RIS321120 Bijlage Voortgangbericht Zuidwest

DSO/10821088 Bijlage bij 10821088 Brief portefeuillehouder commissie Voortgangsbericht Zuidwest

Bijlage 1: Voortgangsbericht Zuidwest Het voortgangsbericht Bij de vaststelling van de Structuurvisie Den Haag Zuidwest (hierna de Structuurvisie) op 14 december 2023 (RIS315261) is aan uw raad toegezegd dat jaarlijks een voortgangsrapportage van de gebiedsontwikkeling Zuidwest aan uw raad wordt toegezonden. Dit voortgangsbericht is een ‘tussenbericht’ met de resultaten ten aanzien van de ruimtelijke en fysieke ontwikkelingen in Den Haag Zuidwest en is een opmaat naar de volledige voortgangsrapportage gebiedsontwikkeling Den Haag Zuidwest, die later dit jaar gereed is. In de uiteindelijke voortgangsrapportage gebiedsontwikkeling den Haag Zuidwest, zal ook een monitoringstool aan u worden gepresenteerd. Deze tool zal zowel algemene indicatoren bevatten als specifieke indicatoren voor Den Haag Zuidwest. De monitor is nog niet gereed en daarom kan ook nog geen volledige voortgangsrapportage aan u worden voorgelegd. Om u toch mee te nemen in voortgang heeft het College ervoor gekozen u dit voortgangsbericht toe te sturen. In dit voortgangsbericht wordt een beknopt overzicht gegeven over de uitgevoerde activiteiten en behaalde resultaten in de ruimtelijke, fysieke ontwikkeling van Den Haag Zuidwest. Daarbij geldt dat het gaat om de periode vanaf de vaststelling van de Structuurvisie tot medio september 2024. Tevens wordt er een vooruitblik naar de periode tot medio 2025 gegeven.

Voor de ontwikkeling van Dreven Gaarden Zichten (DGZ) heeft u een aparte rapportage ontvangen (RIS315465). De eerstvolgende rapportage DGZ zal u in het eerste kwartaal van 2025 worden aangeboden. Inzet is om uiteindelijk tot een rapportage te komen voor heel Den Haag Zuidwest, waar DGZ onderdeel van uitmaakt. Met dit tussenbericht wordt een aantal toezeggingen afgedaan. Het betreft de volgende toezeggingen: -

-

Toezegging 492; ‘De wethouder gaat het signaal van de VVD fractie na over de leefbaarheid in de Venen en komt daarop terug’, onder ‘Woningbouwopgave’ onder ‘De Venen’ De toezegging die volgt uit de motie: “Maak ruimte voor religie (RIS317443)’ onder ‘Maatschappelijke voorzieningen’;

De opgave Bewoners in Den Haag Zuidwest hebben het op veel fronten slechter dan andere inwoners van Den Haag. De brede welvaart in de wijken bevindt zich in een neerwaartse spiraal. Bewoners hebben vaker te maken met armoede, werkloosheid, gezondheidsproblemen, slechte woningen en sociaal isolement. Vandaar dat een ambitie is geformuleerd, waarin wordt nagestreefd dat in 2040 inwoners van Moerwijk, Morgenstond, Bouwlust en Vrederust dezelfde kansen hebben als andere inwoners van Den Haag. In 2040 voelen zij zich net zo gezond en veilig, doorlopen even goede opleiding, kennen bestaanszekerheid en wonen even fijn als andere Hagenaars. Deze opgave kenmerkt zich door haar integraliteit en valt onder te verdelen in de sociale en fysieke opgave, opgenomen in de ‘Visie Programma Leefbaarheid en Veiligheid’ (RIS310939) en ‘Integraal programma Zuidwest’ (RIS306942). Fysieke opgave Den Haag Zuidwest In de door uw raad vastgestelde Structuurvisie is deze opgave vertaald naar een ruimtelijke opgave, waarbij de vervlechting met de sociaal, economische opgaven tevens in beeld zijn gebracht. In de Structuurvisie staat beschreven hoe de gemeente de ruimtelijke ontwikkeling van Den Haag Zuidwest over de periode tot 2040 voor zich ziet. De visie is de basis voor alle ontwikkelingen die een plek moeten krijgen in Zuidwest.

Deze voortgangsrapportage ziet uitsluitend op de fysieke opgave in Den Haag Zuidwest. Relatie NPZW Het Nationaal Programmabureau Den Haag Zuidwest maakt één keer per jaar een voortgangsrapportage over het Uitvoeringsplan Den Haag Zuidwest 2023-2026 (RIS316050). Dit betreft met name de sociaal, economische opgave (waarbij tevens ook de fysieke opgaven worden vermeld), die dient als verantwoordingsdocument naar het Rijk voor o.a. de Regio Deal en de Specifieke Uitkering Kansrijke Wijk.

Met het Rijk is afgesproken dat deze jaarlijks voor 15 juni aangeleverd wordt. De gemeenteraad en de Alliantieraad Zuidwest ontvangen dezelfde voortgangsrapportage.

Planontwikkeling Zuidwest Producten in Den Haag Zuidwest Met de vaststelling van de Structuurvisie zijn ook de relevante bijlagen vastgesteld, waaronder het voorzieningenprogramma, het ruimtelijk raamwerk, de milieueffectrapportage en de ontwikkelstrategie. Ondersteunend aan de Structuurvisie zal de komende periode gewerkt worden aan het Kwaliteitsplan Zuidwest. Het Kwaliteitsplan is een gemeentelijk document dat de omgevingskwaliteit in Zuidwest waarborgt en richting geeft aan toekomstige ontwikkelvisies en plannen. Verder beschrijft het document ook de samenhang tussen de verschillende deelgebieden en de te onderscheiden karakters. Zo dient het Kwaliteitsplan als basis om de ruimtelijke kwaliteit in Zuidwest te borgen. Het dient ter inspiratie en ondersteuning bij nieuwe initiatieven, zonder zelf als toetsingskader voor vergunningen te fungeren. Het kwaliteitsplan zal in Q1 2025 aan uw raad worden aangeboden. Zoals bij de vaststelling van de PUK MeLeCo is besloten, zal bij de aanvraag van de omgevingsvergunning (Q2 2025), bedoeld Kwaliteitsplan Zuidwest worden betrokken. Conform de nieuwe omgevingswet werken we vanaf 2025 met gebiedsprogramma's. In gebiedsprogramma’s (voorheen de gebiedsnota’s van uitgangspunten) zal de totale opgave van Zuidwest worden uitgewerkt op deelgebiedsniveau.

Onderdeel van deze gebiedsprogramma’s zijn een ambitiedocument, een ontwikkelstrategie en een beeldkwaliteitsplan. -

Gebiedsprogramma’s

Naar verwachting zullen in 2025 het gebiedsprogramma voor Morgenstond en de Uithof gereed zijn. In 2026 zal worden ingezet op het realiseren van een gebiedsprogramma voor Moerwijk. -

Overige producten

Op 20 juni 2024 is het gebiedskader ZKD vastgesteld (RIS318669). Dit product geeft de visie en richtlijnen weer voor het bedrijventerrein. In 2025 volgt de ruimtelijke uitwerking van dit kader. Voor het Zuiderpark wordt een nota opgesteld, waarvan op dit moment nog niet duidelijk is wanneer het gereed is.

In deze afbeelding is zichtbaar welke producten zijn vastgesteld, in uitvoering zijn en aan welke producten er de komende jaren wordt gewerkt.

2

3

Woningbouwopgave Zuidwest

In deze afbeelding wordt zichtbaar waar de beoogde toegevoegde 10.000 woningen landen, in hoeverre sprake is van harde plannen/ zachte plannen en waar nog naar locaties moet worden gezocht.

Zoals in de Structuurvisie aangegeven, bestaat het totale woningbouwprogramma uit: - Sloop-nieuwbouw van 6.500 woningen; - De renovatie van 8.500 woningen; - De toevoeging van 10.000 woningen. Van de 10.000 netto toe te voegen woningen zijn circa 7.000 woningen al opgenomen/belegd in lopende projecten. In bovenstaande afbeelding is zichtbaar hoe de aantallen woningen over de diverse deelgebieden zijn verdeeld. Uit de kansenkaart uit de Structuurvisie kan worden opgemaakt dat er in totaal ongeveer 1800 woningen worden toegevoegd in Moerwijk, 3600 woningen in Morgenstond en 4600 in Bouwlust/Vrederust. Gelet op de huidige planvoorraad in Bouwlust/Vrederust, zal de rest van de 3000 woningen vooral in Morgenstond en Moerwijk landen. In bijlage 2 is een actueel overzicht opgenomen van de status van de verschillende woningbouwprojecten binnen Zuidwest. Hierbij is uitgegaan van de opgegeven planvoorraad ten tijde van vaststelling Structuurvisie. In bijlage 2 zijn deze projecten vermeld, het aantal woningen per (deel)project en ook de fase waarin dit project zich bevindt. Betaalbaarheid Bij nieuwe projecten in Zuidwest wordt rekening gehouden met de (nu nog concept) Woonvisie 2040 en de daar geldende percentages sociale huur, middeldure huur en sociale koop. De uitzonderingen hierop zijn of reeds vastgesteld of worden apart aan uw raad voorgelegd.

De Woonvisie wordt naar verwachting eind 2024 vastgesteld. Isoleren en verbeteren particuliere woningvoorraad (stadsrenovatie) In Moerwijk-Noord en omgeving is een start gemaakt met deze aanpak, die wordt gefinancierd vanuit middelen Volkshuisvestingsfonds die in het najaar van 2023 door het Rijk aan Den Haag zijn gegund (zie ook RIS318082).

4

Voor de uitvoering van de stadsrenovatie is een gebiedsteam van de gemeente in de buurt actief sinds begin 2024. In Moerwijk-Noord zijn enkele honderden woningeigenaren geïnformeerd over isoleren en verbeteren van hun woningen, voornamelijk in kleine VvE’s. Deze woningeigenaren worden geholpen met energiebesparende maatregelen en krijgen de mogelijkheid advies te ontvangen over welke stappen zij tegen welke kosten kunnen nemen voor isolatie en onderhoud. Tegelijk is gewerkt aan een aanbesteding die het mogelijk maakt om de werkzaamheden door aannemers uit te laten voeren en waarbij een forse bijdrage vanuit de gemeente in korting op de factuur wordt gegeven. Deze aanbesteding is in afrondende fase. Relevante ontwikkelingen Bij een aantal projecten hebben na de vaststelling van de Structuurvisie relevante ontwikkelingen plaatsgevonden. -

De Venen

In maart 2024 is de bouw van het Beresteinlaan blok gestart. Dit is het eerste project binnen de gebiedsontwikkeling De Venen. Het deelgebied Hoogveen is in de eerste helft van 2024 doorontwikkeld en verbeterd, waarbij er meer groen op het maaiveld is gecreëerd. Naar aanleiding van toezegging 492 is het signaal over de leefbaarheid in De Venen nagegaan. In De Venen kunnen op meerdere manieren klachten, zorgen etc. worden neergelegd bij de betrokken partijen. Bewoners en omwonenden zijn en worden hierover via diverse kanalen geïnformeerd. Voor de bouw is er een bouwapp waar een klacht kan worden gemeld. Die worden vervolgens direct opgepakt en zo mogelijk opgelost. Er zijn sinds de start van de bouw van het Beresteinlaan blok weinig klachten binnengekomen en die zijn allemaal afgehandeld. Een signaal over teruglopende leefbaarheid wordt niet herkend. De verwachting is dat de SOK voor De Venen (toezegging 491) begin 2025 ter informatie kan worden toegestuurd. Begin 2025 is de start van de uitvoering van het eerste renovatieproject in De Venen voorzien. -

Dreven – Gaarden - Zichten

Over de ontwikkelingen Dreven – Gaarden – Zichten ontvangt u een aparte voortgangsrapportage. De ontwikkelingen in deze gebieden zijn daarom niet opgenomen in dit voortgangsbericht. Vanaf 2025 zal Dreven – Gaarden – Zichten deel uitmaken van de totale rapportage over de Gebiedsontwikkeling Zuidwest. -

Loevesteinlaan 355, Favente Deo

In juni 2024 heeft uw raad verklaard geen bedenkingen te hebben tegen de aanvraag van de omgevingsvergunning voor het bouwen van twee woontorens (298 woningen), een stedelijke laag (144 zorgeenheden), een verhuurbare plint (begane grond), een parkeergarage en het realiseren van twee in- of uitritten ter plaatse van het te slopen verzorgingstehuis Loevesteinlaan 355 tot en met 355k574. Het ontwerpbesluit inzake de Verklaring van geen bedenkingen is op 8 augustus 2024 ter inzage gelegd. Tegen het ontwerpbesluit zijn geen (negatieve) zienswijzen binnengekomen. De verklaring van geen bedenkingen en vergunning zal daarom ter besluitvorming aan uw raad worden voorgelegd. -

MeLeCo

Uw raad heeft op 12 september 2024 ingestemd met het planuitwerkingskader van MeLeCo (RIS 319024). De volgende stap is het sluiten van een anterieure overeenkomst met de ontwikkelende partners BPD en Haag Wonen. Er zullen 38 woningen worden gerenoveerd (dit is al afgerond) en 280 nieuwe woningen worden gebouwd. De aanvraag omgevingsvergunning (ruimtelijk deel) is gepland in het tweede kwartaal van 2025. -

Steenwijklaan 40

Uw raad heeft in 2022 de Nota van Uitgangspunten (NvU) voor Steenwijklaan 40 (RIS 310111) vastgesteld. De NvU legt de kaders vast voor de mogelijke sloop en nieuwbouw van een voormalig schoolgebouw, dat eigendom is van de gemeente. De locatie is door de Taskforce Huisvesting Zorgdoelgroepen aangewezen als geschikt voor sociale huurwoningen voor zorgdoelgroepen, specifiek voor de uitstroom uit intramurale maatschappelijke opvang.

5

De ambitie uit de NvU was om circa 45 zelfstandige sociale wooneenheden te realiseren. De afgelopen maanden heeft de ontwikkelaar (Hof Wonen) optimalisatiemogelijkheden gevonden ten opzichte van het oorspronkelijke ontwerp. Het geoptimaliseerde ontwerp gaat uit van circa 47 sociale huurwoningen (waaronder circa 32 units bestemd voor zorgdoelgroepen) en 15 middenhuurappartementen. Het nieuwe plan betekent concreet dat er ten opzichte van de NvU circa 15 woningen aan het programma worden toegevoegd, waardoor het totaal op circa 60 woningen komt.

Economische en maatschappelijke groei Met de aanzienlijke groei van het aantal bewoners in Zuidwest neemt de behoefte aan voorzieningen en bedrijvigheid toe. De invulling van de nieuwe voorzieningen is – gelet op de opgave in Zuidwest – ook gericht op het versterken van dit gebied. Zuidwest als woon-werkwijk Uit de Structuurvisie blijkt de ambitie om van Zuidwest een woon-werkwijk te maken, waar ruimte wordt geboden aan bedrijven die goed passen in een stedelijk woongebied. De gemeente en haar partners bieden ruimte aan wijkgericht ondernemerschap bij woongebieden en voorzieningen. Ook initiatieven om door middel van de ‘instapeconomie’ meer mensen aan het werk te krijgen kunnen een plek vinden binnen deze ‘werken, leren en innoveren’ clusters of in de plinten van de gebouwen in de wijk. Binnen de lopende projecten wordt ruimte gemaakt voor bedrijfsruimte. In bijlage 3 is zichtbaar hoeveel vierkante meter bedrijfsruimte er per project wordt gerealiseerd. In 2024 is ingezet op het bieden van fysieke ruimte voor ‘werken, leren en innoveren’. Onderstaande initiatieven zijn daar voorbeelden van. -

Tussentijd Zuidwest

Meerdere buurtcentra en andere openbare ruimten worden niet dagelijks volledig gebruikt. Op bepaalde dagdelen en tijden staan deze ruimten leeg. Vanuit het programma “Tussentijd Zuidwest” wordt getracht partijen laagdrempelig met elkaar te verbinden zodat deze ruimten kunnen worden gebruikt. Het gaat hierbij om publiekstoegankelijke ruimten zoals buurtkamer De Luyk, Block 33, Pandje H, het buurtvrouwenhuis, Wijkcentrum Moerwijk (het studiecentrum-gedeelte), Heeswijkplein 168 (o.a. Skills school) en Pand Zuidwest.. Meerdere initiatiefnemers kunnen verschillende dagdelen per week een ruimte claimen voor hun activiteiten. Op dit moment kunnen twee ruimtes worden geboden aan Skills School voor het organiseren van leer-werktrajecten gericht op werkloze jongeren en schooluitvallers. Om de huidige vraag en het aanbod van medegebruik van maatschappelijke ruimten op elkaar af te stemmen worden de voorbereidingen getroffen voor een digitaal Makelpunt. Op dit digitale Platform kunnen aanbieders hun ruimte in de etalage zetten en partijen die geïnteresseerd zijn in het medegebruik hierop reageren. -

Plintenaanpak

Vanuit de Regiodeal wordt gewerkt aan een plintenaanpak met als doelstelling om de komende vier jaar drie plinten een nieuwe, duurzame toekomst te geven. Zo wordt ervoor gezorgd dat betaalbare bedrijfsruimte voor kleinschalige ondernemers ontstaat en dat de functies en voorzieningen in elke buurt zo goed mogelijk passen bij de behoeften van bewoners. Om beter gebruik van plinten te realiseren, wordt samengewerkt met drie corporaties, die eigenaar zijn van het merendeel van de plinten in Zuidwest. Sinds dit jaar wordt gewerkt aan de toekomstvisie voor de plint Jan Luykenlaan / Van Baerlestraat. Verder worden werkzaamheden verricht voor een start aan de tweede plint op het Heeswijkplein. Nadat bij een drietal plinten een strategie is uitgewerkt, en de ervaringen worden opgedaan, wordt gewerkt aan een ‘standaard samenwerkingsmodel’ voor een Zuidwest-brede plintenaanpak met alle daarvoor relevante kaders. Zo bouwen we aan een florerende wijkeconomie in Zuidwest. Innovatiehubs en bedrijfsverzamelgebouwen Economische activiteiten moeten ruimtelijk worden samengebracht en geclusterd. Dit is, zoals ook in de Structuurvisie benoemd, ideaal op bereikbare, zichtbare en toegankelijke plekken. Bijvoorbeeld in de buurt van OV-knooppunten in gedeelde gebouwen zoals innovatiehubs en (betaalbare) bedrijfsverzamelgebouwen. Voorbeelden hiervan zijn:

6

-

Zorginnovatiehub

Begin 2024 is een eerste zorginnovatiehub gelanceerd in Pand Zuidwest op de Leyweg. De zorginnovatiehub biedt één fysieke plek voor het ontwikkelen van zorgtechnologie, onderzoek, testen in de praktijk en onderwijs. Er komt onder meer ruimte voor een innovatieve huisartsenpost, zorgtechnologie demonstratiewoning, een uitleenservice en een informatiepunt voor inwoners die geïnteresseerd zijn in een baan in de zorg. Voor de financiering van de hub is een aanvraag gedaan bij het Kansen voor West III programma met financiering via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. -

Bedrijfsverzamelgebouwen en circulair ambachtscentrum

Om meer bedrijven te creëren en het ondernemerschap en ondernemersklimaat te bevorderen en versterken door meer fysieke ruimtes voor ondernemers toe te voegen, worden in de Twickelstraat (naar verwachting start in 2025) en Beatrijsstraat (opgeleverd in 2025) bedrijfsverzamelgebouwen gerealiseerd. Door middel van herontwikkeling komen hier betaalbare bedrijfsruimten beschikbaar. Haagse circulaire economie De ontwikkeling naar een circulaire economie biedt kansen voor Zuidwest. In de Structuurvisie is deze innovatie benoemd en aangemoedigd. Inmiddels is op de locatie van Den Haag Werkt aan de Kerketuinenweg een werkruimte gevonden voor circulaire ondernemers. Daarnaast wordt een publieksruimte ingericht waar bewoners worden ontvangen voor workshops, tentoonstellingen, repair cafés, etc. Het doel is om voor de zomer van 2025 te starten met het circulair ambachtscentrum.

Maatschappelijke voorzieningen Zuidwest Onderwijs In de Structuurvisie is het uitgangspunt benoemd dat er extra vierkante meters worden gerealiseerd zodat op aangewezen locaties zowel een onderwijsfunctie als passende commerciële of maatschappelijke voorzieningen kunnen worden gerealiseerd. Daar waar maatschappelijke voorzieningen elkaar kunnen versterken, worden deze bij elkaar gesitueerd. Dit uitgangspunt is overgenomen in het IHP Onderwijs 2024-2034. Bij de nieuwbouw van de Yunus Emre school wordt rekening gehouden met deze ambitie en wordt ruimte afgestoten voor andere (maatschappelijke functies. De groei met 10.000 woningen tot 2040 heeft geleid tot een geschatte behoefte aan 4 extra basisscholen, 1 à 2 middelbare scholen en 2 plekken voor samenwerking tussen kennisinstellingen en (plaatselijke) bedrijven. De gemeente Den Haag heeft samen met de schoolbesturen het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs voor de periode 2024-2034 geactualiseerd (RIS317535). Hierin staan de bevolkingsprognoses per wijk tot 2038. -

Primair onderwijs

Op basis van de ontwikkelingen in Zuidwest is de verwachting dat het aantal leerlingen voor primair onderwijs per wijk groeit. Deze groei biedt kans voor scholen – die in aanmerking komen voor vervangende bouw en ruimtelijk kunnen uitbreiden – om door te groeien naar minimaal een dubbelstrooms school. De prognose laat zien dat het aantal leerlingen minder hard groeit dan op basis van de referentienorm te verwachten is. Een extra ruimteclaim is daardoor en door het benutten van de huidige onderwijslocaties op de korte termijn niet nodig. Voor alle locaties geldt het uitgangspunt dat wanneer de omvang van de kavel dit toelaat, gezocht wordt naar een complementaire maatschappelijke invulling. Voor de planning en het aantal extra m2 wordt verwezen naar bijlage 3. - Speciaal onderwijs De prognoses van de gemeente Den Haag laten voor het speciaal onderwijs een stabiel aantal leerlingen zien. In het stadsdeel Escamp is volgens de prognose sprake van een lichte groei van zowel leerlingen voor het speciaal basisonderwijs als het speciaal voortgezet onderwijs. Op 6 september 2024 is de Blokpoelschool aan de Twickelstraat feestelijk geopend. Het gebouw (2.020 m2 BVO) biedt ruimte aan speciaal voortgezet onderwijs voor leerlingen met ernstige gedragsproblematiek. Voor de planning en het aantal extra m2 wordt verwezen naar bijlage.

7

-

Voortgezet onderwijs

In lijn met de landelijke trend, daalt het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs op Haagse Scholen komende jaren aanzienlijk tot circa 2.500 leerlingen minder in 2038. De verwachting is dat in Zuidwest het aantal leerlingen in de basisschoolcategorie pas in 2031 zal toenemen (zoals volgt uit het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2024-2034 (RIS 317535)). De groei in het voortgezet onderwijs komt altijd later omdat de kinderen nog moeten opgroeien. In het voortgezet onderwijs is de opgave vanuit de Structuurvisie om in delen van de stad waar groei plaatsvindt, een evenwichtigere spreiding en een gevarieerd aanbod na te streven. Met de toename van het aantal inwoners in Zuidwest is de verwachting dat de huidige overcapaciteit beter benut zal worden. In het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2024-2034 (RIS 317535) is een ruimteclaim voor nieuwbouw voor een nog nader te bepalen havo-vwo school in Den Haag Zuidwest in 2029 opgenomen. Het Rijk heeft een licentie afgegeven voor drie nieuwe voortgezet onderwijs-scholen in Den Haag. Eén daarvan, het Avicenna College (mavo-havo-vwo), heeft sinds augustus 2024 de deuren geopend aan de Zuidlarenstraat 6-10. Tot de verhuizing naar de Meppelweg in 2022 bood het gebouw ruimte aan het ROC Mondriaan.

Hoewel de Zuidlarenstraat 6-10 een startlocatie is voor deze nieuw gestichte school en nog niet bekend is wat de uiteindelijke permanente locatie wordt, zal hiermee in ieder geval voor de komende jaren havo en vwo-onderwijs aangeboden worden in Den Haag Zuidwest. De permanente locatie zal naar verwachting binnen een straal van 3 kilometer ten opzichte van de startlocatie liggen. Het college zet zich ervoor in dat er blijvend havo/vwo onderwijs geboden wordt in Den Haag Zuidwest. Daarom is in de investeringsplanning van het IHP Onderwijs 2024-2034 voor 2029 nieuwbouw van een schoolgebouw voor voortgezet onderwijs in Zuidwest opgenomen, bedoeld voor een havo/vwo school. Bij een volgende aanpassing van het IHP moet blijken welke school hiervan gebruik zal maken en in hoeverre deze voorziening in 2029 nodig en haalbaar is. Het Zuid-West College heeft de wens ‘compacte Kansencampus in het groen’ te worden, een plek voor verschillende maatschappelijke functies op één plek om samen te werken aan het vergroten van de kansen van kinderen en ouders. Op dit moment wordt gezocht naar de capaciteit binnen de gemeente om het plan verder te helpen. Voor de planning en het aantal extra m2 wordt verwezen naar bijlage 3.

- Zorg en welzijn In de Structuurvisie is de ambitie benoemd om in te zetten op preventie en het aanbieden van laagdrempelige zorg om de gezondheid in Zuidwest op het Haags gemiddelde te brengen. Om de samenwerking tussen zorgverleners te vereenvoudigen en drempels te verlagen wordt ingezet om zorg- en welzijnsvoorzieningen dicht bij elkaar te huisvesten. De inzet op preventie betekent ook dat de leefomgeving uitnodigt om te bewegen, te sporten en elkaar te ontmoeten. Hierover is onder het kopje ‘openbare ruimte en groen’ een en ander vermeld. De volgende ruimteclaims zijn in de structuurvisie benoemd: • 9 huisartsen, 1.100 m2 • 9 à 10 tandartsen, 1.150 m2 • 2 à 3 apotheken, 400 m2 • 18 fysiotherapeuten, 900 m2 • 2 à 3 verloskundigen, logopedist, diëtist 100 m2 in gezondheidscentra • 2 buurtcentra, 1250 m2 • 1 satellietlocatie CJG, 500 m2 • 34 plekken verslavingszorg • 57 plekken begeleid wonen/ noodopvang, 2.000 m2 In de afgelopen maanden zijn vervolgstappen gezet om de behoeften en ontwikkelingen op het gebied van zorg en welzijn te specificeren, zodat daar rekening mee kan worden gehouden in de bouwplannen. Op dit moment wordt gewerkt aan de integrale huisvestingsplannen voor zorg en welzijn. In deze plannen komen de vraag en het aanbod voor de komende tien jaar per stadsdeel naar voren.

8

Voor de zomer is het H-team 070 opgericht, een co-creatie van gemeente Den Haag, Hadoks, Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), CZ-zorgverzekeraar en Reos. Het team behandelt vragen van huisartsen over praktijkruimte en huisvesting. Projectontwikkelaars en makelaars in de gemeente Den Haag worden uitgenodigd inzicht te geven in mogelijkheden voor maatschappelijk vastgoed. Levensbeschouwelijke organisaties en geloofsgemeenschappen In februari is een verkenning onder vooral migrantenkerkgroeperingen afgerond om te inventariseren welke behoeften er zijn op het gebied van geloofshuisvesting. Aansluitend wordt gestart met de volgende fase waarin wordt onderzocht hoe concreet tegemoet kan worden gekomen aan het huisvestingsvraagstuk van zowel migrantenkerkgroeperingen als andere levensbeschouwelijke organisaties in de stad. Zoals is aangegeven in de motie: ‘Maak ruimte voor religie’ wordt in de voortgangsrapportage aangegeven waar ruimte voor religieuze en levensbeschouwelijke organisaties bestaat. Zorg en welzijn in cijfers De plannen waarin zorg en welzijnsfuncties zijn meegenomen zijn per wijk als volgt: (Projecten en plannen, zie bijlage 3) Cultuur In de Structuurvisie is al aangegeven dat Zuidwest als de meest diverse wijk van Den Haag, waar 180 nationaliteiten wonen, vraagt om een culturele sector die deze diversiteit weerspiegelt.

In 2040 zijn de drempels die de huidige bewoners ervaren om deel te nemen aan het cultureel leven weggenomen. In 2040 is meer ruimte voor cohesie, menging en ontmoeting. Indicatie van de benodigde ruimte: • 1 wijkbibliotheek • 1 satelliet cultuuranker • 4 openluchtpodia • 1 cultuurhuis • 1 podium (PM) • Ateliers 750 m2 • broedplaats min. 4500m2 - Wijkbibliotheek De Bibliotheek Den Haag, locatie Moerwijk zit op een tijdelijke locatie aan de Twickelstraat 120. Deze locatie is kleiner dan gewenst en moet eind 2028 sluiten. Voor de permanente vestiging zijn vier beschikbare locaties onderzocht: aan de Twickelstraat, Van Ruysbroekstraat, Jan Luykenlaan en de Beatrijsstraat. In het eerste kwartaal van 2025 zal uw raad worden geïnformeerd over de nieuwe, permanente locatie voor de bibliotheek Moerwijk. Deze locatie zal groot genoeg zijn voor een aangepaste collectie en ruimte bieden voor meer activiteiten en dienstverlening met onder andere de scholen, taalpartners, welzijnsorganisaties en eerstelijnszorg. - Musea De gemeente heeft Museon-Omniversum als culturele instelling benaderd om een bijdrage te leveren aan de ontwikkelingen en leefbaarheid in Zuidwest. Het MuseumLAB in Het Zicht is het resultaat hiervan. De opzet is simpel, toegankelijk, low-tech maar met kwaliteit.

- Cultuurhuis Samen met culturele partners en bewoners onderzoekt de gemeente hoe een Cultuurhuis kan worden gerealiseerd: laagdrempelig, maar met kwaliteit en allure. Er wordt onderzoek gedaan naar een locatie met een combinatie van functies zoals expositieruimte, podia, ruimte voor workshops, film, bibliotheek en dergelijke, afhankelijk van lokale behoeften en wensen. Hiermee kan Zuidwest aantrekkelijk worden voor een bezoek van mensen van buiten Zuidwest en hebben de bewoners van Zuidwest een plek waar ze leuke en mooie dingen kunnen beleven. Sport De gezondheid van inwoners van Den Haag Zuidwest moet over twintig jaar minimaal op hetzelfde niveau liggen als van de overige inwoners van Den Haag. Dat is de ambitie uit de Structuurvisie. Daarom wordt ingezet op een hogere sport- en beweegdeelname: het streven is het percentage regelmatige sporters op 55% of hoger te krijgen.

9

Georganiseerde Sport Indicatie van de benodigde ruimte, uit het voorzieningen programma bij de Structuurvisie: 1 sporthal 1 zwembad 10.000m2 speelveldjes 10.000m2 sport in de openbare ruimte 60.000 m2 buitensport o.b.v. de referentienorm Sportpark Escamp-I en III Op 29 april 2022 (RIS312039) hebben ADO en de gemeente een intentieovereenkomst getekend waarin is afgesproken te inventariseren of het mogelijk is het Zuiderpark te transformeren tot een groter complex voor ADO Den Haag, Campus Zuiderpark. Voor het verhuizen van de profs moeten een accommodatie en twee volwaardige trainingsvelden worden aangelegd die identiek zijn aan het stadionveld. In het Raadsbesluit Trainingsaccommodatie ADO in het Zuiderpark, RIS318937, is een en ander hierover vastgesteld. Op deze ADO- velden kunnen ook clinics voor de jeugd en walking football voor ouderen worden georganiseerd Ten behoeve van de woningbouw van ‘de Zichten’ is ook een herindeling nodig van het sportpark Escamp-I alsmede de tussengelegen ecozone. Dit is al in 2022 beschreven in de uitgangspunten voor het ontwerp van de openbare ruimte van de Zichten (RIS311377). Voor de aanleg van de twee velden en accommodatie voor ADO is uitplaatsing van voetbalvereniging HDV noodzakelijk gebleken.

Met voetbalvereniging HDV is overeenstemming bereikt over de verplaatsing vanuit het Zuiderpark naar sportpark Escamp, waarbij een vervangende accommodatie beschikbaar gesteld is. Dit is op het sportcomplex Escamp III aan de Steenwijklaan/Dedemsvaartweg. Met deze beslissing krijgt HDV de kans een mooie toekomst tegemoet te gaan op een nieuwe locatie. De vereniging krijgt de beschikking over één kunstgrasvoetbalveld, een natuur grasveld, een energiezuinig/duurzaam clubgebouw en nieuwe kleedkamers. In het depot dat als gevolg van de herinrichting van Escamp I een nieuwe locatie op Escamp III krijgt, wordt groen, zand en grond verzameld en afgevoerd dat hoort bij het onderhoud van de sportvelden in Escamp. Meerdere velden in Escamp-I en -III worden uitgevoerd in kunstgras om de bespelingsgraad te verhogen. De maatregelen worden toegelicht in het Raadsvoorstel Sportpark Escamp-I (RIS320070) waarvan de eerste fase zal worden uitgevoerd in 2025. Dry hockey field Op het terrein van Hockeyclub Wateringse Veld (HCWV) is één van de eerste dry hockeyfields van Nederland aangelegd. Een dry hockey field is een hockeyveld dat qua speeleigenschappen in de buurt komt van een waterveld, maar niet besproeid hoeft te worden.

Daar wordt veel water mee bespaard en een meer gelijk speelveld gecreëerd voor landen die te maken hebben met waterschaarste ten opzichte van de meer ‘rijke’ landen die dit probleem minder hebben. De gemeente Den Haag ondersteunt hiermee duurzame innovatie om de sport te verbreden, te vergroenen en deze meer toekomstbestendig te maken. Sport en bewegen in de openbare ruimte In het IHP Sport (RIS311895) is de ambitie (en zijn middelen) opgenomen om, naast de reeds aanwezige voorzieningen voor ongeorganiseerde sport (zie Voorzieningenprogramma pagina 42), in te spelen op de groeiende behoefte aan sport in de openbare ruimte. Momenteel wordt al veel gedaan om de openbare ruimte beter te benutten voor sport en bewegen en/of bewoners in Zuidwest te stimuleren om te gaan sporten/bewegen (niet uitputtend): -

-

In het ontwerp voor Escamp I zal een ruime en kwalitatief hoogwaardige middenzone worden opgenomen, specifiek ingericht voor ongeorganiseerde buitensport (conform het Raadsvoorstel Sportpark Escamp-I (RIS320070) en de eerder toegezonden uitgangspunten voor het ontwerp van de openbare ruimte van de Zichten (RIS311377); In 2024 hebben de 3 grote Haagse woningcorporaties, de Krajicek Foundation en de gemeente Den Haag een samenwerkingsovereenkomst ondertekend en 2 nieuwe playgrounds geadopteerd. Zie Haagse corporaties adopteren Krajicek Playgrounds | Aedes. Inmiddels zijn er ook drie nieuwe speelvelden gerealiseerd: Het Heeswijkplein, Johannes Voetpad en Melis Stokepark zijn vanaf nu voorzien van een Krajicek Playground.

10

-

-

Dit zijn sportvelden waar kinderen op een sociaal veilige plek, dicht bij huis, onbezorgd kunnen sporten en spelen; In de Speelwensennotitie 2024-2027 (RIS318516) zijn diverse acties/investeringen opgenomen zoals de herinrichting van de skatevoorziening in het Zuiderpark. De beweegroute Bouwlust en Vrederust, een onderdeel daarvan loopt door het sportpark. ZonMw Subsidieproject van start in De Gaarden. GGD Haaglanden (penvoerder) in samenwerking met Haag Wonen, Staedion en gemeente Den Haag. Placetesting wordt ingezet om samen met de gebruikers te werken aan gezonde leefomgeving. Doel: plekken te creëren voor spel, beweging, ontmoeten en rust die aansluit bij de lokale behoeften en input leveren voor verdere stedenbouwkundige ontwikkeling. ZonMw Subsidieproject door gemeente aangevraagd met Haag Wonen en GGD Haaglanden. Doel: samen met bewoners komen tot plan voor herinrichting van het plein op de Marterrade, gekoppeld aan programmering van ontmoetingsruimte en (besloten) binnentuin. Ook lopen er enkele initiatieven in het kader van stimulering van de fietscultuur.

Openbare Ruimte en Groen De groei van Den Haag Zuidwest kan alleen als dit samen gaat met een stevige inzet op vergroenen en het verbeteren van de leefbaarheid van de wijken. Dit betekent dat er veel noodzakelijke aanpassingen in de openbare ruimte nodig zijn. Tevens speelt de openbare ruimte een belangrijke rol in de sociale cohesie van Zuidwest. Het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten. Om de opgaves en ambities in te kunnen passen en vorm te geven is het Ruimtelijk Raamwerk Zuidwest vastgesteld (bijlage 1.3 bij de Structuurvisie). In de Structuurvisie is een aantal opgaven geformuleerd, waaraan bij de uitwerking van de integrale planontwikkeling van de renovatie- en nieuwbouwprojecten verder wordt gewerkt. Bij het opstellen van de plannen wordt getracht alle ambities met betrekking tot de openbare ruimte en groen op de verschillende schaalniveaus te realiseren. Hieronder staan de opgaven die nu al een concrete invulling hebben gekregen benoemd. •

•

•

•

Toevoeging openbare ruimte: Zoals hiervoor bij het onderdeel sport en bewegen in de openbare ruimte is benoemd, is in het plan voor de herinrichting van Escamp I (RIS320070) een kwalitatief hoogwaardige middenzone opgenomen. Door de herschikking van de sportvelden en het openstellen van de tussenliggende groene ruimte voor bewegen, wordt dit een waardevolle toevoeging van openbare ruimte voor Zuidwest. Vergroting ecologische zone groen-blauwe raamwerk: Met de ontwikkeling van de Zichten moet de bestaande ecologische zone, die tussen bebouwing en de sportvelden voor Escamp I ligt, worden verplaatst. De nieuwe ecologische zone wordt groter en kwalitatief beter ten opzichte van de huidige ecologische zone. De ecologische zone wordt bovendien juridisch geborgd in de bestemmingsplannen voor Zichten 2, 3 en 7. Stimulans spelen, sport en gezondheid: Zie hiervoor onder het kopje “sport en bewegen in de openbare ruimte”: de beweegroute Bouwlust-Vrederust is gerealiseerd. Door deze route te markeren wordt de route extra onder de aandacht gebracht bij bewoners en worden zij uitgedaagd om op een laagdrempelige en informele manier meer te bewegen. Aan de route wordt nog aanvullend aanbod (beweegelementen) toegevoegd. De exacte invulling hiervan wordt mede bepaald door de uitkomsten van de participatie, die nog zal plaatsvinden.

De Haagse Groenmonitor: De eerste Haagse Groenmonitor wordt in Q4 2024 aan de raad gepresenteerd. Met de Haags Groenmonitor wordt de ontwikkeling van het groen in de stad gemonitord. Dit wordt gedaan voor stadsbomen, wijk en buurtgroen en stadsnatuur. In de monitor kunnen we onder andere tonen wat gemeentelijk groen is en of dit toe- of afgenomen is. Ook kan het inzichtelijk maken waar een toe- of afname van het boomkroonoppervlak is. Dit is inzichtelijk te maken op stadsniveau, maar ook op niveau van Zuidwest, per wijk of per buurt. Daarnaast zijn er ook parameters voor biodiversiteit in opgenomen. Voor Zuidwest kan zo gebruik worden gemaakt van deze data. Daarbij moet worden aangegeven dat geen sprake van de actuele situatie. In 2025 wordt bijvoorbeeld de stand van kroonoppervlak van 2023 gepresenteerd. Om een trend voor biodiversiteit te signaleren zijn langjarige meetgegevens nodig.

11

•

•

•

•

Versterking regionale groenstructuur: Na vaststelling van de Structuurvisie Zuidwest is in de lijn daarvan en de eerder opgestelde (maar niet vastgestelde) Gebiedsagenda Uithof gewerkt aan het Gebiedsgericht programma Uithof. Het doel is de regionale groenstructuur te versterken met een robuust ruimtelijk raamwerk, waarin de ecologische waarde, maar ook de groen recreatieve waarde geoptimaliseerd worden. Naar verwachting zal het gebiedsgerichte programma Uithof in 2025 gereed zijn. Beter inzicht effect bouwontwikkelingen met betrekking tot bomen, groen en verharding: De raad heeft bij motie ‘Informatie bomenkap vast onderdeel van ieder ruimtelijk plan’ (RIS311115) van 15 december 2021 gevraagd om bij bouwplannen in een eerder stadium beter geïnformeerd te worden over de effecten voor het groen. Als voorbeeld de PUK van Meleco, hierin wordt duidelijk aangegeven wat de huidige situatie is met betrekking tot de bomen en of deze gehandhaafd kunnen worden. Daarnaast wordt duidelijk aangegeven wat de effecten zijn met betrekking tot het groen en de verharding. Versterking en vergroening openbare ruimte: De Beresteinlaan wordt heringericht, met in achtneming van de ambities uit de Structuurvisie, waarbij de nadruk vooral ligt op versterking en vergroening van de openbare ruimte en er wordt ingezet op het bieden van meer veiligheid voor langzaam verkeer.

Naar verwachting zal in 2025 gestart worden met de ontwerpfase. Ook voor de Melis Stokelaan en de Hengelolaan wordt verkend om het groen uit te breiden en te verbeteren. Voor de Lozerlaan wordt de mogelijkheid van een ecoduct verkend. Ook aan de overzijde van de Lozerlaan, zetten wij in op het groen door een aanzienlijk deel van de ADSvelden als natuur in te richten. Ontmoeten: Het Innovatielab Zuidwest, gemeente Den Haag en de woningcorporaties Staedion, Hof Wonen en Haag Wonen zijn in februari 2024 gestart met de ‘Challenge Binnentuinen’. Met de Challenge Binnentuinen worden meerdere vraagstukken uitgewerkt over hoe de binnentuinen in Zuidwest kunnen bijdragen aan een gezonde, sociale en gelukkige leefomgeving. In co-creatie met bewoners en andere betrokken worden drie binnentuinen aangepakt, het betreft de Middenstede van Staedion, de Oorden van Hof Wonen en de Valthestraat van Haag Wonen. Belangrijk is het dat er naast een kwaliteitsimpuls in de aanleg van de tuinen ook wordt geïnvesteerd in beter beheer, om te zorgen dat de gewenste kwaliteit ook voor de komende jaren behouden blijft. Een grotere betrokkenheid van bewoners, en een betere samenwerking met professionals, moeten meer eigenaarschap mobiliseren.

Een aantal openbare ruimte projecten die passen in de ambities van de Structuurvisie Den Haag Zuidwest zijn (nog) niet uitgevoerd vanwege gebrek aan financiële dekking. Het gaat om de herinrichting van de openbare ruimte van de Betje Wolfstraat en bij de uitvoering van de herinrichting openbare ruimte Moerwijk Oost IHORMO). In het nog op te stellen Uitvoeringsplan zal het financiële aspect van deze projecten worden meegenomen. In elk geval zal er met het oog op de nog op te pakken bouwplannen de herinrichting van de openbare ruimte een betere plek moeten krijgen.

Waterhuishouding In 2025 zal verder worden gewerkt aan het Waterhuishoudingsplan Zuidwest, waarin de wateropgave voor Zuidwest in beeld wordt gebracht. In dit plan zijn de verschillende eisen ten behoeve van waterberging opgenomen, de ruimte die hiervoor in Zuidwest moet worden gereserveerd alsmede de klimaatadaptieve maatregelen. In dit plan worden maatregelen verdeeld over het totale peilgebied, zodat op het schaalniveau van de gehele wijk de beste en meest effectieve oplossingen gekozen en vastgelegd kunnen worden. Deze worden vervolgens vertaald naar deelgebied niveau. Daarbij worden spelregels voor de omgang met water op drie niveaus geformuleerd: gebouw, binnentuin en openbare ruimte. De aanleg van dit netwerk zal afgestemd worden met de voortgang en fasering van de diverse woningbouwprojecten. De afspraken worden vervolgens vastgelegd in de omgevingsvergunning en voor open water in een omgevingsvergunning vanuit het waterschap. Het geeft een overzicht van het totaal aan maatregelen in de deelgebieden en de onderlinge samenhang. Dit overzicht is een dynamisch document, dat voortdurend zal moeten worden afgestemd en bijgesteld. Ook tijdelijke situaties en fasering van maatregelen worden vastgelegd. Regulier overleg met Delfland (circa 1x per kwartaal) zal nodig zijn om de plannen te toetsen en het waterhuishoudingsplan te updaten.

De verwachting is dat het Waterhuishoudingsplan Zuidwest medio 2025 aangeboden kan worden aan de raad.

12

Mobiliteit De verdichtingsopgave in Zuidwest is alleen mogelijk als dit hand in hand gaat met de mobiliteitstransitie Om een leefbaar en bereikbaar gebied te realiseren is de verdichtingsopgave in Zuidwest alleen mogelijk als dit hand in hand gaat met de mobiliteitstransitie. Meer woningen en meer banen en een voor toerisme aantrekkelijker gebied, betekenen immers meer mensen en meer verplaatsingen. Meer ruimte voor voetgangers en fietsers door aandacht voor bereikbaarheid De mobiliteitstransitie richt zich op meer ruimte voor voetgangers en fietsers, met verbeterd openbaar vervoer dat sneller, toegankelijker en comfortabeler is en minder ruimte voor auto’s in de openbare ruimte. Door extra in te zetten op comfortabele looproutes en fietsvoorzieningen – wordt het voor inwoners van Zuidwest makkelijker en daarmee meer voor de hand liggend om de shift van auto naar lopen of fietsen te maken. De herinrichting van de Beresteinlaan is hier een helder voorbeeld van. Ook is hier gekeken op welke wijze deze nieuwe herinrichting bijdraagt aan een versterking van de openbare ruimte en aan een verkeersveiliger situatie. Er wordt gewerkt aan de oversteekbaarheid bij hoofdwegen op bijvoorbeeld de Moerweg (. Ook wordt een netwerk gerealiseerd van aantrekkelijke fietsroutes en voetpaden Deze zijn goed verlicht, goed onderhouden en meer verkeersveilig.

Om de bereikbaarheid van Zuidwest te verbeteren, wordt het doorgaand autoverkeer zo veel mogelijk afgewenteld op de ontsluitingswegen, waardoor binnen de wijken de straten op een veiligere snelheid van 30 km kunnen worden ingericht. Voor een aantal aan te passen wegen, zoals de Hengelolaan en de Melis Stokelaan, starten we in 2025 met de planvorming. Sneller, toegankelijker en comfortabeler openbaar vervoer Als onderdeel van de mobiliteitstransitie en onder de vlag van de Schaalsprong openbaar vervoer wordt voor Zuidwest gewerkt aan de verbetering van het Haagse en regionale openbaar vervoer. Het betreft de Oude Lijn (met station Moerwijk) en de ZuidWestlandcorridor met strategisch gelegen overstapknooppunten, halte Leyenburg bij Haga Ziekenhuis (HagaHub) en De Uithof. Hoewel er in Zuidwest al een uitgebreid ov-netwerk aanwezig zal dit ov-systeem vanwege de bouw van nieuwe. woningen in Zuidwest en bijvoorbeeld Delft, Rijswijk en Westland moeten worden versterkt. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het uitbreiden van capaciteit, verbeteren van routes en het verhogen van comfort voor de reiziger. Om het tempo van verdichting bij te houden zijn maatregelen nodig voor de korte en middellange termijn. Om het ov toekomstbestendig te maken zijn ook maatregelen op de lange termijn noodzakelijk. Een verbeterd ov-systeem draagt ook bij aan de brede welvaart in deze gebieden.

Om gelijke tred te houden met de woningbouw zijn vooral de kortetermijnmaatregelen van belang. Te noemen zijn bijvoorbeeld de volgende maatregelen: - Vergroten capaciteit door introductie nieuwe tramlijn 10, die met ingang van januari 2025 in spitstijden extra zal rijden op het traject van lijn 9 (Eindhalte Vrederust – Leyweg), lijn 16 (Leyweg – Moerwijk – HS) en vervolgens het traject van lijn 1 (HS – Scheveningen); - Vergroten capaciteit en het verhogen van het reiscomfort door het rijden met verlengde (tevens elektrische) bussen op de lijnen 23 (Kijkduin - Scheveningen-noord), 25 (Vrederust – Kijkduin) en 26 (Kijkduin – Voorburg) naar verwachting met ingang van het eerste kwartaal 2025. Al deze lijnen lopen door Zuidwest. - Diverse maatregelen ter verbetering van het comfort op halteplaatsen en knooppunten. Om ook op de langere termijn de bereikbaarheid van Den Haag Zuidwest op orde te houden en te verbeteren is het ook nodig om over maatregelen voor de middellange en lange termijn na te denken, en waar nodig te starten met de planvorming die tot aan realisatie veel tijd kost. Het afgelopen jaar is daarom gewerkt aan de volgende drie verkenningen: de Pré-verkenning van het middendeel van de ZuidWestlandcorridor (van centrum naar stadsdelen Escamp en Loosduinen) en verkenningen van de knooppunten HagaHub en Moerwijk.

De rapporten zijn gereed en er wordt met de medeopdrachtgevers (HTM en MRDH) nagedacht over vervolgstappen. Nadere berichtgeving hierover volgt nadat met hen is afgestemd.

13

Centrale parkeervoorzieningen en hubs als onderdeel van de mobiliteitstransitie Centrale parkeervoorzieningen in Den Haag Zuidwest gaan een belangrijke rol spelen om de parkeerdruk op straat te verminderen. (Mobiliteits)hubs dragen bij aan het verminderen van autoverkeer binnen de woongebieden en zorgen ervoor meer duurzame mobiliteitsoplossingen en een verbetering van de bereikbaarheid. Op dit moment wordt er aan de uitwerking van verschillende projecten gewerkt, waarbij sprake is van een centrale parkeervoorzieningen en (mobiliteits)hubs. Dit geldt op dit moment voor 1) DrevenGaarden-Zichten (DGZ), 2) Melis Stokelaan-Leggelostraat-Coevordenstraat (MeLeCo) en 3) Denekampstraat. In Q4 van dit jaar zal meer helderheid zijn over de implementatiestrategie betreffende het uitrollen en exploiteren van de centrale parkeervoorzieningen en mobiliteitshubs. Hierover zal de raad als afgesproken worden geïnformeerd. Invoering betaald parkeren Het verminderen c.q. aanvaardbaar houden van de parkeerdruk in de openbare ruimte bij de komende groei van Zuidwest is enorm belangrijk. Daarom voert de gemeente parkeerregulering in voor heel Zuidwest. Dit zorgt er bovendien voor dat we de verdichtingsopgave kunnen realiseren. Voor bewoners is dit belangrijk.

omdat er meer ruimte op straat ontstaat, waardoor hun wijk leefbaarder wordt en waar nodig die ruimte ingezet kan worden voor andere functies zoals lopen, fietsen, spelen en groen. Daarnaast zullen bewoners door het nieuwe parkeerregime minder overlast hebben van wijkvreemde voertuigen. Dit zien we inmiddels al terug in Moerwijk waar parkeerregulering van kracht is en de parkeerdruk flink gedaald is.

Energietransitie Zuidwest voorziet in 2040 voor een groot deel in haar eigen energiebehoefte door aan te sluiten op verschillende duurzame energiebronnen (Bronnenstrategie RIS318482). Voor Zuidwest is gekeken naar de beste manier om de bestaande bouw te verwarmen. In Zuidwest staan de gebouwen dicht bij elkaar en zijn er meerdere aardwarmtebronnen aanwezig. Bovendien ligt er al een warmtenet in een deel van de wijk. Daarom wordt de bestaande bouw in 2040 verwarmd met een warmtenet op midden temperatuur (70 graden). In de planning volgt het warmtenet de volgorde van uitvoering van projecten. Nieuwbouwwoningen en -gebouwen zijn goed geïsoleerd en worden verwarmd met lage temperatuur bronnen. Door de verstedelijkingsopgave worden veel nieuwe woningen en utiliteitsgebouwen gebouwd en de verwachting is dat het merendeel van deze nieuwbouw zal worden aangesloten op een bodemenergiesysteem (Transitievisie warmte RIS313867) (Bronnenstrategie RIS318482). Gebiedsaanpak Energietransitie Met de corporaties wordt gewerkt naar het transitie klaar maken van woningen en het aan sluiten op een warmtenet. Het warmtenet wordt verder uitgerold in samenloop met de volgorde van de uitvoering van de renovaties van de woningcorporaties in de wijk. Eind 2024 is de eerste fase, 264 woningen, onderdeel van de proeftuin, afgerond. Vervolgens start de tweede fase van de renovatie.

In de Raden en Morgenstond West worden voorbereidingen voor het transitie klaar maken (bestaande woningvoorraad) getroffen. In de Venen verloopt de renovatie, 464 woningen, volgens de planning van de woningcorporatie. Vier VvE’s, onderdeel van de proeftuin, hebben een principe besluit genomen waarbij ze het Zeer Energiezuinig Pakket (ZEP) onderzoeken. De voorbereiding op het investeringsbesluit is in gang gezet. Voor de 153 grondgebonden woningen aan de Meppelrade heeft een participatietraject plaatsgevonden. In Moerwijk verkennen we de mogelijkheid van een warmtenet. De vervanging van riolering, plannen voor renovatie of sloop en de aanpak Stadsrenovatie (Volkshuisvestingsfonds, voor een toelichting zie hiervoor onder ‘woningbouwopgave’) biedt de kans om werk-met-werk te maken. Nieuwbouwontwikkelingen Bij de ontwikkelingen in Dreven, Gaarden en Zichten wordt in de Dreven duidelijk waar de WKOvoorzieningen geplaatst worden. WarmtelinQ De restwarmteleiding vanuit Rotterdam is momenteel in ontwikkeling. Deze leiding komt door Zuidwest (Moerwijk). Vanuit Moerwijk zal deze leiding via een warmteoverdrachtsstation een deel van Zuidwest gaan verwarmen. Er is door het college nog geen besluit genomen ten aanzien van het Warmteoverdrachtsstation.

14

Participatie en communicatie Het doel van communicatie en participatie is om belanghebbenden te informeren, te betrekken en vooral om plannen beter te maken. Bewoners en belanghebbenden uit de directe omgeving van een project worden altijd uitgenodigd voor informatie- en participatiebijeenkomsten. Participatie In het afgelopen half jaar heeft participatie in Zuidwest aandacht gekregen. Het project Dreven heeft als voorbeeldproject gefungeerd voor de huidige Participatiegids. De ervaringen die met dit project zijn opgedaan, hebben geholpen om de Haagse werkwijze op het gebied van participeren vorm te geven. En andersom, vormt de Participatiegids de basis voor het participatieplan Zuidwest. Dit plan is de resultante van het gezamenlijk leren en ontwikkelen van een werkwijze voor participatie op gebieds-, wijk- en projectniveau. Naar verwachting zal het plan begin 2025 gereed zijn. Met het ontwikkelen van deze nieuwe vormen van participatie wordt nauw samengewerkt met het NPZW, het stadsdeel Escamp en andere organisatie-onderdelen. In januari van dit jaar zijn er een inspraak-/inloop bijeenkomsten geweest over de Bestemmingsplannen Zichten 2, 3 en 7 en Dreven 1A, B, C en D. Daarnaast zijn er in het eerste half jaar informatiemarkten gehouden voor de wijken Moerwijk en Bouwlust/Vrederust (Dreven, Gaarden en Zichten en De Venen).

Ook is er een participatie-bijeenkomst geweest voor het project Twickelstraat. De informatiemarkten werden goed bezocht. Gebleken is dat een verbreding van de informatiemarkt met andere partners en stakeholders, het aantrekkelijker maakt voor bewoners om te komen. Voor het komende half jaar worden wederom informatiemarkten georganiseerd voor Dreven Gaarden Zichten en Morgenstond. Ook zal er gewerkt gaan worden aan participatie-acties, specifiek gericht op bewoners die niet snel op informatiemarkten afkomen. Communicatie Het Nationaal Programma en het gebiedsteam Zuidwest werken samen en maken zoveel mogelijk gebruik van elkaars communicatiemiddelen. Voor het Nationaal Programma wordt de komende tijd gewerkt aan een nieuw communicatieplan. Vanuit de gebiedsontwikkeling Zuidwest wordt gekeken hoe hierbij aan te sluiten en te bepalen welke aanvullende communicatiestrategie voor de gebiedsontwikkeling Zuidwest nodig is. Documentaire ‘De Mensen van Zuidwest De documentaire ‘De Mensen van Zuidwest’ brengt de historie van Zuidwest en de gebiedsontwikkeling vanuit het perspectief van haar bewoners in beeld. Het is een onafhankelijke productie van RTV-west. Inmiddels heeft RTV-west eind vorig jaar en begin dit jaar de eerste twee afleveringen uitgezonden. Aflevering een trok meer dan 400.000 kijkers. In september beginnen de opnames voor deel drie.

De bedoeling is dat de documentaire bewoners langjarig volgt bij de gebiedsontwikkeling. Voor afleveringen vier en vijf zal daarom subsidie bij de provincie worden aangevraagd.

15

Bijlagen: -

2. Aantal woningen per project, per wijk 3. Overzicht voorzieningen

16

Bijlage 2: actuele stand van zaken en aantal woningen per project, per wijk

Moerwijk Woningen gereserveerd Omgevingsvergunning in aanvraag Omgevingsvergunning verleend In uitvoering Opgeleverd Aantal nog in te vullen in gebied

Twickelstraat Assumburgweg (LEVELS) Schaloenstraat Ulenpasstraat (Parelmoer) (269 woningen) , Betje Wolffstraat (72 woningen) 850 woningen

Morgenstond Woningen gereserveerd Omgevingsvergunning in aanvraag Omgevingsvergunning verleend In uitvoering Opgeleverd Aantal nog in te vullen in gebeid

Denekampstraat, De Hoge Ley (Kop Leyweg), Steenwijklaan 40 MeLeCo, Genemuidenstraat 208 Favente Deo (Loevesteinlaan 355, Florence)

2000 woningen

Bouwlust/ Vrederust Woningen gereserveerd

Omgevingsvergunning in aanvraag Omgevingsvergunning verleend

In uitvoering Opgeleverd Aantal nog in te vullen in gebied

Hoogveen en Mosveen (in De Venen) Ruimzicht Dreven 1B Dreven 1C Zichten 2 Zichten 3 Zichten 7 Dreven 2A Gaarden 1 Dreven-Gaarden-Zichten Fase 2 (van de GREX) Dreven-Gaarden-Zichten Fase 1 voor zover niet opgenomen in deze tabel Steenzicht 1A + 1B (Strijdig gebruik), Beresteinlaanblok (in De Venen), Dalveen (in De Venen) Steenzicht 1A + 1B (activiteit Bouwen) Maestro (Randveen, Lozerhof) , Beresteinlaanblok, Steenzicht 1A + 1B 350 woningen

17

Moerwijk Project Twickelstraat

Sloop (in aantal wooneenheden) -

Nieuwbouw (in aantal wooneenheden) 35

Assumburgweg (Levels)

48

548

Schaloenstraat (De Schaloen)

218

570

Ulenpasstraat (ParelMoer)

235

269

Sloop (in aantal wooneenheden) 222 128 149 zorgwoningen 144 intramurele woningen

Nieuwbouw (in aantal wooneenheden) 625 335 45 280 36 249 (en 144 intramurele woningen)

Sloop (in aantal wooneenheden) 352

Nieuwbouw (in aantal wooneenheden) circa 1048

68 264 20

132 868 48

Circa 1776

Circa 5500

74 23 23 44 44 152 187 48 circa 1181

76 114 71 215 281 369 395 220 circa 3759

132

252 (en 136 zorgclusterwoningen)

Morgenstond Project Denekampstraat De Hoge Ley (Kop Leyweg) Steenwijklaan 40 MeLeCo Genemuidenstraat 208 Loevesteinlaan 355 (Favente Deo)

Bouwlust/Vrederust Project De Venen Waarvan: Beresteinlaanblok Hoogveen Dalveen

Dreven- Gaarden – Zichten totaal Waarvan: Ruimzicht Dreven 1B Dreven 1C Zichten 2 Zichten 3 Dreven 2A Gaarden 1 Steenzicht 1A en 1B Rest Dreven-Gaarden-Zichten fase 1 en Fase 2 Randveen, Lozerhof (Maestro)

18

Bijlage 3: Planning en toevoeging aantal m2 primair onderwijs: Geplande Start bouw

Naam school

2025

Yunus Emre

Aantal extra groepen 1

2026

Zuidwester

1

2028

Tamarschool

2029

Petrus Donders

4

2029

Erasmus

3

2030

Anne Frank

4

Extra m2

Locatie

Fase

115 m2 115 m2

Haardstede 5

PVE

460 m2 435 m2 460 m2

Ambachtsgaarde 5

Marterrade 312

Ambachtsgaarde 1 Beresteinlaan 267

Planning en aantal extra m2 speciaal onderwijs Naam school

Extra m2

Locatie

Fase

Blokpoelschool

214 m2

Twickelstraat 3

Opgeleverd augustus 2024

De Springplank

ntb

Pachtersdreef 3

Inventarisatie, vervangende bouw rond 2030

Planning en aantal extra m2 voortgezet onderwijs Naam school

Extra m2

Locatie

Fase

Avicenna college

Circa 2700 m2

Opgeleverd augustus 2024

Zuidwestcollege

nvt

Zuidlarenstraat 610 Beresteinlaan 627

Capaciteit binnen gemeente organiseren

Zorg en Welzijn in Cijfers Projecten en Plannen

Moerwijk Naam

Extra m2

Locatie

Fase

Gezondheidscentrum 2.0 Levels

Circa 1400 m2 Zorg,

Twickelstraat

Schetsontwerp

Assumburgweg

Start bouw

Betje Wolffstraat

Opgeleverd

Van Ruysbroekstraat Aagje Dekenlaan 51

In de verkennende schetsen wordt rekening gehouden met een maatschappelijke invulling van de plint. In gebruik

Locatie

Fase

Betje Wolff Van Ruysbroekstraat

Wijkrechtspraak

welzijn, ontmoeten Circa 1620 m2 voor Parnassia 72 toegankelijke woningen Mogelijk 500 -800 m2 in de plint Medegebruik wijkcentrum

Morgenstond Naam

Extra m2

19

Loevesteinlaan

Loevesteinlaan 355

VVGB afgegeven, oplevering gepland in 2029

Zorginnovatiehub

Circa 500 m2 HOED, 85 m2 voor ontmoetingsruimte, 144 intramurale zorgeenheden, 149 zorgwoningen Circa 800 m2

Leyweg

Uitvoering, oplevering Q1 2025

Denekampstraat

Mogelijk 500 m2 in plint

Denekampstraat

Afronding PUK

Kop Leyweg

Mogelijk 1600 m2 in plint

Hoek Leyweg Hengelolaan

Schetsontwerpfase

Bouwlust Vrederust Naam

Extra m2

Locatie

Fase

Plot 2A

Circa 3.000 m2 gezondheidscentrum Circa 2 x 850 m2

Pachtersdreef / Beresteinlaan Erasmusweg / Beresteinlaan Pachtersdreef

Verkenning, oplevering gepland 2029 Verkenning, oplevering gepland 2040 Verkenning

De Dreef

Verkenning, oplevering gepland 2040

Ruimzicht

Verkenning, oplevering gepland 2030

Uitbreiding winkelcentrum de Steden Haardstede 3

Verkenning, oplevering gepland 2035 Verkenning

Ntb maatschappelijk

Marterrade 312

Verkenning

Ntb maatschappelijk

Beresteinlaan 627

Verkenning

137 m2 maatschappelijk 136 woonzorgeenheden 350 m2 zorg/ maatsch.

Randveen 64

Bouw is gestart

De Venen

Ntb (combinatie sportclub en bv fysiotherapie/ arts)

Sportpark Escamp I

PUK vastgesteld, 2029 gereed Verkenning

Plot 5A Bij nieuwbouw De Springplank Plot 3B Plot Ruimzicht Plot 8 Naast nieuwbouw Yunus Emre Bij nieuwbouw Zuidwester Kansencampus (Zuidwestcollege) Maestro De Venen Multifunctioneel Clubhuis

Ntb (combinatie SBO en Ipse de Brugge Circa 960 m2 voor gebed of maatschappelijk programma Ntb max. 3000 m2 bedrijfjes en voorzieningen Ntb. Circa 2.800 voorzieningen Ntb maatschappelijk

20