RIS321595 Bijlage Update Visie op Wijkbibliotheken in Den Haag

Update Visie op Wijkbibliotheken in Den Haag “Altijd een bibliotheek in de buurt” 1.

Inleiding

Een wijkbibliotheek is een onmisbare plek in de wijk: het is een plek om plezier te hebben, te leren, elkaar te ontmoeten, verhalen te delen en samen te bouwen aan een sterkere buurt en veerkrachtige wijken. Elke wijkbibliotheek levert een bijdrage op het gebied van laaggeletterdheid, kansengelijkheid en inburgering. De collectie en het aanbod van een wijkbibliotheek zijn afgestemd op het profiel van de wijk. Alle wijkbibliotheken hebben een uitgebreid netwerk met bewonersverenigingen/buurtverenigingen, scholen, culturele instellingen en sociaal-maatschappelijke organisaties. In het ‘Haags akkoord 2023-2026' wordt de veelzijdige rol van bibliotheken in de stad benadrukt: “In de Haagse bibliotheken komen bezoekers al lang niet meer alleen maar voor het lenen van boeken. Er is ook een breed aanbod van lezingen, debatten, studieplekken en taallessen. We willen het gebruik van de wijkbibliotheken uitbreiden met bijvoorbeeld extra plekken voor huiswerkbegeleiding en kunst- en computerles om onderwijsachterstanden tegen te gaan. Maar ook om de nabijheid van de gemeentelijke dienstverlening verder vorm te geven met bijvoorbeeld spreekuren van de Helpdesk Geldzaken.” In ‘Bibliotheek in Beweging - Beleidsvisie 2021-2025’, (RIS306227) is de ambitie opgenomen om het aantal wijkbibliotheken te laten groeien zodat inwoners dichtbij huis gebruik kunnen maken van een bibliotheek.

Deze ambitie is uitgewerkt in de ‘Visie op Wijkbibliotheken in Den Haag - altijd een bibliotheek in de buurt’ (RIS311329). Hierin is aangegeven dat zoveel mogelijk inwoners binnen een kilometer vanaf huis gebruik moeten kunnen maken van een bibliotheek. In de ‘Visie op Wijkbibliotheken’ is de ambitie geformuleerd om wijkbibliotheken te realiseren in Moerwijk, Benoordenhout, Mariahoeve, Spoorwijk en de Binckhorst. Daarnaast is aangegeven dat er witte vlekken zijn voor de gebieden Rustenburg-Oostbroek / Leyenburg en Zeeheldenkwartier / Willemspark / Archipel.

1

Deze update gaat eerst in op de nieuwe bibliotheekwet vanuit het Rijk en de nieuwe maatschappelijke taken van bibliotheken. Daarna gaat het over de impact van de nieuwe wijkbibliotheken in Moerwijk en Benoordenhout. Vervolgens gaat het over de nieuwe beleidsambities voor het realiseren van wijkbibliotheken. Deze ambities zijn gebaseerd op een analyse van de verzorgingsgebieden in relatie tot de demografische en sociaal-economische ontwikkeling van Den Haag.

2.

De bibliotheek als maatschappelijke basisvoorziening

Nieuwe bibliotheekwet met zorgplicht voor gemeenten Voor het Rijk is het belangrijk dat iedereen binnen een redelijke afstand toegang heeft tot een volwaardige bibliotheek om zo een leven lang te kunnen blijven ontwikkelen en om laaggeletterdheid te kunnen bestrijden. Daarom wijzigt het Rijk de Bibliotheekwet (Wsob) en komt er een zorgplicht voor gemeenten en provincies per 2027. Gemeenten zijn vanaf 2027 wettelijk verplicht om ervoor te zorgen dat iedere inwoner binnen een redelijke afstand toegang heeft tot een volwaardige openbare bibliotheek. Het Rijk ziet de bibliotheek als plek waar de samenleving inspiratie kan opdoen, waar bevolkingsgroepen elkaar ontmoeten en waar een vruchtbare bodem is voor de bevordering van sociale cohesie. In de gesprekken tussen het Rijk en de landelijke vereniging van bibliotheken is de norm van een bibliotheek per 28.000 inwoners aan de orde (het Haagse beleid gaat nu nog uit van een bibliotheek per 30.000 inwoners). Vijf wettelijke bibliotheektaken Alle vestigingen van de Bibliotheek Den Haag organiseren aanbod voor de vijf wettelijke bibliotheektaken zoals geformuleerd in de Bibliotheekwet (Wsob): 1. 2. 3. 4. 5.

Kennis en informatie beschikbaar stellen Mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en educatie Stimuleren om te lezen Ontmoetingen en debatten organiseren Mensen laten kennismaken met kunst en cultuur

Hieronder is een illustratie te zien van activiteiten voor de vijf wettelijke taken:

1. IDO-ondersteuning, inloopspreekuren, Helpdesk geldzaken, Juridisch loket, welzijn

3. Leesclubs jong en oud, culturele apotheek, ruilbezoeken scholen, writers unlimited

2. Taalhuis, cursus telefoon/tablet, email voor beginners, mediawijsheid voor scholieren

4. Seniorencafé, leestafel voor contacten, bijeenkomsten Historisch Informatie Punt, debatten

5. Kindertheater, lunchconcerten, Residentie Orkest in de wijk, lezingen, exposities Haagse kunstenaars

2

Bibliotheekconvenant 2024-2027, volop aandacht voor basisvaardigheden Op 10 oktober 2024 is het nieuwe bibliotheekconvenant ondertekend. Het Rijk, de VNG en het landelijke netwerk van bibliotheken hebben afgesproken zich in te zetten voor drie maatschappelijke opgaven: 1. De geletterde samenleving: bevorderen geletterdheid en leesplezier, hierbij gaat het bijvoorbeeld om acties gericht op kinderen en jeugd en de bijdrage aan kansengelijkheid. 2. Participatie in de (informatie)samenleving: digitale inclusie, democratie en burgerschap, hierbij wordt onder andere gewerkt aan ondersteuning bij digitale zaken en digitale basisvaardigheden. 3. Leven lang ontwikkelen: vaardigheden en blijvende inzetbaarheid, hierbij gaat bijvoorbeeld veel aandacht uit naar taal en het beter bereiken van de doelgroep NT1. Het werken aan laaggeletterdheid is belangrijk voor Den Haag omdat circa 23,5% van de bevolking laaggeletterd is (CBS prognose, 2022). De stadsdelen Laak (44,6%), Escamp (36%) en Centrum (32,7%) hebben de hoogste percentages laaggeletterdheid (CBS prognose, 2022). De percentages voor digitale vaardigheid zijn alleen landelijk bekend. In Nederland is 17% van de bevolking niet digitaal vaardig (CBS, 2023), verwacht mag worden dat dit percentage in verschillende stadsdelen hoger ligt.

Nieuwe maatschappelijke taken De bibliotheek is een laagdrempelige, neutrale plek waar iedereen naar binnen stapt. Bibliotheken leveren op tal van manieren waarde aan de leefomgeving en maatschappij. Zo kan een bibliotheek bijvoorbeeld talentontwikkeling of cultuur stimuleren of bijdragen aan ontmoeting en sociale cohesie. De bibliotheek heeft de afgelopen jaren een aantal nieuwe maatschappelijke taken op zich genomen zoals de Bibliotheek op school en het Informatiepunt Digitale Overheid. De bibliotheken hebben een sterk netwerk met kinderopvang en scholen waarmee zij samen de taalontwikkeling en het leesplezier bevorderen. Voor de jongste kinderen is er de landelijke aanpak BoekStart in de kinderopvang. Met de Bibliotheek op school werken onderwijs, bibliotheek en gemeente samen aan leesplezier en mediawijsheid op school én thuis. Kinderen en jongeren worden gestimuleerd om meer te lezen en leren om beter en verstandiger om te gaan met internet, sociale media en games. De Bibliotheek op school helpt om deze doelen te bereiken met leesmediaconsulenten, een actuele schoolbibliotheek en een digitale lees- en leeromgeving. In het preadvies op het initiatiefvoorstel: ‘Het verhogen van het leesniveau van Haagse kinderen’ (RIS320005) is meer te lezen over het stimuleren van lezen en leesplezier.

De bibliotheek heeft tegenwoordig ook aanbod op thema's zoals mediawijsheid en internetveiligheid. Daarbij gaat het om kritische vaardigheden zoals het kunnen interpreteren van online-informatie, het herkennen van oplichting en nepnieuws en de invloed van sociale media. De Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) in de bibliotheken zijn ingericht voor ondersteuning bij het praktisch regelen van overheidszaken die digitaal verlopen - zoals DigiD, studiefinanciering, toeslagen, AOW, pensioen, zorg of welke andere overheidszaken dan ook. Iedereen, lid of geen lid van de bibliotheek, is welkom. Hier is een luisterend oor, wordt meegedacht, wordt informatie gegeven. Bij complexe vragen of wanneer extra ondersteuning nodig is dan wordt de juiste hulp dicht bij huis gezocht en wordt een bewoners warm doorverwezen naar bijvoorbeeld een Servicepunt XL. Daarnaast zien we dat de bibliotheek een laagdrempelige plek is om vragen te stellen en tips te krijgen over bijvoorbeeld het gebruik van telefoon en tablet, het printen van formulieren of contacten met bedrijven en instanties. Met name minder digitaal minder vaardige ouderen of bewoners die de Nederlandse of Engelse taal niet goed beheersen, komen naar de bibliotheek voor hulp. Bij de wijkbibliotheken kan iedereen ook terecht om digitale basisvaardigheden te ontwikkelen. Hiervoor worden onder andere praktische trainingen gegeven.

Handelingen zoals het versturen van een e-mail en het inloggen op DigID om een afspraak te maken met de huisarts, kunnen zo veranderen van een uitdaging naar een gewoonte. De bibliotheek werkt steeds meer samen met organisaties om iedereen die vragen heeft goed te kunnen helpen. De bibliotheek zorgt waar nodig voor warme contacten met organisaties die ondersteuning bieden zoals bijvoorbeeld de CJG’s, welzijnspartners of seniorenverenigingen. Ook is in de wijkbibliotheken bijvoorbeeld aanbod te vinden van partners op het vlak van ontmoeting, eenzaamheid, rechtsbijstand, administratie/schulden en mentaal welzijn. 3

Bibliotheek voor en door de wijk, inzet op gebiedsgericht werken De bibliotheek zet volop in op gebiedsgericht werken. Zo kan goed aangesloten worden op bijvoorbeeld de wijkagenda Mariahoeve, het actieplan Laak, het Nationaal Programma Den Haag Zuidwest en stedelijke gebiedsontwikkelingen zoals de Binckhorst. Ook wordt aangesloten op de actualisatie van het welzijnsbeleid en het nieuwe beleid voor de sociale basis. In Den Haag heeft elke bibliotheek een eigen vestigingsprofiel. Dit vestigingsprofiel is leidend voor het inhoudelijke aanbod en de dienstverlening van de wijkvestiging. Elke wijkbibliotheek heeft aanbod voor de vijf wettelijke taken maar het aanbod in Benoordenhout ziet er heel anders uit dan in de Schilderswijk. En de Binckhorst vraagt om een hele andere bibliotheek dan Moerwijk. Het opzetten van een nieuwe bibliotheek start met een uitvoerig participatietraject met Haags Samenspel. Door in gesprek te gaan met bewoners en enquêtes in te zetten krijgt de bibliotheek een goed beeld van wat er leeft in de wijk en wat de wensen zijn voor bijvoorbeeld het aanbod aan boeken, activiteiten en informatie en ondersteuning. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van informatie die bij andere participatieprocessen is opgehaald.

Dit wordt gecombineerd met adviezen van de maatschappelijke partners en informatie uit bijvoorbeeld Den Haag in cijfers, de leefbaarheidsbarometer, de sociale wijkscan en de wijkagenda. Aan de hand van alle inzichten wordt per vestiging bekeken hoe de bibliotheek het beste kan bijdragen aan de wensen vanuit bewoners en de vraagstukken die in het gebied spelen. Bezoekersaantallen wijkbibliotheken in 2024 Onderstaande tabel laat zien hoeveel bezoekers er in 2024 gebruik hebben gemaakt van de verschillende wijkbibliotheken in Den Haag. Bezoekersaantal wijkbibliotheken Benoordenhout (tijdelijke vestiging van 180 m2, geopend december 2023,) Bomenbuurt Bouwlust Escamp Haagse Hout Laakkwartier Leidschenveen Loosduinen Moerwijk (tijdelijke vestiging van 200 m2, geopend mei 2022) Nieuw Waldeck Scheveningen Schilderswijk Segbroek Transvaalkwartier Wateringse Veld Ypenburg

2024 (cijfers zijn afgerond) 28.500 89.900 50.500 92.800 101.000 58.800 61.100 114.300 36.200 38.900 81.200 62.600 77.700 83.900 66.500 60.300

Bron: Bezoekerstellingen Bibliotheek Den Haag 2024

3.

Nieuwe wijkbibliotheken Moerwijk en Benoordenhout

De wijkbibliotheken voor Moerwijk en Benoordenhout zijn in 2022 en 2023 geopend. Voor deze wijkbibliotheken geldt dat gestart wordt met een tijdelijke bibliotheek en toegewerkt wordt naar een permanente vestiging. Hierover wordt u op de hoogte gehouden middels het jaarlijkse voortgangsbericht van de Bibliotheek Den Haag. Zowel Moerwijk als Benoordenhout hebben een belangrijke ontmoetingsfunctie. Elke dag komen er mensen naar de bibliotheek voor een krantje, een kop koffie en een praatje. Ook minder spraakzame mensen zitten samen aan tafel. De bibliotheekmedewerkers kennen de wijk en de bezoekers goed en zorgen voor een uitnodigende, welkome sfeer in de bibliotheek.

4

Uit de realisatie van de tijdelijke, kleine wijkbibliotheken in Moerwijk en Benoordenhout trekken we ook lessen. In de praktijk is te zien hoe belangrijk het is om de formatie op niveau te organiseren zodat er voldoende tijd is om activiteiten te organiseren, relaties met partners zorgvuldig op te bouwen en oog en oor te hebben voor bewoners. Als de bezetting in de bibliotheek op orde is dan kan de community librarian het outreachende karakter van de functie waarmaken. Een omvang van 500 m2 is noodzakelijk om het aanbod op de vijf wettelijke maatschappelijke taken goed te kunnen organiseren. Bij een wijkbibliotheek van 500 m2 is er ruimte voor een goed aanbod aan collectie, is er een activiteitenruimte voor bijvoorbeeld taalgroepen en cursussen, kan een aantrekkelijk kinderhoek worden gerealiseerd, is er ruimte voor de ontmoetingsfunctie en plek voor scholieren/studenten om te studeren. Ook is er dan een spreekkamer voor de essentiële privacy bij gesprekken over persoonlijke ondersteuning en de benodigde werkruimte voor medewerkers ten behoeve van administratieve taken en (Teams-)gesprekken. Moerwijk In mei 2022 is de bibliotheek in Moerwijk geopend op de begane grond van de Twickelstraat 120. In 2024 waren er 36.200 bezoekers en 482 activiteiten met in totaal 5.800 deelnemers.

Van de jeugd is 33% lid van de bibliotheek en 15% van de huishoudens heeft minimaal één lidmaatschap. De bibliotheek heeft een collectie van 8.500 boeken met veel aandacht voor de jeugdcollectie. Naast alle aandacht voor lezen en taal biedt de bibliotheek ook een ruim aanbod voor het bevorderen van basisvaardigheden. Er komen veel bezoekers die ondersteuning nodig hebben in het omgaan met computers. De vestiging heeft een sterk netwerk met partners in de wijk zoals de Moerwijkmoeders, de buurtkamers, scholen, HWW, Wijkz en theater Dakota. Er is een goede samenwerking met het jeugd- en jongerenwerk, de opbouwwerkers en de huisartsen en er wordt veel geprogrammeerd in de wijk, buiten de bibliotheek. Benoordenhout In Benoordenhout is in december 2023 een nieuwe bibliotheek geopend in het monumentale ANWBrotondegebouw aan de Wassenaarseweg 220. In 2024 waren er 28.400 bezoekers en 315 activiteiten uitgevoerd met in totaal 3.900 deelnemers. Van de jeugd is 37% lid van de bibliotheek en 23% van de huishoudens heeft minimaal één lidmaatschap. De bibliotheek heeft 8.600 boeken waaronder een uitgebreide Engelstalige collectie. Kenmerkend is de betrokkenheid van bewoners en de prettige samenwerking met de ANWB. Vrijwilligers helpen bij de programmering en de communicatie binnen de wijk. De bibliotheek heeft een goede samenwerking met de wijkvereniging Benoordenhout en Wijkz.

De bibliotheek wil nog meer inzetten op ontmoeting, taallessen en kunst en cultuur. De programmering van kunst en cultuur wordt zo veel mogelijk door de bewoners zelf gedaan, denk bijvoorbeeld aan pianoconcerten of theateropvoeringen.

4.

Geografische spreiding wijkbibliotheken

Verzorgingsgebied wijkbibliotheken In de ‘Visie op de wijkbibliotheken in Den Haag’ is opgenomen dat elke bewoner binnen een kilometer afstand toegang moet hebben tot een bibliotheek. Daarnaast is aangegeven dat naast de fysieke afstand ook andere factoren een rol spelen. Het gaat ook om laagdrempeligheid. In sommige gebieden zijn er bijvoorbeeld grote verkeersbarrières en de mobiliteit van bewoners verschilt sterk per wijk. Daarnaast wordt er rekening gehouden met het bestaande aanbod in een gebied (sociaal, onderwijs, cultuur, etc.) en de scores op het vlak van laaggeletterdheid, onderwijsachterstanden, schoolverlaters, gezondheid en armoede. In het ‘Integraal Huisvestingsplan Cultuur en Bibliotheken 2022-2032 (RIS311896)’ is aangegeven dat de huisvesting voor bibliotheken mee moet groeien met de transformatie en groei van de stad. Bij de huisvesting dient rekening gehouden te worden met zaken zoals: 1) het maatschappelijk belang van een bibliotheek, 2) de toegankelijkheid voor inwoners, 3) de afstand tot de bibliotheek, 4) het aantal vierkante meter per 1.000 woningen, en 5) het streven naar een verzorgingsgebied van 30.000 inwoners per wijkbibliotheek.

5

Voor gebiedsontwikkelingen zoals de Binckhorst en Laakhavens zijn richtinggevende referentienormen vastgelegd voor maatschappelijke voorzieningen. Maatschappelijke voorzieningen zijn immers een voorwaarde voor een leefbare en aantrekkelijke stad. In het ‘Integraal Huisvestingsplan Cultuur en Bibliotheken 2022-2032’ en de ‘Nota Haagse referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen’ (RIS307513) is de referentienorm van 45 m2 bibliotheek per 1.000 woningen als richtlijn opgenomen. In het ‘Startdocument voor het Meerjarenbeleidsplan 2026-2029’ is het uitgangspunt opgenomen dat bijna iedere Hagenaar in staat is om te voet, per fiets of met het OV een bibliotheek te bereiken binnen 15 minuten. Bevolkingsprognose Den Haag Den Haag groeit met 38.264 inwoners naar een stad met 601.386 inwoners in 2032 en 643.400 tot 673.800 inwoners in 2050. In onderstaande tabel is de bevolkingsprognose voor de verschillende stadsdelen opgenomen voor de periode 2023-2032. Laak is de uitschieter met een groei van 15.520 inwoners.

Loosduinen Escamp Segbroek Scheveningen Centrum Laak Haagse Hout Leidschenveen-Ypenburg Den Haag

2023

2032

Verschil

Groeipercentage

52.737 130.811 63.049 60.869 110.339 46.256 50.598 48.463 563.122

58.513 138.098 63.624 61.819 116.841 61.776 53.653 47.071 601.386

5.776 7.278 575 950 6.502 15.520 3.055 -1.392 38.264

11,0 5,6 0,9 1,6 5,9 33,6 6,0 -2,9 6,8

Bron: Den Haag in Cijfers en bevolkingsprognose Den Haag 2024 (juni 2024)

Den Haag heeft de volgende ambities qua woningbouwontwikkeling: -

10.000-12.500 woningen Binckhorst 20.500 woningen CID 10.000 woningen Zuidwest

Hieronder is de inzet in het Integraal Huisvestingsplan Cultuur en Bibliotheken aangegeven in combinatie met de geografische spreiding van bibliotheken over de stad. Bij de spreiding over de stad is ook gekeken naar de locaties van de Bibliotheek op school en bijzondere particuliere bibliotheken in de stad zoals bijvoorbeeld de Bibliotheek Duinoord, de Zeehelden Bibliotheek en Het Damesleesmuseum. Laak • Inzet Integraal Huisvestingsplan: nieuwe vestigingen in Spoorwijk, Binckhorst en Laakhavens. • Witte vlek Binckhorst, de afstand tot een bibliotheekvestiging is meer dan 1 km. Escamp • Inzet Integraal Huisvestingsplan: permanente vestiging Moerwijk. • Witte vlek wijken Rustenburg en Oostbroek / Leyenburg, de afstand tot een bibliotheekvestiging is meer dan 1 km. Haagse Hout • Inzet Integraal Huisvestingsplan: nieuwe vestigingen Mariahoeve en Benoordenhout. • Geen witte vlekken na de realisatie van een bibliotheek in Mariahoeve. Centrum • Witte vlek wijken Zeeheldenkwartier / Willemspark / Archipel, de afstand tot een bibliotheekvestiging is meer dan 1 km. Scheveningen • Witte vlek Duindorp, de afstand tot een bibliotheekvestiging is meer dan 1 km.

6

Loosduinen • Geen witte vlekken Segbroek • Inzet IHP: opgave om de bibliotheek Bomenbuurt aan te passen aan de behoefte in de wijk (vergroten). • Geen witte vlekken Leidschenveen-Ypenburg • Geen witte vlekken

5.

Inzet Bibliotheek Den Haag per stadsdeel

Laak In het huidige Laak is sprake van relatief hoge percentages voor onderwijsachterstanden bij jonge kinderen, vroegtijdig schoolverlaters, laaggeletterdheid onder inwoners met en zonder migratieachtergrond. Er is een relatief lage waardering voor sociale cohesie. Voor bewoners in Spoorwijk is de fysieke en/of psychologische afstand te groot tot de bibliotheken Laakkwartier en Moerwijk. Het onderzoek voor Spoorwijk loopt. In samenwerking met Wijkz, het Vrouwenbuurtlab, de Jeroenschool (oa nieuwkomersonderwijs voor volwassenen en kinderen) en de drukbezochte Islamitische zaterdagschool wordt een businesscase verder uitgewerkt. Een bibliotheek in Spoorwijk kan een belangrijke rol spelen als laagdrempelige ontmoetingsplek waar bewoners zich kunnen ontwikkelen op het gebied van taalvaardigheid, digitale vaardigheden en school en studie. Er zijn volop mogelijkheden voor samenwerking met de scholen, levensbeschouwelijke organisaties, vrijwilligersorganisaties en welzijn in Spoorwijk. De planvorming voor een bibliotheek aan de kruising Callistoweg-Capellalaan op de Binckhorst wordt de komende periode verder geconcretiseerd. De Binckhorst vraagt als binnenstedelijke gebiedsontwikkeling om een goede combinatie van alle stedelijke functies waardoor een aantrekkelijk woon-, werk en verblijfsklimaat ontstaat.

De bibliotheek kan hier een bijdrage aan leveren omdat het een plek is om te lezen en leren, om elkaar te ontmoeten en te genieten van bijvoorbeeld workshops, cursussen, lezingen en cultuur. Door de combinatie in hetzelfde gebouw met kinderopvang Vlietkinderen, basisschool de Binck en middelbare school het John Dewey College wordt de kwaliteit van deze locatie groter en de ligging aan een nieuw stadspark maakt het een bijzondere plek. Laakhavens laat qua afstand geen witte vlek zien na realisatie van een bibliotheek op de Binckhorst maar wordt wel een heel eigen gebied met een groot aantal woningen. Laakhavens krijgt naar verwachting een afwijkende bevolkingsopbouw ten opzichte van het gemiddelde in Den Haag. De verwachting is dat de leeftijd 18-35 sterk vertegenwoordigd zal zijn. Het gaat om ca. 8.000 nieuwe inwoners in deze leeftijdscategorie. De bibliotheek kan de aangewezen plek zijn voor studieplekken en de fase met kleine kinderen. De woningbouw ligt verder weg in de tijd. Daarom wordt voor de korte termijn niet ingezet op een wijkbibliotheek in het gebied. Voor de lange termijn wordt gekeken naar de plannen voor het cultuurcluster en voorzieningencluster in de Ontwikkelstrategie Laakhavens.

Escamp In het stadsdeel zijn hoge percentages te zien voor onderwijsachterstanden bij jonge kinderen, vroegtijdig schoolverlaters, laaggeletterdheid en sociaal-economische problematiek. Bewoners en organisaties hebben behoefte aan meer culturele activiteiten en ontmoetingen, laagdrempelig en in de wijk. Grote delen van Escamp vallen onder het Nationaal Programma Den Haag Zuidwest waarbij de inzet is om het perspectief terug te brengen in de wijken en ervoor te zorgen dat Zuidwest voor iedereen een fijn gebied is om te wonen, te werken en te leven. De woningen worden bijgebouwd in Den Haag Zuidwest. Zuidwest heeft drie bibliotheekvestigingen. Vanwege de toename van circa 10.000 woningen in de komende 10 jaar kan er in de toekomst behoefte ontstaan aan een extra wijkbibliotheek.

7

Voor de permanente vestiging in Moerwijk zijn de Twickelstraat en de Van Ruysbroekstraat in beeld voor een bibliotheek van circa 500 m2. In deze permanente bibliotheek komt er onder andere extra ruimte voor bijvoorbeeld taalklassen en het ontvangen van scholen. Bestuurlijke besluitvorming over de permanente locatie vindt plaats in de eerste helft van 2025. Voor de wijken Rustenburg-Oostbroek / Leyenburg is sprake van een witte vlek, de afstand tot andere bibliotheken is groot. Vanuit het programma de ‘Bibliotheek op school’ is er gecommuniceerd dat scholen in deze wijken vaak helemaal niet naar een bibliotheek gaan omdat het te ver weg is. Rustenburg-Oostbroek is een investeringsgebied. De sociale wijkscan geeft voor Rustenburg-Oostbroek verschillende aandachtspunten aan. Zo is sprake van hogere jeugdhulpkosten, onderwijsachterstanden, een gebrek aan sociale cohesie en beperkte mogelijkheden om elkaar laagdrempelig te ontmoeten. In de wijkagenda van Rustenburg-Oostbroek wordt onder andere ingezet op het betrekken van bewoners, het organiseren van activiteiten om elkaar beter te leren kennen, het realiseren van ontmoetingsplekken, hulp bij het leren van de Nederlandse taal en het tegengaan van eenzaamheid.

Leyenburg scoort gemiddeld genomen beter dan Rustenburg-Oostbroek op het vlak van bijvoorbeeld inkomen, wonen en veerkracht maar heeft ook sociaal-economische aandachtspunten. De sociale wijkscan voor Leyenburg laat zien dat aandacht nodig is voor het versterken van de sociale cohesie en er sprake is van een toename in eenzaamheid. Leyenburg heeft op dit moment geen welzijnslocaties of ontmoetingsplek, dit wordt gemist in het gebied. Vanwege het grote aantal ouderen is er een hoog aandeel inwoners dat gebruik maakt van de Wmo. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van de bijzondere bijstand. Haagse Hout De komende jaren wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een permanente locatie voor de bibliotheek in Benoordenhout waarbij het aantal vierkante meters wordt vergroot, zodat meer collectie en meer activiteiten aangeboden kunnen worden. Hiervoor wordt gekeken naar beschikbare locaties voor de permanente vestiging in Benoordenhout, waaronder uiteraard de huidige locatie in het ANWB-pand. Voor de vestiging in Mariahoeve wordt gewerkt aan de plannen voor een nieuwe bibliotheek met een aantrekkelijke collectie, een ontmoetingsfunctie voor bewonders en een diverse programmering aan activiteiten en ondersteuning samen met alle partners in de wijk.

Centrum In dit stadsdeel is sprake van relatief hoge percentages op de aspecten onderwijsachterstanden jonge kinderen, vroegtijdig schoolverlaters en laaggeletterdheid. In Transvaal en Zeeheldenkwartier is behoefte aan meer verbinding tussen bewoners. In het centrum vormen de wijken Zeeheldenkwartier / Willemspark / Archipel een witte vlek. We zetten nu niet in op een nieuwe wijkbibliotheek. Gezien het sociaal-maatschappelijke inwonersprofiel van deze wijken verwachten we dat het aspect “fysieke afstand” voor dit gebied minder belangrijk is. Nu eind 2023 in Benoordenhout een vestiging is geopend, zal de komende tijd moeten blijken of inwoners uit deze wijken voldoende worden bediend met de vestigingen Benoordenhout, Scheveningen en de Centrale Bibliotheek. Dit houden we goed in de gaten. Scheveningen Voor Duindorp en omgeving is sprake van een witte vlek, de afstand naar de bibliotheek Scheveningen is zowel fysiek als mentaal groot. Het percentage bewoners dat lid is van de bibliotheek stond voor Duindorp op 1 januari 2023 op slechts 8.4%. Dit is een van de laagste percentages van Den Haag. Afgelopen jaar is al geïnvesteerd in de Bibliotheek op school, twee basisscholen gaat deelnemen aan dit programma.

Duindorp is een investeringsgebied en het stadsdeel heeft aangegeven graag activiteiten van de bibliotheek in Duindorp te willen realiseren met als doel om de kansengelijkheid te verhogen. In de sociale wijkscan voor Duindorp is aangegeven dat het qua draagkracht een kwetsbare wijk is maar dat sprake is van een sterke sociale cohesie en een sterke verbondenheid met de wijk. Een deel van de jongeren groeit op in een kwetsbare omgeving. Er is relatief veel jeugdhulp, veel Wmo-gebruik onder de 65 jaar en een relatief hoog aantal uitkeringen. Het ’Programma Actieplan Duindorp 2021-2022’ loopt door in de periode 2023-2026. Eén van de vier speerpunten is de versterking van het pedagogisch klimaat zodat kinderen goed worden toegerust voor de toekomst. Een ander speerpunt is het herstel van vertrouwen tussen bewoners en overheid en tussen bewoners onderling. 8

Een bibliotheek kan een laagdrempelige plek zijn om bewoners aan elkaar en aan maatschappelijke organisaties te verbinden. De bibliotheek is een neutrale plek waar je gemakkelijk naar binnen kunt stappen en waar warm doorverwezen kan worden. Daarnaast kan een bibliotheek waarde bieden in het kader van de leesvaardigheden en het pedagogisch klimaat. Segbroek Voor het stadsdeel Segbroek gaat het niet om een nieuwe bibliotheek maar wel om de doelstelling in het Integraal Huisvestingsplan Cultuur en Bibliotheken om de wijkbibliotheek Bomenbuurt te vergroten. Het is een van de kleinste wijkbibliotheken met 342 m2. Alleen de tijdelijke, kleine vestigingen van Moerwijk en Benoordenhout zijn nog kleiner. Tegelijkertijd is de Bomenbuurt een zeer goed bezochte bibliotheek met 89.900 bezoekers in 2024. Het verzorgingsgebied van de Bomenbuurt is het gebied waar procentueel de meeste huishoudens minimaal één actief bibliotheeklidmaatschap hebben. Ook is het aantal uitleningen hoog. In 2024 ging het om circa 140.000 uitleningen. Met een grotere locatie kan meer ingezet worden op activiteiten, collectie, lezingen, debatten en cultuur. Er is een grote behoefte aan een activiteitenruimte.

6.

Beleidsambities 2025-2032

Met de nieuwe zorgwet van het Rijk en alle ontwikkelingen in de maatschappij blijft de bibliotheek ook de komende periode volop in beweging. De inzet van de Bibliotheek Den Haag in de stadsdelen (paragraaf 5) is doorvertaald naar de beleidsambities voor de periode 2025-2032. Hierbij staan de behoeften en wensen van bewoners centraal. Tegelijkertijd verliezen we niet uit het oog dat de kwaliteit en financiering van een nieuwe wijkbibliotheek structureel op orde moeten zijn. Beleidsambities periode 2025-2032: 1.

Een permanente wijkbibliotheek:  Moerwijk  Benoordenhout  Mariahoeve

2.

Een nieuwe wijkbibliotheek:  Binckhorst  Rustenburg-Oostbroek / Leyenburg

Voor Rustenburg-Oostbroek / Leyenburg wordt gefocust op een locatie in Leyenburg omdat daar nog geen welzijnslocatie of ontmoetingsplek is terwijl daar veel vraag voor is en zo ook de beste spreiding ten opzichte van andere wijkbibliotheken kan worden gerealiseerd. 3.

Vergroten bestaande wijkbibliotheek:  Bomenbuurt

4.

Onderzoeken van de mogelijkheden voor een wijkbibliotheek:  Spoorwijk  Duindorp

Voor Spoorwijk en Duindorp geldt dat het nodig is om onderzoek te doen en samen met de maatschappelijke partners een businesscase op te stellen. Het zijn allebei investeringsgebieden en in beide gebieden heeft een bibliotheek een grote meerwaarde. Omdat het aantal bewoners fors lager ligt dan de norm van 30.000 bewoners voor een bibliotheek moet echter goed gekeken worden naar de financiering en het voor een lange periode kunnen garanderen van een kwalitatief goed aanbod. 5.

Vinger aan de pols gebieden:  Laakhavens  Zeeheldenkwartier / Archipelbuurt / Willemspark

9

Laakhavens is opgenomen in het ‘Integraal Huisvestingsplan voor Cultuur en Bibliotheken 2022-2032’. Voor de langere termijn wordt gekeken naar de plannen voor het cultuurcluster en voorzieningencluster in de Ontwikkelstrategie Laakhavens. Op het kaartbeeld zijn alle bibliotheken te zien, inclusief de nieuwe wijkbibliotheek in Mariahoeve. Daarnaast zijn de beleidsambities opgenomen voor de Binckhorst (A) en Rustenburg-Oostbroek / Leyenburg (B). En laat het kaartbeeld de onderzoeken zien voor Spoorwijk (C) en Duindorp (D).

Komende periode wordt verder onderzoek gedaan naar de manier waarop invulling gegeven kan worden aan de beleidsambities 2025-2032. Hierbij is ook aandacht voor de benodigde financiering qua investering en exploitatie. De voortgang wordt gerapporteerd in het jaarlijkse voortgangsbericht van de Bibliotheek Den Haag.

7.

Financiële paragraaf

In deze update zijn de beleidsambities voor 2025-2032 opgenomen. Elke wijkbibliotheek is uniek en dat geldt ook voor de bijbehorende financiën. Om een beeld te geven van de kosten die met een wijkbibliotheek gepaard gaan, is in deze paragraaf geschetst hoe het financiële plaatje er voor een wijkbibliotheek gemiddeld uit ziet. Jaarlijkse exploitatie nieuwe wijkbibliotheek Voor de exploitatie van een wijkbibliotheek gaat het gemiddeld om een indicatief bedrag van € 900.000,- per jaar (prijspeil februari 2025). Hierbij gaat het om zaken zoals de huurlasten, klein onderhoud, schoonmaak, beveiliging, personeel, collectie, activiteiten en marketing. Eenmalige investering collectie nieuwe wijkbibliotheek De omvang van de collectie is onder meer afhankelijk van het inwoneraantal van een gebied en het vestigingsprofiel. Voor de aanschaf van de benodigde collectie wordt gerekend met een gemiddeld bedrag van € 200.000,- (prijspeil februari 2025). 10

Eenmalige investering verbouwing en inrichting nieuwe wijkbibliotheek Voor het opzetten van een nieuwe, permanente wijkbibliotheek van 500 m2 in een bestaande locatie wordt voor de verbouwing en inrichting gerekend met een gemiddelde indicatieve kostenraming van € 1.500.000,- (prijspeil 2025). Hierbij geldt dat de benodigde investering afhankelijk is van onder andere de geschiktheid en levensduur van de aanwezige installaties en de staat van het gebouw. Ten opzichte van de oorspronkelijke ‘Visie op de Wijkbibliotheken in Den Haag’ is sprake van een stijging. Dit wordt met name veroorzaakt door de toename in de bouwkosten tussen 2021 en 2025, investeringen in duurzaamheid en de benodigde kosten voor installaties.

11