RIS321081 Voortgangsrapportage Haagse Daken Aanpak

Arjen Kapteijns Wethouder van Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSO/10807940 RIS321081 Contactpersoon

Annelies Goedbloed Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

DSO Wonen Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

7 januari 2025

annelies-goedbloed@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgangsrapportage Haagse Daken Aanpak

Geachte voorzitter, De Haagse daken zijn goed voor 17 km2 aan extra ruimte. Met de Haagse Daken Aanpak (RIS316092) wil het college deze ruimte, daar waar mogelijk, optimaal benutten. Denk bijvoorbeeld aan zonnepanelen, meer groen, recreatie, ontmoeting en wateropvang, of een combinatie van deze functies. Zo kan de ruimte op de daken een oplossing bieden voor uitdagingen als energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, toekomstbestendig vastgoed en een gezonde leefomgeving. Dit zijn allemaal onderwerpen waar we met de Haagse Daken Aanpak aan werken, om het gebruik van het dak te promoten; het dak kan functioneel worden ingezet. Dat doen we samen met diverse gebruikers van het dak, bewoners onder het dak en eigenaren van het dak. Ook voor het gemeentelijk vastgoed maken we stappen om de daken beter te benutten. Daken liggen uit het zicht en ontsnappen daarmee vaak aan de aandacht. Het is voor veel mensen dan ook niet vanzelfsprekend om een dak voor één of meerdere functies in gebruik te nemen. Daarom is hier het afgelopen jaar veel aandacht aan gegeven. In deze voortgangsrapportage laten we zien wat er tot op heden tot stand is gekomen. Het volgt de structuur van de Haagse Daken Aanpak en gaat in op de volgende onderdelen: 1. het hulpaanbod stadsbreed en per doelgroep; 2. hoe deze aanpak wordt verankerd in beleid; en 3. het vervolg van de aanpak. 1.

Stadsbreed en hulpaanbod per doelgroep Om overal in de stad en met gerichte doelgroepen aandacht voor en actie op daken te krijgen, is ingezet op evenementen, samenwerkingen met energiecoöperaties en woningcorporaties, (gemeentelijk) maatschappelijk vastgoed, bedrijven en ‘specials’, zoals het Grote Marktstraat-project en het dak van de Helena. Ook is een hulpaanbod voor VvE’s en ondernemers ontwikkeld.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10807940

Evenementen Met het evenement ‘Uit je dak’, is in oktober 2023 is op vele manieren aandacht gegeven aan wat er op het dak mogelijk is. Veel activiteiten van dit festival zijn op daken uitgevoerd. In sessies met verschillende doelgroepen, denk aan een aparte sessie voor ondernemers en voor woningcorporaties, zijn de mogelijkheden zichtbaar gemaakt voor vergroening, wateropvang, zonnepanelen en het benutten van het dak voor recreatie. Samenwerking met energiecoöperaties In het Haags Klimaatakkoord (RIS318580) is een vervolg gegeven aan de samenwerking tussen gemeente en energiecoöperaties voor de opwek van duurzame, coöperatieve energie. Er is daarna een aanbesteding uitgevoerd, die heeft geleid tot gunning van het benutten van daken van 11 gemeentelijke panden door lokale Haagse energiecoöperaties voor de duur van 15 jaar. De deelnemende coöperaties zijn: Haagse Stroom, Sterk op Stroom, Buurtenergie Statenkwartier, Energiecoöperatie Schilderswijk, Energiecoöperatie Morgenstond en Energiecoöperatie Moerwijk. Zij wekken binnenkort duurzame energie op en zorgen dat die ook beschikbaar is voor mensen met een kleine portemonnee. Het dak van Musicon wordt in 2025 belegd met tweedehands zonnepanelen. Dit wordt voor een deel gefinancierd via crowdfunding, met ondersteuning van Sterk op Stroom.

Samenwerking met woningcorporaties De Haagse woningcorporaties werken op veel verschillende manieren aan maatschappelijke doelstellingen, die ook voor de gemeente van groot belang zijn. Met veel corporaties is de afspraak gemaakt om bij grootschalige renovaties expliciet de afweging te maken hoeveel zonnepanelen/zonnecollectoren (bij) geplaatst kunnen worden. Gezien de gemeentelijke ambitie om in 2030 50% van de daken in Den Haag te benutten, verkennen de gemeente en corporaties een samenwerking rondom het meer en beter benutten van daken. De verkenning richt zich op duurzame energieopwekking, tegengaan van wateroverlast en hittestress en het creëren van klimaatadaptief en toekomstbestendig vastgoed. We verkennen deze kansen door gezamenlijk toe te werken naar inzicht in dakrenovatiemomenten, door onderzoek te doen naar de klimaatrisico's rondom het vastgoed en door deelname aan kennissessies. Ook is aandacht voor het benutten van het dak door derden, zoals energiecoöperaties, die zonnepanelen aanbrengen. Lokale energiecoöperaties staan hier positief tegenover. Binnenkort starten de gesprekken met de woningcorporaties rondom de raamovereenkomst met meerjarige prestatieafspraken. Dan gaan we inzetten op extra prestaties rondom de daken zodat we ook met woningcorporaties stappen kunnen zetten in het benutten van daken door derden voor energieopwekking.

Maatschappelijk vastgoed Ook het maatschappelijk vastgoed heeft aandacht gekregen. In het Haags Klimaatakkoord (RIS318580) zijn er afspraken gemaakt om samen te werken met de stichting Schooldakrevolutie. Deze stichting heeft inmiddels een inventarisatie gemaakt van Haagse scholen die hun dak willen en kunnen verduurzamen. Daar zijn tot nog toe vier scholen uitgekomen met meerdere locaties, die begeleid worden in de te nemen stappen om te komen tot verduurzaming. Op deze manier worden de scholen ontzorgd. Hier gaat het om het bieden van maatwerk.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10807940

Dit maatwerk is ook bij religieuze instellingen nodig. Geen enkele instelling is gelijk qua gebouw en qua besturing. In samenwerking met stichting ‘Rooftop Revolution’ worden in ieder geval vijf maatschappelijke instellingen, dit en volgend jaar, ondersteund in het verduurzamen van het dak. Dit is één van de klimaatdeals in het Haags Klimaatakkoord. Ook hier wordt maatwerkbegeleiding geboden bij onderzoek naar de mogelijkheden op het dak (groen, zonnepanelen, waterberging of een combinatie), bij subsidieaanvragen of bij hulp bij de uitvoer en aanleg. Wanneer de begeleiding goed passend blijkt te zijn, zullen we opnieuw investeren in dit ontzorgingstraject voor maatschappelijk vastgoed. Grote Marktstraat Eind 2023 is een intentieverklaring getekend tussen gemeente Den Haag en ondernemers van de Grote Marktstraat, waarin zeven vastgoedeigenaren en investeerders samen kijken naar mogelijkheden om hun dak te benutten voor groene, duurzame omgeving met aangename verblijfsplekken. Dit daklandschap draagt bij aan klimaatadaptatie, energietransitie, biodiversiteit en leefruimte voor de stad. Het versterkt de lokale economie en de vastgoedwaarde in de Haagse binnenstad.

In samenwerking met ASR, Universiteit Leiden, CBRE Investment Management, Haag Wonen, FiMek, de VvE van Grand Marché, Dalpha Real Estate en sinds dit 2024 ook RVB met Rijnstraat 8, werkt de gemeente aan een multifunctioneel daklandschap rond de Grote Marktstraat. De eerste mijlpaal wordt in 2025 verwacht met de opening van het dak van de nieuwe vestiging van Universiteit Leiden, waar vergroening, recreatie en ontmoeting worden gecombineerd. De aanpak is ingegeven door de noodzaak om hittestress en wateroverlast in het centrum te verminderen. Met de intentieverklaring bevestigen de gemeente en partners hun gezamenlijke inzet voor deze doelen. De daken van de betrokken partijen bieden grote kansen voor vergroening, wateropvang en zonne-energie, vooral bij ingrijpende momenten zoals bij sloop, renovaties en nieuwbouw. De gezamenlijke uitdaging ligt echter bij het verduurzamen van daken waar deze grote ingrepen niet aan de orde zijn. Hulpaanbod voor Vereniging van Eigenaren Met hulp van coöperatie Sterk op Stroom, is er in een bestaand wijkoverleg aandacht geweest voor Vereniging van Eigenaren (VvE’s). Er zijn vier informatieavonden geweest, met uitgebreide aandacht voor daken. Door nu samen te werken met Sterk op Stroom en deel te nemen aan het bestaande overleg, hebben we een belangrijke groep met geïnteresseerden bereikt.

Daar zijn inmiddels 160 appartementseigenaren geïnformeerd over mogelijkheden op het dak. Dat is voor een VvE nog niet zo eenvoudig. In de stad is dan ook te zien dat er op daken van VvE’s veel minder vaak zonnepanelen liggen dan op daken van rijtjeshuizen. Daarom is specifiek voor VvE’s een aanbod gerealiseerd. Dit aanbod bestaat uit een stappenplan, een gratis scan van het dak en een gratis dakconstructieonderzoek. Er is vanuit de gemeente momenteel contact met 30 VvE’s. Deze VvE’s hebben scans van het dak en, waar nodig, constructieonderzoeken laten uitvoeren. We monitoren of dit ook daadwerkelijk leidt tot acties op het dak. Hulpaanbod voor ondernemers Naast VvE’s worden ook ondernemers ondersteund met dakscans en een duidelijk stappenplan. Daken van ondernemers en investeerders worden vooral gebruikt voor het leggen van zonnepanelen. Voornamelijk omdat dit tot op heden financieel aantrekkelijk is. Veranderingen in landelijk beleid, vooral het aflopen van de salderingsregeling in 2027, zorgen ervoor dat de business case van zonnepanelen ook voor ondernemers minder aantrekkelijk wordt.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10807940

Binnen de Haagse Daken Aanpak blijven we, in overleg met ondernemers, op zoek naar manieren om daken met zonnepanelen te benutten en waar mogelijk te vergroenen. We werken samen met de provincie Zuid-Holland en andere grote steden in Nederland. Onderzoeken en innovatieve acties worden uitgewisseld om ondernemers te faciliteren. Eén van de acties is een pilotproject, waar ondernemers geheel ontzorgd worden in het doorlopen van alle stappen in het verduurzamen van het dak. 2. Verankeren in beleid Naast het stadsbrede werk en het hulpaanbod van de Haagse Daken Aanpak, is ook gewerkt aan het verankeren van aandachtspunten in beleid en werkwijze van de gemeente Den Haag: in de vergunningen (via de Zonnewijzer), het gemeentelijk vastgoed, subsidies, puntensysteem Natuurinclusief Bouwen en in beleid in het algemeen. Zonnewijzer Elke bewoner in het Haagse die op het dak iets wil doen, kan gebruik maken van de Zonnewijzer: een instrument waarmee iedere inwoner kan zien of het dak mogelijkheden biedt voor zonnepanelen en of er een vergunning voor nodig is. Hiermee wil de gemeente haar inwoners meer inzicht en overzicht bieden, om zo hopelijk het leggen van zonnepanelen te versnellen en te versoepelen. Gemeentelijk vastgoed Natuurlijk is er aandacht voor ons eigen vastgoed.

Het gemeentehuis op het Spui, als belangrijk onderdeel van het gemeentelijk vastgoed, krijgt nieuwe zonnepanelen en wordt dit jaar vergroend: het dak zal op de beschikbare delen worden belegd met een kruidendak. Daarmee wordt de gemeentelijke inspanning voor meer duurzame daken in de stad goed zichtbaar gemaakt. Daarnaast wordt in samenwerking met CVDH inzichtelijk gemaakt, welke daken van gemeentelijke panden volgens de planningen binnen nu en 6 jaar aan dakvervanging toe zijn en potentie bieden voor zonnepanelen, groen en/of wateropvang. Deze daken zullen in kaart gebracht worden en er zal worden onderzocht welk kostenplaatje eraan hangt om, met name de daken in extra kwetsbare gebieden voor hittestress en wateroverlast te verduurzamen. Begin 2025 wordt in de Portefeuille Routekaart Verduurzaming een planning gedeeld, hoe en wanneer het gemeentelijk vastgoed verder zal worden verduurzaamd. Binnen de ecologische of klimaat adaptieve prioriteitszones is er aandacht voor verduurzaming. Op deze manier draagt de gemeente ook zelf bij. De zonnepanelen die de gemeente op haar daken legt, zijn van een partij die voorloper is op circulariteit en toezicht houdt op de arbeidsomstandigheden waarmee de panelen worden gemaakt, om dwangarbeid uit te sluiten.. Subsidies In Den Haag zijn subsidies beschikbaar voor eigenaren van daken in gebieden die gekenmerkt zijn als waterstress-gebieden.

De oorspronkelijke subsidie voor vergroening van het dak (RIS311083), voor eigenaren en huurders van woningen, winkels en bedrijfsruimten, is uitgebreid met een vernieuwde subsidieregeling ‘klimaatadaptatie Den Haag’ (RIS314952). Er is gewerkt aan verbeterde informatie en de subsidie is makkelijker aan te vragen (RIS308744). Daarnaast is de subsidie is uitgebreid voor alle inwoners, ondernemers, VvE’s en woningcorporaties van Den Haag, voor de aanleg van een groen dak, het plaatsen van een regenton of het vervangen van tegels door grind of planten.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10807940

In deze waterstress-gebieden worden volgend jaar buurtacties gestart om dakeigenaren (bewoners, maar ook bedrijven, corporaties en instellingen) actief te stimuleren en te helpen bij het vergroenen van hun daken. Het Huygenspark is door gemeente aangemerkt als belangrijk gebied om water op andere manieren op te vangen dan via de grond en via de riolering. Voor dit gebied is een werktafel opgestart, waarbij o.a. de woningcorporaties zijn aangeschoven. In dit gebied kan waterberging op daken wellicht een deel van de oplossing bieden. De aandacht gaat er naar uit om het gebied breed te bezien en collectief aan de slag te gaan, waarbij de mogelijkheid om daken te gebruiken voor waterberging door wateropvang en vergroening een belangrijk onderwerp is. Hier zal de vernieuwde samenwerking met het Hoogheemraadschap Delfland een belangrijke rol spelen. Puntensysteem Natuurinclusief Bouwen Naast subsidies, is er bij nieuwbouw in Den Haag beleid dat ervoor zorgt dat het dak functioneel wordt ingezet. Daar zorgt het Puntensysteem Natuurinclusief Bouwen (RIS313059) voor. Halverwege 2023 is gestart met de evaluatie van dit systeem. Er volgt een uitbreiding van het puntensysteem met punten voor klimaatadaptatie. Nu al levert het puntensysteem voordelen op voor het realiseren van groene daken, zonnepanelen op daken en recreatie op daken.

Het puntensysteem is voorwaardelijk voor het verkrijgen van een bouwvergunning voor een groot bouwproject (dat groter dan 2000 m2 of hoger dan 25 meter is), waarin het dak een belangrijke rol speelt om punten te verkrijgen. Zo is op 12 juni jl. op vastgoedbeurs Provada getekend voor de realisatie van het complex The Blox op de Binckhorst met een dakpark van 2100 m2. Beleid Er is een versoepeling van het beleid doorgevoerd bij vergunningen. Zo krijgen verduurzamingsacties op monumenten gemakkelijker vergunningen. Per 2024 is versoepeling in werking getreden voor wat betreft de eisen die worden gesteld aan het leggen van zonnepanelen op gemeentelijke monumenten. Het aantal vergunningsvrije situaties is uitgebreid, uiteraard met respect voor de historische waarde en het aangezicht van deze panden. Daarnaast wordt in 2024 gewerkt aan de nieuwe Nota Omgevingskwaliteit (voorheen Welstandsnota), met daarin meer duiding aan verduurzaming en aandacht voor hoe het wél kan in plaats van wat niet mag. Dit maakt één en ander duidelijker voor de eigenaren van deze monumenten en vergemakkelijkt het aanvragen en behandelen van vergunningen. 3. Vervolg Haagse Daken Aanpak Er is op verschillende vlakken, met veel verschillende bewoners, gebruikers en eigenaren, op intensieve wijze invulling gegeven aan communicatie, ondersteuning en subsidies.

Het werk in de Haagse Daken Aanpak heeft in veel gevallen geleid tot maatwerk, omdat geen school, geen (religieuze) instelling en geen bedrijf of woning hetzelfde is. We gaan op de ingezette weg verder. Er is een schat aan kennis opgedaan en er zijn mooie samenwerkingen opgezet. Bovendien is het kenbaar maken van potentieel nut voor de stad, onderdeel van de agenda van 2025 met een tweede editie van ‘Uit je dak’. De grootste impact in de stad maken we als we de grootste groep eigenaars bereiken en weten te activeren: VvE’s, woningcorporaties én de ondernemers met grote daken. We gaan bestaande subsidies meer inzetten om met inwoners en dakeigenaren de Haagse daken meer multifunctioneel in te zetten.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10807940

Met alleen de benadering naar doelgroepen - de bewoners onder een dak - gaan we niet komen tot volledige benutting van daken in Den Haag. We zoeken actief de samenwerking op in buurten en wijken in de stad, om de verduurzaming van daken voor elkaar te krijgen. We zetten allerlei middelen en innovaties in als onderdeel van deze aanpak. We blijven overal in de stad promoten dat de gezamenlijke inspanning een mooie kans is voor de toekomst. Met vriendelijke groet, de wethouder van Energietransitie, Mobiliteit en Grondstoffen Arjen Kapteijns

6/6