RIS321528 Leiden in het rivierkreeften bestrijden

RIS-nummer: 321528 Schriftelijke vragen: Leiden in het rivierkreeften bestrijden

Indiener: Noud Dumoulin (Haagse VVD), Maarten De Vuyst (GroenLinks) Datum: 28 februari 2025 Aan de voorzitter van de gemeenteraad,

De Amerikaanse rivierkreeft is in de afgelopen jaren een steeds grotere plaag geworden in de Haagse wateren. Deze invasieve exoot vreet het water leeg en verzwakt oevers, met alle gevolgen van dien voor het waterleven, de waternatuur, biodiversiteit en de waterkwaliteit. De Haagse VVD en GroenLinks vinden het van groot belang dat deze invasieve exoot met prioriteit wordt bestreden, door samenwerking van de gemeente met het Hoogheemraadschap van Delfland en het Rijk. Het Hoogheemraadschap van Delfland luidt inmiddels zelf de noodklok en dringt er in een brandbrief bij het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) op aan dat onmiddellijke actie van het ministerie noodzakelijk is. Daarnaast zou het ministerie de uitgaven moeten dragen die het Hoogheemraadschap maakt voor het beschermen van de waternatuur, de waterkwaliteit en de waterkeringen tegen de Amerikaanse rivierkreeften.

Er is ook goed nieuws in de strijd tegen de Amerikaanse rivierkreeft: een proef van de gemeente Leiden en het Hoogheemraadschap van Rijnland om het aantal rivierkreeften te verminderen heeft bemoedigende resultaten geoogst. Door het natuurvriendelijk inrichten en beheren van oevers zou de hoeveelheid rivierkreeften zeven keer minder kunnen zijn2.

Daarnaast zijn er ontwikkelingen op het gebied van innovatief - en daarmee minder arbeidsintensief afvangen van rivierkreeften, bijvoorbeeld het Craybar-systeem dat door het Waterschap Zuiderzeeland in samenwerking met de gemeente Dronten wordt ingezet3. In een eerste testfase bleek dat tot 60% van de rivierkreeften in een jaar gevangen kan worden. Naar aanleiding hiervan, en overeenkomstig artikel 30 van het Reglement van Orde, stellen raadsleden Noud Dumoulin (Haagse VVD) en Maarten De Vuyst (GroenLinks) de volgende vragen aan het college van de gemeente Den Haag: 1.

Is het college bekend met de brandbrief van het Hoogheemraadschap van Delfland aan het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur?

2.

Steunt het college de oproep van het Hoogheemraadschap van Delfland aan het ministerie? Graag een toelichting.

3- Is het college bekend met het innovatieve vangsysteem Graybar dat door het Waterschap Zuiderzeeland in samenwerking met de gemeente Dronten wordt ingezet? Het college is in juli 2024 als onderdeel van een verzamelbrief ‘Waterkwaliteit in Den Haag’ (RIS319450) aan de commissie Leefomgeving ingegaan op de stand van zaken rondom rivierkreeften in Den Haag. 1 Hoogheemraadschap Delfland. (2025, 26 februari). Rivierkreeften: Delfland dringt aan op onmiddellijke actie van ministerieLWN. https://www.hhdelfla11d.11l/actueel/11ieuwsoverzicht/2o25/februari/rivierkreefte11-

delfland-dringt/ 2

Omroep West. (2025, 25 februari). Eindelijk oplossing voor plaag rivierkreeften die blijkt te werken.

https://www.omroepwest.nl/nieuws/4939601/eindelijk-oplossing-voor-plaag-rivierkreeften-die-blijkt-te-werken 3 Waterschap Zuiderzeeland. (z.d.). Primeur innovatieve vangmethode Amerikaanse rivierkreeft in Dronten. https://www.zuiderzeeland.nl/primeur-innovatieve-vangmethode-amerikaanse-rivierkreeft-in-dronteii Pagina 1 van 9

Hierbij werd aangegeven dat de ‘plicht om in de natuur aanwezige exotenpopulaties op te sporen, te verwijderen of zodanig te beheersen dat verspreiding en schade zoveel als mogelijk wordt voorkomen ligt bij het ministerie Verder werd opgemerkt dat er op dat moment geen methoden bestonden om rivierkreeften effectief te bestrijden en dat afvangen weliswaar effect sorteert, maar enkel voor zolang de maatregel wordt uitgevoerd. In dezelfde brief werd opgemerkt dat het Hoogheemraadschap van Delfland de aanwezigheid van rivierkreeften in het werkgebied monitort en dat hier rond 2025 een inventarisatie van plaatsvindt.

4. Kan het college aangeven wanneer de raad nader geïnformeerd wordt over de eerdergenoemde inventarisatie rondom rivierkreeften? Kan het college bij die inventarisatie ook aangeven hoe groot de schade van de Amerikaanse rivierkreeft voor de Haagse oevers is en of dit voor rekening van de gemeente of het Hoogheemraadschap komt?

De Haagse WD en GroenLinks zien in de resultaten uit Leiden en Dronten een mogelijk nieuw wapen in de strijd tegen de Amerikaanse rivierkreeft voor de waterkwaliteit, in aanvulling op het effectief en diervriendelijk - maar nu ook nog zeer arbeidsintensief - gebleken handmatig wegvangen. Deze ontwikkelingen verdienen Haagse navolging.

5. Is het college bekend met de Leidse proef voor de bestrijding van de Amerikaanse rivierkreeft en de Drontense aanpak voor het vangen van de rivierkreeft? Is het college het met de Haagse VVD en GroenLinks eens dat de resultaten uit de Leidse proef bemoedigend zijn voor de bestrijding van Amerikaanse rivierkreeften in de Haagse wateren? Graag een toelichting. 6. Ziet het college net als de Haagse WD en GroenLinks mogelijkheden om het afvangen van rivierkreeften minder arbeidsintensief te maken door gebruik te maken van innovatieve vangsystemen zoals in Dronten? Graag een toelichting.

7.

Is het college bereid zich in te spannen om met het Hoogheemraadschap van Delfland een Haagse versie van deze proeven uit te voeren tegen de Amerikaanse rivierkreeft, zij het zelfstandig of in samenwerking met de andere initiatiefnemers? Zo nee, waarom niet?

8. Is het college bereid bij het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur aan te dringen op het intensiveren van de aanpak van Amerikaanse rivierkreeften en daarbij ook gemeenten en waterschappen te ondersteunen? Zo nee, waarom niet?

Noud Dumoulin Haagse VVD

Maarten de Vuyst GroenLinks

Pagina 2 van 9

Bron 1: https://www.hhdelfland.nl/actueel/nie11ws0verzicht/2025/februari/rwierkreeften-delflanddringt/

Rivierkreeften: Delfland dringt aan op onmiddellijke actie van ministerie LWN 26 februari 2025

Het Hoogheemraadschap van Delfland verzoekt het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LWN) met spoed te beginnen met het actief afvangen van Amerikaanse rivierkreeften. Alleen op die manier kan de explosieve groei van deze invasieve exoot nog worden gestopt en kan het aantal rivierkreeften worden teruggebracht tot een niveau dat het watersysteem aankan, stelt het waterschap in een dringende brief aan het ministerie. Naast het direct starten met het actief afvangen van rivierkreeften, verzoekt Delfland in de vandaag verzonden brief het ministerie ook dringend de kosten te vergoeden die Delfland moet maken voor het herstel van schade aan de waternatuur en de waterkeringen. Daarnaast moet LWN de uitgaven dragen die het hoogheemraadschap maakt om waternatuur en waterkeringen te beschermen tegen de vraatzuchtige en gravende Amerikaanse rivierkreeften.

Passende maatregelen zijn te lang uitgebleven Delfland neemt deze stap omdat het ministerie in de afgelopen tien jaar onvoldoende effectieve maatregelen heeft genomen om de rivierkreeft te bestrijden en te beheersen, terwijl het rijk hier wel verantwoordelijk voor is. Hierdoor is het aantal rivierkreeften sinds 2010 explosief gegroeid, ook binnen het beheergebied van Delfland. En dit aantal dreigt alleen maar verder toe te nemen.

Pagina 3 van 9

Door het uitblijven van effectieve maatregelen van het ministerie is volledige verwijdering van de Amerikaanse rivierkreeften al niet meer mogelijk. Ook wordt het door het grote aantal rivierkreeften inmiddels erg moeilijk om hun populatie terug te brengen tot een niveau dat het watersysteem aankan. Volgens de Europese Exotenverordening, die al tien jaar van kracht is, had LWN de invasieve uitheemse soort juist zo snel mogelijk moeten bestrijden en maatregelen moeten nemen om beschadigde ecosystemen te herstellen.

Delfland probeerde eerder het ministerie tot actie te bewegen. In april 2024 vroeg het Regionaal Bestuurlijk Overleg Stroomgebied Rijn-West (RBO Rijn-West), waarvan Delfland deel uitmaakt, het ministerie al dringend om vanaf januari 2025 te beginnen met wegvangen van rivierkreeften, vooruitlopend op een structurele oplossing. Het RBO Rijn-West heeft nooit een reactie ontvangen op dat verzoek en Delfland ook niet.

Ecologische schade onacceptabel groot Delfland stelt daarom dat het niet nóg langer kan wachten op actie van het ministerie. De ecologische schade door de invasieve rivierkreeften in zijn beheergebied is onacceptabel groot en neemt alleen maar toe. Deze schade bedreigt niet alleen de waterkwaliteit (KRW), maar tast ook de door Delfland aangelegde waternatuur en biodiversiteit aan.

Daarnaast graven rivierkreeften in oevers en keringen waardoor de waterveiligheid in het geding kan komen. Zonder ingrijpen zal deze schade verder toenemen, wat leidt tot meer overlast en hogere kosten. Alleen al voor de bescherming van de onderwaternatuur rekent Delfland op 13 miljoen euro in het eerste jaar en 7,3 miljoen euro in de jaren daarna. Deze kosten, zo stelt Delfland, moeten betaald worden door het rijk en niet door de inwoners van het gebied van Delfland.

Dossier Rivierkreeften Alle beschikbare informatie over de aanwezigheid en verspreiding van de Amerikaanse rivierkreeft in het beheergebied van Delfland, inclusief de gevolgen voor waterkwaliteit en biodiversiteit, is te bekijken in het Dossier Rivierkreeften • onze website.

Pagina 4 van 9

Brons: https://www.omroepwest.nl/nie11ws/49396oi/eindelijk-oplossing-voor-plaagrivierki’eeften-die-blijkt-te-werken

Eindelijk oplossing voor plaag rivierkreeften die blijkt te werken 4 Mariëlle Bakker 25 februari, 11:15 • 3 minuten leestijd

'De proef met rivierkreeftjes is succesvol’

Pagina 5 van 9

LEIDEN - Biologen die de aanwas van Amerikaanse rivierkreeften in Leidse wateren onderzoeken zien bemoedigende resultaten. De hoeveelheid kreeften is zeven keer minder dan vóór de proef. De exotische Amerikaanse rivierkreeft is een plaag in regionale sloten en stadse grachten. Doordat ze waterdieren en -planten opeten en gaten in de oevers graven gaat de waterkwaliteit achteruit en brokkelen de oevers af. 'Ze eten alles wat voorbij komt, zodat je geen waterleven meer overhoudt1, zegt Wouter Moerland, stadsecoloog van de gemeente Leiden.

Vakken van netten Twee jaar geleden begon Leiden als eerste in Nederland een proef in de natuur om de rivierkreeftjes de wind uit de zeilen te nemen. In het polderpark Cronesteijn staan metersgrote vakken van netten langs een natuurlijk oplopende oever.

Bij het ene vak mogen geen vogels en kreeften komen, zodat de waterplanten volop kunnen groeien. En in een ander vak mogen bijvoorbeeld weer wel kreeften maar geen vogels komen, om te onderzoeken hoe de verschillende factoren elkaar beïnvloeden.

Ónmogelijke opgave Waar de oevers steil zijn, vermenigvuldigen rivierkreeften zich ongebreideld zonder prooi te worden van andere dieren in de voedselketen. 'Als we niets doen leven er veertien tot vijftien volwassen rivierkreeften per vierkante meter. En dan reken ik de kleintjes nog niet mee. Dat is aanzienlijk', zegt Moerland, terwijl hij met een vangnet langs de oevers schraapt.

Pagina 6 van 9

'Je kunt ze proberen weg te vangen. Maar dat is een onmogelijke opgave, omdat ze weer terugkomen.' In het experiment kiest Leiden ervoor de

wateroevers minder steil en geleidelijk schuin te maken. 'Hoe natuurlijker de inrichting, hoe meer leefgebied je aan predatoren geeft die de kreeften opeten.'

Winterweer helpt ook Moerland neemt de proef op de som en onderzoekt een schep modder in zijn vangnet. 'Nee, geen rivierkreeft. Wel een bootsmannetje', zegt de Leidse

bioloog enigszins teleurgesteld. Ook een tweede, derde en vierde schep langs de net niet bevroren oevers geven hetzelfde resultaat.

'En ze zijn zo mooi', zegt Moerland die ondanks de desastreuze gevolgen van de plaag geen hekel aan het diertje heeft gekregen. 'Als je kijkt hoe ze zich evolutionair hebben ontwikkeld, vind ik ze ook wel bewonderenswaardig.'

Ingegraven door kou Moerland verklaart zijn lege schepnet doordat de kreeften zich hebben ingegraven in diepere lagen vanwege het koude weer van de afgelopen

dagen. De winter is een welkome pauze in de vermeerdering van rivierkreeften, zegt hij. ‘Hoewel het koudbloedige dieren zijn, laten ze zich niet invriezen, maar ze zijn wel een soort van apathisch door de kou. Bij warmer weer zou je zien dat we aan de natuurlijke oevers veel minder kreeften vangen dan bij steile

oevers', zegt de stadsecoloog. Roofdieren in binnenstad kans geven De gemeente Leiden legt al uitgebreid natuurvriendelijke oevers aan. 'Natuurlijk is de stad een kunstmatig gebied waar niet overal dit dit soort oevers passen, denk aan de binnenstad. Dan gaan we op zoek naar andere maatregelen om te zorgen dat die roofdieren ook weer een kans krijgen in dat gebied. Dus we zullen creatief moeten zijn.'

Pagina 7 van 9

Brem 3: https://www.ziiiderzeeland.nl/primeiir-innovatieve-vangmethode-amerikaanserivierkreeft-in-dronten ZUIDERZEE

E

Zoeken

Home > Actueel > Projecten en werkzaamheden > Innovatieve vangmethode Amerikaanse rivierkreeft

Primeur innovatieve vangmethode Amerikaanse rivierkreeft in Dronten Sinds eind juni 2023 wordt in Dronten een innovatieve methode toegepast om Amerikaanse Rivierkreeften te vangen. De geknobbelde rivierkreeften zijn slecht voor het waterecosysteem en blijken de oorzaak van blauwalg in twee Drontse wijken. Waterschap Zuiderzeeland is in samenwerking met de gemeente Dronten het eerste waterschap dat gebruikmaakt van de innovatie, die ontwikkeld is door Adviesbureau Waardenburg Ecology. We leggen u graag meer uit over onze strijd tegen blauwalg en deze innovatieve primeur.

Sinds 2021 hebben wij samen met de provincie doelen en maatregelen vastgesteld voor de kwaliteit van al het stedelijk water in Flevoland. Dit moet ecologisch gezond zijn. In onze zoektocht naar de oorzaak van blauwalg in de wijkdelen De Gilden en De Munten in Dronten, hebben we bijvoorbeeld gekeken of er te veel meststoffen aanwezig zijn, of er een onevenwichtige visstand is en of er een zogenoemde exoot in het water leeft. Het laatste bleek het geval.

Kreeften verwoesten het waterecosysteem in Dronten Voor zover bekend is Dronten de enige plek in Flevoland waar de geknobbelde Amerikaanse rivierkreeft lokaal alle onderwaterplanten volledig heeft laten verdwijnen. De kreeften scharrelen namelijk over de bodem en eten onderwaterplanten en dierlijk voedsel, zoals eitjes en larven van amfibieën op. Daarnaast maken ze met hun gegraaf de waterkanten kapot. Hiermee maakt deze kreeft het water uiterst gevoelig voor blauwalg. Een opmerkelijke ontdekking, want meestal is een overdaad aan meststoffen de oorzaak van blauwalg.

3 jaar durende proef met een innovatief systeem Uit een eerste testfase van de Graybar in de Sint Barbara-Gildesloot in Dronten blijkt dat ongeveer 60% van de kreeften in een jaar gevangen kan worden. Door dit eerste succes in 2023, is besloten om het vangen van kreeften voort te zetten in de periode 2024-2026 in “wateras De Gilden". Deze wateras is door de rivierkreeft gevoelig voor blauwalg, en dat willen we aanpakken. We gebruiken een combinatie van onderwaterpiramides en drijvende constructies om de kreeften te vangen. Eén van de

constructies is open, zodat de kreeften door natuurlijke vijanden zoals meerkoeten en reigers opgegeten kunnen worden. Met dit onderzoek willen we laten zien dat de lokale kreeftpopulatie met deze methode genoeg vermindert. Als er minder kreeften zijn, kunnen waterplanten weer groeien en krijgt het ecosysteem de kans om te herstellen. Na afloop van de proef wordt er samen geëvalueerd om te bepalen of er andere maatregelen nodig zijn.

Bent u nieuwsgierig naar deze innovatieve methode? Kijk dan op de website van Waardenburq Ecoloqy [.

Pagina 8 van 9

WEGVANGEN AMERIKAANSE RIVIERKREEFT DOOR INZET VAN DE CRAYBAR® De Craybar® is een vangmethode voor rivierkreeften, ontwikkeld door Waardenburg Ecology, De Amerikaanse rivierkreeft hoort niet thuis in Nederlandse wateren, het is een invasieve exoot. De kreeften maken de bodem kapot en laten waterplanten verdwijnen waardoor vissen er moeilijker kunnen leven. Met deze vangmethode onderzoeken wij of het ecosysteem en de waterkwaliteit weer kan herstellen.

Deopvangbak is een 'snackbar' voor reigers, meeuwen en meerkoeten

15

We lokken de kreeften door ze een heel klein beetje te voeren

Vissen en andere waterdieren hebben geen last van de Craybar

I

9 e6

7yU Een gezamenlijk project van Waterschap Zuiderzeeland, Gemeente Dronten en Waardenburg Ecology

35

Eenmaal in de buis kunnen de kreeften niet meer terug

e‘ E

WIEISOA*

ZUIDERZEE LAND

trunten

WAARDEN BURG Ecology

§ E

I

ë 9 E

O

Pagina 9 van 9