RIS32183 Aanslagen met explosieven in 2024

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Jan van Zanen Burgemeester

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

BSD/10893009 RIS322183 Contactpersoon

Coördinator ondermijning Dienst

Bestuursdienst Afdeling

BSD Veiligheid Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

16 mei 2025

secretariaatveiligheid@denhaag.nl

Onderwerp

Aanslagen met explosieven in 2024

Geachte voorzitter, Aanslagen met explosieven: een verontrustend en risicovol fenomeen dat in relatief korte tijd een ongekende vlucht heeft genomen. In eerste instantie waren het vooral de grote steden die met deze problematiek werden geconfronteerd, maar inmiddels vinden aanslagen met explosieven verspreid over heel Nederland plaats. De meeste aanslagen zijn gericht op woningen; daarnaast vormen vooral bedrijfspanden en voertuigen het doelwit. Met zwaar, illegaal, vuurwerk worden gigantische ontploffingen veroorzaakt met materiële schade en soms zelfs lichamelijk letsel of - in het ergste geval dodelijke slachtoffers tot gevolg. De explosie eind vorig jaar aan de Tarwekamp is hiervan het meest afschuwelijke voorbeeld. Met deze brief informeer ik u, mede aan de hand van een analyse van de Eenheid Den Haag, over de aanslagen die afgelopen jaar in Den Haag hebben plaatsgevonden. Tevens informeer ik u over enkele ontwikkelingen in relatie tot het landelijk Offensief Tegen Explosies en de wijze waarop Den Haag hierin participeert. Aanslagen met explosieven in Den Haag 2024 In Den Haag hebben afgelopen jaar 103 aanslagen met explosieven plaatsgevonden. 1 Den Haag volgt hiermee na Amsterdam (246 aanslagen) en Rotterdam (142 aanslagen).

Na Den Haag volgen Den Bosch (30 aanslagen) en Almere (29 aanslagen).2 De Eenheid Den Haag heeft een analyse uitgevoerd met betrekking tot de incidenten die in 2024 in Den Haag hebben plaatsgevonden. Hieruit komt onder andere naar voren dat het merendeel van de incidenten in het werkgebied van district Den Haag Zuid3 (50%) plaatsvond; de overige incidenten vonden plaats in district Den Haag Centrum4 (25%) en district Den Haag West5 (25%). 1

Zowel pogingen als gerealiseerde aanslagen worden (landelijk) aangeduid als “aanslagen met explosieven”.

2

Cijfers van het Landelijk Forensisch Coördinatie Team (LFCT)

3

Basisteams Zuiderpark, Beresteinlaan, Laak en Leidschenveen-Ypenburg

4

Basisteams Jan Hendrikstraat, Hoefkader en De Heemstraat

5

Basisteams Scheveningen, Segbroek, Loosduinen en Overbosch

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10893009

De gepleegde aanslagen met explosieven in Den Haag waren voor het overgrote deel gericht op woningen (60%) en daarnaast op bedrijfspanden en horeca-inrichtingen (33%). De Eenheid Den Haag heeft de mogelijke, achterliggende, motieven van de incidenten in Den Haag onderzocht. Het gaat hierbij nadrukkelijk om mogelijke motieven. Uit de uitgevoerde analyse komt het volgende beeld naar voren: ruim 35% van de incidenten in Den Haag in 2024 kan worden gelinkt aan het criminele circuit; ongeveer 20% van de incidenten komt voort uit een conflict in de relationele sfeer (waarbij onder andere gedacht kan worden aan intieme terreur en femicide)6; 5% van de incidenten houdt verband met een zakelijk conflict; bij 5% van de incidenten speelt een andersoortig motief; bij circa 35% van de incidenten kan het motief (vooralsnog) niet door de politie worden geduid. Binnen het werkgebied van de Eenheid Den Haag zijn in 2024 tientallen aanhoudingen verricht naar aanleiding van aanslagen met explosieven waarvan een aanzienlijk deel binnen de gemeente Den Haag. Gezien de ernst van deze strafbare feiten worden opsporingsonderzoeken uitgevoerd en worden alle strafdossiers ingestuurd naar het Openbaar Ministerie. De verdachten die in het werkgebied van de Eenheid Den Haag zijn aangehouden zijn - zonder uitzondering - man met een gemiddelde leeftijd van 23 jaar.

Ongeveer de helft van de verdachten is 18 jaar of jonger. De meesten hiervan zijn woonachtig binnen het werkgebied van de Eenheid Den Haag. Bovenstaande elementen uit de analyse van de Eenheid Den Haag komen in grote lijnen overeen met de uiteenzetting over aanslagen met explosieven zoals opgenomen in het landelijk “Fenomeenbeeld geweld 2024” van de politie.7 Toenemend aantal aanslagen Afgelopen jaar vonden in Nederland in totaal 1.543 aanslagen met explosieven (en pogingen daartoe) plaats.8 In 2023 waren 901 incidenten te kwalificeren als een (poging tot een) aanslag. In Den Haag is het aantal aanslagen in 2024 (103) bijna verdubbeld ten opzichte van 2023. Regionaal, binnen het werkgebied van de Eenheid Den Haag, is het aantal aanslagen in 2024 (150) met circa een derde toegenomen ten opzichte van 2023. Landelijke coördinatie en samenwerking Deze cijfers laten zien dat het tij - ondanks alle inspanningen van vele betrokkenen - allerminst is gekeerd. Het zijn niet alleen deze cijfers maar ook de ervaringen met de aanpak van high impact crimes die leren dat een langdurige, actiegerichte en gezamenlijke aanpak met verschillende publieke en private partners (op landelijk, regionaal en lokaal niveau) nodig is om deze problematiek te voorkomen en te bestrijden.

Aan de benodigde coördinatie en gezamenlijke planvorming wordt nu invulling gegeven via het landelijk Offensief Tegen Explosies dat in 2024 werd opgericht. De burgemeester van Rotterdam, mevrouw Schouten, zit het offensief voor en neemt namens de G4 deel aan het offensief. Behalve gemeenten (G4, G40 en VNG) zijn de politie, het OM, reclasseringsorganisaties, het ministerie van Justitie en Veiligheid, VNO-NCW/MKB Nederland, het Verbond van Verzekeraars en woningcorporatievereniging Aedes bij het offensief aangesloten.

6 6

Dit betreft een brede categorie zoals uiteengezet in de beantwoording “Explosies en femicide” (RIS321024)

7

www.politie.nl

8

Cijfers van het Landelijk Forensisch Coördinatie Team (LFCT)

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10893009

De Minister van Justitie en Veiligheid heeft de Tweede Kamer onlangs geïnformeerd over de manier waarop het offensief – samen met de betrokken partners – tot een duurzame afname van het aantal (pogingen tot) aanslagen met explosieven wil komen. 9 Voor 2025 is een afname van het aantal aanslagen met tenminste 10% (ten opzichte van 2024) als ambitie geformuleerd. De Minister heeft ook het “Actieplan Offensief Tegen Explosies”10 met de Kamer gedeeld; in dit actieplan staan per actielijn (preventie, opsporing & vervolging, nazorg & lokale aanpak) concrete maatregelen benoemd. Het is een breed geheel aan maatregelen om de huidige inspanningen op een (doel)gerichte manier nog meer kracht bij te zetten. De gemeente Den Haag neemt actief deel aan het offensief en levert waar mogelijk een bijdrage. Den Haag trekt hierbij samen op met de andere G4-gemeenten, onder andere door deelname aan de inhoudelijke werkgroep waarin afstemming plaatsvindt over de maatregelen en resultaten vanuit de verschillende actielijnen. Ook heeft Den Haag deelgenomen aan het landelijke fieldlab explosies waarin nieuwe, innovatieve interventies zijn uitgedacht die nu worden uitgewerkt. Tevens levert Den Haag een actieve bijdrage aan de actielijn preventie; het gaat hierbij onder andere om het voorkomen van (herhaald) daderschap. Hier valt in mijn optiek nog winst te behalen.

De daadwerkelijke uitvoerders van deze aanslagen zijn vaak jongens en jonge mannen in een kwetsbare positie en/of die snel geld willen verdienen. Ronselaars spelen hier doelbewust op in. Deze (potentiële) uitvoerders moeten bewust worden gemaakt van de risico’s die hiermee gepaard gaan; de mogelijke gevolgen voor slachtoffers van een aanslag maar ook de gevolgen voor henzelf en hun naaste omgeving. Deze jongeren moeten weerbaar worden tegen criminele verleidingen en moeten tegelijkertijd weten dat zij hulp kunnen krijgen. Preventie met Gezag De preventieve invalshoek sluit goed aan bij de persoonsgerichte aanpak in Den Haag (PGA lokaal) en de maatregelen en activiteiten vanuit het programma Preventie met Gezag (PmG). Dit programma is erop gericht te voorkomen dat jongeren in Den Haag Zuidwest tot de (ondermijnende) criminaliteit toetreden of hierin verder afglijden. Net als bij het dealen van drugs en uitvoeren van andere criminele klussen, zoals het “uithalen van containers” speelt ook bij het in opdracht uitvoeren van aanslagen met explosieven de aantrekkingskracht van het “snelle geld”. De inzet van Skill School, een plek waar jongeren (12-30 jaar) hun talenten kunnen ontdekken – eventueel met extra coaching en zorg – is een voorbeeld van de manier waarop wordt gewerkt aan het vergroten van de weerbaarheid van jongeren.

Door intensieve samenwerking met (wijk)agenten jeugd, inzet van handhavers met taakaccent jeugd en via de pilot Veilig In en Om School (VIOS)11 wordt ook ingezet op het versterken van vroegsignalering. Deze en andere activiteiten vanuit het Programma PmG zijn opgenomen in de Haagse Aanpak Ondermijning 2024 (RIS321390). Nazorg Op het gebied van de (landelijke) actielijn nazorg & lokale aanpak heeft Den Haag inmiddels veel ervaring opgedaan. De brief d.d. 27 februari 2024 ‘Fenomeenonderzoek en nadere invulling aanpak explosies’ (RIS318074) omvat een overzicht van de (bestuurlijke) maatregelen en interventies in reactie op aanslagen met explosieven. Dit overzicht is ook met de partners binnen het offensief gedeeld. Onze ervaring met gepleegde aanslagen heeft geresulteerd in een goed werkend proces qua opvolging. In alle gevallen vormen de beschikbare informatie, de specifieke omstandigheden en maatwerk het uitgangspunt.

9

Aanpak aanslagen met explosieven (Kamerstukken II 2024-2025, 28684-779)

10

Offensief Tegen Explosies. Actieplan aanslagen met explosieven (Kamerstukken II 2024-2025, 28684-779, bijlage)

11

In deze pilot worden scholen ondersteund bij het opzetten van een overlegstructuur om veiligheidsproblemen beter in beeld te krijgen.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10893009

Dit geldt voor het instellen van tijdelijk flexibel cameratoezicht, toepassing van de burgemeestersbevoegdheid om een woning of ander pand te sluiten, afstemming met de woningcorporatie, maar bijvoorbeeld ook voor het al dan niet organiseren van een bewonersbijeenkomst. Sluitingsbevoegdheid Ten aanzien van de bevoegdheid tot het (tijdelijk) sluiten van een woning - of een niet voor publiek toegankelijk lokaal - op basis van artikel 174a Gemeentewet hecht ik eraan op te merken dat ik hier niet “zomaar” toe overga. Hier gaat een uitgebreide afweging aan vooraf waarin ik verschillende aspecten meeneem zoals: de achtergrond van het incident, in hoeverre er aanhoudingen zijn verricht, de ernst van de verstoring, de kwetsbaarheid van de wijk maar ook eventuele eerdere incidenten of vrees voor herhaling. Ook aspecten die de evenredigheid van het besluit tot sluiting raken, neem ik mee zoals persoonlijke verwijtbaarheid maar ook - in geval van een woning - de eventuele aanwezigheid van minderjarige kinderen. Eén en ander staat beschreven in de “Beleidsregel toepassing artikel 174a Gemeentewet Den Haag 2024” (RIS319688). In 2024 heb ik zes woningen op basis van deze bevoegdheid gesloten. Een sluiting zal door mij nooit langer dan strikt noodzakelijk in stand worden houden.

Dat uitgangspunt hanteer ik ook bij het (tijdelijk) sluiten van voor publiek toegankelijke lokalen (bedrijfspanden) waaronder horeca-inrichtingen op grond van artikel 174 Gemeentewet. Ik heb daarbij oog voor de economische belangen van de ondernemer. Wel is het zo dat een duurzaam herstel van de wettelijk vereiste situatie, in dit geval: een duurzaam herstel van de openbare orde, te allen tijde centraal moet staan. Voor ondernemers die mede als gevolg van een bestuurlijke sluiting economische schade ondervinden, heb ik op landelijk niveau gepleit om na te gaan in hoeverre uitbreiding van bestaande regelingen of het instellen van een fonds tot de mogelijkheden behoort. In 2024 heb ik in totaal 17 bedrijfspanden, waarvan 10 horeca-inrichtingen, vanwege een ernstig geweldsincident gesloten. Illegaal vuurwerk Het beperken van de beschikbaarheid van zwaar, illegaal, vuurwerk is een andere belangrijke invalshoek binnen de (landelijke) aanpak van explosies. Bij het plegen van aanslagen wordt veelal gebruik gemaakt van “flashbangers” (bv. Cobra) of het flitspoeder dat hieruit afkomstig is. Deze flitsgranaten worden elders in Europa (en daarbuiten) geproduceerd. Dit zware vuurwerk komt op illegale wijze terecht bij handelaren in Nederland die het weer doorverkopen aan tussenhandelaren. Deze tussenhandelaren bieden het vuurwerk vervolgens goedkoop en laagdrempelig, veelal online, aan.

Het tegengaan van de beschikbaarheid in Nederland van dit zware, illegale, vuurwerk, is essentieel voor een effectieve aanpak van deze problematiek. De oproep van de Minister van Justitie en Veilgheid tot het instellen van een Europees verbod op zwaar vuurwerk heeft dan ook nadrukkelijk de steun van het college. Het college draagt deze steun actief uit, ook binnen Europa. Dit zal het college opnieuw doen tijdens een bezoek aan Brussel medio mei. Het college zal dan, in lijn met de inzet van het kabinet, ook stilstaan bij andere aanpassingen van de vuurwerkregelgeving. Invoering van een landelijk vuurwerkverbod gaat naar mijn overtuiging - naast een ander verloop van de jaarwisseling in Nederland - uiteindelijk ook bijdragen aan het reduceren van het aantal aanslagen met explosieven. Volgens de politie hangt de vraag naar zwaar, illegaal, vuurwerk nauw samen met de vuurwerkcultuur in Nederland.12

12 Fenomeenbeeld geweld 2024 (www.politie.nl)

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10893009

Het is mooi dat een landelijk verbod eindelijk op meerderheidssteun in de Tweede Kamer kan rekenen, in de eerste plaats voor alle hulpverleners die het tijdens de jaarwisseling al jaren voor hun kiezen krijgen. Tot slot Aanslagen met explosieven vormen een groot maatschappelijk probleem met verschillende, complexe facetten. Lokaal zet ik – net als de betrokken samenwerkingspartners – al het mogelijke in om deze problematiek een halt toe te roepen. Maar voor een echt effectieve aanpak is méér nodig. Het landelijk offensief komt wat dat betreft geen dag te vroeg. Door dit landelijke fenomeen – aan de hand van de verschillende facetten – doelgericht en op meerdere niveaus aan te pakken, móeten we met elkaar het tij zien te keren. met vriendelijke groet, Jan van Zanen

5/5