RIS321767 Bijlage SDG verslag gemeente Den Haag 2025 (NL)
Tekst van het document
Vrede en recht Armoede en schulden Klimaatneutrale stad
1. INLEIDING Sustainable Development Goals (SDG’s), of Duurzame Ontwikkelingsdoelen, zijn 17 doelen die de Verenigde Naties in 2015 hebben afgesproken. De doelen zijn een wegwijzer om in 2030 een betere en duurzamere toekomst voor de wereld te bereiken. Nederland is akkoord met deze agenda. De inzet van lokale overheden (steden en dorpen) is belangrijk om de doelen echt te bereiken. In dit verslag leest u hoe Den Haag werkt aan de doelen. We laten zien wat de huidige situatie is, de ambitie voor de toekomst, en de concrete inzet van de gemeente Den Haag, lokale initiatieven en internationale organisaties. Zo wordt duidelijk hoe de hele stad zich sterk maakt om de doelen te behalen. We behandelen drie thema’s: vrede en recht, armoede en schulden, en klimaat neutrale stad. De SDG’s die aan bod komen zijn doel 1 (geen armoede), doel 3 (goede gezondheid), 7 (betaalbare en schone energie), 9, (Industrie, innovatie en infrastructuur), 10 (ongelijkheid verminderen), 11 (duurzame steden en gemeenschappen), 12 (verantwoorde productie en consumptie), 13 (klimaat actie) 16 (vrede, recht en publieke diensten), en 17 (partnerschap). De inzet van de gemeente voor de drie thema’s is breder dan wat in dit verslag staat. Den Haag is sinds 2019 Global Goals gemeente.
Dit is een samenwerkingsverband van verschillende Nederlandse steden en wordt gecoördineerd door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Sindsdien heeft de gemeente Den Haag een SDG team en worden er publieksactiviteiten georganiseerd. Ook is er speciale website waar Haagse initiatieven en gemeente projecten in de spotlight worden gezet. Kijk op www.sdgsdenhaag.nl of mail ons via SDG@denhaag.nl.
2
Duurzame Duurzame Doelen Doelen focus focus op op vrede vrede en en recht, recht, klimaat, klimaat en armoedebestrijding
3
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Inhoud
7
2
2. SDG’s in beeld
5
3. Vrede en recht
7
3.1 Bevorderen van de (inter)nationale rechtsstaat
8
3.2 Toegang tot recht
9
3.3 Sociale veiligheid, Den Haag tegen geweld
12
3.4 Lokale democratie en participatie
14
4. Armoede en schulden
16 24
1. INLEIDING
4.1 Schulden en rechtvaardigheid
17
4.2 Armoede en zorg
20
4.3 Financiële dienstverlening voor iedereen
21
4.4 Klimaat en armoede
23
5. Klimaatneutrale stad
4
16
24
5.1 Den Haag en de ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn
25
5.2 Energietransitie van Den Haag
27
5.3 Duurzame mobiliteit
29
5.4 Circulaire economie
31
5.5 Klimaatrechtvaardigheid
33
Referenties:
35
Annex 1: Totaaloverzicht 17 Sustainable Development Goals
37
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
2. SDG’s in beeld In dit verslag richten we ons op de thema’s vrede en recht, armoede en schulden, en klimaatneutrale steden. In dit hoofdstuk belichten we de bijbehorende SDG’s. Een volledig overzicht van alle Sustainable Development Goals is te vinden in Annex 1 aan het einde van dit verslag. SDG 16 staat voor het beëindigen van conflicten en het verminderen van geweld. Het doel is een vreedzame en inclusieve samenleving. Rechtssystemen op zowel nationaal als internationaal niveau moeten worden verbeterd en instellingen moeten transparant zijn. Wapenhandel, corruptie en misdaad moeten worden bestreden. SDG 17 draait om verbinding en benadrukt hoe belangrijk samenwerking is bij het behalen van de SDG’s. Duurzame ontwikkeling vereist samenwerking en partnerschap tussen regeringen, bedrijven, inwoners en organisaties. Samenwerking op het gebied van wetenschap, technologie en innovatie staat hierbij voorop, net als het uitbreiden van kennis en technologieën. SDG 10 gaat over ongelijkheid tussen en in landen verminderen. In 2030 moet iedereen gelijke kansen krijgen en moet sociale, economische en politieke inclusie van iedereen de standaard worden. SDG 10 gaat ook over discriminatie en veilige en verantwoordelijke migratie.
5
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
SDG 1 gaat over het beëindigen van armoede. Iedereen heeft
SDG 7 richt zich op het verzekeren van betaalbare, betrouw-
recht op bestaanszekerheid. Armoede heeft een negatieve
bare, duurzame en moderne energie voor iedereen. In 2030
invloed op het welzijn van mensen. SDG 1 benadrukt het
moeten we wereldwijd nog efficiënter omgaan met onze
belang van een sociaaleconomisch vangnet en goede
energie. Internationale samenwerking moet zorgen voor een
toegang tot basisvoorzieningen.
betere infrastructuur en vooruitgang op het gebied van onderzoek en technologie naar schone en hernieuwbare
SDG 3 draait om het stimuleren van een gezond leven en
energie.
welvaart voor iedereen. Hierbij hoort het verminderen van sterfte en leed door ziekte, maar ook dat iedereen toegang
Ook SDG 11 draait om het inclusief, veilig, veerkrachtig en
moet hebben tot betaalbare medicijnen. SDG 3 richt zich ook
duurzaam inrichten van steden en dorpen. Iedereen moet
op het verminderen van ongezonde levensstijlen die vaak
goed, gezond en duurzaam kunnen leven en toegang hebben
samenhangen met armoede.
tot basisvoorzieningen en veilige en betaalbare woningen.
SDG 9 gaat over het opbouwen van een veerkrachtige infrastructuur, een inclusieve en duurzame industrie en inno-
SDG 13 roept op tot dringende actie om klimaatverandering
vatie. Het aanmoedigen van innovatie en het delen van
en haar impact te bestrijden door de opwarming van de
kennis en technologie kan helpen om de uitdagingen op het
aarde terug te dringen. Dit kan onder andere door klimaat
gebied van milieu, economie en ecologie aan te pakken.
gerelateerde maatregelen op te nemen in beleid, maar ook door de kennis over klimaatverandering te vergroten.
SDG 12 richt zich op “meer produceren met minder” en gaat over duurzame consumptie- en productiepatronen. Dit betekent dat voedselafval sterk moet worden verminderd en dat we grondstoffen duurzamer moeten gebruiken. Het gebruik van vervuilende energiebronnen wordt verminderd en in de hele keten wordt er beter nagedacht over duurzaamheid, het verminderen van afval en afvalbeheer.
6
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
3. Vrede en recht Den Haag staat bekend als de ‘Internationale Stad van Vrede en Recht’. Ruim 500 internationale organisaties, waaronder het Internationaal Gerechtshof, het Permanente Hof van Arbitrage, het Internationaal Strafhof en Europol, zijn in de stad gevestigd. Daarnaast zijn ook vele NGO’s, VN-organisaties en vrijwel alle buitenlandse ambassades en consulaten in Den Haag te vinden. De Haagse ambitie om vrede en recht internationaal te bevorderen, geldt ook op lokaal niveau. Daarom zijn SDG 16 (vrede, recht en sterke publieke diensten) en SDG 17 (partnerschap) belangrijke speerpunten voor Den Haag. Op het thema vrede en recht gebeurt er veel in Den Haag. In dit hoofstuk gaan we in op het bevorderen van de (inter)nationale rechtsstaat, toegang tot recht, sociale veiligheid: Den Haag tegen geweld en lokale democratie en participatie. Daarnaast belichten we ook een paar lokale initiatieven of projecten.
7
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
In Den Haag zijn ook veel NGO’s gehuisvest, zoals de Mukwege Stichting (van Nobelprijswinnaar Mukwege die seksueel geweld als oorlogsmisdrijf bestrijdt), Impunity Watch (werkt met slachtoffers van geweld om straffeloosheid aan te pakken), Justice & Peace (verdedigt mensenrechtenactivisten via Shelter City) en het Helsinki Comité (dat mensenrechten bevordert). In Den Haag zijn veel kennisinstellingen waar mensen worden opgeleid tot toekomstige leiders. Bijvoorbeeld de Universiteit Leiden, de Haagse Hogeschool, The Hague Academy of International Law, het Asser Instituut en Clingendael.
Ecosysteem Al deze organisaties vormen samen het ‘ecosysteem’ van vrede en recht.
3.1 Bevorderen van de (inter)nationale rechtsstaat
Dit ‘ecosysteem’ organiseert veel bijeenkomsten en conferenties die de internationale rechtsorde versterken. De gemeente Den Haag heeft een team dat
Als stad van Vrede en Recht heeft Den Haag de ambitie om bij te dragen aan
zich actief inzet om het ecosysteem van vrede en recht in Den Haag te bevor-
een vredige en rechtvaardige wereld. Dit doet Den Haag door een gunstig
deren. Zij zorgen ervoor dat alle internationale organisaties in Den Haag goed
klimaat te creëren waar internationale organisaties zich kunnen vestigen.
hun werk kunnen doen en komen op voor hun belangen. Ook verwelkomen
Den Haag werkt hiermee aan doel 16.3 de rechtsregels bevorderen op natio-
zij nieuwe organisaties in de stad. Een nieuwe organisatie in Den Haag is
naal en internationaal niveau.
Integrity Initiatives International (III). III wil een anti-corruptie Hof opzetten zodat kleptocraten niet ongestraft blijven.
In Den Haag zijn veel internationale organisaties, gehuisvest die wereldwijd een bijdrage leveren aan de verbetering van de rechtsstaat, zoals interna-
Den Haag zoekt partners in andere landen om samen te werken aan vrede en
tionale hoven en niet-gouvernementele organisatie (NGO’s). Het Hof van
recht. Zo heeft de gemeente in april 2024 contact gelegd met de Impact Hub
Arbitrage, het Internationaal Gerechtshof en het Internationale Strafhof lossen
New York, een gemeenschap van sociale ondernemingen die werken aan de
conflicten tussen staten op en straffen oorlogsmisdadigers. Recentelijk houden
SDG’s. Impact Hub New York heeft een voorstel gedaan samen te werken aan
de hoven zich bezig met conflicten in Oekraïne, Gaza en Soedan. Organisaties
een Global Innovation Exchange Series. Met hubs uit de hele wereld kunnen
als de Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW), Europol,
professionals het dan hebben over onderwerpen die zeer relevant zijn voor
Eurojust en The International Commission on Missing Persons (ICMP), dragen
Den Haag; o.a. toegang tot recht, de SDG’s, de stijgende zeespiegel, circu-
actief bij aan de veiligheid van inwoners wereldwijd en in Nederland. Of het
laire economie en gelijkheid. Dit is een voorbeeld van hoe Den Haag bijdraagt
nou gaat om het verminderen van de inzet van chemische wapens of het
aan doel 17 internationale samenwerking.
oppakken van mensensmokkelaars en hackers, deze organisaties hebben een enorme impact.
8
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
3.2 Toegang tot recht Een belangrijk speerpunt van Den Haag is het garanderen van gelijke toegang tot recht voor iedereen. Deze toegang is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Veel mensen weten niet waar ze naar toe moeten voor hulp, juist wanneer zij dat hard nodig hebben. Dit heet de zogenaamde ‘justice gap’. Als stad van vrede en recht vindt Den Haag het belangrijk om toegang tot recht te garanderen voor stadsbewoners en voor mensen in andere landen. Hiermee werkt Den Haag aan doel 16.3 gelijke toegang tot het rechtssysteem voor iedereen garanderen.
Voor andere landen The Hague Humanity Hub
Toegang tot recht is een belangrijk uitgangspunt bij het helpen van mensen in
The Hague Humanity Hub helpt bij het creëren van een vreedzamere
ontwikkelingslanden. Organisaties zoals The Hague Institute for Innovation of
en rechtvaardigere wereld. Ze brengen mensen samen en stimuleren
Law (HiiL), International Development Law Organisation (IDLO), en het Center
innovatie door ontmoetingen, samenwerkingen en kennisuitwisseling
for International Legal Cooperation (CILC), allemaal gevestigd in Den Haag,
mogelijk te maken. De Hub is een inspirerende plek waar onderwijsin-
doen veel innovatief werk op dit gebied. Ze geven ondersteuning door rechters,
stellingen, overheden, NGO’s, start-ups en internationale organisaties
officieren van justitie en advocaten te trainen, of door procedures te verbe-
samenwerken. De gemeente heeft geholpen bij de oprichting.
teren. Daarnaast ontwikkelen ze experimentele interventies en oplossingen, iets waar het rechtssysteem vaak tekortschiet.
De Humanity Hub is een officieel SDG-huis. Dit betekent dat het een centrale locatie is voor SDG-evenementen, bedrijven en bijeenkomsten,
Voor Den Haag
en deel uitmaakt van een groter netwerk van SDG-huizen. Enkele voor-
Ook inwoners van Den Haag hebben rechtsproblemen. Deze problemen gaan
beelden van evenementen in de Humanity Hub zijn:
vaak over iemands woonomgeving of sociale contacten. De oplossingen voor
• Peace & Justice Café: Netwerkevenementen om samenwerking en
deze problemen zijn lastig. Formele rechtswegen zijn vaak ingewikkeld en duur.
verbinding tussen verschillende sectoren te versterken. Bij elk café staat er een ander onderwerp centraal.
De gemeente Den Haag identificeert de inwoners die in de ‘justice gap’ zitten
• Fireside Peace Chats: informele bijeenkomsten waar mensen hun
en zorgt ervoor dat ze niet in dit gat blijven hangen. Er zijn instellingen zoals
ervaringen en verhalen over vrede en conflicten kunnen delen.
de gemeentelijke ombudsman, wijkrechters en rechtswinkels die directe
• Just Peace: online platform met evenementen, en verhalen over vrede
ondersteuning bieden. Maar deze bieden meestal alleen kennis en informatie,
en recht voor het brede publiek.
zonder de problemen zelf op te lossen.
9
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Daarom werkt de gemeente sinds 2020 samen met The Hague Institute for Innovation of Law (HiiL). Met enquêtes (Justice Needs Surveys), interviews en een stakeholderonderzoek is onderzocht welke rechtsproblemen Haagse inwoners hebben. Omdat 55% van de inwoners in de afgelopen jaren één of meerdere rechtsproblemen heeft gehad, wordt er samen gekeken naar een passende rechtsroute voor inwoners. Het programma Maatwerk en Regie binnen het project Robuust Rechtsbeschermingssysteem en het ontwikkelproject Robuust Rechtsbeschermingssysteem Mariahoeve werken hieraan.
De gemeente onderzoekt hoe zij inwoners direct kan ondersteunen bij juridische conflicten en problemen, samen met organisaties uit de stad. Samen met HiiL is in 2023 een aanvraag ingediend bij het Nationale Groeifonds om een programma te financieren over juridische innovatie. De meest voorkomende rechtsproblemen stonden hierin centraal: omgevingsconflicten, conflicten in het bedrijfsleven, gezinsconflicten, schulden, veelvoorkomende criminaliteit,
Samen werken aan ‘toegang tot recht’
en grootschalig herstel zoals na de Toeslagenaffaire.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken en internationale organisaties zoals het World Justice Project, The Elders en Pathfinders for Justice
Het Nationaal Groeifonds benadrukte dat meer partijen betrokken moeten
hebben een grote rol gespeeld bij het specificeren wat ‘toegang tot
worden om de kans op een succesvolle aanvraag te vergroten. Den Haag werkt
recht’ betekent: dat (juridische) problemen van inwoners daadwerkelijk
samen met HiiL om meer partijen die inzetten op kennisdeling en gerichte
worden opgelost en dat ze ‘door kunnen met hun leven’. De focus ligt
innovatie te betrekken. Ook de Staatscommissie Rechtsstaat heeft aanbevolen
dus op mensgerichte rechtvaardigheid. Deze definitie is ook gebruikt
om aanzienlijke te investeren op kennis en innovatie. Betere en goedkopere
door de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en
oplossingen die sneller en efficiënter problemen kunnen aanpakken, zijn van
Ontwikkeling). Hier vind je een goed overzicht te vinden van deze
groot belang voor Den Haag. Met dit project draagt Den Haag bij aan doel 16.6
benadering.
doeltreffende, verantwoordelijke en transparante instellingen ontwikkelen.
10
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
De Wijkrechter De gemeente Den Haag zet zich in om rechtsconflicten in de buurt aan te pakken. De Wijkrechter is een initiatief van de gemeente en Rechtbank Den Haag. De wijkrechter behandelt problemen of conflicten tussen buren, huurders en verhuurders, en tussen leden van de Vereniging van Eigenaren(VvE). Inwoners hoeven zelf geen juridische kennis te hebben om het gesprek aan te gaan, en de wijkrechter zorgt er aan huis voor dat wetten en regels op de juiste manier worden toegepast. Het kost beide partijen € 40,50 als een van de partijen particulier is. Dit is veel goedkoper dan een gewone procedure.
De Kinder- en Jongeren Rechtswinkel Kinderen en jongeren vormen een kwetsbare groep wanneer het aankomt op toegang tot recht. Veel jongeren kennen hun rechten niet
Ombudsman
en zijn niet goed geïnformeerd.
Om conflicten en problemen tussen inwoners en de gemeente eerlijk op te lossen, kunnen inwoners contact opnemen met de Ombudsman.
Daarom geeft De Kinder- en Jongeren rechtswinkel gratis juridisch
Dit is een onafhankelijke instelling die vertrouwelijke en gratis hulp
advies aan kinderen en jongeren tot 27 jaar. Jongeren kunnen
aanbiedt of vragen beantwoordt. Bij de Ombudsman wordt ook
(anoniem) contact opnemen en langskomen tijdens spreekuren.
gemeentelijk beleid getoetst of gecontroleerd. Zo wordt bekeken of
Daarnaast worden er gastlessen op scholen gegeven om kinderen en
inwoners rechtvaardig behandeld worden. Jongeren die een klacht
jongeren uit te leggen wat hun rechten zijn. Jaarlijks krijgt de winkel
hebben over de gemeente, jeugdzorg of school kunnen bij de gespeciali-
meer dan 500 vragen over verschillende onderwerpen zoals scheiding
seerde Jeugdombudsman terecht.
van ouders, problemen met werkgevers of de politie, of over welke rechten je hebt als consument. Ook ouders kunnen langskomen voor advies over de rechten van hun kind.
11
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
3.3 Sociale veiligheid, Den Haag tegen geweld
Extra inzet op huiselijk geweld is ook de komende jaren nodig, daarbij wordt specifieke aandacht besteed aan gendergerelateerd geweld, zoals stalking en
Om vrede en recht te kunnen realiseren, is de veiligheid in de gemeente van
intieme terreur.
groot belang. De gemeentelijke veiligheidsaanpak is enorm breed. In dit hoofdstuk worden twee voorbeelden van deze gemeentelijke inzet toegelicht:
Diverse organisaties in Den Haag leveren een bijdragen aan de aanpak van
het verminderen van huiselijk geweld en het verminderen van mensenhandel.
huiselijk geweld. In 2023 is de subsidieregeling Preventie en Vroegsignalering
Deze onderwerpen zijn maar een deel van de gemeentelijke veiligheidstaken,
huiselijk geweld Den Haag tot stand gekomen. Diverse organisaties, zoals
maar zijn wel direct te koppelen aan SDG 5, SDG 8 en SDG 16. SDG 5 roept op
stichting Vobis, kunnen jaarlijks subsidie ontvangen voor diverse activiteiten,
tot het elimineren van iedere vorm van geweld tegen vrouwen en meisjes, SDG
zoals het organiseren van huiskamerbijeenkomsten, trainingen en
8 beveelt staten aan maatregelen te treffen tegen moderne slavernij en kinder-
voorlichtingen.
arbeid en SDG 16 is gericht op het beëindigen van misbruik en uitbuiting van kinderen. De gemeente is één van de schakels in de keten om deze aanpak te kunnen realiseren. Door samenwerking en kennisuitwisseling met netwerkpartners in de regio en met lokale initiatieven worden de aanpakken versterkt en groeit de veerkracht van de stad.
Den Haag tegen Geweld tegen vrouwen en kinderen Den Haag werkt al jaren aan het voorkomen, signaleren en stoppen van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het doel is het geweld duurzaam op te lossen. Daarvoor werkt de gemeente Den Haag met diverse netwerkpartners samen zoals Veilig Thuis Haaglanden, de politie-eenheid Den Haag, het Openbaar Ministerie en diverse zorgpartners/jeughulporganisaties. Eén speerpunt van de gezamenlijke inzet is preventie en vroegsignalering.
SHOP Als er sprake is van geweld, wordt er ingegrepen. De gemeente investeert
SHOP is gevestigd in Den Haag en biedt dienst- en hulpverlening
hiervoor in diverse interventies zoals alarmknoppen voor slachtoffers van stal-
aan (voormalig) sekswerkers, slachtoffers van mensenhandel en
king (Aware en slachtofferdevice), het tijdelijk huisverbod en de multidiscipli-
overige betrokkenen, ongeacht leeftijd, nationaliteit, sekse of religie.
naire aanpak op het Zorg- en Veiligheidshuis (MDA++). In deze aanpak werken
Ze geven informatie, advies, psychosociale en praktische hulp in allerlei
netwerkpartners uit het strafrecht, de zorg en het sociaal domein samen met
talen. Ook biedt SHOP opvang aan waar men 24 uur per dag terecht kan.
gezinnen waarbij sprake is van ernstig, complex en terugkerend huiselijk
Het doel is om cliënten zo te ondersteunen dat zij zelf weer de regie over
geweld en/of kindermishandeling om het geweld te doen stoppen.
hun leven kunnen voeren.
12
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Verminderen van mensenhandel en uitbuiting
De inzet is gebundeld in het actieprogramma mensenhandel. Op basis van
De Haagse aanpak van mensenhandel richt zich op de meest voorkomende
de evaluatie van het programma 2020-2023 is in februari 2025 een nieuw
vormen van uitbuiting: seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en criminele
Actieprogramma mensenhandel 2025-2028 ter goedkeuring naar de Haagse
uitbuiting en heeft als ambitie dat mensenhandel in Den Haag niet voorkomt:
gemeenteraad gestuurd. De gemeente Den Haag heeft dit actieplan samen
een stad zonder uitbuiting. Deze doelstelling berust op de pijlers: preventie,
met ketenpartners in zowel het zorg- als veiligheidsdomein opgesteld, zoals
bestrijding, bescherming en samenwerking. Daar vloeien acties op allerlei
politie, het Openbaar Ministerie en SHOP (Stichting Hulpverlening Opvang
vlakken uit voort, van het voorkómen van mensenhandel door middel va
Prostituees). Door het voorkomen van uitbuiting en illegale handel werkt de
preventie en voorlichting, tot het bieden van slachtofferopvang en het
stad aan doel 10.3 gelijke kansen verzekeren en ongelijkheden wegwerken.
bestrijden ervan door middel van het opwerpen van barrières.
13
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
3.4 Lokale democratie en participatie
De gemeente wil het bereik en directe contact verbeteren om participatie te vergroten en inwoners beter te informeren. Dit is in december 2024 ook
Doel 16.7 gaat over: ontvankelijke, inclusieve, participatieve en representatieve
formeel vastgelegd in een zogenaamde ‘participatieverordening’. Participatie
besluitvorming op alle niveaus garanderen. Den Haag is hier op verschillende
van de Haagse inwoners is het uitgangspunt bij het vaststellen, uitvoeren en
manieren mee bezig.
evalueren van gemeentelijk beleid, tenzij er sprake is van een uitzondering. Het betrekken van inwoners staat centraal in het opzetten van nieuwe
Participatie van inwoners
gemeenteprojecten en programma’s. Zoals bijvoorbeeld het project ‘Robuust
Voor vragen, klachten of hulp gaan inwoners vaak als eerste naar de gemeente.
Rechtsbeschermingssysteem’, (genoemd in het vorige hoofdstuk) of de
Een goede dienstverlening, en betrokkenheid van inwoners (participatie)
campagne ‘Niemand verdient Geldzorgen’. Meer over deze campagne in het
is daarom erg belangrijk. In 2023 heeft ongeveer twee derde van de Haagse
volgende hoofdstuk.
inwoners contact gehad met de gemeente. Vaak is dit contact digitaal. Veel inwoners vinden dat de gemeente ze al goed helpt bij vragen, digitale onder-
Daarnaast steunt Den Haag veel lokale initiatieven en wijkcentra die inwoners
steuning of andere hulp. Gemiddeld scoorde de tevredenheid met het contact
de mogelijkheid te geven om te participeren in hun wijk en die de samen-
met de gemeente namelijk een 7 op een schaal van 10.
horigheid in de wijk vergroten. Hiermee draagt Den Haag bij aan doel 11.3 inclusieve en duurzame stadsontwikkeling en capaciteit opbouwen voor
Sinds 2019 wordt elk jaar onderzocht hoe inwoners de ontwikkelingen in de
participatie.
stad ervaren en hoe zij participeren. Alhoewel steeds meer inwoners (61% in 2023) het gevoel hebben dat ze mee kunnen praten/denken over plannen in de wijk, is het gevoel dat men mee kan praten over de stad als geheel in
Stadspanel
het algemeen laag (33% in 2023). Veel inwoners weten nog niet goed welke
Het Stadspanel bestaat uit meer dan 5000 inwoners die via online
middelen, projecten en partijen ze kunnen gebruiken om mee te doen.
vragenlijsten hun mening geven over allerlei onderwerpen, zoals straatintimidatie, discriminatie of de beleving van veiligheid in de wijk. Ook de publieke dienstverlening van de gemeente wordt via het panel getoetst. De resultaten worden na afloop meegenomen in beleidskeuzes en teruggekoppeld aan de deelnemers. Het Stadspanel is een goed voorbeeld van participatie en hoe inwoners worden meegenomen in besluitvorming van de gemeente. Het draagt bij aan doel 16.7 inclusieve, participatieve en representatieve besluitvorming op alle niveaus garanderen.
14
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Toegankelijke stembureaus Voor een goed werkende democratie is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen stemmen. Daarom maakt de gemeente de stembureaus in Den Haag zo toegankelijk mogelijk, wat bijdraagt aan doel 10.2 de politieke inclusie van iedereen mogelijk maken en bevorderen, en doel 16.10 bescherming van fundamentele vrijheden. De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in Den Haag was tussen 2002 en 2018 gemiddeld 49%, maar in 2022 slechts 43%. Het is onduidelijk of dit komt doordat mensen niet willen, kunnen of per toeval niet stemmen. In oktober 2024 is daarom het “actieplan opkomstbevordering gemeenteraadsverkiezingen” opgesteld. Om iedereen de kans te geven zelfstandig te stemmen, zorgt de gemeente ervoor dat bijna alle stembureaus toegankelijk zijn voor mensen die slecht ter been zijn of in een rolstoel zitten. Waar nodig worden hellingbanen geplaatst. De ambitie is om 100% van de stembureaus toegankelijk te maken. De gemeente werkt hieraan samen met belangenorganisaties zoals Voorall en de Oogvereniging. Den Haag heeft als eerste Nederlandse gemeente stembureaus met speciale stemmallen en audio-ondersteuning voor mensen met een visuele beperking. Deze stembureaus hebben ook geleide lijnen en drinkwaterbakjes voor blindengeleidehonden. In de verkiezingskrant en op de website staat welke voorzieningen er op welke stemlocatie zijn.
15
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
4. Armoede en schulden De gemeente Den Haag streeft naar een einde aan armoede en gelijke rechten voor iedereen. Iedereen heeft recht op bestaanszekerheid. Armoede heeft een negatieve invloed op het welzijn en de gezondheid van mensen. Het verschil in gezonde levensjaren tussen inwoners die boven of onder de armoedegrens leven is zelfs veertien jaar. In Den Haag leeft ongeveer 20% van de huishoudens onder de armoedegrens. Dat is vergelijkbaar met andere grote steden in Nederland. De gemeente werkt aan een eerlijk sociaal vangnet en houdt rekening met diverse groepen inwoners en met kwetsbare inwoners. Dit draagt bij aan SDG 1 (geen armoede), SDG 3 (goede gezondheid en welzijn), SDG 10 (ongelijkheid verminderen), SDG 16 (vrede en recht) en SDG 7 (betaalbare en duurzame energie). In dit hoofdstuk gaan we in op schulden en rechtvaardigheid, armoede en zorg, financiële dienstverlening voor iedereen en klimaat en armoede. Daarnaast belichten we ook een paar lokale initiatieven of projecten.
16
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
4.1 Schulden en rechtvaardigheid Bijna één op de zeven huishoudens in de stad heeft problematische schulden1. Den Haag zet zich in om inwoners met schuldenproblemen zo vroeg mogelijk te helpen. Het doel is om schulden beheersbaar te maken, op te lossen en waar mogelijk te voorkomen. Hiermee werkt Den Haag aan doel 1.2 het aandeel mannen, vrouwen en kinderen van alle leeftijden die volgens de nationale definities in armoede leven minstens tot de helft terugbrengen, en doel 10.4 beleid voeren dat geleidelijk tot een grotere gelijkheid leidt, in het bijzonder inzake fiscaliteit, lonen en sociale bescherming.
Preventieve zorg via Helpdesk Geldzaken Helpdesk Geldzaken Den Haag, een gemeentelijk initiatief, helpt mensen gratis hun geldzaken te stabiliseren. Zo zorgen zij ervoor dat mensen überhaupt niet in schulden terechtkomen. Helpdesk biedt advies over vroegtijdig schulden aflossen, inzicht in inkomsten en uitgaven krijgen en betalingsregelingen en toeslagen. De Helpdesk Geldzaken biedt een luisterend oor en laagdrempelige gesprekken. Dit kan op meer dan 30 locaties verspreid door de hele stad.
‘Niemand verdient geldzorgen’ De gemeente heeft het communicatieconcept ‘Niemand verdient geldzorgen’ ontwikkeld om enerzijds het gebruik van Ooievaarsregelingen te vergroten en anderzijds de instroom bij financiële hulpverlening te verhogen. Onder meer met posters, flyers en brochures bij partners, sociale media- en printcampagnes, inzetten van sleutelfiguren en tramreclame worden inwoners geattendeerd op de regelingen en hulp bij geldzorgen. Alle middelen worden vooraf getest met
Met verhalen over de ervaringen van inwoners met de verkregen hulp moeten
inwoners om zo goed mogelijk aan te sluiten op hun behoeften. Teksten zijn op
bijdragen aan het verlagen van de drempel om hulp te zoeken. Dit draagt bij aan
B1-taalniveau geschreven en de kernboodschap is veelal meertalig beschikbaar om
doel 16.10 publieke toegang tot informatie garanderen.
zo veel mogelijk inwoners te kunnen bereiken.
1 Zoals vermeld in de Staat van de Stad Den Haag 2022 en 2024
17
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Schuldenlab070
SchuldZero
Schuldenlab070 werkt aan een schuldenzorgenvrij Den Haag en is
Jongeren en jongvolwassenen kunnen niet altijd de juiste
opgericht door de gemeente. Ze kijken samen met inwoners naar wat nodig
beschikbare hulp vinden. SchuldZero, een samenwerking
is en bieden proefprojecten (pilots) aan die gebaseerd zijn op ideeën van
tussen Centrum16•22, 125Procent en JIP Haaglanden, zet zich
inwoners. Waar mogelijk werken ze samen met private partijen en lokale
in voor schuldpreventie onder jongeren. SchuldZero maakt het
initiatieven. Hieronder worden als voorbeeld 3 pilots genoemd.
makkelijker voor jongeren om hulp van de gemeente en andere organisaties te vinden. Het is een netwerk waar jongeren elkaar kunnen vinden en helpen.
• In de pilot ‘Schuldenvrij terug in de maatschappij’ worden schuldhulpverle-
Jongeren van SchuldZero begeleiden anderen en geven advies over verstandig
ning en reclassering gecombineerd. Reclasseringscliënten en ex-gedeti-
omgaan met geld. Het doel is om financiële problemen te voorkomen.
neerden hebben vaak problematische schulden en andere belemmeringen. De gemeente Den Haag werkt samen met de reclassering om snelle begeleiding te bieden, schulden in kaart te brengen en waar mogelijk af te lossen met gemeentelijk saneringskrediet. Dit vergroot de kans op succesvolle re-integratie en deelname aan de maatschappij. Uit de evaluatie van deze pilot bleek dat het nog beter werkt om al tijdens de detentie met schuldhulpverlening te beginnen, zodat de schuldenlast niet oploopt tijdens detentie en gedetineerden schuldenzorgvrij uit detentie kunnen komen. Dit heeft geleid tot de pilot “Schuldenzorgenvrij uit detentie”. • Het ‘Jongeren Perspectief Fonds’ (JPF) helpt jongeren die door schulden in de problemen zijn gekomen. Deze jongeren weten vaak niet wat hun rechten en opties zijn. Door hun schulden af te lossen (saneringkrediet) en een toekomstplan op te stellen, kunnen ze zonder stress aan hun toekomst werken. Dit gebeurt onder begeleiding en met een afgesproken tegenprestatie op school, werk of via een stage. Door het succes van de pilot is het JPF nu landelijk uitgebreid vanuit Den Haag. • Het samenwerkingsproject ‘Schulden en Vrouwenopvang’ van Stichting Perspektief, Instituut voor Publieke Waarden en de gemeente richt zich op schuldenproblematiek van vrouwen die door acute dreiging in de opvang zijn geraakt.
Door de zorg over schulden weg te nemen kunnen vrouwen in de opvang zich op de toekomst richten. Met dit project wil Schuldenlab070 de behoeften en problemen van de vrouwen in kaart brengen. 18
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Schuldhulpmaatje De getrainde vrijwilligers (maatjes) van SchuldHulpMaatje begeleiden en ondersteunen mensen met financiële problemen. De maatjes hebben een coachende rol en willen mensen financieel zelfredzaam maken. Schulden kunnen slecht zijn voor de mentale gezondheid. Ze kunnen leiden tot depressie, schaamte, sociaal isolement en hopeloosheid. In zo’n situatie is het moeilijk om de schulden onder ogen te zien en actie te ondernemen. Persoonlijke aandacht is hierbij cruciaal. Mensen met schulden hebben niet alleen geld nodig, maar ook steun en begeleiding bij het regelen van hun financiën. De vrijwilligers van SchuldHulpMaatje spelen vaak een belangrijke rol in een succesvol schuldhulpverleningstraject.
19
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
inkomen. Daarnaast worden ook de eigen bijdrage en het eigen risico meeverzekerd. Hiermee wordt voorkomen dat gebruikers van de verzekering onverwacht hoge zorgkosten krijgen en daardoor in de financiële problemen komen. Naast deze verzekering met brede dekking is er een zogenaamd ‘compact pakket’ beschikbaar voor mensen met een lage zorgbehoefte. Deze variant is goedkoper, maar het eigen risico wordt hierbij niet meeverzekerd en er is geen bijdrage vanuit de gemeente. Er maken rond de 48.000 inwoners van Den Haag gebruik van de Haagse Zorgverzekering.
4.2 Armoede en zorg
Tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten Mensen die in armoede leven hebben vaak gezondheidsproblemen, zowel
Als aanvulling op de Haagse Zorgverzekering heeft de gemeente Den Haag ook
fysiek als mentaal, en deze problemen vergroten weer de kans op armoede.
de Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten (CZG) in het leven
Hierdoor ontstaat een vicieuze cirkel. Den Haag koppelde daarom armoe-
geroepen. De CZG biedt ondersteuning aan inwoners die aan een langdurige
debeleid met gezondheidsbeleid. Met de Haagse Zorgverzekering en de
of chronische ziekte lijden, of een handicap hebben. De tegemoetkoming
Tegemoetkoming Chronisch Zieken en Gehandicapten wil de gemeente goede
bedraagt momenteel 125 euro per jaar en is bedoeld om extra kosten rondom
en betaalbare zorg beschikbaar houden voor alle inwoners van Den Haag.
de ziekte of handicap die niet onder de verzekering vallen (of op een andere
Zo werkt de gemeente aan doel 1.4 ervoor zorgen dat alle mannen en vrouwen,
manier vergoed kunnen worden) te dekken.
in het bijzonder de armen en de kwetsbaren, gelijke rechten hebben op economische middelen, alsook toegang tot basisdiensten, en doel 3.8 zorgen voor
Ooievaarspas
een universele gezondheidsdekking, met bescherming tegen financiële risico’s.
De Ooievaarspas geeft mensen met een laag inkomen
De Haagse Zorgverzekering
de mogelijkheid om met korting deel te nemen
Goed verzekerd zijn voor ziekte-
aan sportieve, culturele en recreatieve activiteiten.
kosten is essentieel, zeker voor
Ooievaarspashouders kunnen met minimaal 50% korting
mensen die in armoede leven.
meedoen aan activiteiten bij meer dan 600 partners
Omdat de gemeente wil voor-
in Den Haag en de regio. Met de Ooievaarspas kunnen
komen dat mensen die in armoede
AOW’ers gratis gebruikmaken van het openbaar vervoer en kunnen
leven geen of minder toegang
gezinnen profiteren van kinderpakketregelingen van Stichting Leergeld.
tot zorg hebben, biedt Den Haag de Haagse Zorgverzekering voor minima
Ooievaarspashouders komen daarnaast in aanmerking voor de Haagse
aan. Deze verzekering is beschikbaar voor inwoners die tot 150% van het
Zorgverzekering en korting op schoolspullen. Een overzicht van alle
sociaal minimum als inkomen hebben. Zij krijgen een premiebijdrage van
Ooievaarsregelingen is te vinden op de website van de gemeente:
de gemeente. De hoogte van deze bijdrage is afhankelijk van het precieze
Overzicht Ooievaarsregelingen–Den Haag.
20
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
De Haagse Preventieaanpak
het bijzonder de armen en de kwetsbaren, gelijke rechten hebben op economi-
Armoede gaat vaak generatie op generatie door. Om dat patroon te doorbeken
sche middelen, en doel 10.2 de sociale, economische en politieke inclusie van
is een integrale aanpak nodig die kijkt naar de totale situatie van een persoon.
iedereen mogelijk maken en bevorderen.
De Haagse Preventieaanpak aanpak is innovatief omdat er niet alleen naar individuele problemen wordt gekeken, maar ook naar onder andere buurt-
Straat Consulaat
kenmerken, gezinssituatie en levensfase. Dat doet de gemeente samen met
Dakloosheid en armoede gaan vaak samen. Veel mensen die dakloos zijn
de wijken, het onderwijs, (financieel) hulpverleners en zorgaanbieders. Met de
geraakt hebben hun financiële situatie niet meer onder controle. Daarnaast
Haagse Preventieaanpak wil de gemeente werken aan gelijke kansen voor
gaat dakloosheid ook gepaard met gezondheidsproblemen en veiligheidspro-
iedereen als het gaat om een goede gezondheid, bestaanszekerheid én aan
blemen. Alhoewel de gemeente via eigen regelingen zoals het Daklozenloket
minder Haagse kinderen in de zwaardere jeugdhulp. Zodat waar iemands
mensen die dakloos geworden zijn of dreigen te worden informeert en helpt,
wieg staat niet langer bepaalt welke kansen iemand heeft in het leven.
helpt het Straat Consulaat op veel meer fronten.
Bewoners spelen een centrale rol, zodat hulp en ondersteuning aansluiten
Het Straat Consulaat is een organisatie die zich inzet voor dakloze mensen in
bij de lokale behoeften en bestaande voorzieningen. Door directe participatie
Den Haag. Het Straat Consulaat heeft inloopspreekuren, helpt met het vinden
wordt lokaal gekeken wat er echt nodig is, ook wel ‘community-up’ genoemd.
van essentiële instellingen en heeft een gids ontwikkeld. Ook doen ze aan
Dit sluit aan bij doel 10.3 gelijke kansen verzekeren en ongelijkheden terug-
belangenbehartiging door te netwerken, lobbyen en gesprekken te voeren met
dringen door geschikt beleid en acties te bevorderen.
de gemeenten en hulpverlenende instanties. De ondersteuning is gratis en wordt samen gedaan met mensen die zelf ervaring hebben met dakloosheid.
4.3 Financiële dienstverlening voor iedereen Budgetcoaching met Humentum De gemeente dient alle inwoners te kunnen voorzien van informatie, steun
Wanneer iemand de financiële situatie niet
en diensten. Het hulpaanbod van de gemeente moet makkelijk te vinden en
volledig meer onder controle heeft, zijn er in
begrijpen zijn. Dit betekent dat er ook dienstverlening beschikbaar moet zijn
Den Haag een aantal stichtingen en organisaties die steun of hulp
voor o.a. inwoners met een licht verstandelijke beperking en inwoners die
kunnen bieden. Een van deze stichtingen is Humentum. Humentum
moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Dit is extra belangrijk voor
helpt inwoners o.a. bij vragen en problemen rondom financiële admi-
inwoners met geldproblemen. Daarom probeert de gemeente het hulpaanbod
nistratie of (belasting)toeslagen in verschillende talen. Door mensen te
zo te organiseren dat het laagdrempelig en toegankelijk is, met zo min
helpen met oog op hun cultuur en tempo kunnen de vrijwilligers van
mogelijk bureaucratie. Er wordt ook gekeken naar hoe de dienstverlening door
de stichting maatwerk leveren. Deze hulp om inwoners te helpen hun
inwoners is ervaren en wat het effect van de hulp is geweest. Met de feedback
financiën op orde te krijgen, heet Budgetcoaching.
van de inwoners wil de gemeente de dienstverlening verbeteren. Hiermee werkt de gemeente aan doel 1.4 ervoor zorgen dat alle mannen en vrouwen, in
21
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Café Straat Bakkie Sinds mei 2023 is het Straat Consulaat gehuisvest in de Torenstraat 25a. Op de begane grond bevindt zich het Café Straat Bakkie dat draaiende gehouden wordt door mensen die in aanraking zijn gekomen met dakloosheid. In het café kunnen mensen een ‘uitgestelde koffie’ kopen. Dit is een kop koffie die je kunt kopen om achter te laten voor een ander die het zich niet kan veroorloven.
22
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
4.4 Klimaat en armoede De gemeente ondersteunt inwoners om hun huis te verduurzamen. Ook inwoners die de stijgende energieprijzen niet meer kunnen betalen, worden geholpen om op een slimme manier minder te verbruiken of geld besparende middelen in te zetten. Zo draagt de gemeente bij aan doel 7.1 universele toegang tot betaalbare, betrouwbare en moderne energiediensten garanderen.
Ondersteuningsmaatregelen Een hoge energierekening kan vele oorzaken hebben. Sommige mensen hebben een slecht geïsoleerd huis, andere gebruiken veel energie of gebruiken het inefficiënt (verouderde apparaten of gedrag). Als inwoners de energierekening niet zelf kunnen betalen geeft Den Haag de bijzondere bijstand. Mensen met een laag inkomen, weinig vermogen of bijzondere uitgaven zoals alimen-
Hou van je Huis
tatie komen in aanmerking voor de bijzondere bijstand.
‘Hou van je huis’ is een initiatief van de gemeente. Ze geven gratis advies op maat over duurzaam onderhoud, isolatie en energie bespa-
Inwoners kunnen in gesprek gaan met een energiecoach en zo leren hoe
ring. Ook helpen ze met subsidieregelingen, offertes of technisch door
ze geld en energie kunnen besparen. Deze coaches leggen in afstemming
middel van workshops, inloop locaties en telefoonservice.
huisbezoeken af als een inwoner bijzondere bijstand aanvraagt. Ook kunnen inwoners met een Ooievaarspas een voucher krijgen die korting geeft om
De Gemeente Den Haag werkt samen met bedrijven om deze acties aan
verouderd witgoed (koelkast, wasmachine, fornuis etc) te vervangen door een
te bieden. Door dit gratis te doen, proberen we voor onze inwoners de
duurzamer apparaat. Ook kan iedereen gratis een energiescan aanvragen.
drempel te verlagen om hun eigen huis te verduurzamen.
Deze scan maakt een overzicht van mogelijke maatregelen die mensen kunnen nemen om hun huis te verduurzamen. Denk bijvoorbeeld aan isolatie, dubbel
Met de Direct Bespaaractie van Hou van Huis kunnen mensen een
glas of zonnepanelen.
aantal kleine maatregelen laten uitvoeren, zoals het plaatsen van ledverlichting of lichte isolatie (tochtstrips). Een overzicht van gratis acties, adviezen en bijeenkomsten is te vinden op Pak nu je voordeel!–Duurzame stad Den Haag.
23
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
5. Klimaatneutrale stad Den Haag heeft de ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn. Om deze ambitie dichterbij te brengen, werkt de gemeente samen met de stad maar ook met Europa.
Den Haag heeft al jaren de ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn. We proberen deze ambitie dichterbij te brengen door samen te werken met de stad, maar ook met andere organisaties en overheden. Zo is de gemeente Den Haag onderdeel van 100CNSC en werken we samen met de Europese Commissie. Daarnaast heeft de gemeente in 2024 een Haags Klimaatakkoord ontwikkeld met meer dan 115 partijen in de stad. De gemeente werkt buiten deze netwerken en het Klimaatakkoord nog op vele andere manieren aan het klimaat. Deze inspanningen dragen bij aan veel doelen zoals betaalbare en schone energie gebruiken (SDG 7), duurzame steden en gemeenschappen creëren (SDG 11), klimaatactie (SDG 13), verantwoorde consumptie en productie (SDG 12) en duurzame industrie, innovatie en infrastructuur (SDG 9). In dit hoofdstuk komen energietransitie, mobiliteit, circulaire economie, duurzame leefomgeving en klimaatrechtvaardigheid aan bod.
24
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
5.1 Den Haag en de ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn
Duurzame leefomgeving Bij een duurzaam Den Haag hoort ook een duurzame leefomgeving, voor nu en in de toekomst. Dit betekent dat iedereen in Den Haag recht heeft op een toekomstbestendige, veilige en gezonde plek om te wonen, werken en recre-
Duurzaamheid is een breed begrip. De gemeente Den Haag richt zich op een
eren. De gemeente en lokale partijen zetten zich hard in om de stad klimaat-
aantal thema’s: energietransitie, duurzame mobiliteit, circulaire economie en
neutraal en weerbaar te maken tegen de effecten van klimaatverandering,
duurzame leefomgeving. De gemeente heeft voor elk van deze 4 thema’s een
zoals hittestress en overstromingen. Dit doet de gemeente onder andere door
werkagenda opgesteld waarin is uitgewerkt hoe de gemeente werkt aan de
het verlenen van subsidies voor klimaatadaptatie en door versteende wijken
doelstellingen binnen deze onderwerpen. Hiermee draagt Den Haag bij aan
groener te maken. Meer groen maakt de stad namelijk beter bestand tegen
doel 13.2 maatregelen inzake klimaatverandering integreren in beleidslijnen,
overlast veroorzaakt door extreem weer. Dit draagt bij aan doel 13.1 veerkracht
strategieën en planning, en doel 11.6 de nadelige milieu-impact van steden
en aanpassingsvermogen versterken. Het thema duurzame leefomgeving
per capita reduceren en doel.
komt bij alle onderstaande thema’s terug.
100CNSC Het Klimaatakkoord is ook een bijdrage aan de “100 Climate Neutral and Smart Cities”, ofwel 100CNSC, een missie van de Europese Commissie. Het Climate City Contract (CCC) is een instrument om steden te helpen bij het bereiken van klimaatneutraliteit in 2030. 100CNSC wil in 2030 minstens 100 klimaatneutrale en slimme steden in de EU hebben. De missie behandelt verschillende onderwerpen die ook in het Haags Klimaatakkoord staan (verbeteren van energiesystemen, groene leefomgeving, circulaire economie, groene industrie, biobased oplossingen2, mobiliteit en transport). Den Haag heeft in oktober 2024 als eerste Nederlandse stad het EU Missielabel van de 100CNSC in ontvangst genomen. Dit laat niet alleen zien dat de stad goed onderweg is met het implementeren van het Climate City Contract, maar ook dat Den Haag een voorbeeldfunctie heeft voor andere steden.
2 Biobased producten zijn gemaakt van biomassa, zoals natuurlijke materialen uit de veeteelt, tuin-, land-, en bosbouw.
25
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
The Urban Waterbuffer
Operatie Steenbreek
Een mooi voorbeeld van hoe Den Haag bijdraagt aan een slimme duur-
Om Den Haag samen met inwoners groener te maken, wordt jaarlijks
zame leefomgeving op lokaal niveau is de Urban Waterbuffer in het
‘Operatie Steenbreek’ georganiseerd. Dan kan iedereen tegels uit
Cromvlietpark. Het Cromvlietpark in Den Haag was jarenlang een verou-
de tuin, voorgevel of gezamenlijke binnenplaats gratis inruilen voor
derd gebied, bestaande uit asfalt, hekken en brede stoepen. Het plein
planten. Minder tegels zorgt ervoor dat water op straat beter weg
voldeed niet meer aan de behoeften van de buurt en was dringend toe
kan stromen en meer planten zorgen voor verkoeling en een gezonde,
aan vernieuwing.
toekomstbestendige leefomgeving.
Het nieuwe Cromvlietpark heeft veel voorzieningen en functies die de
Tijdens het Nederlands kampioenschap ‘Tegelwippen’, een ander woord
buurt leefbaarder en duurzamer maken. Het park heeft 2.000 m² extra
voor steenbreek, werd Den Haag in 2021 en 2022 zelfs kampioen door
groen, wat helpt tegen hittestress en de luchtkwaliteit verbetert.
de meeste tegels uit de grond te halen! Wil je ook meedoen? Lees dan meer informatie op de website van Duurzaam Den Haag.
Een van de meest innovatieve en bijzondere elementen van het Cromvlietpark is de Urban Waterbuffer. Deze waterbuffer is heel belangrijk voor het waterbeheer in de buurt, vooral door de toenemende effecten van klimaatverandering. Door de Urban Waterbuffer kan regen- en oppervlaktewater worden opgevangen en ondergronds opgeslagen. Ook zijn de daken van de omliggende gebouwen aangesloten op deze waterbuffer. Het water stroomt naar een centraal punt en wordt vervolgens gefilterd door een biofilter, bestaande uit speciale planten en zandlagen. Dit zorgt ervoor dat het water schoon en geschikt is om op te slaan. Bij droogte kan het opgeslagen water worden opgepompt om bomen, de moestuin en de kinderboerderij van water te voorzien. De Urban Water Buffer is voorbeeld van hoe Den Haag bijdraagt aan doel 11.7 universele toegang voorzien tot veilige, inclusieve en toegankelijke, groene en openbare ruimtes.
26
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
5.2 Energietransitie van Den Haag Om klimaatneutraal te worden gaat Den Haag van het aardgas af. De stad gaat over op warmtebronnen zoals warmtepompen en omgevingswarmte, diepe aardwarmte en restwarmte uit de Rotterdamse haven. Daarnaast is het doel om tot 2030 elk jaar 10.000 woningen van een energiezuinig label (A, B of C) te voorzien. Hierdoor hoeft er ook minder energie opgewekt te worden. Hiermee draagt de gemeente bij aan doel 11.6 de nadelige milieu-impact van steden per capita reduceren en doel. Tussen 2018 en 2022 is in Den Haag de CO2-uitstoot met 27% afgenomen (ongeveer 535.000 ton CO2). De vermindering ligt voornamelijk bij bedrijven en instellingen. Door verbeterde isolatie van gebouwen en het in gebruik
Living Lab Scheveningen
nemen van de eerste diepe aardwarmtebron is het verbruik van aardgas afge-
Den Haag functioneert als proeftuin voor innovatieve energieoplos-
nomen. Ook de uitstoot van woningen is afgenomen. Deze afname fluctueert
singen. De gemeente werkt samen met kennisinstellingen, bedrijven en
nog wel, doordat de aardgasprijs grote invloed heeft op stookgedrag van
andere partners om nieuwe technologieën en methoden te testen die
inwoners.
de energietransitie kunnen versnellen. Living Lab Scheveningen (LLS) is zo’n proeftuin op de boulevard van Scheveningen. Hier wordt met
Hulp bij verduurzaming
digitale innovaties geëxperimenteerd via kleine onderzoeksprojecten,
De gemeente heeft verschillende manieren om inwoners en instellingen te
‘use cases’ genoemd.
informeren en te helpen bij verduurzaming. Denk bijvoorbeeld aan de wegwijzer om energie te besparen, huurtoeslag om te helpen bij stijgende
Eén van deze use cases is energierechtvaardigheid. Aan startups
energieprijzen, of het duurzaamheidsfonds voor VvE’s. Duurzaam Den Haag
is gevraagd om oplossingen te vinden voor het verduurzamen van
werkt samen met de gemeente aan het volledig energieneutraal maken van
woningen van huurders met lage inkomens. Acht bedrijven hebben
wijken. Duurzaam Den Haag is een onafhankelijke stichting die overheid,
een eerste inzending gedaan. De winnaar krijgt financiering voor het
inwoners, initiatieven en organisaties samenbrengt. Duurzaam Den Haag
uitvoeren van een proefproject. Dit gebeurt in samenwerking met het
vindt dat iedereen in Den Haag moet kunnen bijdragen aan verduurzaming en
team Energietransitie van de gemeente.
verantwoordelijkheid moet kunnen nemen. Duurzaam Den Haag zet o.a. energiecoaches in en organiseert verschillende informatie- en ondersteuningsevenementen met Buurtteams en energiecoöperaties. Zo kunnen inwoners via verschillende routes (via de gemeente én via elkaar) meer te weten komen over hun mogelijkheden tot verduurzaming.
27
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
In de stad zijn er veel buurtinitiatieven of wijkorganisaties die bezig zijn
van de gemeente wil de ruimte op Haagse daken gebruiken voor bijvoorbeeld
met energietransitie, zoals De Groene Regentes (in Segbroek) of Vogelwijk
zonnepanelen, meer groen of sportfaciliteiten. Door energie op te wekken,
Energie(k). Deze initiatieven doen projecten voor energiebesparing en -opwek-
regenwater op te vangen, of door het aanleggen van een daktuin die bijdraagt
king, vervoer en meer groen in de wijk. Zij helpen hun buurtbewoners direct
aan biodiversiteit en hittestress tegengaat, kunnen de daken gebruikt worden
en informeren hen over de mogelijkheden.
om de stad te verduurzamen. Maar niet alle daken zijn geschikt voor aanpassingen en soms delen meerdere partijen een dak. Daarom is goede samenwer-
Het dakenteam
king belangrijk. De gemeente brengt daarom buurtbewoners, organisaties
In Den Haag is de ruimte beperkt en dit vormt een probleem. Op de daken
en energiecoöperaties samen. Ook inwoners zonder geschikt dak kunnen zo
valt er echter nog een zee aan ruimte te winnen. Het ‘Programma Daken’
investeren in groene energie.
28
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
5.3 Duurzame mobiliteit
Slim Laadplein In het Haagse Klimaatakkoord staat een ‘Slim Laadplein’ in de Vruchtenbuurt
Den Haag wil het verkeer in de stad veranderen en verduurzamen. De verduur-
op de planning. De coöperaties Sterk op Stroom en Vruchtenbuurt DEElt willen
zaming van mobiliteit is een van de thema’s van de 100CNSC-missie en van de
een slim laadplein voor elektrische deelauto’s ontwikkelen in de Vruchtenbuurt.
werkagenda duurzame mobiliteit. Er wordt ingezet op minder verkeer, ander
Er wordt verkend hoe lokaal opgewekte energie kan worden opgeslagen en
reisgedrag en schonere vervoersmiddelen zoals fietsen, lopen en het openbaar
gebruikt om elektrische auto’s op te laden. Het laad-plein kan bijdragen aan
vervoer. Dit draagt bij aan doel 11.2 toegang voorzien tot veilige, betaalbare,
minder auto’s in de buurt en aan een efficiënter gebruik van het elektriciteitsnet.
toegankelijke en duurzame vervoerssystemen voor iedereen, met name door het openbaar vervoer uit te breiden.
Zero Emissie Zone Naast de bestaande milieuzone voor personenauto’s, bestelauto’s, vrachtauto’s en autobussen (touringcars) die op diesel rijdenis vanaf 1 januari 2025 een zero-emissiezone voor bestel- en vrachtauto’s in het centrum ingegaan. Om de overstap voor ondernemers haalbaar te maken, zijn er voor de zero-emissiezone landelijk afgesproken overgangsregelingen, vrijstellingen en ontheffingen die voor alle zero-emissiezones in Nederland gelden. Vanaf 1 januari 2026 wordt de zero-emissiezone in het centrum uitgebreid richting de kust.
Deelauto’s
Den Haag Fietst!
Autodelen is makkelijk en duurzaam. Deelauto’s staan in de buurt, en iedereen
“Den Haag Fietst!” is een initiatief van de gemeente in
kan er gebruik van maken. In Den Haag maakt een aantal bewonersgroepen
samenwerking met fietspartners in de stad, dat inwoners
actief gebruik van deelauto’s. Er zitten veel voordelen aan het gebruik van
aanspoort om vaker de fiets te gebruiken. Fietsen is name-
deelauto’s. Een belangrijk voordeel is dat deelauto’s parkeerruimte op
lijk een betaalbare, milieuvriendelijke en gezonde manier om je in de
straat besparen. Zo is er meer parkeerplek voor fietsen of groen. Via het
stad te verplaatsen. Bovendien draagt het bij aan de leefbaarheid en
Bewonersplatform Deelvervoer werkt een groot aantal autodeelgroepen met
bereikbaarheid van Den Haag.
de stichting Duurzaam Den Haag en de gemeente samen de bestaande autodeelgroepen verder te laten groeien en nieuwe groepen op te laten starten.
De fietsambassadeurs van “Den Haag Fietst!” helpen hierbij door bijvoorbeeld fietslessen te geven. Zij zorgen ervoor dat steeds meer inwoners in Den Haag met enthousiasme de fiets pakken.
29
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Openbaar vervoer corridors
Den Haag samen met andere partners in de regio een Zuidwest landcorridor
Het openbaar vervoer (OV) is de duurzame basis voor reizen binnen en tussen
(via Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg, het centrum van Den Haag,
steden, zowel lokaal als internationaal. Daarom investeert de gemeente de
Den Haag Zuidwest en Westland, tot aan Maassluis/Schiedam) en het verbe-
komende jaren in deze duurzame vervoersvorm. De gemeente werkt aan drie
teren van de ‘Oude Lijn’ (tussen Leiden, Den Haag, Rotterdam en Dordrecht).
‘OV-corridors’ (OV-Next). OV-corridors zijn vervoersverbindingen die ervoor
Er wordt onderzocht of er nieuwe stations geopend kunnen worden, sporen
zorgen dat reizigers rechtstreeks en comfortabel kunnen reizen met het
aangepast moeten worden, en of er vaker treinen kunnen rijden. Dit is een
openbaar vervoer. Regionale samenwerking is belangrijk omdat de corridors
mooi voorbeeld hoe Den Haag werkt aan doel 9.1 ontwikkelen van kwalita-
de grenzen van meerdere gemeenten overbruggen. Den Haag streeft ernaar
tieve, betrouwbare, duurzame en veerkrachtige infrastructuur, vooral regio-
om in 2030 het eerste deel van de Koningscorridor (tussen Haagse stadsdelen,
nale en grensoverschrijdende infrastructuur.
Rijswijk en Zoetermeer) in de Binckhorst aan te hebben gelegd. Ook verkent
30
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
5.4 Circulaire economie Circulaire economie gaat over het hergebruiken en repareren van spullen en stoffen, waardoor er minder afval en verspilling is. De gemeente Den Haag volgt de landelijke doelstelling om in 2030 het grondstofgebruik te halveren. Dit kan leiden tot een CO2-reductie van zo’n 15% in de stad. Daarnaast is de ambitie om de eigen organisatie circulair te maken, bewustwording en participatie te vergroten, de grondstoffentransitie te versnellen en het circulair ondernemerschap te bevorderen. Een circulaire economie draagt daarmee bij aan SDG 11 (duurzame steden en gemeenschappen), SDG12 (verantwoorde consumptie en productie) en aan en SDG 13 (Klimaatactie). Ook draagt het bij
E-waste verminderen
aan de ambitie van de 100CNSC.
E-waste is een van de grootte afvalstromen in de wereld. E6 is een groot Europees INTERREG-project dat lokale samenwerkingen wil bevorderen om
Verspilling tegengaan
de levensduur van elektrische en elektronische apparaten te verlengen.
In 2024 is gemeente Den Haag in samenwerking met lokale bedrijven een anti-
Een consortium uit Noordwest-Europa onderzoekt wat nodig is om de norm in
verspillingscampagne gestart. Deze campagne benadrukt het hergebruiken
consumentenelektronica te veranderen. De gemeente Den Haag maakt onder-
en repareren van kleding. Zo geeft de gemeente praktische tips en maakt de
deel uit van dit internationale partnernetwerk. Dit project stimuleert langer
gemeente het makkelijker om reparatiewinkels, ateliers en winkels met twee-
gebruik, hergebruik, reparatie en refurbishment van apparaten. Consumenten
dehandskleding te vinden. Iedereen kan hiervoor de kaart op Duurzamestad
moeten vaker kiezen voor reparatie in plaats van vervanging om de transitie
Den Haag gebruiken. Op deze manier probeert de gemeente de hoeveelheid
naar een circulaire economie te maken. Langere levensduur van producten is
textielafval te verminderen. De gemeente helpt ook om op een andere manier
beter voor het milieu en toekomstige generaties, omdat het de behoefte aan
verspilling tegen te gaan. Zo kunnen inwoners bij de gemeente ook een
nieuwe materialen, transport en energie vermindert. De partners werken aan
‘Spullenbak’ aanvragen. Deze bak kan gevuld worden met spullen of materi-
businessmodellen, dataplatforms, inzameling en bewustwordingscampagnes.
alen die niet meer gebruikt worden. Wanneer de bak vol is kan deze opgehaald
E6 richt zich ook op het beïnvloeden van beleid om politici en fabrikanten aan
worden zodat de spullen bij lokale makers terechtkomen. Zij maken weer
te moedigen producten duurzamer te ontwerpen en langer te gebruiken.
nieuwe spullen van het afval. Ook zorgt de gemeente voor inzamelpunten
De inzet van E6 draagt bij aan doel 12.6 het aansporen van grote (internatio-
voor elektronisch afval. Hiermee werkt de stad aan doel 12.8 garanderen dat
nale) organisaties om te verduurzamen.
mensen beschikken over relevante informatie en zich bewust zijn van duurzame ontwikkeling en levensstijlen, en aan doel 12.5 afval verminderen via
Een uitgebreider overzicht met voorbeelden van gemeentelijke, internationale
preventie, recycling en hergebruik.
en lokale inzet is terug te vinden in de werkagenda circulaire economie.
31
Duurzame Doelen focus op vrede en recht, klimaat en armoedebestrijding
Een nieuw leven voor stof SWAPS Den Haag is een kledingwinkel waar niet alleen tweedehands dameskleding verkocht wordt, maar waar je ook je eigen kleding kunt ruilen voor ‘nieuwe’ items uit de winkel. Met dit concept biedt SWAPS een alternatief voor de vervuilende fast fashion trend en draagt het bij aan duurzame consumptie en productie. Oud en weggegooid textiel wordt opgeruimd door i-did.
Duurzaam Dineren
I-did recyclet oud textiel naar vilt en maakt er bijvoorbeeld
Verschillende initiatieven in Den Haag gaan voedselver-
tassen, interieurdecoratie en accessoires van. Hiermee
spilling tegen. Zo kookt Conscious Kitchen maaltijden met
voorkomt i-did dat het textiel verbrand wordt. Samen
voedsel van de markt dat anders zou worden weggegooid.
met stichting MadeBlue berekent i-did hoeveel liters
De wekelijkse diners staan voor samenhorigheid, bewust
water ze besparen per kilo ‘gered’ textiel. De bespaarde
leven en duurzaamheid. Elke maaltijd is veganistisch.
liters worden aan waterprojecten in het buitenland
Conscious Kitchen draagt daarmee bij aan doel 12.3, het
gedoneerd. I-did ondersteunt ook mensen die nooit of
verminderen van voedselverspilling bij verkopers, consu-
lang niet gewerkt hebben om weer aan de slag te gaan en
menten en de productie/toeleveringsketen.
mee te doen in de maatschappij. Dit gebeurt doormiddel van coaching en begeleiding op de werkvloer van de
Mocht je liever zelf willen koken, dan kun je op de duur-