RIS321778 Van publiek belang naar de rol van de overheid

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

BSD/10872095 RIS321778 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

René Baron Dienst

Bestuursdienst Afdeling

OCW Directiebureau Datum

Telefoonnummer

8 april 2025

14070 E-mailadres

rene.baron@denhaag.nl

Onderwerp

Van publiek belang naar de rol van de overheid

Deze raadsmededeling gaat in op de Haagse werkwijze publiek belang die wordt opgesteld in een van de deelopgaven in het Programma Bestuurlijke Besluitvorming (zie RIS319507) en die zich gaandeweg ontwikkeld heeft als werkwijze om de rol van de overheid te benoemen. De Enquêtecommissie Amare concludeert dat het bij de besluitvorming van Amare ontbreekt aan een expliciet geformuleerd publiek belang. In het rapport van de commissie wordt vervolgens het Model Publiek Belang als handreiking aangedragen om het publiek belang in de toekomstige besluitvorming te expliciteren. Dit model, dat is opgesteld door Policy Research Corporation (PRC), geeft weer welke stappen kunnen worden doorlopen om invulling te geven aan het vaststellen van het publiek belang. In de commissiebrief Procesvoorstel inzake publiek belang en exploitatie Amare (RIS317127) heeft het college aangegeven dat er ook andere modellen zijn op basis waarvan publiek belang kan worden bepaald. In plaats van het kiezen van een vooraf vaststaand model, ziet het college de essentie in het gezamenlijk door college en raad vaststellen van een bruikbare methode op maat waar beiden zich comfortabel bij voelen. In mei 2024 is gestart met het ontwikkelen van de methode voor publiek belang.

Conform het schrijven aan de gemeenteraad van 9 juli 2024 (RIS319507) hebben wij in de tweede helft van 2024 in verschillende leerateliers zowel het PRC-model als enkele andere modellen getoetst. Naast Amare, Sportlaan 600 (RIS317665) en de Pier (RIS316792) zijn het afgelopen half jaar ook het Escher Museum en de Coalitie Wonen Onderwijs en Werk benut als pilotprojecten voor de ontwikkeling van de Haagse werkwijze publiek belang. In deze raadsmededeling schetsen we u graag de stand van zaken van het ontwikkelen van de methode en gaan we in op enkele onderwerpen die ook in de verschillende debatten hierover naar voren zijn gekomen. De terugkoppeling over de toepassing van de werkwijze vindt plaats bij de behandeling van de afzonderlijke projecten en beleidsvoorstellen. Ten behoeve van een eenduidige werkwijze en communicatie over publiek belang is het zinvol om een aantal uitgangspunten vast te leggen: • Maatschappelijk belang, publiek belang en de rol van de overheid • Het onderscheid tussen de werkwijze om te komen tot het definiëren van rol van de overheid en de toepassing daarvan voor een afzonderlijk traject • De vervolgstappen om te komen tot een Haagse werkwijze

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10872095

Maatschappelijk belang, publiek belang en de rol van de overheid Om elkaar goed te verstaan, is het relevant om de essentiële begrippen eenduidig vast te leggen. In het enquêterapport “Amare, bijzonder complex” wordt op pagina 118 de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) aangehaald. “De (WRR) schrijft in 2000 een rapport waarin men het begrip publiek belang duidt. De WRR stelt dat een uiteenzetting van het begrip publiek belang begint met het onderscheid tussen individuele belangen, maatschappelijke belangen en publieke belangen. Individuele belangen verschillen per persoon. Het is een belang van een specifiek individu. Behartiging van een maatschappelijk belang is voor de gehele samenleving gewenst. Het is een belang dat de maatschappij als geheel ten goede komt. Individuele en maatschappelijk belangen kunnen goed overlappen. Zo zijn goed onderhouden dijken, rijdende treinen, verlichte straten, aanwezigheid van een zorgsysteem en een betrouwbare voedselvoorziening zowel individuele als maatschappelijke belangen. Een overheid hoeft niet ieder maatschappelijk belang te behartigen. Via bijvoorbeeld marktwerking en het maatschappelijk middenveld worden vele maatschappelijke belangen gewaarborgd. Zo is bijvoorbeeld het produceren van voedsel niet een taak die de overheid zich aantrekt want dit wordt door de markt opgepakt.

Een maatschappelijk belang is een publiek belang wanneer een overheid meent dat dit maatschappelijk belang zonder interventie van de overheid onvoldoende gewaarborgd wordt.” Oftewel een publiek belang is een maatschappelijk belang dat een noodzakelijke interventie van de overheid vraagt. Hieruit kunnen de definities van maatschappelijk belang en publiek belang worden gedestilleerd: Een maatschappelijk belang is een belang dat de maatschappij als geheel ten goede komt. Een publiek belang is een maatschappelijk belang dat zonder interventie van de overheid onvoldoende gewaarborgd wordt. Er zit wel een nadeel aan bovenstaande formulering van publiek belang, namelijk dat publiek belang en de vraag ‘wat vindt het publiek belangrijk’, de neiging hebben in het publiek debat door elkaar heen te worden gebruikt. Het publiek belang wordt dan beschouwd als het belang dat het publiek aan een project toedicht. Omdat deze verwarring toch regelmatig voorkomt en besloten ligt in de term ‘publiek’ belang, lijkt het verstandig in het vervolg te spreken over de rol van de gemeente bij het dienen van het maatschappelijk belang, bijvoorbeeld in het geval dat private partijen of het maatschappelijk middenveld deze niet voldoende oppakken. Belangrijk is het om zo de twee processen, ‘participatie’ en ‘vaststelling rol van de overheid’, uit elkaar te houden.

Participatie is een proces waarbij deelnemers (individuen, groepen en organisaties) invloed uitoefenen op de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleidsvoornemens, beleid of projecten (RIS319848). Bij de vaststelling van welke rol de gemeente te nemen heeft, kan het college gebruik maken van datgene wat zij in het participatietraject van het project heeft opgehaald. In sommige gevallen zal de rol die de gemeente kiest, in de zin van het nemen van een beleidsmaatregel, echter afwijken van de voorkeuren van de deelnemers. Door een beargumenteerde toelichting te geven hoe met de inbreng van de participatie wordt omgegaan, wordt dit expliciet gemaakt. Omdat het in essentie gaat om de vraag of en welke overheidsinterventie noodzakelijk wordt geacht, zullen wij in het vervolg gebruik maken van ‘rol van de overheid’: is een actieve rol van de overheid vereist en zo ja, in welke vorm? Werkwijze en toepassing In de discussies over publiek belang is geconstateerd dat gemakkelijk verwarring ontstaat over de werkwijze om het publiek belang te definiëren en daarmee de rol van de overheid (het kader) en de daadwerkelijke toepassing daarvan.

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10872095

De werkwijze publiek belang is een van de deelopgaven van het Programma Bestuurlijke Besluitvorming, terwijl de toepassing daarvan is voorbehouden aan de afzonderlijke projecten en beleidsvoorstellen. Bij de bepaling van de rol van de overheid voor een project wordt dan de werkwijze gebruikt die daarvoor terug te vinden is in de oplegger van de raadsmededeling, bij de vakjes beoogd effect, (maatschappelijk) doel (en) en (publiek) belang. Vervolgstappen De planning is erop gericht om in juli 2025 tot een vastgestelde Haagse werkwijze te komen. In de tussenliggende periode kunnen de projecten die daarvoor in aanmerking komen gebruik maken van Model Publiek Belang van PRC, dat de gemeente Den Haag conform de Algemene Rijksvoorwaarden voor het verstrekken van opdrachten tot het verrichten van diensten rechtenvrij kan gebruiken. Uit de leerateliers van het afgelopen half jaar komt naar voren dat Model Publiek Belang van PRC in afgeslankte vorm goed bruikbaar is voor de Haagse werkwijze. Waar PRC vijf stappen onderscheidt om invulling te geven aan de vaststelling van het publiek belang, kan wellicht worden volstaan met een drietrapsmodel (het maatschappelijk belang formuleren, rol van de overheid en de effectmeting).

Om raadsleden te betrekken bij de ontwikkeling van de werkwijze stellen wij voor om in april/mei 2025 met enkele leden van uw raad een werkbespreking te organiseren met de projectleider publiek belang en wethouder MKB, Werk en Participatie. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Robert van Asten

3/3