdom. Behoefte aan goedkope corporatiewoningen voor bewoners met psychische problemen die in staat zijn zelfstandig te wonen. Behoefte aan een vernieuwingsslag binnen de huidige woningvoorraad van zorgwoningen (bijvoorbeeld eigen voorzieningen). Zo komen deze woningen meer in trek en stimuleert doorstroming. Zorginstellingen hebben behoefte aan een zorgcentrum waar verschillende organisaties zich kunnen vestigen: verlaagd de drempel voor hulpbehoevenden.

Winkels en bedrijven De belangrijkste aandachtspunten van partners op het gebied van winkels en bedrijven: • •

• • • •

•

De Leyweg is nu een ongezellig winkelcentrum met een imagoprobleem. Kijk naar branchering: diversiteit in aanbod gewenst. Mogelijke oplossing is het langgerekte winkelgebied verkleinen en meer te concentreren. Verbeter de buitenruimte rond de Leyweg: veel zwerfvuil en vooral ‘’s avonds onveilig. Maak een bezoek aantrekkelijk: gratis wifi, openbaar toilet, verzorgd groen en voldoende bankjes. Behoefte aan meer horeca op de Leyweg die past bij de doelgroepen in de wijk. Ontwikkelaars geven aan te willen doorpraten over het voorzien in de woningbouwopgave door het toevoegen van meer woningen op de huidige winkelvoorraad. Niet alleen winkels vestigen op de Leyweg maar ook op andere plekken in de wijk voor met name senioren en zorgbehoevenden.

6

Identiteit De belangrijkste aandachtspunten van partners op het gebied van identiteit: • Morgenstond heeft een zeer diverse bevolking in culturele en economische achtergrond. • Morgenstond heeft veel groen. • Er is vrij veel isolement en weinig verbondenheid: de saamhorigheid mag beter • Voor de toekomst is de wens schoon, heel, veilig. • Om identiteit te creëren, moeten mensen zich thuis voelen.

Groen, water en openbare ruimte De belangrijkste aandachtspunten van partners op het gebied van groen, water en openbare ruimte: • Zuidwest staat bekend om het vele groen, wat zeker zo moet blijven. • De wens is om niet alleen kijkgroen te hebben, maar ook gebruiksgroen. Denk aan ecologische speelplekken of volkstuinen. • Verbeter het onderhoud van het huidige groen: er zijn veel binnentuinen die van niemand zijn waardoor niemand verantwoordelijkheid voelt het groen te onderhouden. • Morgenstond is niet op alle plekken even netjes, bijvoorbeeld bij de looproutes van en naar scholen.

Duurzaamheid De belangrijkste aandachtspunten van partners op het gebied van duurzaamheid: • Leg duidelijke ambities met betrekking tot duurzaamheid vast in de visie. • Beter beheer van de sloten om regenwater sneller af te kunnen voeren is gewenst. • Beperken van verharding gewenst voor klimaatadaptatie. • Neem bewoners mee in duurzaamheid en maak ze bewust van de voordelen.

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Mobiliteit De belangrijkste aandachtspunten van partners op het gebied van mobiliteit: • Parkeren: meer verdichting = meer parkeerplekken. Maar parkeren is nu al een probleem. Een parkeerregime zou een oplossing voor het probleem kunnen zijn, maar er moet dan wel worden onderzocht of het probleem zich niet verplaatst naar een andere wijk. • Tangentverbinding: Het idee van een verbinding onder de grond bij het winkelcentrum wordt verschillend ontvangen. Een verbinding over het winkelcentrum wordt positief gevonden, maar of deze ondergronds moet zijn is nog een discussiepunt. Wanneer het boven de grond aangelegd wordt, ziet dit er aantrekkelijker uit en zullen mensen eerder geneigd zijn om uit te stappen. • OV: huidig ov wordt goed beoordeeld maar reizen naar het centrum duurt lang. Het is belangrijk om de woningbouwplannen te toetsen aan de huidige ovvoorzieningen. • Fietsverkeer: fietsverbindingen kunnen beter: soms is het onveilig, met name voor kinderen. Ook de lange verbindingen naar het centrum kunnen beter. • Autoverkeer: het is druk in de wijk en daarmee soms onveilig. Bij de scholen is de wens voor eenrichtingverkeer.

Voorzieningen De belangrijkste aandachtspunten van partners op het gebied van voorzieningen: • Er zijn veel speelvoorzieningen, maar onderhoud en diversiteit kan beter: richt speelplekken in samen met kinderen. Bij toename van woningen zou een extra middelbare school denkbaar zijn. • Biedt cultuur laagdrempelig aan: de doelgroepen in Morgenstond zijn niet van huis uit bekend met cultuur. Met de komst van 10.000 woningen in andere segmenten kan de vraag naar cultuur veranderen. In een gemengde wijk is het verstandig culturele combinaties te maken, dus geen aparte bioscoop of theater. • Creëer voorzieningen die uitnodigen tot ontmoeting. • De voorzieningen moeten beter aansluiten op de behoefte van de doelgroepen in de wijk.

Fase 2: Brede participatie en DOE-plaat op scholen In de brede participatie is er een vragenlijst gemaakt en een DOE-plaat ontwikkeld. De uitkomsten van de vragenlijst zijn in onderstaande tabellen opgenomen. Daarnaast zijn de uitkomsten van de DOE-plaat toegevoegd om zo te laten zien wat de kinderen in Morgenstond belangrijk vinden.

7

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Aan de inwoners van Morgenstond is gevraagd welke drie dingen zij typisch morgenstond vinden. Alle woorden zijn bij elkaar opgeteld en de woorden die het vaakst genoemd zijn ziet u hieronder. De grootste woorden zijn de woorden die het vaakst zijn benoemd.

Er is aan de inwoners van Morgenstond gevraagd: ‘Waar ziet u mogelijkheden voor nieuwe woningen in Morgenstond.’

Ik heb een andere plek in gedachten, namelijk: De inwoners die een andere plek in gedachten hebben, hebben vooral specifieke locaties benoemd. Wat er aanvullend is benoemd op de antwoordopties hierboven is het verbouwen van leegstaande industrieterreinen voor woongebieden, oude schoolgebouwen ombouwen, en bouwen aan de rand van de stad in de zogenoemde bufferzones richting Wassenaar en Voorburg. Ook noemde enkele mensen dat andere woonvormen zoals ‘tiny houses’ wellicht een oplossing zou kunnen zijn.

8

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Samenleven in Morgenstond Veel inwoners vinden het fijn om goed contact te hebben met buren en de andere bewoners in de wijk. Daarom is het van belang dat bewoners van Morgenstond elkaar kunnen ontmoeten in de wijk. Er is aan de inwoners gevraagd: ‘Hoe zorgen we ervoor dat mensen elkaar meer kunnen ontmoeten in de wijk? Onderstaand zijn de antwoorden opgenomen. Meer activiteiten Er is behoefte aan meer activiteiten voor de buurt. Denk aan straat- en buurtfeesten, buitenactiviteiten of burendag. Het is belangrijk dat verschillende culturen elkaar ontmoeten. De gemeente kan dit soort activiteiten in de wijk stimuleren door budget beschikbaar te stellen zodat bewoners dit zelf gaan organiseren. Meer buurthuizen en ontmoetingscentra Er is behoefte aan meer buurthuizen en ontmoetingscentra in Morgenstond die voor iedereen toegankelijk zijn en waar voor alle leeftijden iets te doen is. Denk aan sport- en hobbyclubs. Dit zou bijvoorbeeld kunnen bij Dakota of bij een speciaal opgezet buurthuis. Specifiek wordt er benoemd dat er meer activiteiten voor ouderen georganiseerd mogen worden. Leyweg Winkelcentrum Leyweg kan aantrekkelijker gemaakt worden zodat mensen hier met plezier heen gaan. Denk hierbij aan een breder winkelaanbod, maar ook een schoon, heel en veilig winkelcentrum met genoeg groen en bankjes om te zitten.

Diversiteit in de wijk Elkaar ontmoeten in de wijk is best lastig omdat er veel verschillende culturen wonen waardoor onder andere de taalbarrière het lastig maakt. VvE’s en woningcorporaties kunnen een rol spelen om mensen met elkaar te verbinden die in dezelfde straat of buurt wonen door activiteiten te organiseren om deze mensen dichter bij elkaar te brengen. Meer ontmoetingsplekken in de openbare ruimte Er is behoefte aan meer ontmoetingsplekken buiten door bijvoorbeeld meer bankjes te plaatsen bij speelplekken waar kinderen kunnen spelen. Zo kunnen ouders elkaar ontmoeten. Hiervoor zouden ook de openbare tuinen beter kunnen worden ingericht. Wat vinden de kinderen in Morgenstond? Rondom het thema samenleven in Morgenstond is de kinderen in de wijk ook gevraagd hoe ze de wijk ervaren. Er is hen gevraagd of zij zich in de wijk onveilig voelen en waarom? We hebben een afbeelding gemaakt met daarin een top vijf opgenomen van de meest gegeven reacties.

9

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Voorzieningen in Morgenstond

10

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

11

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Naast de bestaande sport-, speel-, zorg-, ontmoetingsvoorzieningen en scholen is er ook aan de inwoners van Morgenstond gevraagd: Wat mist u nog aan voorzieningen in de wijk Morgenstond? Dit zijn de 10 meest genoemde antwoorden: • Meer groen in de wijk. • Meer parkeergelegenheid in de wijk. • Meer horeca op de Leyweg. • Een zwembad. • Een bioscoop. • Meer activiteiten specifiek voor ouderen. • Meer plekken voor jongeren zodat ze minder hangen op straat. • Meer prullenbakken en preventie van overlast en vuil: alles schoon, heel en veilig. • Meer evenementen, activiteiten in de wijk en cultureel aanbod. • Meer bankjes en andere openbare ontmoetingsplekken: een betere indeling van de groenstroken tussen de huizen.

12

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Winkels en bedrijven We hebben inwoners ook gevraagd wat zij vinden van het winkelaanbod en de ruimte die er in Morgenstond is voor bedrijvigheid. Winkelcentrum Leyweg We willen dat de Leyweg een aantrekkelijk winkelcentrum is: nu en in de toekomst, voor mensen uit Morgenstond en uit de buurten hieromheen. We hebben daarom aan bewoners gevraagd: Wat moeten we volgens u als eerste aanpakken om van de Leyweg een aantrekkelijk winkelcentrum te maken? Hieronder leest u de top 5 aan meest gegeven antwoorden. • •

•

• •

Het tegengaan van de leegstand: dit is een ongezellig gezicht. Een meer divers aanbod van winkels: er zijn nu veel kleine, goedkope winkeltjes maar het ontbreekt aan goede kledingwinkels, woonwinkels en speciaalzaken waar mensen speciaal voor naar de Leyweg zullen komen. Schoon, heel en veilig; meer inzetten op veiligheid door het tegengaan van hangjeugd en zwervers. Meer prullenbakken om het winkelcentrum schoon te houden en meer handhaving om criminaliteit tegen te gaan. Meer en beter parkeergelegenheden. Het liefst gratis. Zo komen meer mensen uit de buurt naar de Leyweg. Betere uitstraling van de openbare ruimte. Denk aan meer groen zoals bomen, bankjes om te zitten en meer kleur.

Ook in de toekomst willen we dat het winkelcentrum aansluit bij de behoefte van de bewoners van Morgenstond. Om inzicht te krijgen in de behoefte van bewoners naar bepaalde winkels op de Leyweg is aan de bewoners gevraagd: ‘Voor welke aankopen gaat u naar Winkelcentrum Leyweg?’

Anders namelijk: De inwoners die iets anders hebben ingevuld benoemen met name dat ze helemaal niet graag op de Leyweg komen. De redenen daarvoor zijn het beperkte winkelaanbod (er is meer behoefte aan kwaliteitswinkels) en de uitstraling (het is niet gezellig en rommelig). Ook geven inwoners aan voor alle genoemde opties naar de Leyweg te gaan. Wat mist u nog in winkelcentrum Leyweg? Hieronder leest u de top 5 met meest genoemde antwoorden. • • • • •

Horeca zoals terrassen, een goed restaurant of cafés. Goede kledingwinkels en –ketens, zoals Zara of H&M. Meer ambachtelijke winkels zoals een bakker, slagerij, groenteboer, boekenwinkel, bloemist, visboer, etc. Meer gezelligheid en uitstraling, door meer kleur aan te brengen maar ook door meer bomen en planten te plaatsen. Meer gastvrijheid zoals bankjes en openbare toiletten die uitnodigen om in het winkelcentrum te verblijven en elkaar te ontmoeten.

13

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Naast de Leyweg zijn er nog meer bedrijven in Morgenstond, denk aan timmerbedrijven, aannemers, kunstenaars, enzovoorts. Om een inschatting te kunnen maken heeft de gemeente aan bewoners gevraagd: ‘is er meer ruimte nodig voor kleine bedrijven, zoals werkruimte voor aannemers, loodgieters of bijvoorbeeld kunstenaars? En zo ja, wat voor bedrijven zouden zich goed kunnen vestigen in Morgenstond?

Bewoners van Morgenstond denken aan de volgende bedrijven: Aannemers en klusbedrijven, zoals timmermannen en loodgieters. • Computerwinkel/ elektronicahandel. • Een doe-het-zelf winkel zoals Gamma of Praxis. • Bedrijven waar men iets kan doen zoals cursussen volgen. • Een plek voor starters, zzp’ers en startups. •

14

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Groen, water en openbare ruimte Het groen, water en openbare ruimte is voor de inwoners van Den Haag en Morgenstond belangrijk. We willen in de toekomst graag de mooie plekken behouden, en de minder mooie plekken aanpakken. Om hier een beeld bij te krijgen is aan inwoners gevraagd: ‘Wat zijn voor u belangrijke groene en openbare plekken in Morgenstond?’ Hieronder leest u de top 5 van meest genoemde antwoorden. 1.

2.

3. 4. 5.

Parken in de buurt. Het meest genoemd is het Zuiderpark: het is dichtbij, je kunt er goed wandelen, het is rustig en ook genoeg activiteiten. Ook het Melis Stokepark wordt genoemd omdat het dichtbij en groen is. De binnentuinen tussen de flats: deze groenstroken zijn heel belangrijk voor inwoners. Deze binnentuinen moeten wel beter worden onderhouden: er ligt veel poep en ander afval. Daarnaast zijn de binnentuinen saai ingericht en zouden er meer speelvoorzieningen en bankjes mogen komen. De speeltuinen voor kinderen: er zijn in de wijk veel plekken waar kinderen goed kunnen spelen. De Leyweg: een belangrijke openbare plek in de wijk omdat dit het hart van de wijk is: hier zit alles. De voorzieningen in de wijk zoals Dakota, de sportverenigingen en de scholen. Bewoners ontmoeten elkaar hier en dat is een belangrijke kracht van de wijk.

Onderstaande afbeelding laat zien hoe de kinderen hun ideale straat hebben getekend.

15

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Verkeer en vervoer

16

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

17

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Parrkeren in Morgenstond

18

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Duurzaamheid Er zijn steeds meer manieren om milieuvriendelijk te reizen. Voor de toekomst van de wijk kan het interessant zijn om te kijken naar deelmobiliteit: vervoersmiddelen die gedeeld kunnen worden onder bewoners. De gemeente heeft bewoners gevraagd: ‘Welke van de volgende vervoersmiddelen zou u gebruiken als deze in de wijk worden aangeboden?’

Anders namelijk: De inwoners die anders hebben ingevuld geven met name aan dat ze geen enkel deelvervoer zouden willen gebruiken omdat dit in verband met werk, kinderen of mantelzorg niet praktisch is. Daarnaast wordt genoemd dat elektrisch rijden meer gestimuleerd kan worden door goede subsidieregelingen, maar ook door meer oplaadpunten in de wijk. Als vervoersmiddelen worden nog deelsteppen en driewielers voor ouderen genoemd. Duurzaam Wonen Steeds meer woningen worden duurzamer en daarmee beter voor het milieu. Om een bijdrage te leveren kan je als woningeigenaar energie besparen, zelf energie opwekken en/of overstappen op duurzame warmte. De aankomende jaren zal de gemeente meer gaan inzetten op het verduurzamen van woningen. Om een beeld te krijgen van de behoefte van bewoners is de volgende vraag gesteld: ‘Welke duurzame aanpassingen zou u aan uw woning willen doen of zijn al gedaan?’

Anders, namelijk De inwoners die anders hebben ingevuld geven aan dat ze nu voldoende hebben gedaan en geen wensen meer hebben voor de toekomst. Ook is veel genoemd dat men duurzaamheidsmaatregelen niet kan betalen en dat er ook meer informatie nodig is over de mogelijkheden. Een optie die nog wordt genoemd om snel een slag te slaan in verduurzaming is om niet te investeren in het verduurzamen van zeer oude woningen, maar direct duurzame flats nieuw te bouwen. Enkele inwoners geven aan in de toekomst graag van het gas af te willen.

19

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

In onderstaande tabel is te zien welke maatregelen men al heeft genomen, gekeken naar huur- en koopwoningen. Hierin is te zien dat bewoners met een koopwoning meer maatregelen hebben genomen dan mensen met een huurwoning. Dubbel of driedubbelglas is de meest voorkomende maatregel onder zowel huur- als koopwoningen.

Onderstaande afbeelding is op één van de scholen gemaakt, naar aanleiding van het werken met de DOE-plaat. De kinderen mochten hun huis van de toekomst tekenen.

20

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Stap 3: Evaluatie, dit zei u in 2021, hoe ziet u dat nu? In het najaar van 2024 is er gestart met het evalueren van het participatietraject. Er zijn gesprekskaarten ontwikkeld die de belangrijkste uitkomsten van het participatietraject per thema weergaven. Voor alle verschillende categorieën is er gekeken wat de belangrijkste uitkomsten waren en is vervolgens gevraagd aan bewoners om aan te geven hoe zij dit nu enkele jaren later zien. Geven ze nu nog steeds hetzelfde antwoord of is er in de tussentijd iets veranderd? Onderstaande afbeelding laat de gesprekskaarten zien. Deze zijn meegenomen naar de verschillende bijeenkomsten die we afgelopen maanden hebben bezocht.

Onderstaande figuren laten de belangrijkste uitkomsten zien die we in de gesprekken middels de gesprekskaarten hebben opgehaald. Leefbaarheid We zouden heel graag meer • ontmoetingsplekken willen! Zowel binnen als buiten. Meer speelplekken in de binnentuinen. • Het onderhoud moet beter. Er ligt veel • vuilnis op straat. Het is vaak niet schoon.

Morgenstond algemeen Morgenstond is groen dat moet zo • blijven! Het is een gezellige wijk! • Mooi groen, het Zuiderpark is prachtig • en alles is goed bereikbaar! Waarom is alles altijd digitaal? We • missen plekken waar je nog gewoon vragen kan stellen!

Verkeer en vervoer • Zorg dat de stoep beter verlicht is. Ze zijn hobbelig en moeilijk begaanbaar! • Boomwortelgroei is ook een probleem. Levert gevaarlijke situaties op. Bijvoorbeeld bij de Wijhestraat. • Geen positieve reacties op deelmobiliteit. • Het OV is goed. We zouden wel een nachttram willen!

Wonen • Langs het groen nieuwe woningen. Ga de hoogte in! • Sloop nieuwbouw is gewenst. Woningen zijn in slechte staat. We hebben last van schimmel en de woningen zijn te klein voor grote gezinnen. Hoger bouwen is een wens! • Laat het verdichten gelijk oplopen met de voorzieningen! • Maak meer woningen voor ouderen! En denk aan de scootmobielen.

21

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

Voorzieningen en bedrijven Leegstand op de Leyweg is verbeterd ten opzichte van enkele jaren geleden. • Aanbod van winkels is niet divers genoeg. • Er mist een echt wijkcentrum. • Creëer meer werkplekken en extra banen. • Meer zorgvoorzieningen, zoals gezondheidscentra. En zorg met welzijn • combineren. Meer horeca en gezellige winkels/voorzieningen. We missen bijvoorbeeld een • sportwinkel. Betere verkeerssituatie bij winkelcentrum Leyweg. Denk aan nieuwe fietspaden. • We missen een sportschool! • Winkelcentrum Leyweg is in de avond onveilig! • Verhoog de diversiteit aan winkels! •

22

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

2.3 Conclusie Stap 3: Evaluatie Wat opvalt is dat vrijwel alle resultaten van het participatietraject dat in 2021 is uitgevoerd nog actueel zijn. Er zijn een aantal veranderingen die van belang zijn om hier te noemen. • In 2021 werd aangegeven dat de leegstand in het winkelcentrum Leyweg problematisch was. Het deed de uitstraling van het winkelcentrum geen goed. Nu geven inwoners aan dat er geen sprake meer is van langdurige leegstand. De leegstand die in 2021 nadrukkelijk werd aangegeven als een verbeterpunt in het winkelcentrum Leyweg wordt nu niet meer genoemd als een aandachtspunt. Wel blijft het beperkte aanbod van verschillende voorzieningen een aandachtspunt voor het winkelcentrum. Er zijn veel dezelfde winkels. • Daarnaast valt op dat nadrukkelijk het groene karakter van Morgenstond geprezen wordt. • De wens om elkaar te kunnen ontmoeten is groot! Er is behoefte aan nieuwe ontmoetingsplekken, zowel binnen als buiten. Ook dit is in 2021 al aangeven en dus nog steeds van groot belang voor het gebied. • Het valt op dat veel inwoners aangeven dat de huidige woningen niet in goede staat zijn. De wens om verder de hoogte in te gaan is ook opvallend. Dit sluit aan bij de verdichtingsprincipes die in de structuurvisie zijn vastgelegd.

2.3.1 Dit is meegenomen In de ambitie en scopebepaling stellen we de (ruimtelijke) kaders op voor het gebied Morgenstond, verdeeld over vier deelgebieden. We hebben bij het opstellen van het beoogde programma voor het totale gebied en de onderverdeling naar de deelgebieden nadrukkelijk gekeken naar de wensen die tijdens het participatietraject naar voren zijn gekomen. Zo hebben we de belangrijkst verdichting voor het gebied (deelgebied Morgenstond Oost) onder andere daar voorzien, omdat het dicht bij het Zuiderpark ligt en inwoners aangeven dat zij graag dicht bij het groen wonen en er langs de lange lijnen de grootste mogelijkheid is tot het realiseren van nieuwe woningen. 1 Het is onze ambitie om ervoor te zorgen dat er binnen het winkelcentrum Leyweg een groter aanbod en divers aanbod van voorzieningen komt. We willen graag een publiekstrekker naar het winkelcentrum halen in de vorm van bijvoorbeeld een cultuurhuis of een andere vergelijkbare voorziening. Daarnaast willen we de pleinen op het winkelcentrum aantrekkelijker maken om te verblijven, ook in de avond. Daarmee willen we ervoor zorgen dat de veiligheid rondom het winkelcentrum wordt verbeterd. We benoemen specifieke zoekgebieden om meer werkplekken te realiseren in combinatie met scholen en kleine bedrijven (wonen-werken en innoveren).

We gaan specifiek aan de slag, in samenwerking met de corporaties, om de binnentuinen in Morgenstond een upgrade te geven en onder andere te voorzien van mooie speelplekken. Dit komt nadrukkelijk naar voren in de participatie en dit nemen we dan ook op in het programma voor het gebied. We kijken nadrukkelijk naar het verhogen van het beheerniveau rondom winkelcentrum Leyweg om in de toekomst beter te garanderen dat het daar schoon en netjes is. We hebben in onze ambitiekaarten duidelijke zoekgebieden opgenomen voor nieuwe ontmoetingsruimten, die ook ingevuld zouden kunnen worden als bijvoorbeeld een wijkcentrum. Als laatste willen we hier noemen dat we met het versterken van het Rondje Morgenstond, het versterken van de groene singels en het groener maken van de pleinen van het winkelcentrum Leyweg, we nadrukkelijk inzetten op het groen houden en groener maken van Morgenstond!

2.3.2 Dit is niet meegenomen We kunnen met het aantal woningen dat we in Morgenstond willen toevoegen niet garanderen dat er in het gebied geen enkele collectieve parkeervoorziening zal komen. Huidige bewoners geven aan weinig behoefte te hebben aan deelmobiliteit. We sluiten echter niet uit dat we in Morgenstond op termijn toch deelmobiliteit willen aanbieden. Deelmobiliteit is een belangrijk middel in het vormgeven van de mobiliteitstransitie. Daarnaast is het ook noodzakelijk om betaald parkeren in te voeren in het gebied, omdat anders de openbare ruimte een veel te hoge parkeerdruk kent. Dit is in veel delen van Morgenstond nu al het geval. 1

Er zijn meer redenen, met name ook vanuit stedenbouwkundig oogpunt, om in Morgenstond Oost de grootste verdichting te realiseren, maar die zijn te omvangrijk om hier te noemen.

23

Participatieverslag ambitie en scopebepaling Morgenstond

3. Ervaringen 3.1 Gemeente (interne evaluatie) Het participatietraject heeft, omwille van het afronden van de structuurvisie, vertraging opgelopen. Dat is jammer, omdat we daardoor ook noodgedwongen de opgehaald resultaten moesten evalueren. We konden niet met zekerheid zeggen of de eerder opgehaalde resultaten nog voldoende actueel zouden zijn. Een belangrijk leerpunt van het participatietraject is geweest om aan te sluiten bij lopende initiatieven in het gebied. Inwoners voelen zich op hun gemak als je aansluit bij momenten waarop zij al bij elkaar komen. Het is ook efficiënt, omdat anders inwoners een extra moment moeten reserveren in hun agenda om onderdeel te worden van het participatietraject, terwijl we, bij de evaluatie van het participatietraject, aansloten bij de momenten waarop inwoners al bij elkaar waren.

3.2 Vervolg Op het moment van schrijven organiseren we nog een laatste participatiemoment waarbij we alle partners die betrokken zijn geweest bij het participatietraject uitnodigen om het eindresultaat de: ‘ambitie en scopebepaling voor Morgenstond’ te bekijken. Deze terugkoppeling zal voorafgaand aan de raadsbehandeling hebben plaatsgevonden op de informatiemarkt Morgenstond van 24 mei aanstaande. Gebiedsprogramma Morgenstond Op het moment dat de raad toestemming verleent om een start te maken met het opstellen van een gebiedsprogramma worden er nieuwe participatiemomenten ingepland om met alle partners in gesprek te gaan over het vervolgtraject. Dit traject zal in het teken staan van het daadwerkelijk organiseren en plannen van toekomstige gebiedsontwikkeling binnen de vier genoemde deelgebieden. Het gebiedsprogramma bestaat uit een ontwikkelvisie en ontwikkelstrategie. Beide geven heel concreet invulling aan de (ruimtelijke) kaders van de ambitie en scopebepaling en maken het mogelijk om tot concrete afspraken te komen voor de uitwerking van de ambities per deelgebied in Morgenstond.

24