RIS322005 Beantwoording SV Gemeenten Nijmegen en Leiden stoppen met het meldpunt oneerlijk gebruik van bijstand

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN

17 juni 2025 Ons kenmerk Onderwerp

Antwoord van het college op de vragen van de raadsleden de dames Baboeram en Holman, luidend: ‘Gemeenten Nijmegen en Leiden stoppen met het meldpunt oneerlijk gebruik van bijstand’

SZW/10903645 RIS322005

De raadsleden de dames Baboeram en Holman hebben op 10 april 2025 een brief met daarin zes vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. In het Haags Akkoord 2023-2026 staat de volgende passage: “In plaats van wantrouwen moet vertrouwen van de gemeente in bijstandsgerechtigden centraal staan. We kijken of de werkwijze voor de aanpak van bijstandsfraude nog past bij dat principe en of de intensiveringsslag die hierop is gemaakt vanaf 2018 nog noodzakelijk is”. Op 27 maart 2025 schreef het Algemeen Dagblad in het artikel, ‘Nijmegen moet ‘kliklijn’ voor bijstandsfraude nu opheffen van raad: ‘Wantrouwen en sociale uitsluiting’’ 1 , dat de overgrote raadsmeerderheid in Nijmegen hiermee heeft ingestemd. Gemeenteraadsleden van GroenLinks en PvdA Nijmegen gaven aan dat dit soort meldpunten bijdragen aan wantrouwen en sociale uitsluiting, in plaats van solidariteit, vertrouwen en sociale rechtvaardigheid onder inwoners. Op 15 februari 2025 schreef EenVandaag in het artikel ‘Klikken over uitkeringsfraude? Dat kan in steeds meer gemeenten, maar ook kritiek neemt toe’ 2, dat er 200 gemeenten nu zo’n meldpunt hebben en dat 26 gemeenten, zoals de gemeente Leiden, het meldpunt juist hebben afgeschaft.

De gemeente Den Haag is een van de 200 gemeenten die een Meldpunt Fraude met bijstandsuitkering heeft. 1.

Hoe reflecteert het college over het besluit van de gemeente Nijmegen en de gemeente Leiden om het meldpunt oneerlijke gebruik bijstand af te schaffen?

Het college vindt het belangrijk dat iedereen die recht heeft op een bijstandsuitkering, deze ook daadwerkelijk krijgt. We benaderen onze inwoners met vertrouwen en gaan ervan uit dat zij ondersteuning vragen omdat zij deze nodig hebben. Tegelijkertijd hebben we de verantwoordelijkheid om zorgvuldig om te gaan met publieke middelen en alert te zijn op mogelijk oneigenlijk gebruik van de bijstand. Handhaving is daarbij een kerntaak die van belang is voor het maatschappelijk draagvlak van de sociale zekerheid.

1

Nijmegen moet ‘kliklijn’ voor bijstandsfraude nu opheffen van raad: ‘Wantrouwen en sociale uitsluiting’ | Nijmegen | AD.nl

2

Klikken over uitkeringsfraude? Dat kan in steeds meer gemeenten, maar ook kritiek neemt toe - EenVandaag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10903645

Net zoals meldingen van het Inlichtingenbureau, acht het college het meldpunt voor vermoedelijk misbruik van bijstandsuitkeringen een doelmatig instrument dat belangrijke signalen oplevert. Meldpunten bieden inwoners de mogelijkheid om vermoedens van misbruik van de bijstand te melden. Als iemand zich aan de regels houdt, mag iemand er ook op kunnen vertrouwen dat anderen dat ook doen. Dat is belangrijk voor het vertrouwen en het draagvlak van ons systeem van sociale zekerheid. Op deze manier zorgen we ervoor dat de hulp terechtkomt bij de mensen die dat echt nodig hebben. 2.

Hoe verhoudt het Meldpunt Fraude met bijstandsuitkering zich tot de doelstelling in het Haagse Akkoord 2023-2026 waar vertrouwen in bijstandsgerechtigden in plaats van wantrouwen bij de gemeente centraal staat?

Het college vindt het van groot belang dat inwoners die recht hebben op bijstand deze ook ontvangen en benadert hen daarbij ook met vertrouwen. Tegelijkertijd is het belangrijk om er alert op te zijn dat dit publieke geld ook terechtkomt bij de mensen die het nodig hebben. Handhaving draagt hierin bij aan het draagvlak voor het sociale zekerheidsstelsel. Vertrouwen hebben in bijstandsgerechtigden en er zorg voor dragen dat bijstand terechtkomt bij mensen die nodig hebben, sluiten elkaar niet uit. Het is belangrijk om te benadrukken dat wanneer het college een melding krijgt over mogelijk onrechtmatig gebruik van de bijstandsuitkering, deze eerst zorgvuldig wordt beoordeeld op onderzoekswaardigheid. Alleen als er voldoende aanleiding is, wordt er een onderzoek ingesteld. Het onderzoek moet uitwijzen of er sprake is van een schending van de inlichtingenplicht. Indien dat het geval blijkt te zijn, wordt beoordeeld of het gaat om een vergissing dan wel om moedwillig misbruik. Op basis daarvan wordt vervolgens bepaald of én welke consequenties passend zijn. 3.

Is het college bereid het Meldpunt Fraude met bijstandsuitkering af te schaffen? Zo nee, waarom niet?

Het college ziet de meerwaarde van het hebben van een meldpunt waar inwoners mogelijk misbruik van bijstandsuitkeringen kunnen melden en zal dus op dit moment het meldpunt niet afschaffen. Het college blijft wel de doelmatigheid van het meldpunt doorlopend monitoren. Sinds 2019 daalt het aantal beëindigde bijstandsuitkeringen na vaststellen van fraude en sinds 2017 daalt het aantal bijstandsgerechtigden en het aantal opgelegde boetes in Den Haag (RIS318161). 4.

Hoe reflecteert het college op de verhouding tussen het aantal bruikbare meldingen dat binnenkomt en de kosten die verbonden zijn aan naleving/handhaving?

Het college vindt dat fraudebestrijding geen verdienmodel is waarbij kosten en baten één-op-één tegenover elkaar kunnen worden afgezet. Handhaving is in de eerste plaats bedoeld om het stelsel van sociale zekerheid eerlijk en rechtvaardig te houden, en het maatschappelijk vertrouwen daarin te behouden. Wel beziet het college periodiek of de ingezette middelen doelmatig worden ingezet. Het college acht het meldpunt op dit moment een doelmatig instrument. 5.

Hoe reflecteert het college op het feit dat sinds 2017 steeds minder bijstandsgerechtigden bezwaar maken tegen het opleggen van een boete? Hoe worden bijstandsgerechtigden over hun rechten geïnformeerd?

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10903645

Het aantal opgelegde boetes is de afgelopen jaren scherp afgenomen. Bij het opleggen van een boete wordt rekening gehouden met de mate van verwijtbaarheid, de ernst van de overtreding en de persoonlijke omstandigheden van de inwoner. Met inachtneming van deze factoren wordt de boete afgestemd of helemaal niet opgelegd. Ook het aantal bezwaren tegen opgelegde boetes laten een daling zien. Het college ziet hierin een bevestiging dat het huidige proces als rechtvaardig wordt ervaren. Door vroegtijdig en helder te communiceren over de aanleiding en onderbouwing van de boete, is er meer begrip voor het besluit. Inwoners worden zowel in de beschikkingsbrief als in gesprekken met handhavingsconsulenten actief geïnformeerd over hun rechten, waaronder het recht om bezwaar te maken. 6.

Het college heeft toegezegd om eind 2024 een brief te sturen, waarin de conclusies van de Parlementaire enquêtecommissie ‘Fraudebeleid gepresenteerd: Blind voor mens en recht’ zijn onderzocht, welke relevant onderdelen voor Den Haag relevant waren en welke lessen daaruit zijn getrokken (RIS318161). Hoe staat het met deze brief?

Hoewel de conclusies en aanbevelingen van het rapport van de parlementaire enquêtecommissie ‘Fraudebeleid en Dienstverlening: Blind voor mens en recht’ primair gericht zijn op het fraudebeleid in het bredere sociale zekerheidssysteem, zien wij dat aanbevelingen twee tot en met vijf – ‘de overheid heeft altijd oog voor mensen, de overheid heeft een menselijke gezicht, een menselijk handhavings- en sanctioneringsbeleid en juridisch vangnet en toegankelijk recht voor mensen’3 - relevant zijn voor onze gemeentelijke praktijk en toepasbaar op ons handhavingsbeleid. Zo hebben wij in de afgelopen periode in het kader van een toegankelijkere dienstverlening, de informatie op onze website over de verplichtingen die horen bij het ontvangen van een bijstandsuitkering herschreven en aangevuld met voorlichtingsfilmpjes die in meerdere talen ondertiteld kunnen worden. Ook hebben we ervoor gekozen om het woord ‘fraude’ niet langer te gebruiken wanneer dit aan een persoon gekoppeld kan worden; in plaats daarvan spreken we van het schenden van de inlichtingenplicht. Daarnaast is ons boetebeleid aangepast, waarbij we nadrukkelijk kijken naar financiële draagkracht en de persoonlijke situatie van de inwoner bij het opleggen van een boete.

Verder nemen onze handhavingsconsulenten altijd persoonlijk contact op om besluiten toe te lichten en inwoners te wijzen op de mogelijkheid om bezwaar te maken. De brief die het college heeft toegezegd is nog in voorbereiding. De reden voor de vertraging van deze brief heeft te maken met het feit dat we bezig zijn met het actualiseren van ons handhavingsbeleid. In dit traject lopen we – waar mogelijk - vooruit op de mogelijkheden die nieuwe wetgeving, zoals de Participatiewet in Balans en het wetsvoorstel Handhaving Sociale Zekerheid biedt om effectiever en met meer oog voor de menselijke maat te werken. Naar verwachting ontvangt de raad in het vierde kwartaal van 2025 een brief waarin wij ingaan op ons toekomstig handhavingsbeleid 4. Daarbij nemen we de inzichten uit het rapport mee als richtinggevend kader. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

3

Jan van Zanen

Zie Rapport parlementaire enquêtecommissie Fraudebestrijding en Dienstverlening: ‘Staatsmachten waren blind voor mens en recht’ |

Tweede Kamer der Staten-Generaal voor een toelichting bij de aanbevelingen. 4

De beoogde inwerkingtreding van de wet Participatiewet in Balans en het wetsvoorstel Handhaving Sociale Zekerheid is 1 januari 2026.

3/3