RIS321020 Bijlage Rapportage DHG marathon 2025 Geredigeerd

Naar een Haagse marathon? Verkennende studie naar mogelijkheden om in Den Haag een marathon te houden

|

|

|

2025

Naar een Haagse marathon? Verkennende studie naar mogelijkheden om in Den Haag een marathon te houden

Auteurs , ,

(Haagse Hogeschool) (Mulier Instituut)

Afdeling Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut

Opdrachtgever Gemeente Den Haag

Datum 30 oktober 2025

Type project Onderzoeksrapport

Versie Eindversie

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 2

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3

Inleiding ..............................................................................................................................................5 Aanleiding en vraagstelling ........................................................................................................................ 5 Methode .................................................................................................................................................... 5 Opbouw studie .......................................................................................................................................... 6

2 2.1 2.2 2.3 2.4

Ontwikkeling hardloopmarkt ..............................................................................................................7 Deelname aan hardlopen .......................................................................................................................... 7 Deelname hardloopevenementen ............................................................................................................. 7 Deelname marathons ................................................................................................................................ 8 Conclusie .................................................................................................................................................... 9

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Interviews betrokken organisaties .................................................................................................... 11 Perspectief Haagse atletiekverenigingen................................................................................................. 11 Stichting Den Haag marathon .................................................................................................................. 13 Golazo events .......................................................................................................................................... 14 Atletiekunie.............................................................................................................................................. 15 Conclusie .................................................................................................................................................. 17

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Literatuuronderzoek andere marathons ............................................................................................ 18 Profiel deelnemers marathon .................................................................................................................. 18 Organisatie en betrokkenheid ................................................................................................................. 18 Effecten en kansen .................................................................................................................................. 19 Succesfactoren en valkuilen .................................................................................................................... 20 Conclusie .................................................................................................................................................. 20

5 5.1 5.2 5.3 5.4

Visie Haagse hardlopers .................................................................................................................... 22 Profiel Haagse hardlopers ........................................................................................................................ 22 Interesse Haagse marathon ..................................................................................................................... 22 Visie op een Haagse marathon ................................................................................................................ 23 Conclusie .................................................................................................................................................. 23

6

Conclusie ........................................................................................................................................... 25

Referenties ..................................................................................................................................................... 26 Bijlage 1: Motie sla op de trom voor de Haagse marathon .............................................................................. 27 Bijlage 2: hardloopdeelname naar kenmerken ............................................................................................... 28 Bijlage 3: deelname hardloopevenementen ................................................................................................... 29 Bijlage 4: deelname richtlijnen impact bij sportevenementen ........................................................................ 30

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 3

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 4

1 Inleiding 1.1

Aanleiding en vraagstelling

Den Haag kent prachtige hardloopwedstrijden. De City Pier City1 bijvoorbeeld, traditioneel in maart en in 2026 toe aan zijn 50ste editie; of de Royal Ten2, op de kalender in mei en in 2026 toe aan de 28ste editie. Voor de CPC is de halve marathon de ‘hoofdact’. Voor de Royal Ten (het ‘gezelligste hardloopevenement van de stad’ ) is dat een 10k wedstrijd. Den Haag heeft in het verleden ook marathons gekend. In 1998 was er eenmalig de Kon-marathon, ter ere van het jubileumjaar van de gelijknamige supermarkt keten. In de jaren 2013, 2014 en 2015 kende de stad de Vrede’s marathon, georganiseerd door de Stichting Den Haag Marathon. Verder is vanuit The Hague Road Runners jarenlang een strandmarathon gehouden, over het strand naar Noordwijk, voor een beperkt publiek van geoefende lopers. De gemeenteraad heeft op 18 december 2024 een motie aangenomen die de gemeente opdraagt om te verkennen of er weer een marathon kan worden gehouden in Den Haag (zie bijlage 1). De gemeente heeft daarop op 10 juni 2025 aan de raad beantwoord dit thema op te pakken, en in november te antwoorden op de motie. Ter voorbereiding op de beantwoording van de motie heeft de gemeente eind augustus 2025 aan het lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool verzocht om een verkennende studie uit te voeren naar de mogelijkheden om in Den Haag een marathon te houden.

Vanuit het lectoraat is voor de uitvoering van onderdelen van het onderzoek contact gezocht met het Mulier Instituut. Het Mulier Instituut heeft een gedegen track-record op het terrein van onderzoeken naar de ontwikkeling van het hardlopen en de markt voor loop-evenementen. De volgende vragen waren daarbij leidend: • •

• •

• •

Is er draagvlak onder de Haagse hardloopverenigingen en hardlopers voor een marathon? Is er ruimte in de (inter-)nationale marathonkalender voor een marathon in Den Haag? Vormt een marathon een aanvulling op reeds bestaande Haagse hardloopevenementen, of kan het ook kannibaliserend werken? Hoe zou een dergelijke marathon eruit moeten zien (verhouding topsport/breedtesport, moment van het jaar, parkoers, deelevenementen)? Zijn er ambities bij de verenigingen en bij eerdere organisatoren van Haagse marathons, om een dergelijk evenement te organiseren. Zo ja, wat is hiervoor nodig en zijn zij in staat om dit op een professionele wijze te organiseren in een grote, logistiek complexe stad als Den Haag? Zien deze partijen een rol voor zichzelf weggelegd in de organisatie van de marathon? Wat zou dat hen kunnen opleveren, en wat draagt een marathon bij aan de ontwikkeling van de hardloopsport in Den Haag? Wat kan de organisatie van een marathon de stad Den Haag nog meer opleveren (profilering, economisch) en met welke negatieve effecten moet eventueel rekening worden gehouden?

De verkenning heeft geen betrekking op de operationele aspecten van een eventuele Haagse marathon (logistieke, organisatorische, financiële en juridische aspecten, vergunningen etc.).

1.2

Methode

De verkennende studie heeft bestaan uit vier onderdelen:

1

Organisatie: Golazo events. Zie https://nncpcloopdenhaag.nl/.

2 Organisatie: The Hague Road Runners. Zie https://www.royalten.nl/nl/.

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 5

1) Ontwikkeling hardloopmarkt • Op basis van beschikbare data en de literatuur over eerste, tweede en derde ‘hardloopgolven’, is een inschatting gemaakt van de ontwikkeling van de markt voor hardloopevenementen in het algemeen en de marathon in het bijzonder. • Voor dit onderdeel heeft een her-analyse plaats gevonden van data van het platform inschrijven.nl, alsmede van twee landelijke surveys: het Nationale SportOnderzoek (NSO) van het Mulier Instituut, en de Gezondheidsenquete van het RIVM. Deze data zijn aangevuld met de beschikbare kennis over de ontwikkeling van het hardlopen en deelnemen aan hardloopevenementen (en de marathon in het bijzonder). 2) Interviews betrokken organisaties • Er hebben zes gesprekken plaatsgevonden met organisaties die in meer en mindere mate betrokken zijn of zijn geweest bij het houden van een marathon in Den Haag. De zes organisaties waren: de drie Haagse atletiekverenigingen (Haag Atletiek, Sparta, The Hague Road Runners), de stichting Den Haag Marathon, sportevenementen organisator Golazo (onder andere verantwoordelijk voor de CPC-loop en meerdere marathons in andere steden) en de Atletiekunie (als expert-organisatie).

• Bij de gesprekken kwamen vragen aan de orde als: welke kansen en bedreigingen zien zij voor een Haagse marathon, hoe willen ze betrokken worden, welke eigen ambities/projecten koesteren ze, hoe staat het met de belangstelling daarvoor, hoe helpt een marathon hun om een actieve rol te spelen in het stimuleren van sportdeelname? • De gesprekken duurden tussen de drie en vijf kwartier, en zijn opgenomen op een dictafoon. 3) Literatuuronderzoek / ervaringen andere marathons • Bij meerdere marathons zijn de afgelopen jaren onderzoeken uitgevoerd. Als deel van deze verkennende studie zijn deze onderzoeken opgezocht en naast elkaar geplaatst. Zo zijn de onderzoeken rondom vier andere marathons nader geanalyseerd (Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven en Amersfoort). • Bij het literatuuronderzoek kwamen vragen aan bod als: wat is er bekend over het profiel van marathonlopers en van deelnemers aan andere lopen dan de marathon; wat is bekend over de betekenis van de marathon (economisch en anderszins) voor de stad? 4) Enquête Haagse hardlopers • Om een beeld te krijgen hoe Haagse hardlopers staan tegenover een eventuele marathon in de stad Den Haag, is met hulp van de betrokken atletiekverenigingen een digitale enquete uitgezet onder hun (hardlopende) leden.

• Daarbij ging het om vragen als: aan welke wedstrijden nemen Haagse hardlopers deel, welke ambities koesteren zij en wat voor beeld roept een marathon in Den Haag bij hen op? De werkzaamheden voor deze verkennende studie zijn uitgevoerd in de periode 8 september 2025 tot en met vrijdag 10 oktober 2025. De componenten één en drie zijn uitgevoerd door het Mulier Instituut, de componenten twee en vier door het lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool.

1.3

Opbouw studie

We bespreken de uitkomsten van de diverse deelstudies in de volgorde zoals hierboven beschreven (hoofdstukken twee tot en met vijf). Aan het einde vatten we onze bevindingen samen (hoofdstuk 6).

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 6

2 Ontwikkeling hardloopmarkt In dit hoofdstuk wordt ingegaan op trends in hardloopdeelname, deelname aan hardloopevenementen en op het gedrag en de verwachtingen van hardlopers. De eerste paragraaf beschrijft de ontwikkeling van de hardloopdeelname. De tweede paragraaf gaat in op de deelname aan hardloopevenementen en de verwachtingen voor de toekomst. De derde paragraaf bespreekt de ontwikkeling van het aantal marathon-finishers in Nederlandse steden. In paragraaf vier sluiten we het hoofdstuk af met het samenvatten van de bevindingen en de implicaties daarvan voor het draagvlak van een Haagse marathon.

2.1

Deelname aan hardlopen

Hardlopen is ongekend populair. In 2023 liep 11 procent van de Nederlanders wekelijks hard, tegenover vier tot zes procent begin deze eeuw (figuur 1). Het aandeel hardlopers in de bevolking bereikte pieken van dertien procent in 2012 en 2020. Dat aandeel ligt sindsdien iets lager, maar structureel hoger dan in de jaren 2000. Figuur 1 – Wekelijkse hardloopdeelname van de Nederlandse bevolking (12-79 jaar), 2001 – 2023 (in procenten) 20 15 10 5

2023

2022

2021

2020

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

0

Bron: CBS Gezondheidsenquête 2001-2023. Bewerking, Mulier Instituut. Het verschil tussen mannen en vrouwen in het hardlopen is klein. Jongeren en mensen van middelbare leeftijd zijn het actiefst met respectievelijk twaalf en vijftien procent, gevolgd door negen procent bij 50-64-jarigen en vier procent bij 65-plussers (bijlage 2, figuur 2A). Onder hoogopgeleiden liep zeventien procent wekelijks hard, tegenover zeven procent van de middelbaar en vier procent van de laagopgeleiden (bijlage 2, figuur 2B). De hardloopdeelname van mensen in (zeer) goede gezondheid is met twaalf procent relatief hoog, terwijl dit bij mensen met een matige gezondheid vijf procent en bij een slechte gezondheid twee procent bedraagt (bijlage 2, figuur 2C).

2.2

Deelname hardloopevenementen

Hardloopevenementen mogen zich daarbij verheugen op een grote en groeiende belangstelling onder hardlopers. Het aandeel hardlopers dat minstens één evenement per jaar loopt, nam in de periode 2017-2025 toe van 23 procent naar 33 procent in 2025 (figuur 2).

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 7

Figuur 2 – Aandeel hardlopers (15-80 jaar) dat deelneemt aan hardloopevenementen in 2017 en 2025 (in procenten) 100 80 60

77

67

Geen evenementen 1 evenement per jaar

40 20

2 of meer evenementen per jaar 12 6 17

21

2017 (n=468)

2025 (n=275)

0

Bron: Nationaal SportOnderzoek, mei 2017 en 2025. Bewerking, Mulier Instituut. We zien daarbij dat in vergelijking met 2017 de kortere afstanden aan populariteit winnen (bijlage 3, figuur 3A). In 2025 liep 32 procent een afstand van minimaal 10 kilometer, terwijl dat in 2017 nog 40% was. Het aandeel lopers dat een halve marathon of meer liep, daalde in die periode van 7% naar 4%. Ook de toekomstverwachtingen wijzen op groei. Onder degenen die nu nog niet deelnemen aan hardloopevenementen geeft ruim een vijfde aan dat in de toekomst wel te gaan doen (bijlage 3, figuur 3B). Onder huidige deelnemers verwacht eveneens ruim een vijfde vaker deel te nemen, en wil 62 procent op hetzelfde niveau doorgaan (bijlage 3, figuur 3C).

2.3

Deelname marathons

Data over het aantal gefinishte deelnemers aan de marathons in Nederlandse steden, bevestigen dat de markt voor loopevenementen (in dit geval marathons) zich lijkt te blijven ontwikkelen3. Bij de grootste marathons van Nederland, die van Amsterdam en Rotterdam, finishten in 2024 zo’n 17.000 hardlopers, een toename ten opzichte van 2019 van respectievelijk 24 procent en 18 procent (figuur 3). Eindhoven is met 4.800 finishers in 2024 van een ander kaliber dan Amsterdam en Rotterdam, maar kende in die periode wel een veel sterkere groei (bijna een verdubbeling).

3

De gebruikte data geven inzicht in het aantal deelnemers aan een marathon dat daadwerkelijk is gefinisht. Een stijging in het aantal finishers interpreteren we als een stijging in het aantal deelnemers. In theorie kan het zijn dat die stijging weerspiegelt dat een groter aandeel deelnemers is gefinisht, en niet dat meer mensen zijn gaan deelnemen. Op basis van de ons beschikbare kennis schatten we in dat een (groot) deel van de stijging in het aantal gefinishte marathon-deelnemers, is te wijten aan een stijging in het aandeel gestarte deelnemers. Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 8

Figuur 3 – Aantallen finishers marathonafstand van Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven 2012–2024 (absolute aantallen) 20.000 15.000 10.000

COVID-19

5.000 0 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024

Amsterdam

Rotterdam

Eindhoven

Bron: Iwan Oprins (Uitslagen.nl). Bewerking, Mulier Instituut. Ook de ‘kleinere’ marathons mogen zich verheugen op groeiende belangstelling. Leiden groeide tussen 2019 en 2024 van 738 finishers naar 1.320 in 2024, een toename van 79 procent (figuur 4). Enschede steeg in dezelfde periode van 665 naar 1.554 (134 procent groei). Utrecht liet de sterkste ontwikkeling zien met een stijging van 443 naar 1.614 finishers, een toename van 264 procent. Zeeland kende in de periode een beperkte groei van 1.421 naar 1.629 finishers (plus 15 procent). Figuur 4 – Aantallen finishers marathonafstand van Leiden, Enschede, Utrecht en Zeeland 2012–2024 (absolute aantallen) 2.000 1.500 1.000

COVID-19

500 0 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 Leiden

Enschede

Utrecht

Zeeland

Bron: Iwan Oprins (Uitslagen.nl). Bewerking, Mulier Instituut.

2.4

Conclusie

De deelname aan hardloopevenementen in Nederland is de afgelopen jaren gegroeid. De algemene hardloopdeelname is structureel toegenomen, steeds meer hardlopers nemen deel aan één of meer evenementen, en het aantal deelnemers aan grote en middelgrote loopevenementen is eveneens gegroeid. Onder hardlopers zien we dat jongeren, mensen van middelbare leeftijd, hoogopgeleiden en personen in goede gezondheid zijn oververtegenwoordigd. Zeven op de tien deelnemers aan loopevenementen kiest daarbij voor de relatief kortere afstanden (max tien kilometer), een aandeel dat door de tijd wat is gegroeid. De belangstelling voor de langere afstanden (halve marathon plus) is relatief wat gedaald. Tegelijkertijd laten zowel de grotere als de kleinere marathons op de marathonafstand nog steeds een duidelijke groei zien. Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 9

Kijkend naar de toekomst zien we onder hardlopers die nu nog niet deelnemen, één op de vijf te verwachten in de toekomst wel te willen meedoen aan een loopevenement. De huidige deelnemers geven aan grotendeels even vaak te blijven deelnemen, met een substantiële groep die juist vaker wil starten. Alles wijst daarmee op een blijvende en zelfs versterkte groei van hardloopevenementen in Nederland in de periode na corona (zie ook Leenen et al. 2025).

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 10

3 Interviews betrokken organisaties Als deel van deze verkennende studies zijn zes gesprekken gevoerd: • Met de drie Haagse atletiekverenigingen; • Met de organisatie van de Vrede’s marathon; • Met Golazo-events, als organisator van de Haagse City Pier City loop en meerdere marathons; • Met de Atletiekunie, als expertorganisatie en hoeder over de loopsport. In dit hoofdstuk doen we verslag van deze gesprekken, in de volgorde zoals hierboven vernoemd.

3.1

Perspectief Haagse atletiekverenigingen

Identiteit en activiteiten De drie Haagse atletiekverenigingen (The Hague Road Runners, Sparta en Haag Atletiek) hebben alle hun eigen identiteit. The Hague Road Runners (HRR) is de grootste vereniging van wegatleten in Nederland. De vereniging telt 600 leden, waarvan 70 wandelaars. Jeugdleden kent HRR niet (gemiddelde leeftijd 56). HRR is sterk verbonden met de The Royal Ten, dat weliswaar onder de hoede van een stichting valt, maar vooral door HRR vrijwilligers wordt getrokken. De club kent een bescheiden groeiambitie (+ 20 leden per jaar). Sparta en Haag Atletiek (in het vervolg aangeduid als Haag) zijn de twee atletiekverenigingen in Den Haag die de wegatletiek combineren met de baanatletiek. Sparta vanuit het Zuiderpark / Den Haag Zuid West en vanuit Voorburg, Haag vanuit de rand van het duingebied (Laan van Poot, Westduinpark). Sparta telt 800 leden, verdeeld over de twee locaties, met een bescheiden segment weglopers. Haag Atletiek telt 1600 leden, waaronder 600 in loopgroepen en nog eens een kleine 200 aan ‘fitwalkers’, ‘old stars’ en ‘running-blind/frame runners’, en verder onder andere veel jeugd. Sparta heeft daarbij beperkte ervaring in het organiseren van loopevenementen op de weg (wel op de baan). Haag heeft dat wel. Haag organiseert momenteel de Vogelwijkloop, met afstanden tot 5 km en zo’n 500 deelnemers.

Haag organiseerde in het verleden ook de Laan van Meerdervoort loop, waar enkele duizenden mensen aan deelnamen. Deze loop wordt de afgelopen jaren mede vanwege organisatorische uitdagingen niet meer georganiseerd. Verder organiseert de vereniging kleinere loopevenementen zoals een Kerstcross. Verder zijn alle verenigingen samen met Koplopers (loopgroep) betrokken bij het ‘1 van de 4’ circuit, waar iedere club om beurten een loop organiseert (eigenlijk twee, een over de weg, en een ‘cross’). Dit zijn kleine lopen primair voor de eigen leden en waar ook niet voor wordt geadverteerd. Ambitie De ambitie van de verenigingen is niet om zelf een marathon te gaan organiseren. Geen van de verengingen voelt zich daartoe in staat. Men heeft de handen vol aan de eigen lopen, en voelt dat men niet veel meer kan behappen. Vanuit Haag is er wel een ambitie om met Kijkduin als centrale locatie twee keer per jaar een wedstrijd te organiseren, één bij de start van het seizoen (mei) en één aan het einde (begin oktober). Het strand cq de duinen neemt bij beide races een belangrijke plaats in (deel parcours door de duinen, mogelijk ook over strand). Haag Atletiek werkt in deze samen met de marketing afdeling van Kijkduin (als sportieve badplaats) en met evenementenorganisator DB evenementen. Als ambitie wordt een getal van 5.000 deelnemers genoemd.

Haag noemt daarnaast een najaars 30k wedstrijd (via/langs het duingebied) als geschiktere toevoeging aan de bestaande hardloopkalender dan een marathon (waarvan er al veel zijn), maar ziet zichzelf niet als organisator van een dergelijk evenement. Haalbaarheid Haagse marathon

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 11

Alle verenigingen geven aan wel kansen te zien voor een marathon in Den Haag. Genoemd wordt dat de interesse voor de eigen evenementen goed is c.q. groeit. Zo was de Royal Ten de laatste twee jaar uitverkocht (2200 deelnemers) en lopen leden aan tegen de inschrijfstops die er inmiddels bij meerdere marathons zijn. Een marathon in het najaar wordt daarbij als meest kansrijk gezien. Zeker geldt dat voor HRR, dat wel voelt dat een derde grote hardloopevenement in het voorjaar (naast CPC en Royal Ten) dringen wordt op de Haagse hardloopmarkt, met name als dat evenement ook kortere afstand (5k, 10k) herbergt. Haag realiseert zich dat een Haagse marathon in het najaar zou kunnen interfereren met de eigen ambitie om rond Kijkduin een hardloopevenement op te zetten. Die ambitie zou daarmee veel kleiner worden (a la niveau Vogelwijkloop) of helemaal weggedrukt worden. Aard van een Haagse marathon Unaniem zijn de drie verenigingen het erover eens dat een ‘betaalbare’ marathon in Den Haag hun voorkeur zou genieten. De prijzen van de grote marathons (Rotterdam, Amsterdam) worden door de clubs gehekeld. Geopperd wordt dat een nieuw initiatief daar tegenwicht tegen zou moeten bieden. Als motto voor een Haagse marathon wordt ‘Groen en sociaal’ geopperd, of ‘inclusief’.

De concurrentie aangaan met snelle en internationaal aansprekende marathons als die van Rotterdam en Amsterdam lijkt geen van de clubs een goed idee, al hecht een deel van de verenigingen wel aan een marathon met allure (door de stad, langs de hoogtepunten van de stad). Betekenis marathon De verenigingen kijken uit naar de komst van een Haagse marathon. Een marathon, dat is toch een eyecatcher en een gelegenheid om Den Haag te positioneren als atletiekstad. Alle verenigingen herkennen dat de CPC voor hen betekent dat er zich mensen bij hen melden om te trainen. Een deel daarvan wordt vervolgens lid van de vereniging. Haag Atletiek heeft daar een gestructureerd programma voor en ‘adverteert’ daar ook voor. HRR heeft dat ook. Tegelijk geeft HRR aan dat zij bij het uitnutten van een dergelijke spin-off aanzitten tegen hun capaciteit. Een grote campagne met bijbehorende toevloed van leden zou de club niet aan kunnen vanwege een tekort aan trainers. HRR en Haag hebben op het start- en finish terrein van de CPC een fysieke ontmoetingsplaats voor meelopende leden. Weliswaar niet heel centraal, maar toch. Sparta heeft dat niet. Meer bemoeienis met de CPC dan dat hebben de clubs niet. Het is bekend dat er leden zijn die als vrijwilliger actief zijn bij de CPC, maar op verenigingsniveau is er geen contact met de CPC.

HRR heeft sinds vorig jaar een vermelding op de CPC-site, Haag Atletiek krijgt dat ook. Kanttekeningen Twee van de drie verenigingen plaatsen een kanttekening bij een eventuele Haagse marathon. Een vereniging benoemt dat de stad met de CPC al een sterk merk heeft (‘de hoogmis van het Haagse hardlopen’). En vraagt zich af, hoeveel je ermee wint door de concurrentie met andere steden aan te gaan met nóg een stadsmarathon. De vereniging denkt dat het stimuleren van de hardloopsport er meer mee gediend zou zijn als er geld werd geinvesteerd in versterken van de verenigingen, in plaats van in nog een grootschalig hardloopevenement in de stad: ‘Goede trainers, goede bestuurders … dat is wat we nodig hebben. Ik zou veel meer budget willen hebben voor trainers. Iedere trainer hier is vrijwilliger en krijgt max 10 euro per training. Dat is liefdewerk oud papier. Maar als we onze atleten zichtbaar verder willen brengen, dan is dat niet genoeg. Ons budget is daarvoor te beperkt. Als de gemeente toch geld wil steken in de atletiek, dan liever daarin. In versterking kader. Daar heeft de vereniging en ook de Haagse atletiek, veel meer aan … Betere trainers zorgen voor betere atleten, zorgen voor meer aanwas van onderaf, daar ben ik veel meer dan voor een marathon.

En je hebt al een fantastisch evenement! Ondersteun ons liever in onze trainers, ondersteun ons in de ambitie om NK’s hier te houden, om DHG echt atletiekstad van Nederland te maken, investeer in een indoor accommodatie … steek het daarin! Wat de gemeente echt mist, is een goede indoor accommodatie. We zitten nu helemaal op nul …’.

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 12

Een andere vereniging sluit daarbij aan en benoemt dat waar vooral behoefte aan is, is aan buurtsportcoaches en trainers: ‘Buurtsportcoaches meer verbinden met de club, om overdag ook activiteiten aan te bieden, om onze trainers te ontlasten. We kunnen meer stevigheid organiseren als we een stukje van de organisatie en promotie aan betaalde krachten kunnen overlaten. Dan zou je een project als Old Stars kunnen verdubbelen, makkelijk .. Maar ook bij de jeugd .. we hebben een gigantisch tekort aan trainers. We hebben een wachtlijst van 200 kinderen!’ De betreffende vereniging benoemt dan ook dat het budget voor een eventuele marathon uit het budget voor topsportevenementen zou moeten worden gehaald, en niet uit het budget voor de breedtesport. En stelt zich de vraag, wat effectiever is, een grote stadsmarathon of meerdere kleine wijk gebonden loopjes: ‘Als je wijkgerichte projecten hebt, dan bereik je daarmee meer mensen dan met een marathon organiseren. Laat de gemeente per wijk stadsdeel een loop stimuleren … zoals destijds de Wateringseveld loop toen die wijk ontstond, dan leerde je de wijk kennen, dat kun je overal doen. Scheveningen, de Belgisch park loop … dan heb je een veel breder bereik, je gaat veel dieper in de haarvaten van zo’n buurt, met buurthuizen, wijkkrantjes, wijkverenigingen, dat geeft veel meer aandacht lokaal, dat heeft veel meer effect dan één marathon’.

De derde vereniging herkent zich in de mogelijk impact van ‘wijkloopjes’, maar ziet zichzelf vanwege een tekort aan vrijwilligers niet in staat om over te gaan tot het organiseren van een dergelijk evenement.

3.2

Stichting Den Haag marathon

De Stichting Den Haag Marathon is in 2013 opgericht en was de organisator van drie edities van de Vrede’s marathon, in 2013, 2014 en 2015, gelopen op de eerste zondag na Prinsjesdag 4. Aan de loop deden 1000-1500 deelnemers mee, inclusief kortere afstanden. Er waren voor iedere loop zo’n 500 vrijwilligers actief. Vanuit de gemeente (Sportbeleid) was er een kleine subsidie. De stichting bestaat nog steeds en heeft jaarlijks een compacte rol bij het Bevrijdingsfestival (ophalen van de fakkel). Vanuit de stichting wordt enthousiast gereageerd op de plannen om opnieuw een marathon te houden in Den Haag. Een marathon, dat heeft iets mythisch, aldus de woordvoerder van de stichting. ‘Iedere stad met een beetje reputatie heeft een marathon. Want het leidt tot statuur. Het is eigenlijk absurd dat de derde stad van NL geen marathon heeft’. De marathon functioneert daarbij in de ogen van de stichting als het vaandel onder een brede waaier van sub-events. Die sub-events - kidsruns, 5k, 10k en 21k wedstrijden, wandel-onderdelen - daar ligt de grootste kracht van het evenement in het stimuleren van gaan hardlopen.

Een halve marathon, zoals de CPC, is in de ogen van de organisatie niet van vergelijkbaar statuur: ‘Een echte marathon is wezenlijk wat anders … Als je bij je vrienden of kennissen iets wilt zeggen dat je hebt gedaan waar je trots op bent, dan valt het woord marathon daar zeker onder. Het verschil tussen een hele en een halve marathon is in dat opzicht fenomenaal groot’. Vanuit de stichting wordt verwacht dat een Haagse marathon een breed, deels internationaal publiek kan trekken. Er wordt gewezen op de internationale marathon markt, waar ervaren lopers de wereld over trekken op zoek naar

4

Zie voor het parkoers van de Vrede’s marathon, https://www.afstandmeten.nl/index.php?id=1187747

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 13

interessante parcoursen met aantrekkelijke verblijfsmogelijkheden. Een halve marathon (of 15k) heeft dat bereik niet, kent meer lokale concurrentie, en blijft eerder een lokaal/regionaal karakter houden 5. Een Haagse marathon zal daarbij een andere signatuur moeten hebben dan die van een top-marathon, in de ogen van de stichting (‘Volstrekte verspilling van middelen, de wereldtop is vergeven’). Vrees dat de marathon zal kannibaliseren op de andere Haagse lopen, is er niet bij de stichting, zeker als het om een najaarsmarathon zou gaan. Genoemd wordt dat een event als de marathon te groot is om nog door vrijwilligers / verenigingen te laten organiseren. De betekenis van een marathon voor de verenigingen ligt in de ogen van de stichting vooral in het ‘richting geven aan hun leden’ (zelf deelnemen, vrijwilligers, nieuwe lopers aantrekken). De stichting heeft interesse om (samen met partners) opnieuw een marathon te organiseren, als zo’n marathon de steun zou hebben van de gemeente. De stichting is daarvoor eenvoudig uit zijn ‘slaapstand’ te halen, aldus de stichting.

3.3

Golazo events

Golazo events is de organisator van meer dan veertig sportevenementen in Nederland, merendeel loopevenementen waaronder diverse marathons (Rotterdam, Eindhoven, Utrecht), maar ook de Tilburg Ten Miles en uiteraard de NN CPC Loop Den Haag. De missie van Golazo is om zoveel mogelijk mensen in beweging te krijgen middels loopevenementen. Golazo ziet evenementen als ‘een platform, waarop ook andere stakeholders worden uitgenodigd om te excelleren’. Daarmee wordt bijgedragen aan de beleving en het verbindende karakter van het evenement in de stad. Loopevenementen in het algemeen en marathons in het bijzonder herbergen volgens Golazo het vermogen om ‘de energie die in de stad huist, los te krijgen’. De NN Marathon Rotterdam is daar in de ogen van Golazo jaarlijks een mooi voorbeeld van. Golazo acht het belangrijk dat evenementen onderscheidend zijn. Als onderscheidend thema ziet Golazo voor Den Haag het thema vrede (‘peace’), passend bij de internationale positionering van stad van vrede en recht. De marathon kan een rol spelen in het verder laden van die begrippen, en het ondersteunen van de city marketing. In de ogen van Golazo kan een dergelijke onderscheidende signatuur zowel internationaal deelnemers aantrekken als lokaal (‘in hun eigen stad, door je eigen wijk’). Daarmee zou een Haagse marathon een andere karakter moeten hebben dan bijvoorbeeld Amsterdam en Rotterdam.

‘Wat je ziet is steeds meer ‘destination marathons’. Lopers gaan naar een evenement toe waar iets bijzonders te beleven is. Natuurlijk zullen er internationale toplopers aan de start komen, maar voor Den Haag moet je niet de ambitie hebben om een wereldrecord aan te vallen. Het moet gewoon een veilige, kwalitatief goede en gezellige marathon zijn, met een aantrekkelijk lopersveld, een mooie wedstrijd maar waar het accent vooral op de breedtesport ligt’. De markt is daarbij volgens Golazo groot genoeg om een nieuwe (najaars-)loop erbij te herbergen (‘De sport zit nog niet aan het plafond, er is nog voldoende ruimte in deze regio en daar buiten’). Lopers zullen daarbij kiezen voor de loop die hen het beste past. Den Haag zou, mits goed georganiseerd, want hedendaagse lopers zijn kritisch, het vermogen moeten hebben om uit te groeien tot een marathon van formaat (enkele tienduizenden deelnemers voor het evenement in zijn geheel). Daarvoor is een goed parcours nodig (‘langs de iconen van een grote stad aan de kust’). Maar ook een snel parcours,

5 Vuistregel: voor een 21k, 10k, 5k komen deelnemers niet van verder dan twee maal hun gelopen afstand. Marathon deelnemers zijn nationaal

en internationaal. Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 14

een ‘urban run, dus niet over het strand’. Zoiets ‘ontstaat niet van de ene dag op de andere, dat moet groeien, dat moet zich settelen’. Volgens Golazo zou een Haagse marathon meer moeten zijn dan alleen de wedstrijd zelf (‘niet alleen twee strepen op weg, start en finish, toeters erop en klaar’). Maar een legacy realiseren? Dat zal niet vanzelf gaan, stelt Golazo. Zoiets vergt inzet vanuit het evenement maar ook vanuit de gemeente, bedrijven/sponsoren, verenigingen en andere partners, met het evenement als katalysator en verbinder. Het evenement zou ‘voelbaar moeten zijn in de stad, met verschillende activaties zoals vlaggen, social media, dat als een soort buzz door de regio gaat’. De marathon fungeert daarbij als een tweedaags beweegprogramma, dat mensen ‘aanzet om in beweging te komen’. Eerst kortere afstanden, en dan uiteindelijk de marathon in zijn/haar eigen stad. .. Zowel in Den Haag als Rotterdam zijn daarbij stappen gezet om te bouwen aan een dergelijke legacy (in Den Haag via de NN CPC Loop Den Haag). Golazo en de gemeente Den Haag hebben samen - speciaal voor de NN CPC Loop Den Haag - een ‘activatieplan’ ontwikkeld, met projecten met scholen, voor mensen met een beperking en voor mensen met beperkte financiële middelen 6. Ook zijn constructies uitgeprobeerd om verenigingen mee te laten profiteren van de interesse in de loopsport.

Sommige van die constructies werkten goed, andere minder. Duidelijk is dat hardloopevenementen en atletiekverenigingen weliswaar in elkaars verlengde liggen, maar ook verschillend van aard zijn. Goede gesprekken, een open houding en duidelijkheid over verantwoordelijkheden, mogelijkheden en verwachtingen blijken essentieel om de potentie van het evenement (bijvoorbeeld in termen van nieuwe doelgroepen aanboren met nieuwe diensten en werkwijzen) ten volle te benutten. En dat gaat niet vanzelf, leert ook de ervaring met de NN CPC Loop Den Haag.

3.4

Atletiekunie

De Atletiekunie (AU) onderhoudt vanuit zijn ‘autoriteitsrol’ contacten met de grotere organisatoren van loopevenementen, onderhoudt een hardloop-kalender en organiseert zelf bijvoorbeeld de Dag voor de Wedstrijdsport7. Vanuit die kennis en positie herkent de AU veel van wat in de andere gesprekken wordt gesteld. Waaronder dat het inderdaad goed gaat met de belangstelling voor loopevenementen (‘Amsterdam en Rotterdam barsten allebei uit hun voegen, en ook de anderen geven aan dat ze sneller vol zitten dan ooit’). Vrees voor ‘kannibalisme’ ziet de AU dan ook niet snel. Wel ziet de bond dat kleinere organisaties moeite hebben om tegemoet te komen aan alle eisen die tegenwoordig aan evenementen worden gesteld. De AU ziet daarbij perspectief voor Den Haag voor een marathon die ook internationaal aanslaat. ‘Wellicht niet de eerste keer, maar als blijkt dat het gewoon goed is georganiseerd en je komt niet in het nieuws dat mensen verkeerd zijn gelopen … Je moet wel een goede eerste editie neerzetten en accepteren dat die niet vol zal zijn. Maar als je dan naam maakt … dan zijn mensen zeker bereid om te komen. Nederlanders trekken ook naar Valencia om daar een marathon te lopen. Dat wordt gezien als een feestje, van die moeten we ook een keer gedaan hebben.

Als jij een heel mooi parcours kan neerleggen, langs bepaalde highlights … een koninklijk tintje zeg maar … je moet wel iets van meerwaarde bieden. Dat kan ook een snel parcours zijn, een opgemeten parcours, topatleten veld … anders blijft het vooral regionaal’. De marathon alleen is voor het stimuleren van het lopen niet heel veel waard, aldus de AU.

6

Het voerde buiten het bestek van deze opdracht om te bezien in hoeverre deze projecten als succesvol zijn te bestempelen en wat de factoren waren die aan dat succes ten grondslag lagen. 7 Zie https://www.hardlopen.nl/evenementen/ en https://www.atletiekunie.nl/kenniscentrum/opleidingen/congressen/dag-van-dewedstrijdsport/ Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 15

‘Dan heb je het over veel kleinere aantallen, het is een geselecteerde groep die dat ook kan. Als je ergens impact wilt maken, in preventie of gezondheid, dan boek je meer winst bij iemand die voor het eerst meedoet aan een 5k of een 10k … die marathon is dan misschien een stip op de horizon voor over zoveel jaar. Aan het begin wil je vooral haalbare doelen hebben.’ Massa en maatschappelijke impact maak je dus vooral met de kortere afstanden, en bovendien geeft dat reuring gedurende de dag. De kortere afstanden profiteren daarbij van de naamgeving van de langere afstand (‘Je doet wel DE CPC, dat staat op je shirt, of DE Rotterdam marathon, je bent onderdeel van HET evenement …’). Ook de AU dicht aan de marathon een bijzondere status toe (‘het is toch het illustere onderdeel van de atletiek, die iedereen een keer zou willen hebben gelopen’). Een marathon spreekt meer tot de verbeelding dan andere afstanden, merkt de AU, ook bij sponsoren (‘dan heb je het toch over het echte’). Maar de bond signaleert ook dat er meer dan voldoende hoogwaardige loopevenementen zijn, die geen marathon hebben (‘het is niet zo dat je zonder marathon geen volwaardig evenement bent’).8 Of een Haagse marathon ook grote nationale of internationale toppers kan halen, valt te bezien. Dat hangt af van het budget, de timing, de kwaliteit van de organisatie en het parcours.

World Athletics kent marathons internationaal labels toe. Daar is geld mee gemoeid. En het evenement zal zich moeten bewijzen. In Nederland hebben Amsterdam (platinum label) en Rotterdam (goud) hoge erkenningen 9. Maar ook zonder de absolute wereldtop zijn er snelle lopers voldoende in de aanbieding (‘het Eindhoven parcours record is 2.05!’). Het belang van een snel parcours en snelle lopers schuilt volgens de AU in de uitstraling naar andere lopers (en sponsoren). ‘Een marathon is als de tijdrit onder de loopevenementen. Dus er wordt gekeken: hoe hard kunnen ze daar? Oh, dan kan ik daar dus ook snel lopen … ook de competitieve amateur let daarop. Dat zet je op de kaart. En als grote stad moet je ook wel een ambitie hebben he? Elke grote stad heeft zijn marathon tegenwoordig. En daar hoort dan ook een rijtje topatleten bij … als je uitstraling wilt hebben, als je wilt groeien’. De kans dat er een NK in Den Haag gaat worden georganiseerd, acht de AU niet heel groot. De AU zet de NK’s uit bij een snelle marathon met een goed deelnemersveld. Dat is de afgelopen jaren alleen Rotterdam en Amsterdam geweest. Marathons die geheel of gedeeltelijk over het strand gaan, komen niet in aanmerking (‘daar kun je de afstand niet meten’).

Verder acht de AU voor een goede marathon van belang dat de lokale atletiekachterban betrokken is, dat er een goede planning is, een zorgvuldig gekozen datum en een professionele organisatie structuur. ‘Niet even als hobby een paar uurtje avond, maar echt mensen die weten wat ze doen .. het is niet niks, wat je neerzet. Met een goed plan … Desnoods start je niet in 2026 maar in 2027, maar dan doe je het ook echt goed! Doe het liever goed, want als je eenmaal die naam hebt, dat evenement was waardeloos …. dat blijft hangen. Je kunt het maar 1x goed doen’. De AU herkent daarbij dat de eisen die aan evenementen worden gesteld zijn opgeschroefd en dat lopers ook zelf veeleisender zijn geworden (‘De loper van nu heeft echt noten op zijn zang’). Daarmee is het in de ogen van de AU niet vreemd dat de prijzen omhoog zijn gegaan, al kan het nog erger (‘Die 140 of 150 van Rotterdam vinden ze allemaal te duur. Maar kijk maar eens in het buitenland, daar neem je niet deel onder de 200’). Organisatie van een marathon door verenigingen acht de AU ‘niet reëel meer’. Er zijn volgens de bond bijna geen grote loopevenementen meer die nog sec op vrijwilligers draaien. Welk zijn er vaak veel vrijwilligers bij betrokken, maar ‘het evenement organiseren, dat is echt werk voor professionals’. 8

Denk op dat vlak niet alleen aan de CPC, maar ook aan de Tilburg Ten Miles, De Zevenheuvelenloop (15k), de Halve van Egmond, de Dam tot Dam loop (10 Engelse mijl) en de Venloop (halve marathon). 9 Daarboven zitten dan nog de zes majors: London, Berlijn, Chicago, New York, Tokyo en Sydney. Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 16

3.5

Conclusie

Samengevat zien we in de zes gevoerde gesprekken veel elan voor een Haags marathon-evenement. Een één of twee daags hardloopfestijn, waarbij onder de vlag van de illustere marathon kinderen en volwassenen worden gestimuleerd om te starten met hardlopen. En de stad zijn naam van stad aan de kust, en stad van vrede en recht, verder luister kan bijzetten. De geïnterviewde organisaties zien daarbij weinig vrees dat een nieuw lange afstandsloop ten koste zou gaan van andere bekende Haagse lopen zoals CPC en Royal Ten, zeker als die nieuwe loop in het najaar zou plaatsvinden. Wel wordt breed benoemd dat het organiseren van een marathon-evenement geen kinnesinne is. Daarvoor zijn veel vrijwilligers voor nodig, maar ook betaalde krachten. De verenigingen herkennen dit, en benoemen dat een marathon organiseren voor hen teveel gevraagd is. Verenigingen herkennen ook dat zij profiteren van een hardloopevenement, al is de mate waarin mede afhankelijk van hun eigen absorptievermogen. Verenigingen geven nu aan weinig banden te hebben met de CPC, iets wat ook door organisator Golazo wordt erkend. Daar liggen kansen voor verbetering. Eén vereniging heeft zelf ambities voor een nieuw te starten langere afstandsloop, ook in het najaar. Die vereniging trekt hierin op met een evenementenorganisatie.

Bij de Stichting Den Haag Marathon is er interesse om de draad van eerdere Haagse marathons weer op te pakken. Tot slot werden er in de gesprekken ook kanttekeningen geplaatst bij de idee om in Den Haag een marathon te organiseren. Een marathon is weliswaar een prachtig vaandel / uithangbord, maar zoals de Atletiekunie stelde kan een andere langere afstandsloop (zoals de CPC) dat ook zijn. Twee verenigingen benoemen daarbij dat in hun ogen investeringen in de kracht van de clubs en in wijkprojecten de stad sportief meer brengen, dan het houden van een marathon-evenement.

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 17

4 Literatuuronderzoek andere marathons In dit hoofdstuk worden inzichten uit onderzoek uitgevoerd bij andere Nederlandse hardloopevenementen samengebracht. Studies in steden als Amsterdam, Utrecht, Eindhoven en Amersfoort laten zien dat dergelijke evenementen een bredere betekenis hebben dan sport alleen, met effecten op economie, citymarketing, sportparticipatie, vrijwilligerswerk en het verenigingsleven. Er is bovendien veel kennis opgebouwd over deelnemersprofielen, de rol van kortere afstanden, de betrokkenheid van verenigingen en de verhouding tot bestaande evenementen. Ook zijn positieve en negatieve effecten beschreven, evenals succesfactoren en valkuilen van stedelijke marathons.

4.1

Profiel deelnemers marathon

De analyses van de geanalyseerde loopevenementen laten een divers deelnemersprofiel zien. Bij de kortere afstanden, zoals 8 of 10 kilometer, is gemiddeld 57 procent van de deelnemers vrouw. Deze groep bestaat grotendeels uit lopers met beperkte hardloopervaring: ongeveer een kwart liep vooraf minder dan 5 kilometer per week en een derde tussen de 5 en 10 kilometer. Het gebruik van hardloopapps is relatief hoog (48 procent), terwijl het blessurerisico met 13 procent boven dat van de langere afstanden ligt. Bij de halve marathon is circa drie-vijfde van de deelnemers man, en ligt de gemiddelde leeftijd rond de 41 jaar. Twee-vijfde trainde vooraf tussen de 10 en 20 kilometer per week. De deelnemers aan de hele marathon zijn het meest ervaren: 78 procent is man, de gemiddelde leeftijd ligt rond 43 jaar en 40 procent liep al meer dan 30 kilometer per week voorafgaand aan de voorbereiding. Van de volwassen deelnemers is ruim een op de tien (12%) lid van een atletiekvereniging. Kortere afstanden trekken het leeuwendeel (45-78 procent) van het totale deelnemersveld en vormen daarmee het belangrijkste instroomkanaal voor beginnende en recreatieve lopers. De langere afstanden trekken vooral ervaren sporters.

4.2

Organisatie en betrokkenheid

Marathon Amsterdam (2014 en 2024) 10 De Amsterdam Marathon werd in beide jaren georganiseerd met inzet van lokale atletiekverenigingen en een grote groep vrijwilligers. In 2024 waren circa 1.600 vrijwilligers actief, waarvan driekwart eerder betrokken was. Hun inzet werd gewaardeerd en leidde vaak tot nieuwe sociale contacten. De organisatie lag bij Le Champion, met in 2014 een werkbudget van 2,7 miljoen euro. In 2024 was een publiek-privaat netwerk van ruim zeventig stedelijke partners betrokken bij uitvoering en logistiek, waaronder gemeentelijke diensten, veiligheid, vervoer, sponsoren en hospitality. Deze brede samenwerking droeg bij aan het welslagen van het evenement en aan de verankering binnen de stedelijke gemeenschap.

Marathon Rotterdam (2010–2023) 11 In Rotterdam is de marathon stevig ingebed in het stedelijke netwerk van sport en evenementen. Rotterdam Topsport positioneert het evenement als iconisch onderdeel van het stedelijke evenementenportfolio. De organisatie werkt nauw samen met gemeentelijke diensten, mobiliteitspartners, veiligheid en sponsoren. De Rotterdam Running Crew organiseert daarnaast maandelijkse stadsruns die als instroommoment dienen voor lopers en bijdragen aan de betrokkenheid van inwoners. Over de periode 2010–2023 werden dertien edities geteld met gezamenlijk 5,3 miljoen toeschouwers, gemiddeld ruim 400.000 per editie.

10

Bronnen voor alle informatie over de marathon Amsterdam: Baart de la Faille Deutekom en P. Verhoogt (2015) en Broerse et al. (2025).

11

Bronnen voor alle informatie over de marathon Rotterdam: Cigarbox Advisory Services (2024).

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 18

Marathon Eindhoven (2016) 12 De DLL Marathon Eindhoven vormt het centrale hardloopevenement van de stad en wordt ondersteund door lokale partners. De organisatie sluit aan bij het stedelijke profiel van technologie, design en kennis. Uit onderzoek blijkt dat de deelnemers het evenement positief beoordeelden. Deelnemers waardeerden vooral de sfeer en de technologische toepassingen, zoals de marathon-app en muziek langs het parcours. Enkele deelnemers noemden als verbeterpunt hinder van specifieke acts, zoals BMX-optredens langs het parcours. Gegevens over milieueffecten en vrijwilligerswerk ontbreken, waardoor een volledig beeld van de organisatorische kant niet beschikbaar is.

Marathon Amersfoort (2019) 13 De Marathon Amersfoort werd georganiseerd met inzet van lokale partners en bereikte een overwegend recreatief deelnemersveld. Twaalf procent van de volwassen lopers was lid van een atletiekvereniging. Binnen deze groep gaf 89 procent aan het evenement te willen aanbevelen en 79 procent zei waarschijnlijk opnieuw deel te nemen. Daarmee fungeerde de marathon als verbindend element binnen het lokale sportnetwerk.

4.3

Effecten en kansen

Marathon Amsterdam (2014 en 2024) De Amsterdam Marathon had in beide jaren positieve effecten zien op sportparticipatie onder deelnemers, waarbij sprake was van feitelijke gedragsverandering in trainingsomvang, en economie en citymarketing. In 2014 gaf bijna de helft van de deelnemers aan meer te zijn gaan trainen in aanloop naar het evenement. In 2024 berekenden onderzoekers een gemiddelde trainingsduur van veertien weken, goed voor 118 minuten extra beweging per week. Na afloop werd een blijvende toename van 41 minuten per week gemeten. De marathon bereikte 48.000 lopers, waarvan bijna 45 procent een kortere afstand liep. De economische impact werd in 2024 geschat op circa 14 miljoen euro aan directe stedelijke bestedingen in de gemeente Amsterdam en de directe metropoolregio, met een geschatte 42.500 extra hotelovernachtingen. De internationale instroom was groot, met 55 procent buitenlandse deelnemers uit 147 landen. Volgens de onderzoekers draagt de marathon bij aan de internationale zichtbaarheid van Amsterdam en aan de profilering van de stad als sportieve bestemming. Deze bijdrage is echter niet empirisch onderbouwd; specifieke metingen naar mediawaarde, imago-effecten of internationale merkbekendheid ontbreken.

Marathon Rotterdam (2010–2023) De Rotterdam Marathon leverde een structurele bijdrage aan de stedelijke economie en sportdeelname. Binnen het jaarlijkse topsportportfolio van 50 tot 60 miljoen euro was de marathon verantwoordelijk voor een impact van 25 tot 30 miljoen euro. Deelnemers en bezoekers werden gestimuleerd om zelf te sporten: 41 procent van de nietsportieve bezoekers gaf aan meer te willen bewegen, en 35 procent overwoog de bezochte sport te gaan beoefenen. Of deze stimulans zich heeft vertaald naar gedrag is ongewis. De marathon trok grote aantallen toeschouwers en functioneerde als publieksevenement met aanzienlijke toeristische waarde.

Marathon Eindhoven (2016) In Eindhoven zijn geen economische of toeristische cijfers gerapporteerd, maar de marathon had wel effecten op citymarketing. Meer dan negentig procent van de deelnemers vond dat het evenement bijdroeg aan de profilering van Eindhoven als technologie-, design- en kennisstad. Deelnemers waardeerden vooral de sfeer, de innovaties en het parcours. Door de aanwezigheid van meerdere afstanden konden zowel ervaren als beginnende lopers deelnemen, wat de sportieve reikwijdte vergrootte.

Marathon Amersfoort (2019) In Amersfoort meldde 49 procent van de deelnemers dat zij vooraf meer gingen sporten en 54 procent gaf aan dat zij zonder de marathon juist minder zouden hebben bewogen. Deelnemers trainden gemiddeld 8,6 weken, met een inspanning van 4,2 uur per week. Na afloop gaf 79 procent aan waarschijnlijk opnieuw te zullen deelnemen. De

12 Bronnen voor alle informatie over de marathon Eindhoven: Fontys Economische Hogeschool Tilburg, Lectoraat Sportbusiness (z.d.).

13

Bronnen voor alle informatie over de marathon Amersfoort: Helsen en Scheerder (2020) en Hover en Van Eldert (2019).

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 19

marathon droeg daarmee bij aan het stimuleren van sportdeelname binnen de stad. Economische effecten zijn niet doorgerekend, maar het evenement werd gebruikt voor de profilering van Amersfoort als evenementenstad.

4.4

Succesfactoren en valkuilen

Marathon Amsterdam (2014 en 2024) De Amsterdam Marathon werd door deelnemers en bezoekers consequent hoog gewaardeerd. De tevredenheidscijfers lagen rond de 7,8 en ruim tachtig procent gaf een aanbevelingsscore van acht of hoger. De finish in het Olympisch Stadion en de sfeer langs het parcours werden als sterkste elementen genoemd. De brede afstandskeuze, waaronder de 8 km en kidsruns, maakte deelname mogelijk voor uiteenlopende doelgroepen. De marathon fungeerde als sportief ankerpunt in de stad en kreeg internationaal aanzien door het World Athletics Platinum Label. Een aandachtspunt vormde de duurzaamheid. In 2024 bedroeg de berekende uitstoot 4.600 ton CO₂, grotendeels toe te schrijven aan internationale reisbewegingen.

Marathon Rotterdam (2010–2023) De Rotterdam Marathon was succesvol dankzij de inbedding in het stedelijke netwerk en de koppeling met laagdrempelige onderdelen zoals de City Run en kidsruns. Het evenement bereikte niet alleen wedstrijdlopers, maar ook recreanten en jongeren, en droeg bij aan de zichtbaarheid van hardlopen in de stad. Tegelijkertijd zorgde de omvang met gemiddeld meer dan 400.000 toeschouwers per editie voor druk op mobiliteit en openbare ruimte. Concrete evaluaties van deze knelpunten ontbreken, maar de schaal vraagt structurele afstemming binnen de stad.

Marathon Eindhoven (2016) De Marathon Eindhoven werd positief beoordeeld door deelnemers vanwege de sfeer en innovatieve aanpak. Deelnemers waardeerden de technologische toepassingen en de verbinding met het stedelijke profiel. Meer dan driekwart vond het evenement onderscheidend. Er werden echter ook enkele praktische verbeterpunten genoemd, zoals hinder door bepaalde acts langs het parcours. Gegevens over milieueffecten en vrijwilligerswerk ontbreken, waardoor een volledig beeld van de organisatorische kant niet beschikbaar is.

Marathon Amersfoort (2019) De Marathon Amersfoort behaalde onder de deelnemers een gemiddelde waardering van 8,3. Deelnemers prezen vooral het parcours en de sfeer, en bijna negentig procent zou het evenement aanbevelen. De organisatie bereikte veel recreatieve lopers via kortere afstanden, die het grootste deel van de deelname vormden. De enige gemelde tekortkoming betrof het beperkte aantal toiletten. Ondanks het ontbreken van economische data laat de hoge tevredenheid zien dat de organisatie erin slaagde een toegankelijk en gewaardeerd evenement neer te zetten.

4.5

Conclusie

De literatuur over stedelijke marathons laat zien dat de organisatie in alle steden berust op samenwerking tussen sportverenigingen, vrijwilligers, gemeentelijke diensten en private partners. Deze samenwerking draagt bij aan een stabiele uitvoeringsstructuur en een breed lokaal draagvlak. Vrijwilligers spelen daarbij een belangrijke rol in de uitvoering en versterken de sociale component van het evenement. De deelnemersprofielen tonen een brede toegankelijkheid van stedelijke marathons. Kortere afstanden trekken een groot aandeel vrouwen en beginnende lopers, terwijl de langere afstanden vooral door ervaren mannelijke lopers worden gelopen. Slechts een klein deel van de deelnemers is aangesloten bij een atletiekvereniging, wat aangeeft dat de meeste lopers buiten het formele verenigingsleven actief zijn. De onderzochte marathons laten zien dat deelname aan dergelijke evenementen bijdraagt aan extra training en beweging onder deelnemers en in sommige gevallen ook aan een grotere sportintentie bij bezoekers. De economische en toeristische effecten verschillen per stad, maar zijn in de grotere marathons substantieel.

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 20

Evenementen als die in Amsterdam en Rotterdam laten daarnaast zien dat citymarketing en internationale zichtbaarheid belangrijke neveneffecten kunnen zijn. Succesvolle marathons combineren een breed afstandsaanbod met een herkenbare organisatorische structuur en positieve beleving bij deelnemers en publiek. De onderzoeken tonen echter ook aandachtspunten, waaronder de milieu-impact van internationale deelname, de druk op stedelijke ruimte en praktische knelpunten in de uitvoering. Deze factoren maken duidelijk dat de organisatie van een stedelijke marathon vraagt om een evenwicht tussen bereik, kwaliteit en duurzaamheid14.

14

Zie bijlage 4, voor richtlijnen om impact te realiseren bij hardloopevenementen.

Naar een Haagse marathon? Lectoraat Impact of Sport van de Haagse Hogeschool in samenwerking met het Mulier Instituut | 2025 21

5 Visie Haagse hardlopers Als laatste onderdeel van deze verkennende studie is bij Haagse hardlopers geïnformeerd hoe zij aankijken tegen een marathon in Den Haag. Hiervoor zijn de drie Haagse atletiekverenigingen gevraagd om een digitale vragenlijst uit te zetten onder hun leden. Dat was gegeven de reikwijdte en het tijdsbestek van deze verkennende studie de beste optie. Daarmee verkregen we een goed beeld van hoe een (zeer betrokken) smaldeel van de Haagse hardlopers aankijkt tegen een marathon. ‘Ongebonden’ Haagse hardlopers hebben we niet kunnen bevragen. De vragenlijst heeft uitgestaan van maandag 29 september tot en met vrijdag 10 oktober 2025. In totaal hebben 542 personen de vragenlijst ingevuld.

5.1

Profiel Haagse hardlopers

Onder de bevraagde leden van de Haagse atletiekverenigingen15 waren 325 mannen en 169 vrouwen (resp. 66% en 34% - 48 personen gaven geen antwoord op deze vraag). De leeftijd varieerde van 17 tot 92 (gemiddeld 50 jaar). Een derde van de hardlopers beoefent de sport al meer dan twintig jaar, 13% minder dan 3 jaar. Ruim de helft (59%) loopt twee tot drie keer per week, 12% loopt minder vaak en 29% loopt vaker dan drie keer per week. Van de groep neemt vier-vijfde (82%) deel aan hardloopevenementen; 16% heeft dat vroeger wel gedaan, maar doet dat nu niet meer. Een klein kwart (23%) doet jaarlijks mee aan een of twee loopevenementen, 39% doet mee aan drie of vier evenementen en een even grote groep schrijft zich jaarlijks in voor meer dan vijf loopevenementen per jaar. Favoriete loopevenement onder de deelnemers zijn de CPC (89%), gevolgd door de Royal Ten (50%). Andere populaire lopen zijn de marathon-evenementen van Rotterdam (38%), Leiden (22%) en Amsterdam (18%) of de Damtot-Dam loop (22%). Iets meer dan de helft (55%) noemt ook nog andere lopen, uit alle delen van het land, maar geen van die lopen haalt vergelijkbare percentages. Onder degenen die de afgelopen vijf jaar deelnamen aan loopevenementen, heeft de helft (50%) nog nooit deelgenomen aan een marathon. 16% heeft één marathon gelopen, 21% liep er twee tot vijf, en 12% liep meer dan vijf marathons.

5.2

Interesse Haagse marathon

Van de ondervraagde hardlopers ziet 42% zich in 2026 of 2027 zeker deelnemen aan een Haagse marathon, als die er komt. Ruim een-tiende (13%) doet waarschijnlijk wel mee. De resterende groep doet misschien mee of zeker niet (figuur 5, links). Voor kortere afstanden tijdens een marathon-evenement is de belangstelling iets lager: 22% doet daar zeker aan mee en 20% waarschijnlijk wel (figuur 6, rechts). Twee-vijfde (42%) zou het lopen van een kortere afstand op een Haags marathon-evenement overwegen. Een kortere afstand spreekt klaarblijkelijk minder tot de verbeelding dan het lopen van een marathon in de eigen stad. Figuur 5 en 6 – Verwachte deelname aan een Haagse marathon (5, links) of een van de kortere afstanden (6, rechts), onder Haagse hardlopers (in percentages)