RIS321596 Bijlage Voortgangsbericht BDH maart 2025

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

1

Met plezier neem ik u in dit voortgangsbericht mee in de ontwikkelingen die Bibliotheek Den Haag heeft doorgemaakt en blik ik vooruit op de inzet in 2025. Het voortgangsbericht is een vervolg op het ‘Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag mei 2024’ (RIS318975). Dit voortgangsbericht is een weergave van de activiteiten en ontwikkelingen van Bibliotheek Den Haag en tegelijkertijd kan een bericht nooit helemaal recht doen aan wat er allemaal gebeurt in de 56 plekken in de stad waar de bibliotheek aanwezig is. U leest het goed; 56 plekken in de stad want Bibliotheek Den Haag heeft 17 vestigingen en is aanwezig in de 39 scholen die deelnemen aan de Bibliotheek op school. Ik nodig u daarom ook uit om op bezoek te komen in een van de vestigingen van Bibliotheek Den Haag. Dat gezegd hebbende neem ik u mee in een overzicht van een aantal cijfers van Bibliotheek Den Haag, de landelijke ontwikkelingen op het gebied van bibliotheken, het nieuwe collectiebeleid, ontwikkelingen en voorbeelden van de rijke programmering en activiteiten op het gebied van taal, basisvaardigheden en ‘een leven lang ontwikkelen’, nieuwe vestigingen, openingstijden en een aantal ontwikkelingen dat dit jaar speelt. Robert van Asten Wethouder Stedelijke Ontwikkeling, Bibliotheken en Europa

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

3

Cijfers Bibliotheek Den Haag

Een aantal cijfers van Bibliotheek Den Haag over 2024: BDH is structureel te vinden op

Aantal Informatiepunten Digitale Overheid:

56

Leden:

126.000 peildatum 31 december 2024[1]

15

[2]

plekken in de stad waar de bibliotheek te vinden is. Dit wordt gevormd door de

17 vestigingen en de 39

Bezoeken in de

scholen die deelnemen aan Bibliotheek op school.

17 vestigingen: 1.995.000 Aantal activiteiten: ruim

Aantal mensen bereikt op social media:

969.000

13.000

1.866.000

(LinkedIn, Facebook en Instagram)

Aantal deelnemers aan activiteiten: ruim

235.000

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

Uitleningen:

Geregistreerd aantal vragen bij de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s):

5.560

5

Het is goed te constateren dat het huidige kabinet de inzet op bibliotheken voortzet. In het Regeerakkoord staat: ‘Bibliotheken zijn onmisbaar in de bestrijding van laaggeletterdheid en in de bevordering van leesvaardigheid, leesplezier en digitale geletterdheid.’ en ‘We versterken het bibliotheeknetwerk en de samenwerking tussen bibliotheken, kinderopvang, onderwijs, gemeenten en maatschappelijke organisaties. Ons doel is een doorlopende leeslijn van nul tot honderd jaar. Iedereen in Nederland moet goed kunnen lezen.’ Daarnaast zet het kabinet ook het traject van de wijziging van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) door zoals gepland.

Internetconsultatie voorgenomen wijziging Wsob Eind 2024 heeft een internetconsultatie plaatsgevonden over de voorgenomen wetswijziging. Kern van de wetswijziging is dat gemeenten op basis van deze wet een plicht hebben één volwaardige bibliotheekvestiging in stand te houden, met een collectie, professioneel bemand en minimaal 15 uren open. Daarbij is er een plicht voor het opstellen van een meerjarenplan. Provincies houden hier toezicht op. Bibliotheek Den Haag heeft een reactie ingestuurd. Daarnaast is een gezamenlijke reactie met Rotterdam en Utrecht gestuurd. De strekking van de reactie is dat wij zeer verheugd zijn dat ook de Rijksoverheid de waarde van het bibliotheeknetwerk onderkent, de zorg voor openbare bibliotheken wettelijk wil verankeren en hieraan ook sinds enkele jaren financieel bijdraagt. Deze middelen zijn nodig om de taken die de bibliotheken de afgelopen jaren erbij hebben gekregen ook uit te kunnen blijven voeren. Het uitgangspunt is dat deze middelen structureel worden ingezet voor de versterking en verbetering van de bibliotheeknetwerken en dat dat gebeurt op basis van duidelijke, landelijk vastgelegde en erkende streefnormen.

Daarbij zijn echter twee dingen van cruciaal belang: 1. De wettelijke bepaling waarin de gemeentelijke zorgplicht voor een openbare bibliotheek wordt beperkt tot het hebben van één enkele vestiging, die 15 uur per week is geopend, sluit niet aan bij de situatie in onze steden en zou betekenen dat de norm ver onder het huidige niveau van de voorzieningen wordt gelegd. Met het risico dat ruimte wordt geboden voor afschaling van het voorzieningenniveau. Wij pleiten ervoor deze onwerkelijke en irreële ondergrens in de wet te schrappen en te vervangen door een ‘bij het verzorgingsgebied passende rijke bibliotheekvoorziening’. 2. De zorgplicht kan wat ons betreft alleen worden vastgesteld als deze wordt ingevuld door een duidelijk kader met streefnormen die met een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) wordt vastgesteld. Zonder een dergelijk normenkader weet niemand waar hij aan toe is en daarom pleiten we ervoor dat dit tegelijk met de vaststelling van de wet wordt vastgelegd.

Rijksmiddelen, Specifieke Uitkering (SPUK) en Decentralisatie Uitkering In 2023 heeft Bibliotheek Den Haag middelen ontvangen via de SPUK bibliotheekvoorzieningen voor het verruimen van de openingstijden van de Centrale Bibliotheek en vestiging Laakkwartier en de realisatie van een nieuwe vestiging in Benoordenhout en in Mariahoeve. De verruimde openingstijden zijn op 2 januari 2025 ingegaan voor beide vestigingen. De nieuwe vestiging in Benoordenhout is geopend op 14 december 2023. In Mariahoeve wordt een vestiging geopend. Voor het in stand houden van deze vestigingen en de nieuwe openingstijden zijn structureel Rijksmiddelen middelen toegekend. Deze worden in 2025 en 2026 via

Landelijke ontwikkelingen Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

een decentralisatieuitkering (DU) toegekend en worden daarna structureel onderdeel van het gemeentefonds. Het is noodzakelijk dat deze middelen daadwerkelijk beschikbaar (blijven) komen voor Bibliotheek Den Haag, zodat deze nieuwe vestigingen en de verruimde openingstijden in stand gehouden kunnen worden.

Er is een wijziging in telling van het aantal leden door gevoerd. Tot en met 2023 werden in het aantal jeugdleden alleen die leden opgenomen die in de afgelopen 2 jaren een leentransactie (of registratie) hadden gedaan. Met ingang van 2024 tellen we alle jeugdleden mee. Reden daarvoor is dat daarmee het aantal jeugdleden binnen de G4-biblitoheken voortaan op dezelfde wijze worden geteld en ook voor de zogenaamde Wsob-gegevenslevering. 2 In de vestiging in de Bomenbuurt is te weinig ruimte voor een IDO en lijkt de behoefte aan deze dienstverlening minder groot. In de vestiging Bouwlust is geen IDO, omdat in het zelfde pand een servicepunt XL is waarnaar doorverwezen wordt. 1

5

De Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) worden via het ministerie van BZK toegekend via een SPUK. Het

Stabiele basis voor brede maatschappelijke rol

kabinet wil de specifieke uitkeringen (dit geldt dus voor alle SPUK’s) overhevelen naar het gemeentefonds,

De landelijke ontwikkelingen zorgen dat bibliotheken een brede maatschappelijke rol hebben in de samen-

maar past wel een budgetkorting van 10 procent toe met ingang van 2026.

leving en dat er veel positieve aandacht is voor bibliotheken. Tegelijkertijd zorgt het brede takenpakket dat

De middelen voor de Bibliotheek op school komen van de dienst OCW, het gaat om de zogenaamde NPO-gel-

Bibliotheek Den Haag een grote ontwikkeling doormaakt. Want nieuwe taken of uitbreiding van taken maakt

den (Nationaal Programma Onderwijs), en van het ministerie van OC&W. Het ministerie van OC&W in-

dat het werk ingebed moet worden in de organisatie, dat de organisatie uitbreidt en dat ook de samenwerking

formeert de Tweede Kamer in het eerste kwartaal van dit jaar over het vervolg van de financiering van de

breder wordt. De financiering van deze ontwikkeling is gebaseerd op verschillende financieringsstromen. Dat

Bibliotheek op school. De manier en de mate van financiering van de IDO’s en de Bibliotheek op school is dus

maakt dat de basis niet helemaal stabiel is en een stevige basis is juist nodig om voort te kunnen bouwen aan

nog onduidelijk. Daarom dringen we in een lobby ook aan op maatregelen om meerjarige zekerheid te garan-

die brede maatschappelijke rol. Daarnaast brengt incidentele financiering of onzekerheid over voortzetting

deren, liefst door verankering in de wet.

van financiering als risico met zich mee dat de inzet die nu gepleegd wordt op een gegeven moment weer stopgezet moet worden omdat de financiering afloopt. Om te kunnen blijven voldoen aan de maatschappelij-

Bibliotheekconvenant 2024-2027

ke taken die in de wet zijn verankerd en de gastvrije plek voor iedereen te kunnen blijven is het belangrijk een

Op 10 oktober 2024 is het Bibliotheekconvenant 2024-2027 ondertekend door minister Bruins, IPO, VNG

stabiele (financiële) basis te hebben.

en bibliotheekpartijen. Hiermee zullen zij zich blijven inzetten voor een Nederland waarin iedereen kan lezen, online meekomen en zich een leven lang kan blijven ontwikkelen. Het nieuwe convenant bevat een aantal afspraken die zullen bijdragen aan een samenleving met gelijke kansen voor iedereen. Er wordt bijvoorbeeld onderzocht of het mogelijk is dat kinderen bij geboorte automatisch lid worden van de bibliotheek. Lidmaatschap voor de jeugd is al gratis, maar momenteel zijn maar 7 op de 10 kinderen lid van een bibliotheek. Ook wordt gekeken of IDO’s een vaste plek kunnen krijgen in de bibliotheek. In het convenant staan drie opgaves centraal: • De geletterde samenleving – Bevorderen geletterdheid en leesplezier • Participatie in de (informatie)samenleving – Digitale inclusie, democratie en burgerschap. • Leven lang ontwikkelen – Vaardigheden en blijvende inzetbaarheid.

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

2

Het nieuwe collectiebeleidsplan 2024-2028 ‘Een sterke collectie voor de stad’ is heeft als doel de collectie van de bibliotheek nog beter te laten aansluiten bij de behoeften van de inwoners van de stad. We betrekken

Nieuw beleid voor collectie

inwoners actief bij het samenstellen van de collectie, zodat we het aanbod goed kunnen afstemmen op de doelgroep én inwoners bereiken die nog niet gebruik maken van de bibliotheek. We maken slimmer gebruik van data door gegevens over collectie en uitleningen te koppelen aan demografische data en specifieke wijkinformatie. En we doen onderzoek naar de mogelijkheden collecties te laten rouleren of zelfs vrij te laten bewegen door de wijkvestigingen. Op die manier wordt gewerkt aan één gedeelde collectie voor heel Den Haag. Om het gebruik van de collectie nog verder te vergroten, wordt de presentatie en zichtbaarheid van de collectie verbeterd door een uniforme indeling in alle vestigingen, duidelijke bewegwijzering en het gebruik van displays. Daarnaast wordt de promotie op de digitale platforms versterkt. Het gebruik van de landelijke digitale collectie wordt versterkt door bredere toegang mogelijk te maken tot e-books en luisterboeken. Collecties van dvd’s en games worden kleiner en geconcentreerd op een aantal vestigingen. Ook worden de tijdschriftencollecties in alle vestigingen geactualiseerd. Het aanbod van anders- en meertalige collecties wordt uitgebreid met voorleesboeken voor kinderen van 0-6 jaar en gekoppeld aan voorleesactiviteiten waarbij ook de ouders actief worden betrokken.

In Den Haag heeft ongeveer een kwart van de volwassenen moeite met lezen, spreken en schrijven van de Nederlandse taal, met rekenen en om te gaan met computers en internet. De bibliotheek zet zich daarom in voor het versterken van de basisvaardigheden van de inwoners, onder meer door speciaal voor deze doelgroep collectie aan te schaffen, zoals taalmethodes en boeken over grammatica en inburgering en leesboeken in eenvoudig Nederlands. Deze collecties worden uitgebreid, geactualiseerd en beter vindbaar gemaakt. Met dit nieuwe collectiebeleidsplan streeft de bibliotheek naar een inclusieve, toegankelijke en representatieve collectie voor alle inwoners van Den Haag.

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

7

Door de extra middelen vanuit de Haagse Educatieve Agenda (HEA), het Actieplan Taal en (in mindere mate) het Rijk wordt een grote impuls gegeven aan het educatie aanbod van Bibliotheek Den Haag, passend bij de ontwikkelingen in het landelijke bibliotheek(net)werk. Er wordt in 2025 gewerkt aan de (door)ontwikkeling van de ‘doorgaande leeslijn’: de leesontwikkeling van kinderen en jongeren en de leesaanpak die bijdraagt aan het opgroeien tot een gemotiveerde, leesvaardige en literair competente lezer. Uiteraard is de aandacht voor kinderen en jongeren niet nieuw: Bibliotheek Den Haag heeft in alle vestigingen van oudsher al een jeugdcollectie én activiteiten- en educatieaanbod, in schoolverband en vrije tijd. Rond landelijke campagnes als de Nationale Voorleesdagen en de Kinderboekenweek wordt sinds jaar en dag groots uitgepakt.

BoekStart en aanbod voor voorscholen Voor de jongste kinderen is er naast een uitgebreid programma voor voorscholen, dat al langer bestaat, in 2024 gestart met de verkenning van landelijke aanpak BoekStart in de kinderopvang. Met de impulsregeling van Stichting Lezen start Bibliotheek Den Haag een structurele samenwerking met vier Peuterscholen in Den Haag, voor een pilot van Boekstart in de kinderopvang. Doel is kinderen van 0-4 jaar, hun ouders en pedagogisch medewerkers intensief met boeken en lezen in aanraking te laten komen via de kinderopvang. De pedagogisch medewerkers worden begeleid door leesmediaconsulenten van de Bibliotheek. De zeven leesmediaconsulenten van het team 0-4 jaar bereikten op voorscholen in 2024 in totaal bijna 5.000 kinderen, ruim 2.600 ouders en meer dan 1.000 pedagogisch medewerkers. Daarnaast is in januari 2025 gestart met het programma BoekStartcoach op CJG locaties in Den Haag. Leesmediaconsulenten zijn daar iedere week een dagdeel aanwezig om de jeugdverpleegkundigen en -artsen te ondersteunen in de voorlichting aan ouders over taalontwikkeling en meertaligheid. Zo bouwt de BoekStartcoach een nauwe band op met ouders en wordt de coach een vertrouwd gezicht, ook in de Bibliotheek. Het blijkt dat vooral laagtaalvaardige ouders hierdoor makkelijker naar de Bibliotheek gaan.

Voor beide programma’s geldt dat we de ambitie hebben om deze (bij positieve evaluatie) stapsgewijs stadsbreed te implementeren. Vanaf februari 2025 ontvangen kersverse ouders direct bij de aangifte van hun kind de BoekStartbrief. Met deze, in 2024 aangepaste brief (nu via een QR-code beschikbaar in 8 talen) worden ouders/verzorgers uitgenodigd om naar de Bibliotheek te komen, waar ze voor het kind een gratis lidmaatschap en het BoekStartkoffertje met babyboekjes ontvangen. Deze BoekStartbrief wordt ook nog steeds naar het huisadres gezonden en vervolgens nogmaals onder de aandacht gebracht tijdens het 5-maanden consult op het CJG. We hopen hiermee dat we in 2025 een stijgende lijn zullen zien in het ophalen van de BoekStartkoffertjes. In november 2024 is in de Tweede Kamer een motie aangenomen3 die de regering verzoekt om te onder-

Bevordering taalontwikkeling, leesplezier en mediawijsheid Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

zoeken op welke manier ieder kind automatisch lid kan worden van de openbare bibliotheek, en hierover de Kamer vóór het zomerreces 2025 te informeren, waarbij specifiek ook gekeken wordt naar het automatisch verstrekken van een bibliotheekpas bij de geboorteregistratie. We houden uiteraard in de gaten wat dat onderzoek oplevert en werken verder zoals hiervoor geschetst met de BoekStartbrief om het gratis lidmaatschap onder de aandacht van ouders te brengen.

De Bibliotheek op school De landelijke aanpak de Bibliotheek op school is in Den Haag officieel gestart in schooljaar 2024/2025 op 39 deelnemende scholen4 . De Bibliotheek op school is een aanpak gericht op het stimuleren van leesplezier, daarmee leesvaardigheid. Een goede samenwerking tussen de bibliotheken en scholen is daarin van belang. Centrale elementen daarbinnen zijn kort gezegd het versterken van de leesomgeving op school en In de Tweede Kamer aangenomen motie: Meerjarenplan Alfabetisering | Tweede Kamer der Staten-Generaal Deelnemende scholen: 28 Primair Onderwijs, 3 Speciaal Basisonderwijs, 2 Praktijkonderwijs, 1 School voor speciaal onderwijs, 1 Voortgezet speciaal onderwijs, 4 Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs

1 4

8

het planmatig vergroten van de deskundigheid van leerkrachten (school) en leesconsulenten (Bibliotheek) op

Lesaanbod mediawijsheid

het gebied van leesbevordering en informatievaardigheden. Daarvoor is een nieuw team programmaleiders

Er is vanaf schooljaar 2024/2025 een samenwerking gestart waarbij het lesaanbod rond mediawijsheid van

en leesmediaconsulenten aan de slag gegaan. Inmiddels zijn of worden schoolbibliotheken ingericht met

het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid voor Haags primair en voortgezet onderwijs wordt uitgevoerd in

nieuwe, passende collecties. De eerste groep leescoördinatoren van scholen ontving in januari 2025 het

de Centrale Bibliotheek. In het schooljaar 2024-2025 worden ongeveer 100 workshops van Beeld & Geluid

certificaat van deelname aan de cursus Open Boek die Bibliotheek Den Haag verzorgde; een goed voorbeeld

geprogrammeerd. In het eerst half jaar zijn 50 workshops gehost. Aan iedere workshop doen tussen de 25-35

van expertise die de bibliotheek naar het onderwijs brengt als onderdeel van de Bibliotheek op school. De

leerlingen mee. Ook met andere activiteiten, onder andere in de Week van de Mediawijsheid, wordt aandacht

komende jaren zal het aantal deelnemende scholen groeien. Voor scholen die (nog) niet deelnemen aan de

besteed aan het thema mediawijsheid.

Bibliotheek op school is er onder andere uit het project Leesstimulering aanbod, met onder andere schrijversen illustratorenbezoeken en andere activiteiten die lezen bevorderen. Dit schooljaar wordt ook de al bestaan-

Huiswerkbegeleiding

de aanpak ‘Lezen in het MBO’ omgevormd tot de aanpak de Bibliotheek op school op vier opleidingen van het

In 2024 werd in totaal 7.780 keer huiswerkbegeleiding aangeboden aan bijna 200 vo-leerlingen op 12

ROC Mondriaan.

locaties. Gratis huiswerkbegeleiding speelt een belangrijke rol in het bieden van extra ondersteuning aan leerlingen, waardoor zij meer zelfvertrouwen ontwikkelen. Leerlingen geven vaak enthousiast zelf aan dat ze

Evenementen gericht op jongeren

betere cijfers behalen door de huiswerkbegeleiding. Huiswerkbegeleiding wordt georganiseerd in het kader

Gericht op middelbare scholieren waren er evenementen zoals: de landelijke voorleeswedstrijd voor brugklas-

van kansengelijkheid.

sen Read2Me!, het festival BoekTok Live als landelijke opening van de Boekenweek van Jongeren, Scholieren ontmoeten Schrijvers in het kader van de Boekenbon Literatuurprijs, Crossing Border NXT (een initiatief van

Intensivering samenwerkingsverbanden

de bibliotheek en Crossing Border gericht op jongeren) en de Jonge Stadsdichter. Adelina Ignat was in 2024

Rond taalontwikkeling, leesstimulering, meertaligheid en de gezinsaanpak zijn verschillende samenwer-

de Jonge Stadsdichter van Den Haag. Het hele jaar krijgt de jonge dichter het woord bij belangrijke en actuele

kingsverbanden geïntensiveerd. Meer dan voorheen richt de bibliotheek zich op het delen van expertise met

gebeurtenissen in Den Haag. Zo inspireerde zij kinderen en jongeren meer bezig te zijn met taal en zorgt voor

(onderwijs)professionals. Dat gebeurt intensief en structureel bij de Bibliotheek op school, bijvoorbeeld bij

verbinding in de stad. Op donderdag 30 januari was de finale van de middelbarescholenwedstrijd op Nati-

het trainen van leescoördinatoren en onderwijsteams van deelnemende scholen. Ook is het voornemen om

onale Gedichtendag in de Centrale Bibliotheek. Dit keer wonnen maar liefst twee jonge stadsdichters. Anu

regelmatig kennissessies te organiseren in het kader van ‘train de trainer’. Zo vond op 11 november 2024 de

Soerjoesing (16) en Govert van de Velde (13) zijn in 2025 de Jonge Stadsdichters van Den Haag. Ze wonnen

eerste, enthousiast ontvangen kennissessie plaats voor zo’n 70 pedagogisch medewerkers en andere geïnte-

met de gedichten ‘Ik weet’ en ‘Wat is Den Haag of beter wie is Den Haag’.

resseerden rond het thema interactief voorlezen.

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

9

Informatiepunten Digitale Overheid De Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) in de bibliotheekvestigingen werden in 2024 in toenemende mate bezocht. Er zijn in 2024 in ruim 5.500 vragen geregistreerd, dat zijn er ruim 550 meer dan in 2023. Een aanzienlijk deel van de bezoekers kon met de ondersteuning verder zelfstandig de zaken regelen, anderen werden doorverwezen naar partnerorganisaties, of hebben zich ingeschreven voor een cursus of spreekuur in hun bibliotheekvestiging om digitaal vaardiger te worden. De bibliotheek bekostigt de IDO’s vanuit de SPUK Informatiepunten Digitale Overheid.

Taalhuis Den Haag Bibliotheek Den Haag is kernpartner van de Haagse Taalketenaanpak. Het Taalhuis in de Centrale Bibliotheek, met activiteiten in verschillende vestigingen, is een plek waar iedereen laagdrempelig terecht kan om te oefenen met Nederlands of om advies te krijgen over passend taalaanbod. Wekelijks worden groepen gezinsmigranten ontvangen in het kader van hun inburgering. In het Taalhuis in de Centrale Bibliotheek kunnen mensen terecht voor informatie over en persoonlijke begeleiding bij het leren van de Nederlandse taal. Het Taalhuis bestaat uit een team van zo’n 22 vrijwilligers die zich elke week actief inzetten om bezoekers op weg te helpen. In 2024 heeft het Taalhuis in totaal 1.638 bezoekers doorverwezen naar taalaanbod in de stad. Via spreekuren in Moerwijk, Escamp, Bouwlust, Schilderswijk en Laakkwartier zijn in 2024 nog eens 1.320 bezoekers doorverwezen naar taalaanbod in de stad. In het Taalhuis worden bezoekers ook ter plekke met uiteenlopende taalvragen geholpen. In 2024 ging het om bijna 1.800 vragen. De Bibliotheek organiseert daarnaast meeleesclubs voor anderstaligen, waarmee nog eens 441 bezoekers ondersteund werden bij het oefenen met lezen. Ook rondleidingen door de bibliotheek in makkelijk Nederlands voor anderstaligen worden goed bezocht.

Het doel van deze activiteit is om mensen die de Nederlandse taal aan het leren zijn op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met de bibliotheek en het Taalhuis. In 2024 hebben we ruim 1.300 bezoekers hiermee kennis laten maken met de bibliotheek. Aan het eind van de rondleiding wordt krijgt iedereen bovendien een gratis lidmaatschap. In 2024 zijn ook weer de Zomerse Taaldagen georganiseerd. Dit is een educatief en informeel programma speciaal voor anderstaligen, zodat zij tijdens de zomervakantie – wanneer veel taalscholen gesloten zijn en taalactiviteiten tijdelijk stoppen – de Nederlandse taal kunnen blijven oefenen. In 2024 werden 653 anderstaligen ontvangen.

Taal in de Bibliotheek ‘Taal in de Bibliotheek’ biedt anderstaligen de gelegenheid om in een ontspannen omgeving te oefenen met spreekvaardigheid, onder begeleiding van vrijwilligers. De afgelopen jaren is Taal in de Bibliotheek enorm ge-

Bevordering basisvaardigheden (taal en digitaal) en zelfredzaamheid Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

groeid wat betreft vrijwilligers en deelnemers. Er zijn ook groepen actief in vier wijkcentra, naast de 17 bibliotheekvestigingen. In totaal hebben ruim 20.000 bezoekers deelgenomen aan Taal in de Bibliotheek in 2024.

Taal in de Buurt In een vertrouwde omgeving de eerste stappen zetten om de Nederlandse taal te leren: met Taal in de Buurt coördineert de Bibliotheek conversatielessen en NT2-lessen bij zelforganisaties en wijkcentra op verschillende plekken in de stad. Taal in de Buurt bestond in 2024 vijftien jaar. Dat werd gevierd in de Centrale Bibliotheek met partners, collega’s, docenten en vrijwilligers. In 2024 namen 745 volwassen Hagenaars deel aan Taal in de Buurt, waarvan 166 deelnemers aan conversatielessen en 579 deelnemers aan NT2-lessen. In 2023 ging het om 655 deelnemers. Van de 745 deelnemers maakten 597 het traject af en kregen een certificaat. Deelnemers worden nadrukkelijk gewezen op mogelijkheden om na deze eerste stappen het Nederlands verder onder de knie te krijgen. Belangrijk is ook het sociale aspect van Taal in de Buurt: deelnemers ontmoeten anderen en maken gezamenlijk uitstapjes, bijvoorbeeld naar het Mauritshuis en natuurlijk naar de bibliotheek.

10

Programmering cultuur en maatschappelijke thema’s

Bibliotheek Den Haag heeft een rijk programma-aanbod aan activiteiten die bijdragen aan ‘een leven lang ontwikkelen’. Dit aanbod is gericht op kennismaking met kunst, cultuur en (Haags) erfgoed, op participatie, ontmoeting en rond maatschappelijke thema’s als burgerschap, democratie en klimaatverandering. Met talloze samenwerkingspartners werd aanbod gepresenteerd in de 17 vestigingen, met de Centrale Bibliotheek als grootste podium. In dit voortgangsbericht een beknopte terug- en voortuitblik op deze programmering.

Activiteiten Cultuurankers In de twee Cultuurankers die Bibliotheek Den Haag coördineert, in Loosduinen en Leidschenveen-Ypenburg, waren talloze activiteiten voor, door en met buurtbewoners – van optredens door professionals tot projecten waarbij buurtbewoners worden uitgenodigd zelf mee te doen. De financiering van de cultuurankers is vastgelegd in het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur. In aanloop naar het door het Cultuuranker georganiseerde vijfdaagse culturele festival ‘Loosduinen Gaat Los’ werd in de bibliotheken Loosduinen en Nieuw Waldeck een participatieproject striptekenen opgezet voor twee verschillende doelgroepen: één groep met kinderen tot 13 jaar en één groep met jongeren en volwassenen vanaf 14 jaar. Dit resulteerde in het stripboek ‘Van straat tot strip: Loosduinen Gaat Los!’ wat gepresenteerd werd tijdens de opening van het festival. Een ander mooi participatieproject was de flashmob. In samenwerking met muziek- en dansschool Musica Corda uit Loosduinen werd er in het geheim een dans voorbereid met ongeveer 50 inwoners uit het stadsdeel. De flashmob is uitgevoerd op het Loosduinse Hoofdplein. Cultuuranker Leidschenveen-Ypenburg bracht potentieel eenzame ouderen met elkaar in contact door onder leiding van een professionele zangeres een laagdrempelig gelegenheidskoor te formeren. Deelnemers oefende met elkaar, waarbij het sociale aspect de hoofdrol speelde.

De reeks werd afgesloten met een optreden tijdens festival ‘Feest in de Vinex’. Op een ]groot doek konden bewoners uit Leidschenveen-Ypenburg allemaal een eigen deel verven. Het resulteerde in een reusachtig schilderij dat afwisselend te zien was in de bibliotheken Ypenburg en Leidschenveen.

Programmering voor senioren Soms richt programmering zich op specifieke doelgroepen. Om bij te dragen aan beleid rond ‘de seniorvriendelijke stad’ werd in een aantal vestigingen extra geprogrammeerd voor deze doelgroep. Zo zijn er in 2024 162 extra activiteiten gericht op senioren georganiseerd, bovenop het overige aanbod.

Diverse culturele en maatschappelijke activiteiten We kijken met plezier terug op de samenwerking met Huis van het Boek die met de reizende tentoonstelling ‘Wat is het echte verhaal?’ langs 7 bibliotheekvestigingen is geweest. Inwoners konden deelnemen aan verdiepende activiteiten. ‘Wat is het echte verhaal?’ was een compacte interactieve versie van de expositie ‘Het echte verhaal? Van Anansi tot de Kleine Zeemeermin’. Om ook mensen te bereiken die zelf niet gemakkelijk naar het museum kunnen komen, was er een reizende variant gemaakt. In oktober 2024 was Bibliotheek Den Haag voor de eerste keer een officiële ‘spin-off locatie’ van de Maand van de Geschiedenis. Hierdoor was er meer aandacht voor het Haagse aanbod. Samen met de Haagse erfgoedpartners zijn meer dan 40 activiteiten voor jong en oud georganiseerd. Met bijvoorbeeld de lezing ‘Nepnieuws? Wonderlijke mensen uit de Reysen int heilighe lant’. Tijdens de Haagse Klimaatweek waren er diverse workshops en spreekuren over duurzaamheid in de wijkbibliotheken voor jong en oud. De activiteiten zijn meegenomen in de stadsbrede communicatie vanuit Team Duurzaamheid.

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

11

De tekeningen van de Haagse Stadstekenaar, Babette Wagenvoort, hingen in 11 verschillende vestigingen en werden maandelijks ververst. In de bibliotheken Ypenburg en Laakkwartier heeft Babette Wagenvoort

Van 30 januari t/m 5 februari is het Poëzieweek en zullen er in 8 vestigingen poëzieworkshops plaatsvinden.

workshops gegeven en samen met de deelnemers toegewerkt naar een ‘stadsdeeltekening’. In oktober was

Dit zal gebeuren in samenwerking met KOO. Ook zullen er inspirerende poëzie opdrachten worden uitgedeeld

het symposium van de stadstekenaar.

in de vorm van o.a. knipgedichten.

Om inwoners van Den Haag kennis te laten maken met het Haagse erfgoed is in ieder stadsdeel een Histo-

In het kader van duurzaamheid gaat de Centrale Bibliotheek een Duurzame Dinsdag-reeks opstarten. War-

risch Informatie Punt (HIP) in de bibliotheken ingericht met een speciale boekencollectie, foto’s en kranten.

metruiendag (7 februari 2025) wordt gevierd in de vorm van een pop-up breicirkel waar over duurzaamheid

Lezingen, workshops, excursies en wandelingen worden goed bezocht. In 2024 werden in totaal 287 activi-

wordt gesproken en mensen worden gewezen op de mogelijkheid om breiworkshops op de vestigingen te

teiten door het HIP georganiseerd, tegenover 210 in 2023.

volgen.

Hare Majesteit Koningin Máxima borduurde dinsdag 14 januari 2025 mee met het community art-project ‘Thuis in Den Haag’ in Bibliotheek Ypenburg. Daar sprak zij met deelnemers over hun thuisgevoel en plaatste

Team Inclusief Samenleven is bezig met het samenstellen van een publicatie die we in maart zullen uitdelen

haar borduurwerk op het groeiende kunstwerk dat verhalen van het thuisgevoel in Den Haag verzamelt. Het

in de bibliotheken tijdens de Haagse Vrouwendagen. Deze publicatie zal gebaseerd zijn op de tentoonstelling

community art-project ‘Thuis in Den Haag’ van Haags Verhaal is bedoeld om mensen op een toegankelijke

‘Herinner je de Vrouwen’ van 1 t/m 18 maart in het Atrium waar vrouwenemancipatie centraal staat. Ook zal

manier te ontmoeten en met elkaar te laten praten over hun thuisgevoel. Het huis zal na een jaar rondreizen,

er een Haagse aanvulling komen.

in mei 2025 ‘thuiskomen’ in de Centrale Bibliotheek, waar het tijdens een feestelijke manifestatie zal worden onthuld.

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

12

De ‘Visie op wijkbibliotheken in Den Haag - altijd een bibliotheek in de buurt’ (RIS311329) uit 2021 is geactualiseerd. In deze ‘Update visie op de wijkbibliotheken’ (RIS321595) is de aanpassing van de Wsob aan de orde en wordt gekeken naar de spreiding van de wijkbibliotheken over de stad. Daarnaast zijn de doelstellingen bepaald op basis van de ontwikkeling van Den Haag op het vlak van woningbouw en het sociaal- maatschappelijke profiel van de verschillende buurten en wijken. De meest in het oog springen de aanpassingen ten opzichte van de huidige ‘Visie op Wijkbibliotheken’ zijn de aanpassingen van de referentienorm vanuit het stedelijk beleid voor maatschappelijke voorzieningen, de toevoeging van een gebied waar een wijkbibliotheek gevestigd zou moeten worden en de ‘rangorde’ van wijkbibliotheken die gerealiseerd zouden moeten worden. In de gesprekken tussen het Rijk en de landelijke vereniging van bibliotheken is de norm van een bibliotheek per 28.000 inwoners aan de orde ten opzichte van de norm die we in Den Haag hanteren van 30.000 inwoners. In de huidige visie is opgenomen dat er behoefte is aan een wijkvestiging in Moerwijk, Benoordenhout, Mariahoeve, Spoorwijk en Binckhorst. In de update van de visie is hieraan de behoefte aan een vestiging Rustenburg-Oostbroek / Leyenburg en Duindorp toegevoegd.

Voor Spoorwijk en Duindorp geldt dat goed gekeken moet worden naar de haalbaarheid, voor

Update ‘Visie op de Wijkbibliotheken’

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

deze locaties wordt een businesscase uitgewerkt

13

In dit voortgangsbericht is weergegeven welke ontwikkelingen in het afgelopen jaar hebben plaatsgevonden. In een separate brief die op korte termijn volgt wordt uw commissie geïnformeerd over de stand van zaken van de restylingen van Laakkwartier en Wateringse Veld alsmede de nieuwe bibliotheek voor Mariahoeve. Daarnaast krijgt u in die brief extra informatie over de bibliotheek in Moerwijk.

Participatietrajecten Voor alle restylingen en nieuwe vestigingen geldt dat bewoners en partners intensief betrokken worden zodat de bibliotheken zo goed mogelijk aansluiten op de wensen en behoeften van het gebied. In 2024 is participatie georganiseerd voor Laakkwartier en Wateringse Veld. Bij de ontwikkeling van de toekomstige bibliotheek in Laakkwartier en Wateringse Veld zijn de bewoners actief betrokken bij het planvormingsproces via Haags samenspel. Bewoners zijn digitaal en op locatie gevraagd naar hun wensen en behoeften. Zo zijn bewoners bijvoorbeeld bevraagd bij wijkfeesten en zijn studenten bevraagd bij ROC Mondriaan en de Haagse Hogeschool. In Laakkwartier lag de focus van de participatie op aspecten zoals de collectie, openingstijden en programmering. In totaal hebben 294 bewoners uit Laakkwartier hun ideeën en wensen gedeeld, waarvan 127 online en 167 fysiek. Alle input vanuit bijvoorbeeld scholen en taalklassen wordt meegenomen voor de activiteiten-/ onderwijsruimte. In Wateringse Veld lag de nadruk op de functies in de bibliotheek en de programmering. In totaal hebben 365 bewoners meegedacht, waarvan 183 online en 173 fysiek. Er is een kinderraad aangesteld die meedenkt over de toekomstige kinderafdeling in de bibliotheek.

In een eerste sessie hebben de kinderen, met behulp van moodboards, hun ideeën gedeeld voor de functionele en esthetische invulling van de afdeling. In een tweede sessie werd er verder gediscussieerd over de toekomstige programmering. De kinderraad wordt ook in 2025 betrokken bij het kiezen van het ontwerp van de kinderafdeling, zodat de wensen van de jonge bewoners goed worden meegenomen in het ontwerp. Voor Laakkwartier wordt veel belang gehecht aan de plek om mensen te ontmoeten. Voor Wateringse Veld geldt dat er veel behoefte is aan workshops en een plek voor een kop koffie. Voor allebei deze wijkbibliotheken is er de wens om studie- en werkplekken te realiseren. Alle waardevolle input van bewoners en partners biedt een belangrijke basis voor de verdere ontwikkeling van

Nieuwe vestigingen en herinrichting vestigingen

de restylingen en nieuwe vestigingen. In Laakkwartier zijn de uitkomsten al meegenomen in het vaststellen van de nieuwe openingstijden.

Extra ruimte huidige bibliotheek Moerwijk In het vorige voortgangsbericht is opgenomen dat onderzocht werd of de huidige bibliotheek vergroot kon worden door portocabins (tijdelijke huisvesting) te plaatsen. Deze optie is komen te vervallen omdat het niet wenselijk was voor de bewoners van het woonzorgcentrum. Vervolgens heeft Hof Wonen de bibliotheek een extra ruimte aangeboden. In de eerste helft van 2025 wordt deze extra ruimte in gebruik genomen voor overleggen/vergaderingen en workshops/trainingen voor taal en basisvaardigheden voor volwassenen.

Binckhorst De planvorming voor een bibliotheek aan de kruising Callistoweg-Capellalaan op de Binckhorst wordt de komende periode verder geconcretiseerd. De Binckhorst vraagt als binnenstedelijke gebiedsontwikkeling om een goede combinatie van alle stedelijke functies waardoor een aantrekkelijk woon-, werk en verblijfsklimaat ontstaat. De bibliotheek kan hier een bijdrage aan leveren omdat het een plek is om te lezen en leren, om elkaar te ontmoeten en te genieten van bijvoorbeeld workshops, cursussen, lezingen en cultuur. Door de

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

14

combinatie in hetzelfde gebouw met kinderopvang Vlietkinderen, basisschool de Binck en middelbare school

Nieuwe openingstijden

het John Dewey College wordt de kwaliteit van deze locatie groter en de ligging aan een nieuw stadspark

Op basis van het onderzoek naar de wensen voor de openingstijden van de Centrale Bibliotheek en het parti-

maakt het een bijzondere plek.

cipatietraject in Laakkwartier zijn op 2 januari 2025 de nieuwe openingstijden ingegaan. De Centrale Bibliotheek is per 2 januari per week 11 uur langer open en Laakkwartier is 20 uur per week extra open, zie ook de

Spoorwijk

brief ‘Verruiming openingstijden Centrale Bibliotheek en vestiging Laakkwartier’ (RIS320632)

Het onderzoek voor Spoorwijk loopt. In samenwerking met Wijkz, het Vrouwenbuurtlab, de Jeroenschool (oa nieuwkomersonderwijs voor volwassenen en kinderen) en de drukbezochte Islamitische zaterdagschool wordt in 2025 een businesscase verder uitgewerkt voor de Wissel. Een bibliotheek in Spoorwijk kan een belangrijke rol spelen als laagdrempelige ontmoetingsplek waar bewoners zich kunnen ontwikkelen op het gebied van taalvaardigheid, digitale vaardigheden en school en studie. Er zijn mogelijkheden voor samenwerking met de scholen, levensbeschouwelijke organisaties, vrijwilligersorganisaties en welzijn in Spoorwijk. Gezien de ‘Update visie op wijkbibliotheken’ geldt voor een nieuwe vestiging in Spoorwijk dat goed gekeken moet worden naar de haalbaarheid, voor deze locatie wordt daarom een businesscase uitgewerkt.

Benoordenhout Op 14 december 2024 vierde Bibliotheek Benoordenhout haar eerste verjaardag. Sinds de opening een jaar geleden is deze bibliotheek uitgegroeid tot een mooie plek in de wijk, waar jong en oud elkaar ontmoet, leert, leest en geniet. Met 28.400 bezoekers, circa 25.000 uitleningen en 315 activiteiten – van boekenclubs tot voorleesmiddagen – laat Benoordenhout zien hoe waardevol een bibliotheek is voor de gemeenschap en buurt. En achter die cijfers zit een verhaal: het verhaal van een buurt die een bibliotheek wilde en daarvoor heeft gestreden. En het verhaal van buurtbewoners die -toen bibliotheek Benoordenhout er eenmaal was- betrokken bleven als bezoeker, lid en als vrijwilliger. Die vrijwilligers vervullen een cruciale rol. Daarom stond de viering van 1 jaar Benoordenhout in het teken van de vrijwilligers. Zij vervullen diverse rollen in de bibliotheek, bijvoorbeeld als gastheer of -vrouw, begeleider van activiteiten of organisator van bijeenkomsten.

De openingstijden zijn als volgt aangepast: Centrale Bibliotheek

Openingstijden 2024

Openingstijden 2025

Maandag

12.00 – 20.00 uur

10.00 – 21.00 uur

Dinsdag

10.00 – 20.00 uur

10.00 – 21.00 uur

Woensdag

10.00 – 20.00 uur

10.00 – 21.00 uur

Donderdag

10.00 – 20.00 uur

10.00 – 21.00 uur

Vrijdag

10.00 – 20.00 uur

10.00 – 21.00 uur

Zaterdag

10.00 – 17.00 uur

10.00 – 18.00 uur

Zondag

12.00 – 17.00 uur

10.00 – 18.00 uur

Laakkwartier

Openingstijden 2024

Openingstijden 2025

Maandag

13.30 – 19.00 uur

10.00 – 17.00 uur

Dinsdag

13.30 – 17.30 uur

10.00 – 17.00 uur

Woensdag

12.00 – 17.30 uur

10.00 – 20.00 uur

Donderdag

13.30 – 17.30 uur

10.00 – 20.00 uur

Vrijdag

13.30 – 17.30 uur

10.00 – 17.00 uur

Zaterdag

10.00 – 14.00 uur

10.00 – 16.00 uur

Zondag

Gesloten

Gesloten

Onderzoek openingstijden Centrale Bibliotheek Onderzoeksbureau Ruigrok heeft de behoeften van leden en bezoekers van de Centrale Bibliotheek onderzocht met betrekking tot verruimde openingstijden en aanvullende diensten. In totaal vulden 742 leden en 316 bezoekers de vragenlijst volledig in. Uit het onderzoek kwam naar voren dat veel respondenten graag een vervroeging van de openingstijden zien, met een voorkeur voor 09:00 uur doordeweeks en 10:00 uur in het weekend. Ook is er brede steun voor een langere weekendopenstelling tot 18:00 uur. Vooral bezoekers gaven aan dat zij een langere avondopenstelling op prijs zouden stellen. Meer dan de helft van de leden en driekwart van de bezoekers verwacht vaker te komen als de openingstijden worden verruimd. Verder was er een duidelijke interesse in aanvullende activiteiten, zoals cursussen, workshops en jeugdprogramma’s. Binnen de beschikbare financiële kaders is gekozen voor openingstijden die zoveel mogelijk tegemoetkomt aan de wensen van leden en bezoekers. Er is gekozen voor een self-service variant in de avonduren. Tijdens self-service kunnen bezoekers zelfstandig gebruik maken van vrijwel alle faciliteiten, zoals boeken lenen, studeren, of gebruik maken van wifi en printers. De verruiming in de avonduren biedt meer mogelijkheden voor het aanbieden van diverse programmering.

Er zijn altijd medewerkers aanwezig om te helpen, gezien het diverse aanbod, het wisselende programma en de vele bezoekers die de Centrale Bibliotheek dagelijks trekt, waaronder nieuwe bezoekers die wegwijs gemaakt moeten worden.

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

15

Lidmaatschapsstructuur De lidmaatschapsvormen van Bibliotheek Den Haag hebben door de jaren heen (onvoldoende) meebewogen met de ontwikkelingen van de organisatie, de stad, in bibliotheekland én de veranderende consumentenverwachtingen. In 2024 is gestart met het onderzoeken van de huidige abonnementen. Hierbij zijn lidmaatschappen en abonnementen vergeleken met die uit de bibliotheekwereld én commerciële diensten. De behoeften van leden en van Haagse inwoners zijn opgehaald door interviews op straat, door klantreacties te analyseren en door uitkomsten van ledenonderzoeken erbij te halen. Er zijn gesprekken gevoerd met bibliotheken die hun lidmaatschapsvormen hebben aangepast. Hierbij werd gesproken over de aanleiding, de klantreacties en de lessons learned. Ook is informatie opgehaald over het leesgedrag van Nederlanders. In 2025 wordt dit project voortgezet en worden de nieuwe lidmaatschapsvormen bepaald. Met de nieuwe abonnementsstructuur willen we leden langer vasthouden en nieuwe leden werven. In 2025 blijven we ledenwervingsacties inzetten om zowel actief Bibliotheek Den Haag onder de aandacht te brengen als ons ledenbestand te laten groeien.

Meerjarenbeleidsplan 2026 – 2029 Eind 2024 is een start gemaakt met de opzet van een nieuw Meerjarenbeleidsplan voor Bibliotheek Den Haag. Het ‘Startdocument Meerjarenbeleidsplan 2026-2029’ (RIS321598) vormt het startpunt op basis waarvan we een dialoog met de stad, met name bewoners, scholen en maatschappelijke instellingen gaan voeren om tot een gedragen meerjarenbeleidsplan te komen. Uiteraard wordt ook de eigen organisatie, zowel ambtelijk als bestuurlijk, meegenomen in deze dialoog. Graag gaan we ook met u in gesprek, we nodigen u uit voor een themabespreking over de bibliotheek en zullen hierover in overleg met de griffie gaan. Tegelijk met dit voortgangsbericht ontvangt u het Startdocument.

Colofon Bibliotheek Den Haag, 20 februari 2025

Voortgangsbericht Bibliotheek Den Haag maart 2025

12