RIS321305 Bijlage 2 Opbrengsten stadsbijeenkomst Kinderen van arbeidsmigranten. Den Haag, 19 juni 2024

Opbrengsten stadsbijeenkomst

Kinderen van arbeidsmigranten

19 juni 2024

2

De Bijeenkomst Op 19 juni 2024 kwamen ongeveer 80 professionals samen in Juliana Plaza om te praten over de toekomst van kinderen arbeidsmigranten in Den Haag. Naar schatting zijn dat nu in totaal 6.700 kinderen (BRP 2024), met voornamelijk een Bulgaarse of Poolse achtergrond. De verwachting is dat dit aantal de komende jaren stijgt. Samen willen we ervoor zorgen dat deze kinderen een goede start krijgen. In dit verslag lees je over de opbrengsten van de stadsbijeenkomst die de deelnemers naar voren hebben gebracht.1 Opbrengst Veiligheid

p. 3

Opbrengst Communicatie

p. 4

Opbrengst Participatie

p. 5

Opbrengst Onderwijs

p. 6

Opbrengst Gezondheid

p. 7

Opbrengst Opgroeien

p. 7

Hoe nu verder?

p. 8

Wethouder Martijn Balster opent de bijeenkomst. 1

Op donderdag 27 juni 2024 is het actieplan ‘Kinderen van arbeidsmigranten verdienen een toekomst’ van D66 Den Haag ontvangen (zie: link; RIS319339). De aandachtspunten uit dit actieplan zijn meegenomen in dit verslag.

Arbeidsmigratie in goede banen

3

Opbrengst Veiligheid -

-

-

Signalen Kinderen komen alleen in beeld bij meldingen. Ouders / verzorgers vragen niet zelf hulp bij opvoedvraagstukken. Hierdoor kan de situatie al geëscaleerd zijn. Politie wordt op meldingen afgestuurd, maar krijgt vervolgens te horen dat er niets aan de hand is. Zij komen niet ‘binnen’ en krijgen moeilijk contact Ouders / verzorgers maken vaak veel werkuren op een dag, waardoor het kind op zichzelf aangewezen is en bijvoorbeeld op straat ‘hangt’ of in een woning verblijft met andere volwassen mensen, niet zijnde familie. Hierdoor ontstaan zorgen dat deze kinderen eerder in aanraking komen met verkeerde personen. Meisjes met een Roma-achtergrond verdwijnen rond hun 14e jaar uit beeld bij school. Wat we zien is dat ze op deze leeftijd trouwen, zwanger raken en / of thuis verantwoordelijk worden gesteld voor het huishouden. Vertrouwen dat de politie aan jouw kant staat is onder deze groep laag. Mede daarom is er een lage meldingsbereidheid. Soms is er handelingsverlegenheid bij professionals om een signalen van mogelijk huiselijk geweld door te zetten of op te pakken.

1. Trek meer samen op en stimuleer breed verantwoordelijkheidsgevoel o Verbeter de afspraken met scholen over het doorgeven van signalen. o Betrek wijkagenten meer bij scholen en zorg bijvoorbeeld voor frequente aanwezigheid. o Zet in op zorgplicht en ketenverantwoordelijkheid bij de werkgever voor het welzijn van arbeidsmigranten en hun gezinnen. Enerzijds om vermoedens en signalen van onveiligheid bij kinderen aan te pakken en anderzijds om een werksituatie te creëren waarin ouders / verzorgers voldoende vrij kunnen krijgen om goed voor hun kinderen te zorgen. 2. Besteed extra aandacht voor Roma-meisjes, die uit beeld raken bij school o Onderwijsprofessionals en zorgprofessionals voorlichten over de gebruiken van de Roma-gemeenschap. o Cultuur sensitieve voorlichting voor doelgroep opzetten via onderwijs en sociale media. o Inzetten op BRP-inschrijving om kinderen bij de leerplichtambtenaar in beeld te krijgen. 3. Besteed extra aandacht aan Bulgaarse jongens die een opvoeding ‘van de straat’ krijgen (denk aan rivaliteit tussen groepen, vroegtijdig alcohol- en drugsgebruik, criminele uitbuiting en gebrek aan sociale controle) o Professionals en zelforganisaties voorzien van handvatten (bijvoorbeeld sportaanbod), zodat zij beter in contact kunnen komen met de doelgroep en passend aanbod kunnen geven.

Ook zouden buurthuizen ‘s avonds vaker opgesteld kunnen worden voor Bulgaarse jongeren om te voorkomen dat ze op straat rondhangen (geïnspireerd op aanpak tijdens oud en nieuw). 4. Verbeter de meldingsbereidheid ten aanzien van huiselijk geweld o Voorlichting geven aan ouders / verzorgers over kenmerken en signalen van huiselijk geweld via zelforganisaties en sociale media. o Professionals die met deze groep in contact staan, voorlichten over kenmerken en signalen van huiselijk geweld. o Meertaligheid en cultuursensitiviteit bij Politie, Veilig Thuis en Jeugdhulp versterken.

Arbeidsmigratie in goede banen

4

Kennis over de werkwijze van politie en Jeugdhulp vergroten, door o.a. meer langs scholen te gaan en de werkwijze toe te lichten. 5. Verbeter het gebruik van de Meldcode Huiselijk geweld onder professionals o De Meldcode kan meer onder de aandacht worden gebracht bij scholen en hulpverleners. o Onderzoek of de Meldcode ruimer geïnterpreteerd kan worden (bijvoorbeeld: is het niet naar school laten gaan van kinderen al een signaal van verwaarlozing?). 6. Verbeter registratie en inschrijving o Overweeg mogelijkheden voor inschrijving zonder vast verblijfadres. Versoepeling van AVG-regels en meldingsplicht bij verschillende instellingen (zoals apotheken) kunnen helpen om zorgen over deze kinderen te signaleren, met aandacht voor de angst binnen de gemeenschap dat hun kind kan worden afgepakt. o

Opbrengst Communicatie -

-

Signalen Communicatie met ouders / verzorgers en kinderen wordt vaak als lastig ervaren, onder meer vanwege de taalbarrière en culturele verschillen. Bovendien staan arbeidsmigranten vaak wantrouwend tegenover contact met de overheid. Gratis hulpverlening kan argwaan oproepen bij migranten uit Midden- en Oost-Europa.

1. Verbeter vertrouwen bij ouders / verzorgers in overheid en ketenpartners o Zet in op meertaligheid bij professionals die werken met (kinderen van) arbeidsmigranten. o Gebruik pictogrammen bij schriftelijke communicatie zodat de boodschap goed overkomt. o Blijf investeren in veldwerkers, brugfunctionarissen en voorlichters om betrouwbare informatie te verspreiden. 2. Verbeter kennis over de doelgroep bij professionals (cultuursensitief) o Organiseer meerdere (thema)bijeenkomsten per jaar voor professionals om ervaringen te delen over (kinderen van) arbeidsmigranten, zowel op stadsniveau als regionaal. o Overweeg het opzetten van een platform voor professionals, vergelijkbaar met 1sociaaldomein.nl, waarbij informatie over kinderen van arbeidsmigranten onderling kan worden gedeeld. Of sluit bij dit platform aan. 3. Maak moeilijke onderwerpen binnen de groep bespreekbaar o Organiseer livestreams via sociale media met sleutelfiguren die moeilijke onderwerpen op een toegankelijke manier bespreekbaar kunnen maken. 4. Ga contact met kinderen aan buiten schooltijd o Betrek bijvoorbeeld sportverenigingen, waar één-op-één contact met kinderen van arbeidsmigranten goed mogelijk is. 5. Verbeter toegankelijkheid van taalcursussen ouders / -verzorgers o Stel aanbod taalcursussen af op de werktijden van arbeidsmigrantenouders / verzorgers, bijvoorbeeld via werkgever of bij buurthuizen.

o Stem de inhoud van de taalles af op behoeftes van arbeidsmigrant.

Arbeidsmigratie in goede banen

5

Diversiteit van kennis aan tafel zorgde voor een brede benadering van de uitdagingen waar kinderen van arbeidsmigranten tegenaan lopen.

Opbrengst Participatie -

Signalen (Kinderen van) arbeidsmigranten hebben bij aankomst weinig tot geen maatschappelijke begeleiding – in tegenstelling tot bijvoorbeeld vluchtelingen. Vanwege de tijdelijkheid van het verblijf van arbeidsmigranten hebben zij vaak slechts een beperkt sociaal netwerk in de stad. Binnen de Bulgaarse groep zijn nog weinig zelforganisaties bestendigd. Het wordt als lastig ervaren om ouders / verzorgers te betrekken bij activiteiten, vanwege cultuurverschillen en taalbarrières, maar ook de werktijden. Bij aankomst in Nederland kunnen (kinderen van) arbeidsmigranten vaak nog niet zwemmen en fietsen. Activiteiten met eten bevordert de opkomst van de doelgroep.

1. Investeer in (online) netwerken o Zet een meertalig buddy-systeem op in een applicatie, waarin je ook de Nederlandse taal kunt leren. o Organiseer laagdrempelige activiteiten zoals fiets- en zwemlessen. 2. Verbeter de betrokkenheid van het gezin o Betrek kinderen van arbeidsmigranten, de ouders / verzorgers, en waar mogelijk opa en / of oma bij het organiseren van activiteiten. o Verwelkom kinderen van arbeidsmigranten en arbeidsmigrantenouders / verzorgers bij aankomst in Nederland, zoals we bijvoorbeeld Oekraïners doen. 3. Investeer in zelforganisaties, specifiek bij de Bulgaarse doelgroep o Investeer in sleutelfiguren om zelforganisaties te laten ontstaan binnen de Bulgaarse gemeenschap, vergelijkbaar met Turkse, Marokkaanse en Poolse gemeenschappen. o Onderzoek mogelijkheid tot structurele financiering van zelforganisaties.

Arbeidsmigratie in goede banen

6

Opbrengst Onderwijs -

-

-

Signalen Arbeidsmigrantenouders / -verzorgers hebben bij aankomst vaak weinig over het Nederlandse schoolsysteem, en kennen vanuit eigen cultuur andere regels. Denk bijvoorbeeld aan leerplicht dat in Bulgarije anders georganiseerd is dan in Nederland. Voor scholen kan het soms lastig zijn ouders / verzorgers te betrekken bij het onderwijs van het kind, vanwege de taal- en cultuurbarrière. Opa en oma (als zij in Nederland verblijven) vervullen vaak een belangrijke rol in de opvoeding van kinderen in Nederland. Kinderen van arbeidsmigranten starten vaak met een achterstand ten opzichte van andere kinderen, omdat zij de Nederlandse taal nog niet machtig zijn. Kinderen reizen regelmatig heen en weer tussen Nederland en land van herkomst. Hierdoor raken kinderen uit beeld. Bij terugkeer in Nederland levert dat praktische problemen op. Zo moeten de vaak weer wachten voor een plek in het onderwijs. Zodra kinderen 17 zijn willen ze vaak niet meer naar school, maar werken. Onder de groep is veel ‘luxe verzuim’, wat hoge boetes tot gevolg kan hebben. Internationale Schakelklassen zijn niet optimaal verdeeld over de stad, waardoor groepen die extra aandacht vragen dicht bij elkaar zitten. Sommige kinderen vallen tussen wal en schip. Zij zijn te goed voor de schakelklas maar niet goed genoeg voor regulier onderwijs.

Kinderen geven aan gepest te worden als ze vanuit nieuwkomersklas naar het reguliere klas gaan.

1. Verbeter de kennis over het onderwijssysteem o Licht gezinnen (inclusief opa en oma) via school en bij inschrijving actief in over het Nederlandse onderwijssysteem. o Investeer in meer brugfunctionarissen verdeeld over de stad. 2. Investeer in betrokkenheid van ouders / verzorgers bij onderwijs o Laat ouders / verzorgers in hun eigen taal voorlezen op school. Maak gebruik van de aanpak ‘Voor jou en je kind’ van stichting Lezen en Schrijven, die momenteel alleen beschikbaar is in het Nederlands en Engels. 3. Verbeter zicht op kinderen en leerplicht o Zorg voor inschrijving in de BRP, zodat leerplichtambtenaren kinderen die niet naar school gaan in beeld kunnen krijgen. 4. Breid openingstijden voorschoolse educatie (VVE) uit o Breid VVE uit tot na 12:00 uur, zodat ook arbeidsmigranten hiervan gebruik kunnen maken. Anders moeten zij vaak extra betalen, wat gezien de financiële situatie lastig kan zijn. 5. Bied maatwerk aan o Overweeg om startkwalificatie-eisen los te laten waar nodig, vooral als er een sterke wens is om bepaald werk te doen. o Maak Cito-toetsen begrijpelijker voor kinderen die de Nederlandse taal niet als moedertaal hebben. o Verleng de tijd in schakelklassen. Sommige scholen houden nu een schakelklas van één jaar in plaats van twee, om te voorkomen dat wachtlijsten oplopen.

Dit voorkomt dat leerlingen na de schakelklas nog onvoldoende kunnen meedraaien in regulier onderwijs, wat demotiverend werkt.

Arbeidsmigratie in goede banen

7

Opbrengst Gezondheid -

-

Signalen Onder kinderen van arbeidsmigranten is een relatief lage vaccinatiegraad. Dat vormt niet alleen een gezondheidsrisico voor hen, maar ook de kinderen om hen heen. Ouders / verzorgers weten lastig de juiste zorg te vinden. Zo staat niet iedereen ingeschreven bij een huisarts. Bovendien zijn er groten verschillen tussen de zorg in Nederland en land van herkomst. Zo is de zorg in Oost-Europa meer gemedicaliseerd dan in Nederland. Er zijn lange wachtlijsten voor ggz en psychologen.

1. Verbeter de vaccinactiegraad o Bied meertalige, persoonlijke en cultuur sensitieve informatie over vaccinatie aan ouders / verzorgers aan. Momenteel is dit beschikbaar in het Nederlands en Engels, via post en online (schriftelijk). o Organiseer acties om vaccinatiegraad te verbeteren (bijvoorbeeld een vaccinatiebus bij scholen met meertalige voorlichters). 2. Maak gezondheidszorg beter bereikbaar o Licht ouders / verzorgers beter in voor over hun recht op zorg, en stimuleer inschrijving bij de huisarts, bijvoorbeeld bij inschrijving in de gemeente. o Integreer een ‘Kindcheck’ bij de GGD om de toegankelijkheid te vergroten. o Breng vindplekken goed in kaart en verbeter preventieve hulp en signalering. o Organiseer zorgverlening buiten werktijden. o Zorg ervoor dat huisartsenposten meer kennis hebben over de doelgroep. 3. Investeer in gezonde voeding bij jeugd o Werk aan bewustwording over voeding en de impact ervan op de gezondheid en betrek de jeugd actief bij dit initiatief. o Initieer of bouw voort op het project ‘De Gezonde School’.

Opbrengst Opgroeien -

-

Signalen Arbeidsmigrantengezinnen staan vaak in overlevingsstand, wat negatieve effecten heeft op de ontwikkeling van het kind. Kinderen van arbeidsmigranten vinden niet altijd de weg naar activiteiten in de wijk. Er zijn nog weinig vrijwilligers en bestendigde zelforganisaties binnen de groep arbeidsmigranten, die belangrijke ondersteuning kunnen bieden bij het opgroeien van kinderen. Sommige scholen of welzijnsorganisaties hebben nog niet veel ervaring met de uitdagingen van deze doelgroep. Zo heeft niet elke organisatie professionals die Bulgaars en / of Pools spreken. Kennis wordt nog niet overal gedeeld.

1. Breid kinderactiviteiten en aantal kinderwerkers uit gericht op de doelgroep o Breid het aantal weekendactiviteiten uit voor kinderen van migranten, Een mooi voorbeeld is het project ‘Spelen met taal’, dat door welzijnswerk op scholen wordt aangeboden en gericht is op EU-migrantenkinderen. Dit initiatief kan breder worden ingezet en uitgebreid. o Kinderwerkers spelen een grote rol in het bereiken van deze kinderen en het organiseren van activiteiten. Er is behoefte aan meer kinderwerkers in wijken om nuttige buitenschoolse activiteiten te bieden die bijdragen aan groei en

Arbeidsmigratie in goede banen

8

2.

3.

4.

5.

6.

7.

gezondheid. Meertaligheid binnen verschillende organisaties (scholen, zorginstellingen en gemeente) is essentieel om deze mensen te begrijpen en te bereiken. o Soms moeten we buiten de lijntjes kleuren om deze gezinnen te vinden. Als voorbeeld: soms wordt meerdere keren wordt gebeld naar gezinnen met deze achtergrond. Als er vervolgens niet wordt opgenomen, moeten we wellicht iets harder trekken om deze gezinnen in beeld te krijgen. Ondersteun gemeenschapsinitiatieven en investeer in vrijwilligers en sleutelfiguren o Buurtkamers en ontmoetingsgroepen, zoals die voor Bulgaarse moeders, spelen een belangrijke rol. Start een campagne om MIM (Moeders Informeren Moeders) meer bekendheid te geven onder de doelgroep. Talenthuis en jongerenwerkers komen in contact met deze kinderen. Directe aanspreking van kinderen via welzijnswerk en samenwerking met verschillende scholen vergroten het bereik. o Het werken met vrijwilligers is een uitdaging, omdat ze vaak snel vertrekken. Zorg voor vrijwilligersvergoeding bij deze doelgroep, stimuleer mensen in de gemeenschap om zich als vrijwilliger op te geven, en bied cursussen aan om hen voor te bereiden op vrijwilligerswerk. Ook zijn sleutelfiguren nodig om jongeren te bereiken. Investeer in kruisbestuiving o Investeer in kruisbestuiving tussen verschillende groepen arbeidsmigranten om segregatie en onbegrip te verminderen.

Ontmoetingsmomenten tussen groepen kunnen begrip creëren voor verschillende culturen en gewoontes. Investeer in doelgroepgericht onderwijs en activiteiten o Meer kinder- en jongerenwerkers op scholen bevorderen samenwerking en bereiken kinderen die geen middelen hebben voor buitenschoolse activiteiten. Bied toegankelijke buitenschoolse activiteiten aan en creëer speciaal onderwijsaanbod op maat voor deze groep, naast het bestaande aanbod. Onderzoek extra financiële ondersteuning voor kinderen voor activiteiten o Onderzoek een speciale ‘Ooievaarspas’ voor deze kinderen om deelname aan buitenschoolse activiteiten te vergemakkelijken. Creëer een speciaal fonds (of vul een bestaand fonds aan) om noodzakelijke middelen aan te schaffen. Verbeter samenwerking en voorlichting en maak meer gebruik van kennis ervaringsdeskundigen o Stimuleer meer samenwerking tussen scholen, welzijn en wijkcentra. o Verbeter online informatievoorzieningen. o Creëer naast online mogelijkheden ook meer face-to-face momenten bij het organiseren van activiteiten. o Organiseer bijeenkomsten met kinderen van arbeidsmigranten om hun ervaringsdeskundigheid te benutten, en hen actief te betrekken bij het vinden van oplossingen. Investeer in meertaligheid en bewustwording bij hulpverleners o Zorg voor voldoende hulpverleners die andere talen spreken.

Investeer in beroepskeuze voor sociaal werk, zodat er straks voldoende sociaal werkers/hulpverleners zijn die Pools, Bulgaars, Roemeens, enz. spreken. o Implementeer tolken op scholen (bijvoorbeeld in schakelklassen). o Leer van de snelle aanpak bij Oekraïense vluchtelingen. o Houd voldoende rekening met mensen / kinderen met een licht verstandelijke beperking (LVB).

Arbeidsmigratie in goede banen

9

Hoe nu verder? We hebben met elkaar veel acties opgehaald. Een aantal acties kunnen op korte termijn opgepakt worden. Andere acties vragen meer tijd om op te pakken of zijn niet haalbaar. Wij willen jullie vragen om samen met ons de acties op te pakken. Als je een actie ziet waar jij of jouw organisatie zich voor in kan zetten, geef dit dan door aan programmasecretaris Hugo ’t Hart via hugo.thart@denhaag.nl.

Tot slot… Het programmateam Arbeidsmigratie in goed banen bedankt alle aanwezigen voor hun waardevolle bijdrage bij de stadsbijeenkomst! Voor vragen over het verslag kan contact worden opgenomen met Wendy van Duijn, via wendy-vanduijn@denhaag.nl. Wil je updates ontvangen van het programmateam Arbeidsmigratie? Schrijf je dan in voor de maandelijkse nieuwsbrief door een mail te sturen naar nieuwsbrief.arbeidsmigratie@denhaag.nl.

Arbeidsmigratie in goede banen