RIS321779 Bijlage Infodoc. strategie Dunea 26-3-2025

Informatiedocument Strategie Dunea Onderstaand informatiedocument beschrijft de stand van zaken en strategie van Dunea. Hieronder vindt u informatie wat is opgedeeld in verschillende secties, elk met specifieke informatie over de opgave en strategie van Dunea. Elke sectie is aangevuld met links naar aanvullende informatie. Meer weten of aanvullende vragen? Neem contact op met: • Jesse van Velzen (j.velzen@dunea.nl) – Bestuursadviseur Dunea Aanvullend is het goed om te vermelden dat Dunea 4-6x per jaar een nieuwsbrief uitbrengt voor relaties. In deze nieuwsbrief staat alle informatie over de meest recente ontwikkelingen binnen Dunea. Abonneer u via deze link. Ook vindt 2x per jaar de Algemene Vergadering Aandeelhouders plaats. Den Haag is grootaandeelhouder van Dunea.

Algemeen - Drinkwatervoorziening Dunea Dunea produceert en levert drinkwater aan bijna 1,4 miljoen consumenten in het westelijk deel van Zuid-Holland. Daarnaast is Dunea verantwoordelijk voor de duingebieden Solleveld, Meijendel en Berkheide. Daar beheert en beschermt Dunea de duinen als waterwingebied en waardevol Natura 2000 gebied. Drinkwater, natuur en het kunnen beleven van rust en ruimte gaan hier hand in hand. De Afgedamde Maas - zijtak van rivier de Maas - is Dunea's primaire bron voor drinkwater. Dunea gebruikt oppervlaktewater omdat het grondwater aan de kust van nature zout is en de voorraad zoet grondwater onder de duinen is niet groot genoeg is om iedereen in het leveringsgebied van Dunea van drinkwater te voorzien. Daarom vullen we deze voorraad aan met voorgezuiverd rivierwater, sinds 1976 uit de Afgedamde Maas, een zijtak van rivier de Maas. De Lek wordt gebruikt als tweede bron, wanneer de Maas te vervuild is. Zo was Dunea in de zomer van 2024 tijdelijk volledig overgestapt naar waterinname uit de Lek voor de productie van drinkwater. De reden hiervoor was de hoge concentratie bestrijdingsmiddelen die stroomopwaarts werd gemeten in de Maas. Meer weten? • Drinkwater (dunea.nl) • Hoe wordt uw drinkwater gemaakt? | Dunea Duin & Water • Te veel bestrijdingsmiddelen in de Maas (dunea.nl)

Programma Drinkwater voor de toekomst Dunea staat voor een grote maatschappelijke opgave: door de verwachte bevolkingsgroei in de regio groeit het aantal consumenten de komende jaren van ruim 1,3 in 2020 naar richting 1,6 miljoen in 2040. Tegelijkertijd neemt de beschikbaarheid van oppervlaktewater - onze bron – af, door droogte en toenemende vervuiling. Ook neemt door klimaatverandering de kans op verstoringen in het zuiveringssysteem van Dunea toe, bijvoorbeeld tijdens langdurige droogte in de zomer. Hierdoor neemt zowel de waterkwaliteit als -kwantiteit af. De 24/7 levering van drinkwater is daardoor niet meer vanzelfsprekend. De grenzen van het huidige drinkwatersysteem zijn bereikt en zonder uitbreiding van de bron-, win- en zuiveringscapaciteit, dreigt waterschaarste, wat druk zet op de beschikbaarheid van drinkwater in de regio. Ondanks dat de grenzen zijn bereikt is Dunea wettelijke verplicht dit drinkwater te leveren. Om ook in de toekomst te kunnen voldoen aan de groeiende vraag naar drinkwater van goede kwaliteit is er meer schoon zoet water nodig. Daarnaast zal de zuiveringscapaciteit moeten worden opgeschaald. De strategie van Dunea is om in te zetten op het realiseren van 5 sporen: 1. 2.

Drinkwater voor nu – 2030: het huidige rivier-duinsysteem goed benutten, verstevigen, uitbreiden en onderhouden. Het huidige rivier-duin systeem van Dunea moet worden voorbereid op de toekomst en moet voor 2030 maar liefst 10 miljard liter drinkwater per jaar extra leveren; Drinkwatervoorziening van de toekomst 2030 - 2040: een nieuw systeem van bron(nen) en zuiveringen toevoegen welke aanvullend is aan het bestaande rivier-duin systeem;

3. 4. 5.

Drinkwater voor de toekomst na 2040: de twee systemen in goede balans brengen. Bewust & duurzaam watergebruik (continu) stimuleren van waterbesparing en daarmee aansluiten op de landelijke ambitie om het drinkwatergebruik 20% te reduceren in 2035; Samen werken aan schone bronnen (continu) door vervuiling bij de bron aan te pakken, en verantwoordelijke partijen te activeren, wordt de zuiveringsopgave kleiner.

Actieprogramma Drinkwater De Provincie Zuid-Holland heeft in samenwerking met Dunea een actieplan opgesteld om tijdig de beschikbaarheid van drinkwater tot 2030 (en erna) te waarborgen. Om dit te realiseren bevat het actieplan concrete acties. Het actieprogramma is 10 juli 2024 richting de Provinciale Staten verstuurd. Meer weten? • Drinkwater voor de toekomst (dunea.nl) • Vewin slaat alarm (dunea.nl) • Drinkwater steeds schaarser: provincie neem verantwoordelijkheid | Signaalrapportage | Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) (ilent.nl) • Snel actie nodig om drinkwatertekort in 2030 te voorkomen | RIVM • Actieplan Leveringszekerheid drinkwater nodig om knelpunten op te lossen voor levering drinkwater tot 2030 | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl

Drinkwater voor nu – 2030 Er is tot aan 2030 10 miljard liter extra water jaarlijks nodig om de groeiende regio te voorzien van voldoende drinkwater. Dit gebeurt via verschillende maatregelen en projecten op de korte termijn. Voorbeelden van dergelijke programma's zijn: Programma Berkheide en Mengbedrijf Maas & Lek. Binnen Programma Berkheide moet Dunea jaarlijks 7 miljard liter drinkwater extra realiseren. De renovatie die Dunea moet doen wordt gecombineerd met uitbreiding en natuurherstel. Daarom optimaliseert Dunea de huidige winningen in Berkheide en wordt er geïnvesteerd in nieuwe winputten en installaties. Voor de natuurwaarden worden tegelijk betere condities geschapen. Een ander belangrijk project dit seizoen is de renovatie van Winning 8, nabij Rijksdorp in Wassenaar. Deze winning wordt gerenoveerd om de capaciteit te vergroten. Na de werkzaamheden zal Winning 8 bijdragen aan 2,1 miljard liter extra water per jaar. Om de negatieve effecten van de veranderde grondwaterstand te beperken, worden twee nieuwe infiltratieplassen aangelegd. Vergunningen De realisatie van programma Berkheide is ruim 5 jaar geleden gestart. Het is gebleken hoe complex en uitdagend het verkrijgen van vergunningen is. Tot op heden is circa 2 miljard van de benodigde 7 miljard liter extra drinkwater gerealiseerd.

En het tijdig verkrijgen van vergunningen is cruciaal voor de levering van voldoende drinkwater. Uiterlijk in 2030 moet de renovatie/ uitbreiding van de winningen voor de overige 5 miljard extra drinkwater gerealiseerd zijn. Hiervoor zijn vergunningen nodig voor minimaal 8 deelprojecten t.b.v. renovatie/ uitbreiding van de winningen. De projecten kunnen slechts worden uitgevoerd tussen september en maart i.v.m. extra natuurbescherming gedurende het broedseizoen. Vertraging kan ervoor zorgen dat werkzaamheden (opnieuw) een jaar moeten worden opgeschoven. Dit vraagt om continue afstemming met stakeholders. Vlak voor het zomerreces van 2024 hebben Dunea en PZH het actieplan beschikbaarheid drinkwaterbronnen vastgesteld met hierin afspraken over de gezamenlijke inspanning om het proces van vergunningverlening te versnellen en te verbeteren. Dit vraagt actie van diverse partijen en moet zorgen voor realisatie van de diverse programma's en projecten die focussen op uitbreiding en optimalisatie, zodat een drinkwatertekort in de regio voor 2030 kan worden voorkomen.

Meer weten? • Nu tot 2030 (dunea.nl) • Programma Berkheide (dunea.nl) • Dunea start renovatie- en natuurontwikkelproject in Berkheide • Actieplannen beschikbaarheid drinkwaterbronnen 2030 Zuid-Holland Provincie Zuid-Holland (PZH) (notubiz.nl) • Provincie steunt regionale drinkwateropgave Dunea • Mengbedrijf Maas en Lek (dunea.nl)

Pagina 2 van 5

Drinkwatervoorziening van de toekomst 2030 – 2040 Zoals hierboven benoemd is het de strategie van Dunea om tot aan 2030 de huidige winningen uit te breiden en te optimaliseren. Maar daarmee is de duurzame veiligstelling van de drinkwatervoorziening in Zuid-Holland nog niet gedekt, want door een groeiende bevolking zal er na 2030 nog meer drinkwater nodig zijn. De vraag groeit zo hard dat het huidige zuiveringssysteem van rivieren en duinen dit niet meer aan kan. Daarom is Dunea naast het optimaliseren van Dunea haar huidige rivier-duin systeem (zie blokje hierboven) op zoek naar nieuwe bronnen en zuiveringsmogelijkheden. Deze nieuwe bron en zuiveringstechnieken (2030-2040) voorzien niet alleen in de extra hoeveelheid die nodig is om in de toekomstige vraag te voorzien, maar ook in de uitdagingen op het gebied van waterkwaliteit. Voorkeuskeuze alternatief De zoektocht naar de nieuwe bron en locatie doet Dunea in gezamenlijkheid met de betrokken gemeenten, Hoogheemraadschappen, Rijswaterstaat en de Provincie Zuid-Holland. In juni 2022 is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) gepubliceerd, gevolg door een NRD-variantenrapport in juni 2023. Na het verschijnen van deze rapporten is een maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) en een milieueffectenrapportage (MER) opgesteld.

Aanvullend aan de NRD en MER is de zoektocht in een breder kader geplaatst door te onderzoeken of de groeiende watervraag ook kan worden opgevangen door een combinatie van extra waterinkoop bij Oasen of Evides, waterbesparing en/of investeringen in het huidige rivier-duin systeem. De MER concludeert dat regionaal oppervlaktewater de meest lucratieve bron is om binnen de beschikbare tijd aan de drinkwateropgave van Dunea te voldoen. Dit met betrekking tot drinkwatervolume, -kwaliteit en leveringszekerheid. In de afgelopen maanden is de locatie van deze regionale bron verder onderzocht. Hierover vindt geregeld bestuurlijk contact plaats met de betrokken omgevingspartijen. De keuze voor deze nieuwe locatie is een bestuurlijke ingewikkelde keuze, want een regionaal innamepunt doet zowel een claim op het beschikbare water in het watersysteem als een claim op de geringe ruimte in de regio. Om deze reden is er op verzoek van een aantal betrokken omgevingspartijen nog aanvullend onderzoek gedaan naar de locatiekeuze. Bestuurlijk overleg 7 april 2025 Op 7 april 2025 vindt het volgende bestuurlijke overleg plaats. Tijdens dit overleg is het de bedoeling dat er een locatie voor de nieuwe bron zal worden gekozen. Bij deze keuze is het voor Dunea van uiterst belang dat de realisatie technisch en operationeel uitvoerbaar zijn.

Dunea moet immers de leveringszekerheid van drinkwater kunnen garanderen. Eventuele risico's t.a.v. de leveringszekerheid moeten hierbij zoveel mogelijk worden voorkomen. Dunea acht het van groot belang dat de keuze op 7 april definitief wordt gemaakt. Want, gelet op de realisatie van deze nieuwe bron voor 2030, is uitstel voor Dunea niet haalbaar. Uitstel betekent simpelweg te veel risico dat de leveringszekerheid van drinkwater niet (tijdig) kan worden geborgd. De gemeente Den Haag is vanwege haar rol als aandeelhouder en belang van de stad, ambtelijk en bestuurlijk, nauw betrokken bij dit proces. Meer weten? • Drinkwatervoorziening van de toekomst 2030-2040 (dunea.nl) o Zie ook de rapporten op de website

Pagina 3 van 5

Drinkwater voor de toekomst na 2040 Zowel voor de kwaliteit als de hoeveelheid drinkwater is het noodzakelijk dat Dunea voor de lange termijn toewerkt naar een hybride systeem. Dat houdt in: een combinatie van het huidige natuurlijke rivier-duin systeem, aangevuld met het systeem van lokale bronnen en aanvullende zuivering, bestand tegen opkomende stoffen zoals o.a. PFAS. Samengevoegd kunnen we zo alle kwalitatieve en kwantitatieve uitdagingen van de toekomst aan. Ook voor de periode na 2040 blijft Dunea in gesprek met de verschillende omgevingspartners. Bijvoorbeeld: zo worden de lange termijn opties voor opschaling van het drinkwatersysteem onderzocht. Denk aan: brakwater en zeewater. Visie duinen > 2040 De duinen van Berkheide, Meijendel en Solleveld zijn een waardevol natuurgebied met een beschermde N2000-status. Bewoners uit de regio komen er graag ontspannen. Tegelijkertijd zijn de duinen een beschermd waterwingebied van waaruit (nu nog) 1,4 miljoen mensen van drinkwater worden voorzien. Dunea beheert dit gebied, gericht op balans tussen drinkwater en natuur. Het in balans brengen van twee systemen biedt ruimte voor een gesprek. Dunea wil samen met partijen die bij de duinen zijn betrokken, nadenken over de balans tussen natuur en drinkwater na 2040. We willen hier vroegtijdig mee beginnen.

Samen werken aan schone bronnen Bronnen voor drinkwater in Nederland zijn schaars. Dunea vindt dan ook dat we zuinig moeten zijn op de bronnen die we hebben. Als drinkwaterbedrijf maken we ons daar natuurlijk sterk voor. Maar we hebben geen invloed op wat er zoal op de Nederlandse rivieren mag worden geloosd. Jammer genoeg zien wij de vervuiling alleen maar toenemen. Daarom doen we een beroep op alle partijen die daar wel over gaan: Rijkswaterstaat, de waterschappen, provincies en gemeenten. Realiseer schone bronnen via een werkend VTH-stelsel (vergunning-toezicht-handhaving) en pak de vervuilers aan. Prioriteer de volksgezondheid en laat bewoners niet de kosten betalen voor het zuiveren van water dat door industrie, landbouw en via het riool wordt vervuild. Dunea kent momenteel 10 zuiveringsstappen om 24/7 kwalitatief drinkwater te kunnen leveren. Op dit moment is het water van goede kwaliteit maar de zuiveringsopgave wordt steeds groter. Steeds meer verschillende toxisch persistente stoffen komen voor in het water. Stoffen die moeilijk te zuiveren zijn, denk aan: PFAS, medicijnresten, pesticiden en TFA’s. Om deze reden schaalt Dunea haar zuiveringssysteem op waar dat kan, maar de opschaling wringt ook principieel: •

•

Het uitbreiden van het zuiveringssysteem is zeer kostbaar en vraagt een grote investering. Dunea vindt dat de vervuiler moet betalen. Afvalverwerking hoort bij de life cycle van een product. De kosten horen bij de producent en de gebruiker van dat product, niet bij alle drinkwaterklanten (veelal burgers). Bedrijven moeten hun reststroom laten afvoeren en zuiveren, zonder dat het ten koste gaat van de leefomgeving. De zuiveringsinspanning moet omlaag. Europees is in de Kaderrichtlijn Water (KRW) vastgesteld dat de kwaliteit van bronnen voor drinkwater moet verbeteren, zodat de zuiveringsinspanning om drinkwater te maken, kan worden verlaagd. Het omgekeerde is nu aan de hand.

Dunea controleert de kwaliteit van het rivierwater en drinkwater via een uitgebreid meetprogramma. Wanneer er ontwikkelingen zijn, informeert Dunea haar aandeelhouders. Zo heeft Dunea in mei 2024 een brief verstuurd naar haar aandeelhouders over de ontwikkelingen rondom het dossier PFAS. Meer weten? • Waterkwaliteit en samenstelling | Dunea Duin & Water • PFAS (dunea.nl) • Uitbreiding zuivering | Dunea Duin & Water • Hoe wordt uw drinkwater gemaakt? | Dunea Duin & Water

Pagina 4 van 5

Programma Bewust & Duurzaam Watergebruik Naast meer water produceren is het stimuleren van duurzaam watergebruik en daarmee waterbesparing een belangrijke pijler van de strategie van Dunea, want consuminderen is duurzaam en vertraagt de uitbreidingsopgave. Met het programma Bewust & Duurzaam Watergebruik stimuleert Dunea minder watergebruik bij iedereen: in huis, in de wijk, bij bedrijven en op kantoor. Zo stimuleert Dunea:

• •

Klanten om kraanwatergebruik terug te brengen naar 100 liter per dag in 2035, bijvoorbeeld met de waterbespaarcheck; Grootverbruikers en andere bedrijven om kraanwatergebruik (ook) met 20% terug te brengen, bijvoorbeeld met onze Waterscan;

Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing De doestellingen sluiten aan bij het in juni 2024 verschenen Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing. Het plan is een uitwerking van de Kamerbrief 'Water en Bodem sturend' uit november 2022 die een concreet drinkwaterbesparingsdoel bevat voor zowel huishoudelijke als zakelijke drinkwatergebruikers. Meer weten? • Bewust & duurzaam watergebruik (dunea.nl) • https://www.dunea.nl/waterbewust/waterbespaarcheck • Waterscan (dunea.nl) • Toolbox waterbesparing (dunea.nl) • Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing | Rapport | Rijksoverheid.nl

Randvoorwaardelijkheden voor het laten slagen van de strategie Dunea Samenvattend, de komende jaren staat Dunea voor verschillende grote opgaves. Zoals hierboven benoemd zal: • Tot aan 2030 de huidige winningscapaciteit worden uitgebreid; • Een nieuwe bron worden gerealiseerd na 2030 om de capaciteit op de lange termijn te borgen; • Zal tegelijkertijd het huidige systeem en leidingnet moeten worden onderhouden. Om deze opgaves te doen slagen zijn drie zaken randvoorwaardelijk. Namelijk: 1)

2)

3)

Het kunnen voldoen aan de investerings- en financieringsopgave. Deze groeit de komende jaren flink door gedwongen uitbreidingen, renovaties en innovaties. Het succes en slagen van de hierboven beschreven strategische sporen van Dunea valt en staat dan ook bij het kunnen doen van de investeringen. Tijdens de tweejaarlijkse Algemene Vergaderingen Aandeelhouders is Dunea in gesprek met haar aandeelhouders over de mogelijkheid om aan de investeringen te kunnen voldoen. Hierover meer te lezen in het jaarverslag van Dunea. Het verkrijgen van de benodigde vergunningen. Het verkrijgen van de vergunningen is cruciaal om tijdig te kunnen voldoen aan de kwantiteitsopgave van Dunea. Zoals benoemd heeft Dunea recentelijk gezamenlijk met de provincie Zuid-Holland het actieplan ondertekend. Het is essentieel dat alle betrokken partijen een goede uitvoering geven aan het actieplan. Want nog lang niet alle benodigde vergunningen zijn binnen. Steun in de zoektocht en realisatie van de nieuwe aanvullende bron. De beschikbare ruimte en zoetwater is schaars in de regio. Echter, om de leveringszekerheid van drinkwater in de toekomst te kunnen borgen vraagt Dunea steun van haar aandeelhouders en omgevingspartners om gezamenlijk tot een keuze voor een nieuwe aanvullende bron te komen.

Meer weten? • Jaarverslag 2023 (dunea.nl)

Pagina 5 van 5