RIS322181 Stand van zaken ondersteuning gedupeerden toeslagenaffaire

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

SZW/10882868 RIS322181 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Rutger Schoenmakers Dienst

Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Afdeling

SZW Beleid Datum

Telefoonnummer

15 mei 2025

14070 E-mailadres

rutger.schoenmakers@denhaag.nl

Onderwerp

Stand van zaken ondersteuning gedupeerden toeslagenaffaire

Met deze raadsmededeling stelt het college u op de hoogte van de voortgang van de gemeentelijke ondersteuning aan de Haagse gedupeerden van de kinderopvangtoeslagenaffaire. Ook treft u in deze brief een reflectie aan op de uithuisplaatsingen van kinderen van gedupeerden. Brede ondersteuning gemeente De gemeente ondersteunt gedupeerden naast de landelijke route voor schadeherstel. Deze brede ondersteuning vindt op maat plaats met behulp van een ondersteuningsplan op 5 leefgebieden (financiën, gezin, werk, wonen en zorg). De brede ondersteuning bedient meerdere doelgroepen: de erkend gedupeerde ouders, de kindgedupeerden (kindregeling), de ex-partner regeling en de nabestaanden van erkend gedupeerde ouders die overleden zijn (zie RIS316811 voor een beschrijving van deze regelingen). De inzet van hulpverlening, spullen of diensten binnen de brede ondersteuning is bedoeld om een bijdrage te leveren aan het perspectief van de betrokken gedupeerde. De brede ondersteuning richt de blik naar voren. De landelijke regelingen voor schadeherstel zijn bedoeld voor compensatie voor het verleden. Doordat de landelijke schadecompensatie lang op zich laat wachten voor veel gedupeerden zien we dat er regelmatig compensatie via de brede ondersteuning wordt gevraagd.

Niet elke gedupeerde hoeft of wil gebruik maken van de brede ondersteuning (het gemeentelijke aanbod) maar Den Haag kent een bovengemiddeld gebruik van het gemeentelijk aanbod. Voortgang gemeentelijke ondersteuning De brede ondersteuning in Den Haag bestaat op dit moment uit: - 3 clusters met elk 9 à 10 casusregisseurs, elk onder leiding van een clustercoördinator, - Een cluster Kwaliteit en Signalering (4 experts), - Een cluster toegang met 2 a 3 specialisten toegang, - 4 specialisten kindregeling onder leiding van een cluster coördinator. Sinds de start van de gemeentelijke ondersteuning zijn er 1871 gedupeerden (ouder/kind) van de erkend gedupeerden in Den Haag in begeleiding geweest. Op dit moment heeft het team brede ondersteuning 652 gedupeerden in begeleiding, waarvan 342 kindgedupeerden (18 jaar en ouder) en 310 ouders. Er zijn 300 nazorgtrajecten. Het zwaartepunt van de begeleiding is de afgelopen periode omgeslagen richting kindgedupeerden.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10882868

Sinds 2021 tot 2025 is een totaalbedrag van €6.732.370,- verstrekt aan maatwerk dat via de specifieke uitkering van het rijk wordt vergoed. De begeleidingsbehoefte zit op de 5 leefgebieden, te weten: financiën, wonen, zorg, gezin, werk. Afgelopen jaar is vooral veel maatwerk gevraagd rondom het leefgebied wonen en opleiding. We zien bij zowel kindgedupeerden als bij een aantal oudergedupeerden dat er sprake is van dakloosheid en de wens naar het vinden van passende woonruimte. In schrijnende situaties wordt urgentie verleend, maar woonruimte blijft een landelijk probleem. Daarnaast is de afspraak gemaakt om woonjarenduur met terugwerkende kracht te herstellen als een gedupeerde kan aantonen dat hij ingeschreven stond en de jaarlijkse contributie niet kon bekostigen door de toeslagenaffaire. Dit vergroot in veel gevallen de kans op het zelfstandig vinden van een passende woning. Er zijn ca. 600 gedupeerden uitgestroomd. Zij hebben het traject voor ondersteuning doorlopen en de doelen in hun ondersteuningsplan behaald. Een aantal van deze gedupeerden neemt na verloop van tijd contact op zodat we bij hen niet kunnen stellen dat de ondersteuning definitief is afgesloten. De recente invoering van de wettelijke maximale doorlooptermijnen (zie paragraaf hieronder) zal een beter beeld geven op het aantal daadwerkelijk afgesloten dossiers.

Ook zal er voor een groep gedupeerden, die momenteel ongeveer 10% beslaat, langdurig gebruik nodig blijven van de gemeentelijke dienstverlening. Het gaat hierbij vaak om mensen met multiproblematiek, zoals dakloosheid, verslaving, geen inkomen, private schulden, nieuwe schulden en mentale of fysieke problemen. Voor deze groep zoeken we naar oplossingen binnen langdurige ondersteuning en passende zorgtrajecten. Nieuwe wetgeving Brede ondersteuning Sinds 1 januari gelden nu wettelijke termijnen voor de uitvoering van de brede ondersteuning aan gedupeerden, die bedoeld zijn om het proces van ondersteuning te structureren en te versnellen. Verder zorgen de termijn ervoor dat gedupeerden tijdig de benodigde ondersteuning ontvangen. Het college heeft samen met andere gemeenten binnen de VNG zich ingespannen om deze termijnen in de wet te krijgen. Dat geeft meer duidelijkheid en richting aan de brede ondersteuning voor zowel gedupeerden als uitvoerders. De wet bepaalt nu dat: - de gedupeerden binnen 8 weken na aanmelding bij de gemeente een casusregisseur krijgt aangewezen. - er binnen 8 weken na het eerste contact met de casusregisseur (intakegesprek) een plan van aanpak op hoofdlijnen wordt opgeleverd; - de noodzakelijke materiële voorzieningen binnen 6 maanden worden vastgesteld en beschikt en dat er een definitief plan van aanpak is opgesteld binnen 6 maanden.

- de begeleiding vanuit de gemeente maximaal 2 jaar duurt. De wettelijke termijnen zorgen voor een heldere fasering van de brede ondersteuning: 1. Toeleidingsfase: inventarisatie van hulpvragen, opstellen van een plan van aanpak binnen 8 weken. 2. Hulpverleningsfase: uitvoering van het plan, begeleiding op de 5 leefgebieden. Begeleiding is maximaal 2 jaar. Voor de bestaande dossiers geldt een overgangsregeling. Het gemeentelijke team voor de brede ondersteuning heeft de processen en werkinstructies op deze wet aangepast. De casusregisseurs en de medewerkers toegang werken volgens deze nieuwe termijnen. Er zijn op dit moment geen wachtlijsten.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10882868

De (her)inrichting van de gemeentelijke organisatie om wachttijden te voorkomen en verkorten is met veel interesse door collega’s uit andere gemeenten ontvangen. Aangezien nagenoeg alle gemeenten, in tegenstelling tot de gemeente Den Haag, kampen met wachtlijsten voor brede ondersteuning. Emotioneel herstel Waar nodig wordt vanuit de brede ondersteuning passende hulpverlening ingeschakeld voor emotioneel herstel. Dit is op dit moment voornamelijk individuele hulpverlening. Gedupeerden kunnen zich onder andere ook aanmelden voor de landelijke community ‘samen groeien in herstel’ of contact opnemen met Lotgenotencontact1. De komende periode gaat de gemeente Den Haag naast de individuele ondersteuning ook groepsgewijze ondersteuning samen met lokale organisaties en gedupeerden steviger neerzetten. Rapport commissie Van Dam De staatssecretaris heeft afgelopen jaar een spoedadviescommissie onder leiding van Chris van Dam gevraagd onderzoek te doen om de knelpunten in de hersteloperatie in kaart te brengen. De commissie Van Dam heeft op 23 januari 2025 het rapport 'Minder beloven, meer doen'2 gepresenteerd, waarin zij de voortgang van de hersteloperatie voor de gedupeerden van de toeslagenaffaire evalueert en aanbevelingen doet voor verbetering en versnelling.

De commissie constateert dat de hersteloperatie onvoldoende voortgang boekt, waardoor gedupeerden te lang moeten wachten op compensatie en ondersteuning. Dat wordt mede veroorzaakt omdat de huidige landelijke procedures voor schadeclaims te ingewikkeld zijn en een belemmering vormen voor een efficiënte afhandeling. Er is onvoldoende aandacht voor de individuele situaties van gedupeerden, waardoor de geboden oplossingen niet altijd passend zijn. De commissie adviseert dat het kabinet realistische verwachtingen schept en alleen toezeggingen doet die kunnen worden waargemaakt. Dit betekent prioritering en transparantie over wat wel en niet haalbaar is. In reactie op dit rapport heeft het kabinet op 14 maart 2025 een brief aan de Tweede Kamer gestuurd 3, waarin het de aanbevelingen van de Commissie Van Dam grotendeels overneemt en concrete maatregelen aankondigt. Het kabinet ziet vier grote thema’s waarop een doorbraak noodzakelijk is; de aanvullende schaderoutes, dossiers & bezwaren, brede ondersteuning en intensieve ondersteuning voor gezinnen met complexe problematiek. Landelijke discussie harmonisatie De verschillen in ondersteuning tussen gemeenten worden in de kabinetsreactie als problematisch gezien. Er wordt voorgesteld om een uniforme aanpak te ontwikkelen, vooral voor gemeenten met veel gedupeerden.

Hoewel het college het beeld herkent dat er verschillen binnen de gemeentelijke ondersteuning zijn, is het wel belangrijk om te benadrukken dat veel van deze ondersteuning maatwerk is. En dat laat zich lastig harmoniseren. Tevens zijn gemeenten doordat de landelijke herstelroute te traag verloopt vaak de plek waar wél al wat kan. Dit zorgt ook voor verstrekkingen die eigenlijk buiten de scope van de brede ondersteuning vallen en meer bij landelijke herstel hoort. Dat is niet aan gemeenten te wijten.

1

https://herstel.toeslagen.nl/maak-een-nieuwe-start/

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/01/23/minder-beloven-meer-doen-lr

3

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2025/03/14/kabinetsreactie-advies-commissie-van-dam

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10882868

De recente wetgeving met betrekking tot termijnen en de beleidsregels die de VNG opstelt voor de brede ondersteuning biedt, naar mening van het college, voor gemeenten een afdoende beoordelingskader waarlangs gewerkt kan worden. Verdere kaders vanuit de rijksoverheid acht het college onnodig en onwenselijk. Temeer omdat er in de gesprekken met de rijksoverheid een kentering is in de discussie over wat ruimhartige ondersteuning behelst en hoe dit gefinancierd dient te worden. Het college hecht er aan dat de gemaakte afspraken tussen gemeenten en rijk standhouden: zowel wat betreft toegezegde toereikende financiën als de gemeentelijke autonomie. Daarnaast zijn de overdracht naar reguliere dienstverlening en de continuïteit van hulpverlening na brede ondersteuning met bijbehorende financiering belangrijke aandachtspunten voor gemeenten. De gemeentelijke ondersteuning inclusief apparaatslasten vertegenwoordigt slechts 2% van de totale uitgaven. Het college is dan ook van mening dat knelpunten in de financiering van de hersteloperatie niet over de band van de gemeentelijke inzet opgelost hoeven en moeten worden. Uithuisplaatsingen Op 27 maart 2025 publiceerde de Commissie Toeslagen en Uithuisplaatsingen het rapport 'Erfenis van onrecht', waarin geconcludeerd wordt dat de toeslagenaffaire een significante rol speelde bij de uithuisplaatsing van kinderen uit gedupeerde gezinnen.

Aantal jeugdigen Het CBS schatte in oktober 2022 dat er tussen 2015 en de eerste helft van 2022 landelijk 2090 kinderen uit gedupeerde gezinnen uit huis geplaatst zijn, waarvan 645 nog steeds uit huis waren op 30 juni 2022. Voor Den Haag waren deze aantallen respectievelijk 95 en 30. Door de Tijdelijke wet uitwisseling persoonsgegevens UHP KOT konden in september 2023 de gegevens van gedupeerde ouders gekoppeld worden aan die van kinderen waarvoor een uithuisplaatsing was aangevraagd. Dit betrof uiteindelijk 3104 kinderen, zonder gemeentelijke specificatie. Begin 2024 werden gecertificeerde instellingen (GI’s) geïnformeerd welke gezinnen gedupeerd waren door de KOT-affaire. Tot dat moment waren alleen de gezinnen bekend die dit zelf hadden aangegeven. Landelijk reflectieverslag van de GI’s GI’s, rechtspraak en de Raad voor de Kinderbescherming reflecteren op hun handelen bij gedupeerde gezinnen. De reflectie toont dat jeugdbeschermers vaak niet weten dat er financiële problemen zijn. Bij de gezinnen uit de toeslagenaffaire, was dat in de helft van de gevallen dan ook niet bekend. Het bespreken van financiën blijkt vaak lastig. Ouders geven aan dat schaamte en angst hen belemmert om hierover open te zijn. Jeugdbeschermers hebben soms een te nauwe opvatting over hun rol en verantwoordelijkheid bij financiële problemen. Het hulpaanbod is vaak onoverzichtelijk of ontbreekt.

Jeugdbeschermers moeten beter gefaciliteerd worden om gezinnen goed te leren kennen en een vertrouwensband op te bouwen. Dit helpt bij het doorvragen naar factoren zoals de financiële situatie en bij het analyseren van de samenhang van deze factoren voor passende interventies. Bestuurders moeten het gesprek, trainingen en reflectie hierover stimuleren. De aangepaste handelwijze van de GI’s De GI’s beschouwen de situatie van de gezinnen van wie bekend is geworden dat zij gedupeerd zijn, als een juridisch nieuwe situatie. Als gezinnen een compensatie ontvangen, verbetert de (financiële) situatie en wordt de situatie vanuit dat perspectief opnieuw beoordeeld. Elk Haags gezin is daarom benaderd door de GI’s om hun situatie opnieuw te beoordelen, daarbij wordt gekeken of de ingezette kinderbeschermingsmaatregelen verzacht kunnen worden door terugplaatsing van uithuisgeplaatste

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10882868

kinderen of uitbreiding van de omgangsregeling. In enkele gevallen zijn kinderen die uit huis waren geplaatst weer terug naar huis gekomen. Ook is gevraagd of gezinnen behoefte hebben aan een gesprek om terug te kijken op de gang van zaken. Indien nodig worden deze gezinnen ook gewezen op de ondersteuning die geboden wordt vanuit de gemeente of het Ondersteuningsteam. In enkele gevallen zijn kinderen die uit huis waren geplaatst weer terug naar huis gekomen. Ook wordt er gekeken of gezinnen behoefte hebben aan een gesprek om terug te kijken op de gang van zaken. Jeugdbescherming west (waar Den Haag onder valt) heeft een speciaal team opgericht om de jeugdbeschermers hierin te ondersteunen, bestaande uit een gedragswetenschapper, teammanager, jurist en jeugdbeschermer.

De Haagse samenwerking Gelijkwaardigheid is cruciaal voor een goede relatie tussen ouders en jeugdbeschermers. De geleerde lessen van het reflectieverslag en de aanpassingen in de werkwijze van de GI’s sluiten aan bij stappen die in de Proeftuin en vanuit de gemeente Den Haag worden gezet. In de Proeftuin wordt de verklarende analyse ingezet waarmee de problematiek van de gezinnen breed wordt geanalyseerd, inclusief de financiële situatie. Vanuit de gemeente wordt via het Doorbraaklab en het gezinsgericht werken goed samengewerkt met de GI’s op het punt van de bestaanszekerheid om de mogelijke terugkeer van de kinderen op dat vlak te ondersteunen. Landelijke hersteloperatie De landelijke hersteloperatie valt grofweg in 3 delen te verdelen. 1. De Catshuisregeling (lichte toets), 2. de integrale beoordeling en 3. de aanvullende schaderoute (via de commissie werkelijke schade of stichting gelijkwaardig herstel). Er is geen instroom van nieuwe gedupeerden meer mogelijk sinds vorig jaar waardoor we nu een goed beeld hebben van het tempo waarin de hersteloperatie verloopt. Catshuisregeling Van de 68.376 aangemelde gedupeerden zijn 68.272 eerste toetsen afgerond. De definitieve afhandeling van alle aanmeldingen nadert dus de voltooiing.

Integrale beoordeling Er zijn in totaal 60.902 integrale beoordelingen afgerond. Dat is 85,1% van het totaal aantal integrale beoordelingen. Wekelijks worden er zo’n 350-450 beoordelingen afgerond. Van alle aangemelde ouders zijn er na eerste toets en integrale beoordeling 41.243 ouders erkend gedupeerd. In Den Haag betreft dit 3920 gedupeerde ouders. Commissie Werkelijke Schade (CWS) In totaal hebben 5.697 ouders een 'ontvankelijke' aanvraag gedaan bij CWS. Er zijn 902 adviezen uitgebracht door CWS. En 327 ouders hebben hun aanvraag ingetrokken. De afhandeling van deze route is op dit moment de grootste bottleneck in de hersteloperatie. Dit was ook een van de redenen voor het oprichten van de stichting Gelijkwaardig Herstel (SGH). Over de werkwijze van deze stichting bent u in een eerdere raadsmededeling geïnformeerd (RIS 316811). Gelijkwaardig Herstel

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10882868

2.599 gedupeerden hebben zich gemeld bij SGH. Daarvan is voor 695 gedupeerden het traject afgerond. Zij hebben een vaststellingsovereenkomst getekend voor een definitieve schadevergoeding. Er is een doorstroom op gang aan het komen van gedupeerden met een afgerond feitenrelaas naar het doorrekenen van de schade, maar met het huidige verloop van ca. 15-20 vaststellingsovereenkomsten per week zal dit proces nog behoorlijk tijd in beslag nemen. De verhoudingen tussen SGH en UHT werken ook niet bevorderend op dit proces4. Ten slotte De komende periode zet het college de ruimhartige ondersteuning van de gedupeerden voort. Een groot deel van de gedupeerden heeft immers nog steeds geen definitieve duidelijkheid over de schadeafhandeling door de belastingdienst en komt niet aan definitief herstel toe. Financiering van de gemeentelijke inzet gebeurt via de specifieke uitkering (SPUK) van de rijksoverheid. Het college stelt u uiteraard op de hoogte van de verdere ontwikkelingen op dit dossier. Het college zegt toe in Q4 2025 een volgende update toe te sturen en voortaan een ritme van 2 updates per jaar aan te houden in Q2 en Q4. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

4

Jan van Zanen

https://3c4b2dac-ea91-4d6d-a1ec-1fe24563dfe5.usrfiles.com/ugd/3c4b2d_d4cc700d7cd1462f86575548f5168711.pdf

6/6