RIS321614 Bijlage flora en fauna rapport

de, open oever oostzijde, beboste oever oostzijde, ‘olifantenpaadjes’ door bosje langs oever oostzijde, toegangsbrug zuidzijde, begroeiing westzijde, begroeiing westzijde)

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

37

4.14 Kijkduin In Kijkduin worden evenementen georganiseerd op en langs de Boulevard en op het Deltaplein waar de Boulevard aan de noordoostelijke zijde op uitkomt. Deze twee locaties komen afzonderlijk aan bod.

Figuur 15

Kijkduin

14A. Deltaplein Deltaplein was een groot plein langs de kust, aan het einde van de boulevard. Hier werden verschillende kleine evenementen georganiseerd, waaronder sportieve evenementen zoals de jaarlijkse Puinduinrun, Beach Challenge en Herfst Ride, maar ook de Kerstmarkt Kijkduin. Op dit moment is het plein een bouwterrein waar huur- en koopappartementen worden gebouwd, genaamd Nieuw Kijkduin. Aan de zeezijde van deze appartementen zal nog een klein plein resteren, geschikt voor zeer kleine evenementen. Dit gedeelte, dat grenst aan de strandopgang, is bestraat en bevat een klein gedeelte met struikjes.

Foto 14

38

Kijkduin Deltaplein

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

14B. Boulevard Boulevard is een volledig verhard terrein met daaraan grenzend aan de binnenlandse zijde (zuidoostzijde) laagbouw restaurants met terrassen. Aan de kustzijde is een strook aanwezig met wat helmgras en een huismussentoren. Op deze locatie worden vooral kleine en meldingplichtige evenementen gehouden, waarvan de meeste een sportief karakter hebben. Voorbeelden zijn de ZandmotorRun, Kijkduin Obstacle Run, Jiu Jitsu Strandtraining, sportdagen en verschillende evenementen rond Beach Volleybal, Beach Korfbal, Beach Rugby en Beach Lacrosse. Andere evenementen zijn het Taartentoernooi van De Haagse Scholen.

Foto 15

Kijkduin Boulevard

Natura 2000-gebieden Westduinpark & Wapendal en Solleveld & Kapittelduinen De evenementenlocaties in Kijkduin liggen dicht bij de Natura 2000-gebieden Westduinpark & Wapendal (noordoost- en noordwestzijde van Deltaplein; zie Figuur 16) en Solleveld & Kapittelduinen (noordwestzijde van Boulevard; zie Figuur 17). Beide gebieden zijn aangewezen voor verschillende duinhabitattypen en Solleveld & Kapittelduinen is daarnaast aangewezen voor de habitatsoorten groenknolorchis en nauwe korfslak. In de directe omgeving van de evenemententerreinen is alleen het habitattype witte duinen (H2120) aanwezig (zie Figuur 16 en Figuur 17). Dit habitattype is weinig gevoelig voor betreding en kan profiteren van lichte van de bodem. Evenementen die plaatsvinden op de evenemententerreinen in Kijkduin zullen dan ook geen negatief effect hebben op de vegetatie van dit habitattype. Typische soorten van dit habitattypen zijn paddenstoelen, sprinkhanen, vaatplanten en één broedvogel, namelijk eider (Ministerie van LNV, 2008). Eiders broeden in Nederland echter nergens langs de Noordzeekust van het vaste land en zijn bovendien zeer gevoelig voor verstoring, waardoor ze niet zo dicht bij bebouwing zullen broeden (www.sovon.nl; www.vogelbescherming.nl; Krijgsveld et al., 2008). De andere typische soorten zijn, net als de aangewezen habitatsoorten niet gevoelig voor de externe

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

39

werking van evenementen, zoals geluid, licht en fysieke verstoring. Negatieve effecten van evenementen op de beschermde waarden van de Natura 2000-gebieden kunnen daarom uitgesloten worden en aanvullende randvoorwaarden ten behoeve van deze beschermde waarden zijn niet aan de orde.

Figuur 16

Begrenzing van Natura 2000-gebied Westduinpark & Wapendal ter hoogte van de evenemententerreinen in

Kijkduin

(gele

vlak;

bron:

kaartendatabase

Natura

2000

van

het

Ministerie

https://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/googlemapsgebied.aspx?id=n2k098&groep=9,

van

geraadpleegd

LNV

op

augustus

2019). Inzet: Voorkomen van habitattype witte duinen (H2120, rode vlak) in Natura 2000-gebied Westduinpark & Wapendal in de omgeving van Kijkduin. (Bron: Provincie Zuid-Holland, 2018)

Figuur 17

Begrenzing van Natura 2000-gebied Solleveld & Kapittelduinen ter hoogte van de evenemententerreinen in

Kijkduin

(gele

vlak;

bron:

kaartendatabase

Natura

2000

van

het

Ministerie

https://www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/googlemapsgebied.aspx?id=n2k098&groep=9,

van

geraadpleegd

LNV

op

augustus

2019). Inzet: Uitsnede van habitattypenkaart Natura 2000-gebied Solleveld & Kapittelduinen. Geel: habitattype witte duinen (H2120); grijs: geen habitattype. (Bron: Provincie Zuid-Holland, 2013)

40

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

4.15 Scheveningen In Scheveningen zijn verschillende evenementenlocaties, die hieronder afzonderlijk aan de orde komen. Onderscheiden worden het Gevers Deynootplein, Scheveningen Boulevard, Sportstrand en Haven.

15A. Gevers Deynootplein Het Gevers Deynootplein is een volledig bestraat plein gelegen aan de zuidoostzijde van het Kürhaus. Rondom zijn terrasjes aanwezig en er staat een fontein midden op het plein. Het Gevers Deynootplein wordt veel gebruik voor kleine muziekevenementen, zoals Brasilian Festival, Muziek op het Plein, Big Band Jazz, Country Festival Scheveningen en Shantykorenfestival.

Figuur 18

Scheveningen, Gevers Deynootplein (centrale vierhoekig plein; het andere deel van een evenemententer-

rein betreft Scheveningen Boulevard)

Foto 16

Scheveningen, Gevers Deynootplein

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

41

15B. Boulevard De Boulevard Scheveningen is volledig verhard terrein, deels voetgangersgebied en deels fietspad. Langs de Boulevard liggen appartementen en horecagelegenheden. De Boulevard loopt van het Sportstrand bij de haven (zie volgende subparagraaf) tot net voorbij de Pier (ruim 2,5 km). Op de Boulevard wordt een zeer groot aantal evenementen georganiseerd, soms zelfs meerdere op één dag. Dit is mogelijk dankzij de uitgestrektheid van de Boulevard. Grote evenementen die hier georganiseerd worden zijn bijvoorbeeld Unox Nieuwjaarsduik, Internationaal Vuurwerkfestival, Volvo Ocean Race en Red Bull Strandrace. Ook worden vanaf de Boulevard zeer veel kleine evenementen georganiseerd rondom vrijwel alle mogelijke strandsporten, zoals Beach Rugby, Beach Volleybal, Beach Tennis, Beach Korfbal, Kiteboard Freestyle, Beachmarathon, Beach Run en Bicycle Beachrace. Overige kleine en zeer kleine evenementen die regelmatig terugkeren zijn Bonfire Beach Fest, Michael Jackson Memorial Day, Aircooled Scheveningen en verschillende rally’s.

Figuur 19

Scheveningen Boulevard (centrale langwerpige vlak (twee delen, noordelijk en zuidelijk van de Pier); overi-

ge evenemententerreinen betreffen Scheveningen Gevers Deynootplein (vierhoekige vlak zuidoostelijk), Scheveningen Sportstrand (zuidwestelijk) en Westduinpark (zuidoostelijk))

42

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

Foto 17

Scheveningen Boulevard

15C. Sportstrand Het Sportstrand is een stuk strand bij het Noordelijke Havenhoofd, ten noorden van de havenmond. Alleen langs de parkeerplaats is wat helmgras aanwezig, verder betreft het zandstrand. Van mei tot en met september wordt op het Sportstrand het Beachstadion (The Hague Beach Stadium) geplaatst. Dit is een tijdelijk stadion waar diverse sportevenementen plaatsvinden, zoals beachvolleybal en beachsoccerwedstrijden. Het stadion biedt ruimte aan 2.000 toeschouwers. Het Sportstrand wordt gebruikt voor sportevenementen en vormt daarnaast soms een ‘tribune’ voor evenementen die in en rond de haven worden georganiseerd, zoals North Sea Regatta.

Figuur 20

Scheveningen Sportstrand (centrale vlak, middelste omkadering: Beachstadion, buitenste omkadering:

Sportstrand; het andere deel van een evenemententerrein betreft Scheveningen Boulevard (oostelijk))

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

43

Foto 18

Scheveningen Sportstrand met The Hague Beach Stadium

15D. Haven De evenementenlocatie Scheveningen Haven bestaat uit verschillende delen. Eén deel ligt ten zuidwesten van de havenmond en bestaat uit een duin en een stuk strand. Het duin is begroeid met onder andere helmgras en afgerasterd met hekken en betonblokken. Een ander deel betreft de kade rondom de Tweede Haven, waar plezierjachten liggen. Deze haven heeft een steile kade van verhard terrein met gebouwen daaromheen. Om de Tweede Haven heen liggen bovendien nog 3 vierhoekige pleintjes die als evenementenlocatie kunnen dienen (ten westen, ten oosten en ten zuiden van de Tweede Haven). Dit betreffen alle drie verharde terreinen. De westelijke locatie is deels parkeerplaats en grenst aan de kade en een bedrijfspand. De oostelijke locatie is een plein in vrij open gebied met daarop een klein aantal jonge bomen. De zuidelijke locatie grenst aan de Tweede Haven en wordt verder omgeven door gebouwen en horeca met terras. Grote evenementen die in en rond de Tweede Haven georganiseerd worden zijn North Sea Regatta en Vlaggetjesdag. Ook Sinterklaas komt hier aan als hij in december weer in Nederland is. Hierbij wordt het stuk strand ook wel als ‘tribune’ gebruikt. Kleinere evenementen die in en rond de Tweede Haven georganiseerd worden zijn bijvoorbeeld Jazz in de Haven, Meeuwen Makrelen Loop, Zeemansloop en het culinaire visfestival VISSCH.

Figuur 21

Scheveningen Haven (westelijk locatie ten zuidwesten van havenmond, twee langwerpige vlakken betreffen

kade van de Tweede Haven en ten westen, oosten en zuiden van de Tweede Haven drie vierhoekige pleintjes)

44

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

Foto 19

Scheveningen Haven (boven: locatie ten zuidwesten van havenmond; onder: kade Tweede Haven)

4.16 Prins Hendrikplein Het Prins Hendrikplein is een plein dat te midden van een rotonde ligt in het Zeeheldenkwartier. Hier zijn in de zomer terrassen met horeca. Het plein is deels verhard en deels begroeid met gras. Ook staan een aantal bomen op het plein. Het verkeer kan rondom het plein rijden en daaraan grenzen woningen. Het Prins Hendrikplein vormt het decor van het jaarlijkse Zeeheldenfestival en verschillende culinaire evenementen. Ook is hier elke donderdag een biologische markt te vinden.

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

45

Figuur 22

Prins Hendrikplein

Foto 20

Prins Hendrikplein

4.17 Frederik Hendrikplein De Frederik Hendriklaan vormt een winkelstraat (ook wel “de Fred” genoemd) met aan weerszijden een bomenrij van deels oude en deels jongere bomen. Als evenementenlocatie wordt het gedeelte van de Statenlaan (noordelijk) tot aan het Frederik Hendrikplein (zuidelijk) bedoeld. Ook het Frederik Hendrikplein vormt een evenementenlocatie. Dit is een grasveld met op elke hoek een flink aantal struiken en bomen. Oostelijk op het Frederik Hendrikplein ligt een speeltuin. Rond het plein staan oude bomen. Net als veel andere evenementenlocaties maken ook de Frederik Hendriklaan en het Frederik Hendrikplein onderdeel uit van de Koningskermis. Verder vinden hier een aantal kleine evenementen plaats, zoals Haagse Hoed Familiedag, Halloween, Lampionnenoptocht, X-mas Caroling en Festival Classique.

46

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

Figuur 23

Frederik Hendrikplein en Frederik Hendriklaan

Foto 21

Frederik Hendriklaan (eerste foto) en Frederik Hendrikplein (overige foto’s)

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

47

4.18 Huijgenspark Het Huijgenspark is een stadspark in het centrum van Den Haag. Het is één van de oudste groenvoorzieningen van de binnenstad. In het park staan eeuwenoude bomen en daaromheen historische panden. Door het park loopt een wandelpad. Het westelijke deel van het park is grotendeels verhard; het midden en oostelijke deel bestaan voornamelijk uit grasveld. Op Koningsdag wordt in het Huijgenspark jaarlijks Kinderkoningsdag gevierd. Daarnaast vinden hier jaarlijks The HOPweek (oriëntatieweek van de Universiteit Leiden in Den Haag), het Luchtkussenfestival, The Hague Cultural Parade & Festival en Carnivale plaats.

Figuur 24

48

Huijgenspark

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

Foto 22

Huijgenspark

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

49

4.19 Zuiderpark Het Zuiderpark is een groot volkspark dat bestaat uit arboretum ‘Landengebied’ waar veel verschillende boom- en heestersoorten groeien. Er is een parktheater en er zijn onder meer speelweides, waterpartijen, een natuurspeelplaats en een skatebaan aanwezig. Tot de evenementenlocatie Zuiderpark behoren drie afzonderlijke gedeeltes van het park. Aan de noordwestzijde ligt een groot grasveld dat als evenementenlocatie dient. Dit bestaat uit een aantal aaneengesloten speelweiden waarom bomen omheen staan. Er lopen twee fietspaden over dit terrein. Aan de zuidzijde van deze evenementenlocatie grenzen vijvers. Daarnaast behoort een kleiner grasveld ten zuiden van de vijvers tot de evenementenlocatie. Hier lopen fietspaden omheen en ook hier wordt het grasveld omringd door bomen. Tot slot worden evenementen georganiseerd is het volledig overdekte Sportpark De Aftrap van de jeugdopleiding van ADO Den Haag, dat binnen het Zuiderpark gelegen is. Het Zuiderpark is een veelgebruikte evenementenlocatie voor zowel grote als kleine evenementen. Voorbeelden van grote evenementen zijn Parkpop (200.000-300.000 bezoekers) en het daaraan voorafgaande Night at the Park (circa 30.000 bezoekers), Milan Summer Festival (>50.000 bezoekers) en 112-dag Haaglanden (>50.000 bezoekers).

Voorbeelden van kleine terugkerende evenementen zijn The Crave Festival, Den Haag Outdoor, Blockjam, Pakistan Festival en Turks Festival Den Haag. Verder hebben hier de afgelopen jaren bijvoorbeeld het Circusfestival Zuiderparktheater, een optreden van Bløf, City of Sounds, diverse kleine sporttoernooien en sportdagen, picknicks en barbecues plaatsgevonden. Bij sommige van deze evenementen wordt ook vuurwerk afgestoken.

Figuur 25

50

Zuiderpark

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

Foto 23

Zuiderpark (van links naar rechts, van boven naar beneden Sportpark De Aftrap, kleine grasveld ten zuiden

van vijvers, grote grasveld in noordwestelijk deel van Zuiderpark, begroeiing langs grote grasveld, rietoever langs grote grasveld, boomholte met potentie als vleermuisverblijfplaats)

4.20 Wijkpark Transvaal Het Wijkpark Transvaal is circa 3 hectare groot. Het park verbindt het Hobbemanplein en de Haagse markt met de multiculturele winkelstraat Paul Krugerlaan. Het park bestaat uit een aantal verhoogde groene ‘eilandjes’ te midden van verhard terrein. Op de eilandjes is begroeiing van gras en bomen aanwezig met rondom zitmuurtjes. Aan de noordzijde zijn twee dubbele bomenrijen aanwezig. In het park zijn verschillende verharde sportvelden aanwezig. Het Wijkpark Transvaal wordt veel gebruikt voor evenementen van verschillende culturen. Voorbeelden hiervan zijn het jaarlijkse Indiase Parade Festival, Holikaverbranding, Ganesha Festival, Suriname Festival, Turkse Culturele Dagen Haagse Holi Hangama. Ook sportieve evenementen maken gebruik van deze locatie, zoals Stadsspelen, Vakantieactiviteiten en de Grote Sportdag.

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

51

52

Figuur 26

Wijkpark Transvaal

Foto 24

Wijkpark Transvaal

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

4.21 Sportpark De Verademing Het sport- en recreatiepark De Verademing bestaat uit sportvelden, een speeltuin met toestellen, grasvelden en brede wandelpaden ertussen. Er staan diverse bomen op het terrein. Op dit moment wordt Sportpark De Verademing nog niet gebruikt als evenementenlocatie. De locatie zou in de toekomst wel voor evenementen gebruikt kunnen gaan worden.

Figuur 27

Sportpark De Verademing

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

53

Foto 25

Sportpark De Verademing

4.22 Anna van Buerenplein Het Anna van Buerenplein ligt ten noordoosten van het station en ligt ingeklemd tussen hoge gebouwen. Het plein is verhard en er staan een aantal bomen in bakken en zitbankjes. Op het Anna van Buerenplein vindt slechts een enkel evenement per jaar plaats. Jaarlijks wordt hier de Kinderboekenparade gehouden en Pries Fatalis wordt hier georganiseerd.

Figuur 28

54

Anna van Buerenplein

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

Foto 26

Anna van Buerenplein

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

55

5 | Randvoorwaarden

5.1 Aandachtspunten bij factsheets Bij dit rapport hoort een verzameling van 26 factsheets, één voor elk van de evenementenlocaties die in dit rapport is beschreven. Op elke factsheet wordt een korte omschrijving gegeven van de evenementenlocatie en wordt samengevat welk type evenementen er in de huidige situatie wordt georganiseerd. Vervolgens wordt besproken welke (kwetsbare) ecologische waarden aanwezig zijn op en rond de locatie. Hiervoor is gebruik gemaakt van verschillende gegevensbestanden van de gemeente Den Haag, zoals de resultaten van inventarisaties van leefgebieden van huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen en de groeiplaatsen van orchideeën, evenals van de bevindingen van veldbezoeken die in het voorjaar van 2019 door Buro Bakker zijn uitgevoerd. Op de factsheets wordt voor elke relevante ecologische waarde omschreven welke storingsfactoren hiervoor aan de orde zijn en in welke periode de ecologische waarde kwetsbaar is. Dit leidt op elke factsheet tot een verzameling randvoorwaarden waar elk evenement dat op die locatie georganiseerd wordt, aan moet voldoen.

5.2 Quickscan randvoorwaarden 5.2.1 Geldigheid huidige quickscan Voor het opstellen van de randvoorwaarden is een quickscan van alle locaties uitgevoerd. Deze quickscan is 3 jaar geldig. Gegevens van 3 jaar oud worden nog als betrouwbaar gezien, mits de situatie niet of nauwelijks is gewijzigd. Na 3 jaar dient een actualisering van de quickscan van alle locaties te worden uitgevoerd.

5.2.2 Actualisering quickscan De quickscan dient na 3 jaar geactualiseerd te worden. Onderstaand beschrijven we hiervoor de methode. Onderzoeksmethode Voor het bepalen van de mogelijke effecten van de geplande evenementen is het noodzakelijk te weten welke beschermde soorten aanwezig zijn en kunnen zijn, in en in de omgeving van het evenemententerrein. Hiervoor dient bronnenonderzoek en veldbezoek te worden uitgevoerd. Bronnenonderzoek Het bronnenonderzoek bestaat uit het raadplegen van de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) en vrij beschikbare verspreidingsgegevens van beschermde soorten flora en fauna. Daarnaast wordt de database van de gemeente Den Haag geraadpleegd. Veldonderzoek Het veldbezoek bestaat uit minimaal twee bezoeken. Hiervan bestaat bezoek één uit een verkenning van de 22 evenemententerreinen en de directe omgeving (onderzoeksgebied). Tijdens dit veldbezoek wordt een beoordeling gemaakt van het plangebied als geschikt leefgebied voor beschermde flora en fauna. Tevens worden de waargenomen beschermde soorten genoteerd. De aan- of afwezigheid van boomholten wordt geïnventariseerd en de omliggende gevels worden beoordeeld op geschiktheid voor huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen. De aanwezige bomen worden gecontroleerd op aanwezigheid van nesten. Hierbij dient extra aandacht voor jaarrond beschermde nesten

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

57

gegeven te worden. Potentiele vliegroutes voor vleermuizen worden bekeken, jaarrond beschermde nesten worden genoteerd en de (relevante) aanwezige soorten worden genoteerd. Tijdens bezoek twee worden kansrijke locaties opnieuw bezocht om de natuurwaarden in beeld te brengen. Kansrijke gebieden zijn het Zuiderpark en het Westerbroekpark.

5.2.3 Tussentijdse quickscans

• •

Wanneer een evenement wordt georganiseerd dat aan de randvoorwaarden voldoet, is er in principe geen quickscan of nader onderzoek nodig binnen 3 jaar na de quickscan om de ecologische waarden in beeld te brengen. Hierop zijn twee uitzonderingen: Het Zuiderpark: Voor dit park geldt dat altijd voor een evenement een quickscan uitgevoerd dient te worden om een duidelijk beeld te krijgen van aanwezige (broed)vogels. Er wordt vanuit gegaan dat bij alle locaties de functionele inrichting van de evenementenlocatie behouden blijft. Wanneer bijvoorbeeld ten behoeve van een evenement groenstructuren verwijderd moeten worden, of de locatie andere grote veranderingen ondergaat, zal alsnog wel onderzocht moeten worden wat voor effect dat heeft op beschermde soorten en andere kwetsbare ecologische structuren.

5.3 Overige randvoorwaarden De randvoorwaarden die gelden voor beschijnen van objecten en (groen)structuren hebben betrekking tot directe beschijning en omvatten tevens lasershows. Deze randvoorwaarden gelden zowel in het donker als in schemering. Daarnaast dient verstrooiing van het licht in de richting van relevante objecten en (groen)structuren zoveel mogelijk beperkt te worden en dient bijvoorbeeld een deel van een watergang die als vliegroute van vleermuizen functioneert, in de actieve periode van vleermuizen donker te blijven. Nadere toelichting hierop is opgenomen in hoofdstuk 3 van dit rapport.

58

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

6 | Literatuur en bronnen

• Beason, R.C. (2004). What can birds hear? USDA NWRC Staff publications. University of Nebraska. • Berson D.M., Dunn, F.A., Takao, M. (2002); Phototransduction by retinal ganglion cells that set the circadian clock. Science 295:1070–1073.

• BTL Advies (2013); Gedragscode provinciale infrastructuur. In het kader van de Flora- en faunawet. Definitief dd. 16 januari 2013. Opgesteld door BTL Advies B.V., in opdracht van Interprovinciaal Overleg (IPO) Vakberaad Beheer en Bouw.

• BIJ12 (2017a); Kennisdocument Gewone dwergvleermuis Pipistrellus pipistrellus. Versie 1.0, juli 2017. BIJ12, Utrecht.

• BIJ12 (2017b); Kennisdocument Ruige dwergvleermuis Pipistrellus nathusii. Versie 1.0, juli 2017. BIJ12, Utrecht.

• Buro Bakker (2019); Ecologisch onderzoek Podium Nienoord 2019 • Dominoni, D.M. (2015); The effect of light pollution on biological rhythms of birds: an integrated, mechanistic perspective.

• Foster, R.G., Kreitzmann, L. (2004); Rhythms of life: the biological clocks that control the daily lives of every living thing. Yale University Press,New Haven

• Gemeente Den Haag (2016); Werken bij Haagse bomen. Folder. Februari 2016. • Gemeente Amersfoort (2017); Bomenleidraad. Oktober 2017. • Kempenaers B., Borgström P. & Loës P. (2010); Artificial night lighting affects dawn song, extrapair siring success, and lay date in songbirds.Curr Biol 20:1735–1739

• Kleijn, D. (2008); Effecten van geluid op wilde soorten – implicaties voor soorten betrokken bij de aanwijzing van Natura 2000 gebieden. Alterra-rapport 1705, Wageningen.

• Krijgsveld, K.L., Smits, R.R. & Van der Winden, J. (2008); Verstoringsgevoeligheid van vogels. Update literatuurstudie naar de reacties van vogels op recreatie. Rapport nr. 08-173. Bureau Waardenburg bv, Culemborg. In opdracht van Vogelbescherming Zeist Nederland.

• Kuijper, D.P.J., Schut, J., Haarsma, A-J., Ouwehand, J., Limpens, H.J.G.A. & Van Dullemen, D. (2006); Meervleermuizen in Fryslân: kennisontwikkeling voor soortbescherming. A&W-rapport 748. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek en Zoogdiervereniging VZZ, Veenwouden/ Arnhem.

• Meijer, R.G., Dwarshuis, J.P. & Piening, K.R. (2018); Wat horen vleermuizen van door mensen geproduceerde geluiden? Lutra 61 (2): 297-320.

• Miller

M.W. Apparent effects of bins. Condor. 2006;108:130–139.

light

pollution

on

singing

behavior

of

American

ro-

• Ministerie van LNV (2008); Natura 2000 profielendocument habitattypen. Versie 1 september 2008. Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Directie Kennis, Ede.

• Provincie Zuid-Holland (2013); Beheerplan bijzondere natuurwaarden Solleveld & Kapittelduinen. Beheerplan 2012-2017. Vastgesteld dd. 25 augustus 2013, 17 juli 2013. Royal Haskoning in opdracht van provincie Zuid-Holland.

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

59

• Provincie Zuid-Holland (2018); Beheerplan bijzondere natuurwaarden Westduinpark en Wapendal. Beheerplan 2018-2023. Vastgesteld dd. 3 juli 2018. Sweco Nederland B.V. in opdracht van provincie Zuid-Holland.

• Reijnen, M.J.S.M., G. Veenbaas & R.P.B. Foppen, 1992. Het voorspellen van het effect van snelverkeer op broedvogelpopulaties. Rijkswaterstaat Dienst Weg- en Waterbouwkunde, DLO-Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek.

• Sierdsema, H., Foppen, R. & Van Kleunen, A. (2014); Inschatting verstorende invloeden werkparken ADT op vogels. Sovon-rapport 2014/19. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen.

• Sierdsema, H. & Jansen, E. (2016); Beoordeling geluidseffecten alternatieve inrichting van Vliegveld Twente op broedvogels en vleermuizen. Sovon-rapport 2016/12. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen.

• Stadswerk & VHG (2014); Gedragscode Flora- en faunawet bestendig beheer en onderhoud groenvoorzieningen. Vereniging Stadswerk Nederland & Branchevereniging VHG. Goedgekeurd door Rijksdienst voor Ondernemend Nederland op 29 oktober 2014.

• Tauw (2017); Praktijkcongres Natuur in de Omgeving(svergunning); zo doen gemeenten dat! Presentatie 18 mei 2017, Rijtuigenloods Amersfoort.

• Tauw (2018). Kennisdocument vuurwerk en Wet natuurbescherming. Effecten van vuurwerk op beschermde soorten en gebieden Wet natuurbescherming. Tauw bv, Utrecht.

• Tursic, A., Jeurink, N. & van Mulken, JP (2013). Nieuwe methode voor effect-bepaling van geluid op vogels. Tauw.

• Van der Vegte, J.W. (2005); Belvédère Oude Rijn: meervleermuizen en verlichting. Royal Haskoning Nederland BV, Rotterdam. Op: https://www.vleermuis.net/bescherming/vleermuizen-en-licht, geraadpleegd augustus 2019.

Overig:

• Persoonlijke communicatie met Peter van Kan (groenbeheerder gemeente Den Haag) • Persoonlijke communicatie met Marcus Bouwma (Bureau E.C.O. logisch)

60

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

Colofon

Uitgevoerd door Buro Bakker adviesburo voor ecologie Stationsstraat 29c Postbus 10034 | 9400 CA Assen T 0592 - 313389 | info@burobakker.nl www.burobakker.nl Projectleiding Dagmar Heidinga Rapportage Saskia Ansink, Wijnanda Hulsegge Veldwerk Wijnanda Hulsegge Tekenwerk en GIS Herbert Dijkhuizen Kwaliteitscontrole Dagmar Heidinga © Buro Bakker adviesburo voor ecologie Gebruik en overname van gegevens alleen toegestaan met volledige bronvermelding. Wijze van citeren Buro Bakker (2019); Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag. Rapport P19041, Assen. Foto's: Wijnanda Hulsegge

2019 | P19041 | Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag

61

Factsheets evenementenlocaties Den Haag Locatie 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14.

15.

16. 17. 18. 19. 20. 21. 22.

Malieveld Lange Voorhout Lange Vijverberg Buitenhof Hofplaats Plein Wijnhaven Spuiplein Grote Markt Kerkplein Plaats Paleisplein Noordeinde Westbroekpark Kijkduin A. Deltaplein B. Boulevard Scheveningen A. Gevers Deynootplein B. Boulevard C. Sportstrand D. Haven Prins Hendrikplein Frederik Hendrikplein Huijgenspark Zuiderpark Wijkpark Transvaal Sportpark De Verademing Anna van Buerenplein

Alle kaarten in deze factsheets: Topografie: Esri Nederland/Kadaster

Nadere toelichting over deze factsheets is te vinden in de rapportage “Randvoorwaarden flora en fauna voor evenementenlocaties in Den Haag”. Indien onduidelijkheid ontstaat over de in deze factsheets opgenomen randvoorwaarden, dient te allen tijde overleg gevoerd te worden met de gemeente Den Haag.

1. Malieveld Beschrijving Regelmatig gemaaide grazige vegetatie, omzoomd met dubbele bomenrijen. Grenst aan Koekamp. Groen urbaan gebied. Type evenementen Grootschalig, grote bezoekersaantallen. Bijv. circus, demonstraties, manifestaties, kermis, popconcerten, vuurwerk.

Relevante storingsfactoren • Bomen rondom: betreding, vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid Kwetsbare periode: • Bomen: jaarrond • Broedseizoen vogels (globaal maart t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in boomholten: jaarrond.

Ecologische waarden • Evenemententerrein zelf heeft geen bijzondere of kwetsbare ecologische waarden door regelmatig beheer en gebruik. • Bomenrijen rondom gehele locatie (groene vlakken). • Bomen rondom locatie zijn zeer geschikt als broed- en foerageergebied voor broedvogels. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. • Bomen rondom locatie hebben holten die geschikt zijn als verblijfplaats voor boombewonende vleermuizen. Ook zijn er vleermuiskasten opgehangen aan een aantal bomen. Geen verblijfplaatsen in de directe omgeving bekend. Ten noorden van de evenementenlocatie is een paarterritorium (rode stip) van gewone dwergvleermuizen bekend. De afstand tussen dit verblijf en de evenementenlocatie is groot genoeg en er zijn voldoende geschikte vliegroutes langs gevels in de omgeving dat dit geen gevolgen heeft voor het gebruik van het evenemententerrein. • Bomenrijen rondom locatie zijn zeer geschikt als (niet-essentiële) vliegroute van vleermuizen (paarsroze lijnen ten noorden en ten zuidoosten van het terrein betreffen belangrijke vliegroute; NB. de roze baan ten oosten van het Malieveld behoort hier niet toe, deze indiceert een Rijksweg in de topografische ondergrond) en in de luwte van de bomen vinden vleermuizen (niet-essentieel) foerageergebied (horizontale arcering).

• Boomstructuren rondom locatie zijn geschikt leefgebied voor algemene soorten grondgebonden zoogdieren zoals konijn, egel en verschillende soorten muizen. • Ten noorden van evenementenlocatie is aandachtsgebied voor gierzwaluwen (cirkel met blauwe arcering); de locatie bevat echter geen essentieel leefgebied voor deze soort. Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomenrijen. • Bomen (groene vlakken): • Boomkroonprojectie vrijhouden van objecten. • Geen objecten in de bomen plaatsen. • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) en actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober, boomholten en vleermuiskasten: jaarrond) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting.

2. Lange Voorhout Beschrijving Lange lindenlaan met veel oude bomen. Groen urbaan gebied. Richtbare LED-verlichting aanwezig.

Ecologische waarden • Bomenrijen verspreid over gehele locatie (groene vlakken). • Bomen zijn zeer geschikt als broed- en foerageergebied voor broedvogels. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. • Bomen hebben veel holten en spleten die geschikt zijn als verblijfplaats voor boombewonende vleermuizen. Ook zijn er vleermuiskasten opgehangen aan een aantal bomen. Geen Type evenementen verblijfplaatsen bekend. Veel kunstexposities en mark• Bomenrijen kunnen functioneren als (niet-essentiële) vliegroute van vleermuizen en in de ten. Grootschalig: bijv. Prinsjesluwte van de bomen vinden vleermuizen (niet-essentieel) foerageergebied (horizontale ardag, intocht Sinterklaas, Haags cering betreft foerageergebied in de omgeving). Uit Festival, Den Haag Mara• Oude, deels monumentale gebouwen in de omgeving zijn zeer geschikt als verblijfplaats thon. Kleinschalig: Geraniumvoor gebouwbewonende vleermuizen. Geen verblijfplaatsen in de directe omgeving bekend. markt, Todays Art Festival, Ten oosten en noorden van de evenementenlocatie zijn meerdere paarterritoria (rode stipHaagse Kunst en Antiekdagen. pen) en een massawinterverblijf (oranje stip) van gewone dwergvleermuizen bekend.

De ’s Zomers tweemaal per week afstand tussen deze verblijven en de evenementenlocatie is groot genoeg en er zijn volHaagse Antiek- en Boekendoende geschikte vliegroutes langs gevels in de omgeving dat dit geen gevolgen heeft voor markt. het gebruik van het evenemententerrein. • Oude, deels monumentale gebouwen in de omgeving zijn geschikt als broedlocatie voor huismussen en gierzwaluwen (cirkel met blauwe arcering betreft aandachtsgebied gierzwaluwen). Geen verblijfplaatsen bekend. Relevante storingsfactoren • Bomen: betreding, vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomenrijen en mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen in gebouwen. • Bomen (groene vlak): • Boomkroonprojectie vrijhouden van objecten. • Geen objecten in de bomen plaatsen. Kwetsbare periode: • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) en actieve periode van vleermuizen (~april t/m • Bomen: jaarrond oktober, boomholten: jaarrond) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting, ook niet met • Broedseizoen vogels (glode richtbare LED-verlichting. baal maart t/m juli) • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor • Actieve periode vleermuizen de gevels ophangen of plaatsen i.v.m. broedvogels en vleermuizen. (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in boomholten: jaarrond.

3. Lange Vijverberg Beschrijving Schelpenpad langs de Hofvijver met bomenrijen. Urbaan gebied.

Ecologische waarden • Bomenrijen langs gehele locatie (groene lijnen). • Bomen zijn geschikt als broed- en foerageergebied voor algemene broedvogels, maar vanwege de drukte en gebrek aan beschutting is de geschiktheid minimaal. Geen jaarrond beschermde Type evenementen nesten aangetroffen. Vuurwerkshow tijdens jaarwisse- • Bomen hebben holten die geschikt zijn als verblijfplaats voor boombewonende vleermuizen. Geen ling. Vooral kleine evenementen, verblijfplaatsen bekend. zoals Haags Historisch Festijn, • Bomenrijen kunnen functioneren als (niet-essentiële) vliegroute van vleermuizen en in de luwte kerstmarkt, Landmachtdagen. van de bomen vinden vleermuizen (niet-essentieel) foerageergebied. Soms inclusief gebruik van de • Omliggende gebouwen zijn geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen. Geen Hofvijver, zoals Hofvijver Regatta. verblijfplaatsen bekend. • Aangrenzende Hofvijver vormt foerageergebied van vleermuizen (horizontale arcering), in het bijzonder van de watervleermuis. • In de Hofvijver ligt een eilandje dat geschikt is als broedplek voor vogels. • Ten zuiden van evenementenlocatie is leefgebied van huismussen aanwezig (blauwe cirkel met sterretjes); de locatie bevat echter geen essentieel leefgebied voor deze soort.

Relevante storingsfactoren • Bomen: betreding, vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid Kwetsbare periode: • Bomen: jaarrond • Broedseizoen vogels (globaal maart t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in boomholten: jaarrond.

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomenrijen, de aangrenzende Hofvijver en mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen in gebouwen. • Hofvijver (horizontale arcering): • Hofvijver in actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Eilandje in de Hofvijver niet betreden (bij evenementen op het water afzetten met boeien) tijdens het broedseizoen (maart t/m juli). Het niet betreden van het eiland opnemen in de vergunning. • Bomen (groene lijnen): • Boomkroonprojectie vrijhouden van objecten. • Geen objecten in de bomen plaatsen. • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) en actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober, boomholten: jaarrond) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de gevels ophangen of plaatsen i.v.m. vleermuizen.

4. Buitenhof Beschrijving Drie bestrate pleinen, waarvan twee (oostelijk en westelijk) met bomenrij en één (noordelijk) grenzend aan de Hofvijver. Urbaan gebied.

Ecologische waarden • Bomenrij op oostelijke en westelijke plein (groene lijnen), voorzien van rooster op de boomspiegel. • Bomen van oostelijke en westelijke plein zijn geschikt als broed- en foerageergebied voor algemene broedvogels, maar vanwege aanwezige bestrating, drukte en gebrek aan beschutting is de geschiktheid minimaal. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. Type evenementen • Bomenrijen van oostelijke en westelijke plein kunnen functioneren als (niet-essentiële) Pleinen maken onderdeel uit van vliegroute van vleermuizen, maar vanwege gebrek aan foerageergebied (bestrating, grootschalige evenementen zoals daarom geen insecten) is de geschiktheid minimaal. Prinsjesdag, Koningskermis, vuurwerk • Omliggende gebouwen zijn geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuitijdens jaarwisseling bij Hofvijver. ’s zen. Geen verblijfplaatsen bekend. Zomers terrassen op westelijke plein. • Omliggende gebouwen zijn geschikt als broedlocatie van gierzwaluwen. Geen verblijfplaatsen bekend. • De drie pleinen en de ruime omgeving staan bekend als leefgebied van huismussen (cirkel met sterretjes). Door gebrek aan beschutting (struiken en hagen) en de aanwezige bestrating is de locatie echter geen geschikt leefgebied voor huismussen. Dit heeft dan ook geen gevolgen voor het gebruik van de evenemententerreinen.

• Aangrenzende Hofvijver van noordelijke plein vormt foerageergebied van vleermuizen (horizontale arcering), in het bijzonder van de watervleermuis.

Relevante storingsfactoren • Bomen: vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid Kwetsbare periode: • Bomen: jaarrond • Broedseizoen vogels (globaal maart t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in gebouwen: jaarrond.

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomenrijen van het oostelijke en westelijke plein, de aangrenzende Hofvijver van het noordelijke plein en mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen en gierzwaluwen in gebouwen. • Hofvijver (horizontale arcering): • Hofvijver in actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Eilandje in de Hofvijver niet betreden (bij evenementen op het water afzetten met boeien) tijdens het broedseizoen (maart t/m juli). • Bomen (groene lijnen): • Geen objecten in de bomen plaatsen. • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) en actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de gevels ophangen of plaatsen i.v.m. broedvogels en vleermuizen.

5. Hofplaats Beschrijving Bestraat plein met bomenrij van klein aantal bomen. Urbaan gebied.

Ecologische waarden • Bomenrij van klein aantal bomen (groene lijnen). • Bomen zijn geschikt als broed- en foerageergebied voor algemene broedvogels, maar vanwege aanwezige bestrating, drukte en gebrek aan beschutting is de geschiktheid minimaal. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. Type evenementen • Bomenrij kan functioneren als (niet-essentiële) vliegroute van vleermuizen, maar vanwege geKleinschalig. Bijv. beurzen. Wekebrek aan foerageergebied (bestrating, daarom geen insecten) is de geschiktheid minimaal. lijkse Boerenmarkt. • De evenementenlocatie en ruime omgeving staan bekend als leefgebied van huismussen (cirkel met sterretjes). Door gebrek aan beschutting (struiken en hagen) en de aanwezige bestrating is de locatie echter geen geschikt leefgebied voor huismussen. Dit heeft dan ook geen gevolgen voor het gebruik van dit evenemententerrein. • Omliggende gebouwen zijn geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen. Geen verblijfplaatsen bekend. • Omliggende gebouwen zijn geschikt als broedlocatie van gierzwaluwen. Geen verblijfplaatsen bekend.

Relevante storingsfactoren • Bomen: betreding, vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid Kwetsbare periode: • Bomen: jaarrond • Broedseizoen (globaal maart t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in gebouwen: jaarrond.

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomenrij en mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen en gierzwaluwen in gebouwen. • Bomen (groene lijnen): • Boomkroonprojectie vrijhouden van objecten. • Geen objecten in de bomen plaatsen. • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) en actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de gevels ophangen of plaatsen i.v.m. broedvogels en vleermuizen.

6. Plein Beschrijving Bestraat plein met dubbele bomenrijen rondom. Urbaan gebied. Binnen de bomenrijen kan het plein volledig van tenten voorzien worden om een overdekte evenementenlocatie te creëren.

Ecologische waarden • Bomenrijen op en rond de evenementenlocatie (groen vlak), voorzien van rooster op de boomspiegel. • Bomen zijn geschikt als broed- en foerageergebied voor algemene broedvogels, maar vanwege aanwezige bestrating, drukte en gebrek aan beschutting is de geschiktheid minimaal. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. • Bomenrij kan functioneren als (niet-essentiële) vliegroute van vleermuizen, maar vanwege gebrek aan foerageergebied (bestrating, daarom geen insecten) is de geschiktheid minimaal. • Omliggende gebouwen zijn geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen. Ten Type evenementen zuidoosten van de evenementenlocatie is een paarterritorium van gewone dwergvleermuizen aanVeel (zeer) kleine evenemenwezig in één van de gebouwen (rode stip). Een paarverblijf kan globaal in gebruik zijn van half juli ten. Bijv. markten, kleine festitot eind oktober. vals, politieke protestdemon• Omliggende gebouwen zijn geschikt als broedlocatie van huismussen en gierzwaluwen (blauwe arstraties en manifestaties. Wecering met sterretjes betreft leefgebied van huismussen). Geen verblijfplaatsen bekend. kelijkse boekenmarkt van okto- • In de omgeving zijn belangrijke foerageergebieden van vleermuizen bekend (Hofvijver, horizontale ber tot mei. ’s Zomers terrasarcering), die geen gevolgen hebben voor het gebruik van de evenementenlocatie.

jes onder de bomenrijen en langs de randen van het Plein. Relevante storingsfactoren • Bomen: vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid Kwetsbare periode: • Bomen: jaarrond • Broedseizoen (globaal maart t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in gebouwen: jaarrond.

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomenrijen en (mogelijke) verblijfplaatsen van vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen in gebouwen. • Bomen (groen vlak): • Geen objecten in de bomen plaatsen. • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) en actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de gevels ophangen of plaatsen i.v.m. broedvogels en vleermuizen.

7. Wijnhaven Beschrijving Ecologische waarden Bestraat plein met enkele jonge • Klein aantal jonge bomen (groene stippen), voorzien van rooster op de boomspiegel. bomen. Urbaan gebied. Tram- • Bomen zijn vanwege hun jonge leeftijd en de bebouwde omgeving niet of nauwelijks geschikt als baan midden over plein. broed- of foerageergebied voor broedvogels en hebben geen functie voor vleermuizen. De functie als broed- of foerageergebied voor broedvogels zal op den duur wel ontstaan. Type evenementen • De evenementenlocatie en omgeving staan bekend als leefgebied van huismussen (blauwe cirkel met Locatie wordt nog niet voor sterretjes). Door gebrek aan beschutting (struiken en hagen) en de aanwezige bestrating is de locatie evenementen gebruikt. echter geen geschikt leefgebied voor huismussen. Dit heeft dan ook geen gevolgen voor het gebruik van dit evenemententerrein. • Omliggende gebouwen zijn geschikt als broedlocatie van gierzwaluwen. Geen verblijfplaatsen bekend.

Relevante storingsfactoren • Bomen: vernieling Kwetsbare periode: • Bomen: jaarrond • Broedseizoen (globaal maart t/m juli)

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomen (groene stippen) en mogelijke verblijfplaatsen van gierzwaluwen in gebouwen. • Bomen (groene stippen): • Geen objecten in de bomen plaatsen. • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) en niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Omliggende gevels in broedseizoen (~maart t/m juli) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de gevels ophangen of plaatsen i.v.m. broedvogels.

8. Spuiplein Beschrijving Momenteel bouwterrein waar Onderwijs- en Cultuurcomplex gebouwd wordt. Urbaan gebied.

Ecologische waarden • Op dit moment geen ecologische waarden. • De evenementenlocatie en de ruime omgeving staan bekend als leefgebied van huismussen (blauwe cirkels met sterretjes). Door de bouwactiviteiten en het gebrek aan bomen en struiken is de locatie echter geen geschikt leefgebied voor huismussen. Dit heeft met het huidige gebruik en de huidige inrichting dan ook geen gevolgen voor het eventuele gebruik van dit eveType evenementen nemententerrein. Voorheen grote variatie aan • Ten zuidoosten van de locatie is aandachtsgebied voor gierzwaluwen (cirkel met blauwe arce(zeer) kleine evenementen. ring); de evenementenlocatie bevat echter geen geschikt leefgebied voor deze soort. Dit heeft Bijv. workshop zandsculpturen, met het huidige gebruik en de huidige inrichting dan ook geen gevolgen voor het eventuele The Hague City Walk, viering gebruik van het evenemententerrein. Chinees nieuwjaar (met vuurwerk), openluchtbioscoop.

Relevante storingsfactoren • Geen Kwetsbare periode: • N.v.t.

Randvoorwaarden Door de bouw van het Onderwijs- en Cultuurcomplex op deze evenementenlocatie heeft de locatie op dit moment geen ecologische waarden. Er gelden daarom geen randvoorwaarden ten aanzien van de ecologische waarden.

9. Grote Markt Beschrijving Langwerpig bestraat plein met bomenrij aan beide zijkanten. Urbaan gebied. Type evenementen Veel jaarlijks terugkerende kleine festivals, bijv. Summertime Festival, Herfstbier Festival, Big Texas BBQ Party, Parkpop Downtown. Locatie staat vol met terrasjes als er geen evenementen plaatsvinden.

Relevante storingsfactoren • Bomen: vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid

Ecologische waarden • Bomenrijen aan beide zijkanten (groene lijnen), voorzien van rooster op de boomspiegel. • Bomen zijn geschikt als broed- en foerageergebied voor algemene broedvogels, maar vanwege aanwezige bestrating, drukte en gebrek aan beschutting is de geschiktheid minimaal. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. • Bomenrij kan functioneren als (niet-essentiële) vliegroute van vleermuizen, maar vanwege gebrek aan foerageergebied (bestrating, daarom geen insecten) is de geschiktheid minimaal. • De evenementenlocatie en de ruime omgeving staan bekend als leefgebied van huismussen (arcering van sterretjes). Door de aanwezige bestrating en gebrek aan beschutting (struiken en hagen) is de locatie echter geen geschikt leefgebied voor huismussen. Dit heeft dan ook geen gevolgen voor het gebruik van deze evenemententerreinen. • De evenementenlocatie en de omgeving hiervan zijn aandachtsgebied voor gierzwaluwen (cirkels met blauwe diagonale arcering). Dit is als dusdanig aangewezen vanwege nest(en) en/of nestindicerend gedrag die zijn waargenomen ten zuiden en zuidwesten van de evenementenlocatie (blauwe stippen). De aanwezigheid van bestaande nesten in de omgeving maakt potentiele nestlocaties aantrekkelijker voor gierzwaluwen. Daarom is er een grotere kans dat er nesten van gierzwaluwen aanwezig zijn in de gebouwen rondom de evenementenlocaties.

• Omliggende gebouwen zijn geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen. Geen verblijfplaatsen bekend.

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomenrijen en mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen en gierzwaluwen in gebouwen. • Bomen (groene lijnen): • Geen objecten in de bomen plaatsen. • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) en actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktoKwetsbare periode: ber) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Bomen: jaarrond • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de • Broedseizoen (globaal maart gevels ophangen of plaatsen i.v.m. broedvogels en vleermuizen. t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in gebouwen: jaarrond.

10. Kerkplein Beschrijving Bestraat plein met jonge bomen rond de Grote of Sint-Jacobskerk. Urbaan gebied. Trambaan over het plein. Kerk wordt ’s avonds/’s nachts aan buitenzijde verlicht. Type evenementen Variatie aan (zeer) kleine evenementen, bijv. Bierproeffestival, Winterbraderie, Diversity Rocks Parade. Wekelijks Bloemenmarkt.

Relevante storingsfactoren • Bomen: vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid Kwetsbare periode: • Bomen: jaarrond • Broedseizoen (globaal maart t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in gebouwen: jaarrond.

Ecologische waarden • Vrij jonge bomen verspreid over het plein (groene stippen), voorzien van rooster op de boomspiegel of bankje rondom. • Bomen kunnen geschikt zijn als broed- en foerageergebied voor algemene broedvogels, maar vanwege aanwezige bestrating, drukte en gebrek aan beschutting is de geschiktheid minimaal. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. • Omliggende gebouwen zijn geschikt als broedlocatie van gierzwaluwen. Geen verblijfplaatsen bekend. • De evenementenlocatie en de omgeving in oostelijke en zuidelijke richting staan bekend als leefgebied van huismussen (arcering van sterretjes). Door de jonge leeftijd van de bomen, de aanwezige bestrating en gebrek aan beschutting (struiken en hagen) is de locatie echter geen geschikt leefgebied voor huismussen. Dit heeft dan ook geen gevolgen voor het gebruik van dit evenemententerrein. • Omliggende gebouwen – waaronder ook de kerk – zijn geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen. Geen verblijfplaatsen bekend. Tevens kunnen ze dienen als (niet-essentiële) vliegroute van vleermuizen. • Ten zuidoosten van de evenementenlocatie is een paarterritorium van gewone dwergvleermuizen aanwezig (rode stip).

De afstand tussen dit verblijf en de evenementenlocatie is groot genoeg en er zijn voldoende geschikte vliegroutes langs gevels in de omgeving dat dit geen gevolgen heeft voor het gebruik van het evenemententerrein. Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomenrijen en mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen en gierzwaluwen in gebouwen. • Bomen (groene stippen): • Geen objecten in de bomen plaatsen. • Bomen in broedseizoen (~maart t/m juli) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de gevels ophangen of plaatsen i.v.m. broedvogels en vleermuizen.

11. Plaats Beschrijving Bestraat plein met één boom. Urbaan gebied. Type evenementen Locatie wordt nog niet voor evenementen gebruikt. ’s Zomers terrasjes.

Relevante storingsfactoren • Boom: vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid

Ecologische waarden • Eén boom (groene stip), voorzien van rooster op de boomspiegel. • Boom is geschikt als broed- en foerageergebied voor algemene broedvogels, maar vanwege aanwezige bestrating, drukte en gebrek aan beschutting is de geschiktheid minimaal. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. • Ten zuiden van de evenementenlocatie is leefgebied van huismussen bekend (blauwe cirkel met sterretjes op kaart), wat vanwege de afstand geen gevolgen heeft voor het gebruik van de evenementenlocatie. • Omliggende gebouwen zijn geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen. Geen verblijfplaatsen bekend. Tevens kunnen ze dienen als (niet-essentiële) vliegroute van vleermuizen. • Ten oosten van de evenementenlocatie is een belangrijk foerageergebied van vleermuizen aanwezig, de Hofvijver (horizontale arcering op kaart).

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de boom, mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen in gebouwen en de Hofvijver. • Boom (groene stip): • Geen objecten in de bomen plaatsen. Kwetsbare periode: • Boom in broedseizoen (~maart t/m juli) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Boom: jaarrond • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de • Broedseizoen (globaal maart t/m gevels ophangen of plaatsen i.v.m. vleermuizen. juli) • Hofvijver (horizontale arcering): • Actieve periode vleermuizen (april • Hofvijver in actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober) niet rechtstreeks beschijnen t/m okt), activiteiten na zonsondermet verlichting. gang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in gebouwen: jaarrond.

12. Paleisplein Noordeinde Beschrijving Deels bestraat plein met een aantal bomen, waaronder de monumentale Postzegelboom, deels grasveld met bomen langs straatzijde en nog aan te leggen hagen. Urbaan gebied.

Ecologische waarden • Monumentale boom met bankje rondom en enkele oude bomen met bestrating dicht om de stam (groene lijn). De bomen hebben geen holten. • Om het Wilhelminamonument aan de noordzijde zullen langs drie zijden hagen aangelegd worden (groene lijnen). • Bomen zijn geschikt als broed- en foerageergebied voor algemene broedvogels, maar vanwege aanwezige bestrating, drukte en gebrek aan beschutting is de geschiktheid minimaal. Door de aanleg van hagen bij het Wilhelminamonument zal de geschiktheid toenemen. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. Type evenementen • Omliggende gebouwen zijn geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleerWeinig evenementen, wel muizen. Geen verblijfplaatsen bekend. Tevens kunnen ze dienen als (niet-essentidruk bezochte locatie. Beele) vliegroute van vleermuizen. langrijke locatie voor Prinsjes- • Het noordelijke deel van de evenementenlocatie en de omgeving hiervan zijn aandag, Picnique Royale. dachtsgebied voor gierzwaluwen (cirkel met blauwe arcering). Dit is als dusdanig aangewezen vanwege nest(en) en/of nestindicerend gedrag die zijn waargenomen ten noorden van de evenementenlocatie (blauwe stip op kaart). De aanwezigheid van bestaande nesten in de omgeving maakt potentiële nestlocaties aantrekkelijker voor gierzwaluwen.

Daarom is er een grotere kans dat er nesten van gierzwaluwen aanwezig zijn in de gebouwen rondom de evenementenlocaties. Relevante storingsfactoren • Bomen: vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid Kwetsbare periode: • Bomen: jaarrond • Broedseizoen (globaal maart t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in gebouwen: jaarrond.

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomen (groene lijn), nog aan te leggen hagen (groene lijnen) en mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen en gierzwaluwen in gebouwen. • Bomen en hagen (groene lijnen): • Geen objecten in de bomen en hagen plaatsen. • Bomen en hagen in broedseizoen (~maart t/m juli) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Zone van 1 meter vanaf de haag vrijhouden van objecten en intensieve betreding. • Omliggende gevels niet rechtstreeks beschijnen met verlichting en geen objecten vlak voor de gevels ophangen of plaatsen i.v.m. vleermuizen en gierzwaluwen.

13. Westbroekpark Beschrijving Regelmatig gemaaide grazige vegetatie, omgeven door watergangen met een gedeelte natuurvriendelijke oever en langs de gehele westzijde en een deel van de oostzijde van het terrein bomen en struiken tussen grasveld en beek. Geasfalteerd pad langs oostzijde over het terrein. Het terrein ligt te midden van een groot park met Rosarium, speelweiden, speeltuin, vijvers en watergangen. Groen urbaan gebied, park.

Ecologische waarden • Evenemententerrein zelf heeft geen bijzondere of kwetsbare ecologische waarden door regelmatig beheer en gebruik. • Bosschages met bomen, struiken en mantel- en zoomvegetatie langs westzijde en deel van oostzijde van het terrein (groene lijnen en vlakken). • Circa 50 meter natuurvriendelijke oever van het stedelijk natuurnetwerk Den Haag langs oostzijde van terrein (blauw vlak). • Bosschages en natuurvriendelijke oever zijn zeer geschikt als broed- en foerageergebied voor broedvogels. Geen jaarrond beschermde nesten aangetroffen. • De natuurvriendelijke oever betreft een belangrijk leefgebied voor rosse woelmuizen. • Bomen rondom het terrein hebben holten die geschikt zijn als verblijfplaats voor boombewonende vleermuizen. • Ten westen van het evenemententerrein is in een bunker, kelder of kunstwerk een winterverblijfplaats aanwezig van vleermuizen van het geslacht Myotis en/of grootoorvleermuizen (oranje stip). Een winterverblijfplaats van deze soorten kan globaal in gebruik zijn van half oktober tot half april. • Ten zuiden van het evenemententerrein is een kraamkolonie van rosse vleermuizen aanwezig in bomen (oranje stip). Een kraamkolonie van deze soort kan globaal in gebruik zijn van half mei tot eind augustus. Type evenementen • Ten westen van het evenemententerrein zijn twee paarterritoria van gewone dwergvleermuis aanwezig.

De afstand Grootschalig, grote bezoekerstussen deze verblijfplaatsen en de evenementenlocatie is groot genoeg en er zijn voldoende geschikte vliegroutes aantallen. Jaarlijks evenemenin de omgeving dat dit geen gevolgen heeft voor het gebruik van het evenemententerrein. ten De Parade, verder bijv. • Bomen en bosschages rondom het terrein en de watergangen zijn zeer geschikt als vliegroute van vleermuizen Foodtruck Festival, sportdagen (roze lijnen), in het bijzonder van de watervleermuis. en sportevenementen. Voor de • Het evenemententerrein en de ruime omgeving hiervan vormen foerageergebied voor vleermuizen (horizontale Parade wordt jaarlijks aan de arcering). Dit geldt in het bijzonder voor de luwte van de bosschages, boven het grasveld en boven de waterganzuidzijde een tweede toegangsgen. Het evenemententerrein zelf (grasveld) vormt geen essentieel foerageergebied, omdat in de omgeving volbrug naast de bestaande toedoende alternatief foerageergebied aanwezig is. gangsbrug aangelegd ten be• Ten westen van evenementenlocatie is aandachtsgebied voor gierzwaluwen (cirkel met blauwe arcering); het terhoeve van aan- en afvoer van rein bevat echter geen essentieel leefgebied voor deze soort. materieel. • Bosschages rondom locatie zijn geschikt leefgebied voor algemene soorten grondgebonden zoogdieren zoals konijn, egel en verschillende soorten muizen.

Ten oosten van het terrein is een vossenburcht bekend (rode ster) en twee territoria van eekhoorns (gele sterren). Gezien de afstand tot het terrein en de tussenliggende waterpartijen en bosschages heeft dit geen gevolgen voor het gebruik van het evenemententerrein. Relevante storingsfactoren • Bomen en bosschages, natuurvriendelijke oever: betreding, vernieling • Broedvogels en vleermuizen: verstoring door licht, geluid Kwetsbare periode: • Bomen, bosschages, oever: jaarrond • Broedseizoen vogels (globaal maart t/m juli) • Actieve periode vleermuizen (april t/m okt), activiteiten na zonsondergang tot zonsopkomst. Verblijfplaatsen in boomholten: jaarrond.

Randvoorwaarden Aanwezige kwetsbare ecologische structuren zijn de bomen en bosschages (groene lijn en vlakken), natuurvriendelijke oever en watergangen. • Bomen en bosschages (groene lijnen en vlakken): • Boomkroonprojectie vrijhouden van objecten. • In broedseizoen (~maart t/m juli) afschermen op 10 meter afstand, met uitzondering van bosschages langs verharde fietspad. • Geen objecten in de bomen en bosschages plaatsen. • In broedseizoen (~maart t/m juli) en actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober, boomholten: jaarrond) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Natuurvriendelijke oever (blauw vlak): • In broedseizoen (~maart t/m juli) afschermen op 10 meter afstand. • In groeiseizoen (~maart t/m oktober) afschermen tegen betreding. • In broedseizoen (~maart t/m juli) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. • Watergangen (roze lijn langs oostzijde terrein): • Watergangen in actieve periode van vleermuizen (~april t/m oktober) niet rechtstreeks beschijnen met verlichting. Minimaal 2 meter breedte van watergang mag geen uitstraling van verlichting hebben. • Tijdelijke toegangsbrug aan zuidzijde van evenemententerrein dient hoog genoeg te zijn voor passage watervleermuizen: bij voorkeur net zo hoog als de bestaande brug, maar minimaal 1 meter hoog.