RIS321013 Bijlage Haags dronebeleid 2025

Haags Dronebeleid 2025-2029

<

Met zorg in de lucht, oog voor de stad

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

2

Inhoud Voorwoord3 Inleiding4 Ambitie7

Kansen voor gebruik van drones door de gemeente Aandachtspunten 

9

Beperkingen in Den Haag

10

Randvoorwaarden gemeentelijk gebruik

<

7 8

11

1. Veilig

11

2. Privacygericht

12

3. Transparant

13

Drones in de stad

13

Organisatie15 Risicoparagraaf17

<

Wat drones kunnen bijdragen

3

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Voorwoord Drones zijn niet langer een speeltje of toekomstmuziek. Ze zijn er en dat merken we in Den Haag. Van adembenemende luchtbeelden van onze stad, slimme controles en de ondersteuning van hulpdiensten. Wat eerst nog nieuw en verrassend voelde, is nu meer vanzelfsprekend. Drones zijn voor steeds meer gebruikers toegankelijk. In één jaar tijd telden de gemeente en politie meer dan tienduizend dronevluchten binnen de Haagse stadsgrenzen. Een aantal dat alleen maar zal toenemen. Minstens zo snel breiden de mogelijkheden zich uit. Van het vervoeren van medicijnen tot een maaltijd die letterlijk uit de lucht komt vallen. Een drone die bij een incident als eerste ter plaatse is of een drone die ramen wast van de Haagse hoogbouw. Hoewel het gebruik van drones voor gemeentelijke taken nog in de kinderschoenen staat, groeit ook voor de gemeente zelf het aantal mogelijkheden. Drones worden in Den Haag al ingezet voor gebouwinspecties, maar daar zal het niet bij blijven. Drones hebben veel voordelen voor het werk van de gemeente voor de stad. bereikt plekken die voor mensen gevaarlijk of lastig toegankelijk zijn. Wat sciencefiction is en wat realiteit wordt, gaat de toekomst uitwijzen. De snelle opkomst van drones brengt in elk geval nieuwe vraagstukken met zich mee. Ondanks alle mogelijkheden wil de gemeente Den Haag zorgvuldig omgaan met deze nieuwe technologie.

Veiligheid staat voorop en de privacy van de mensen in de stad moet natuurlijk ook vanuit de lucht zijn beschermd. Een drone kan bovendien overlast veroorzaken, vooral als niet helder is waarom deze in de lucht is. Het is belangrijk om dit soort publieke waarden steeds af te wegen bij het gebruik van drones in Den Haag. De groei van drones vraagt dus om nieuwe kaders. Dit Haags Dronebeleid 2025-2029 beschrijft hoe de gemeente verantwoord omgaat met drones. De gemeente geeft ruimte aan innovatie, benut de kansen waar mogelijk, maar altijd onder strikte voorwaarden. Privacygericht, veilig en transparant gebruik staan centraal. Zo zorgt de gemeente dat drones van meerwaarde zijn voor Den Haag en de inwoners. Wethouder Hilbert Bredemeijer Wethouder Saskia Bruines

<

<

Een drone is snel ter plaatse, kan met minder overlast inspecties uitvoeren en

4

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Inleiding Wat zijn drones?

Drones, ook wel onbemande luchtvaartuigen genoemd (in het Engels: UAV), zijn kleine luchtvaartuigen die meestal op afstand worden bestuurd, maar ook autonoom kunnen vliegen. Veelvoorkomende types zijn multicopters met meerdere propellers die verticaal opstijgen en manoeuvreren, maar er zijn ook vastevleugel­ drones die meer lijken op kleine vliegtuigjes en geschikt zijn voor langere afstanden. Drones worden doorgaans bestuurd door een dronebestuurder (ook wel operator of piloot genoemd) op afstand via een radiosignaal met een afstandsbediening. Normaal gesproken blijft de drone altijd in het zicht van de dronebestuurder. Dit wordt ook wel VLOS genoemd (Visual Line of Sight). De bestuurder van de drone krijgt daarbij ondersteuning met live-videobeelden. Drones vliegen in Nederland in principe tot maximaal 120 meter hoogte. Om ongelukken te voorkomen, zijn er Europese regels voor het vliegen met drones. drone en het risico van de vlucht. Drones komen in verschillende vormen en maten. Van kleine varianten voor consumenten­tot grotere professionele drones. Afhankelijk van het doel zijn drones uitgerust met camera’s, sensoren of andere meetapparatuur. Ook zijn sommige drones in staat om lichte goederen te vervoeren. Drones ontwikkelen zich steeds verder. Zo worden er in Nederland proeven gedaan met drones die BVLOS vliegen (Beyond Visual Line of Sight).

Hierbij vliegt de drone buiten het directe zicht van de bestuurder. De drone wordt dan vanuit een grondstation bestuurd en maakt daarbij soms gebruik van vooraf geprogrammeerde vliegroutes. BVLOS is slechts beperkt mogelijk in Nederland. Een tussenvariant is EVLOS (Extended Visual Line of Sight), waarbij de drone door observanten in het zicht wordt gehouden. Relatief nieuw is ook de zogeheten drone-in-the-box. Hierbij stijgt de drone zelstandig­op vanuit een station (de ‘box’), voert een taak uit en keert daarna automatisch­terug om op te laden. Naast de onbemande luchtvaartuigen heb je ook water- en onderwaterdrones. Rollen gemeente bij drones

De groei van het aantal drones en de snelle technologische ontwikkelingen hebben op meerdere manieren invloed op de gemeente. Het DroneNetwerk Gemeenten (2022) onderscheidt daarbij vier gemeentelijke rollen: beschermheer, faciliteerder, regelgever en gebruiker. Dit dronebeleid gaat in op elk van deze rollen.

<

<

Aan welke regels de dronebestuurder zich moet houden, is afhankelijk van het type

5

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Allereerst is de gemeente zelf gebruiker van drones. Denk aan het inspecteren van gebouwen of het verzamelen van geografische 3D-informatie. Voor dit eigen gebruik bepaalt de gemeente zelf voor welke taken drones worden ingezet en onder welke voorwaarden. Daarnaast heeft de gemeente er belang bij om nuttige dronevluchten van bedrijven en instellingen te faciliteren wanneer dit de stad ten goede komt. Bijvoorbeeld om de veiligheid te vergroten, de gezondheidszorg te ondersteunen of de mobiliteit te verbeteren. Dan biedt de gemeente ruimte, maar altijd onder de voorwaarde dat privacy en veiligheid zijn gewaarborgd. Tegelijkertijd zet de gemeente zich in om de leefomgeving te beschermen tegen ongewenste dronevluchten. Ook gezien de status van Den Haag als inter­nationale stad van Vrede en Recht. Rollen en verantwoordelijkheden

Dit dronebeleid gaat in op de taken waar de gemeente voor aan de lat staat. Regelgeving en handhaving van drones vallen niet onder de bevoegdheid van de gemeente. De droneregelgeving ligt bij het ministerie van Infrastructuur Leefomgeving en Transport (ILT) verleent vergunningen en houdt toezicht op de naleving ervan. De handhaving van de openbare orde is een taak van de politie. De gemeente werkt daarom met deze partijen samen, waarbij ieder binnen zijn eigen verantwoordelijkheden handelt. Doel van dit beleid

Dit Haags Dronebeleid heeft de volgende doelen: • Geven van een beeld van hoe drones de stad kunnen ondersteunen. • Bieden van een kader waarmee de gemeente bepaalt voor welke eigen taken een drone in te zetten en onder welke voorwaarden. • Speerpunten formuleren voor het faciliteren van drones in de stad. • Bepalen hoe de gemeente dit organiseert. Relatie met ander Haags beleid

De gemeente Den Haag vindt het belangrijk een volwaardige speler te blijven in de digitale samenleving. Dit beleid geeft hier invulling aan voor drones. Het drone­beleid staat dan ook niet op zich. Het is opgesteld in lijn met de nieuwe gemeentelijke­I-visie 2025-2030 Samen digitaal vooruit, het Privacybeleid (RIS318934) en het Strategisch Beleidskader Informatieveiligheid (RIS319229). Commissiebrief uit 2021 over drones in Den Haag In 2021 heeft het college van B&W de gemeenteraad geïnformeerd over de opkomst van drones en de nieuwe EU-regelgeving (RIS307519). Dit dronebeleid bouwt hierop voort. Inmiddels is de nieuwe EU-regelgeving een aantal jaar van kracht en hebben drones zich verder doorontwikkeld.

<

<

en Waterstaat. Dat geldt ook voor het aanwijzen van no-flyzones. De Inspectie

6

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Onderzoek SHIELD naar drones in Den Haag De gemeente doet samen met de politie binnen de gezamenlijke innovatiehub SHIELD onderzoek naar drones in Den Haag (RIS321416). Lees hierover meer in het hoofdstuk Drones in de stad. De bevindingen en geleerde lessen uit de eerste fase van het onderzoek (afgerond in maart 2025) zijn meegenomen in dit dronebeleid.

<

<

7

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Studenten in gesprek met inwoners Twee studentengroepen hebben interviews en enquêtes uitgevoerd in Den Haag om te onderzoeken hoe inwoners aankijken tegen het gebruik van drones. Dit was onderdeel van het onderzoek van SHIELD. De studenten deden dit voor het keuzeonderwijs Law & Safety in Public Services van Hogeschool InHolland. Uit de gesprekken blijkt dat veel inwoners de voordelen van drones zien. Wel zijn er zorgen over de privacy. Tegelijkertijd is er meer begrip als duidelijk is van wie een drone is en waarom de drone ergens vliegt. Deze perspectieven van de mensen in Den Haag zijn waardevolle input voor dit dronebeleid. Geldigheidsduur en evaluatie

Dit beleid is door het college van B en W vastgesteld voor de periode van 2025 tot en met 2029. Aan het einde van deze periode wordt het beleid geëvalueerd en waar nodig aangepast.

Ambitie aandachtspunten en risico’s. Privacybescherming, veilig vliegen en transparantie staan dan ook centraal bij het gebruik van drones. Dit is de balans die de gemeente doorlopend wil vinden en zich vertaalt in de volgende ambitie die als meetlat dient voor wanneer de gemeente een drone wil gebruiken

De gemeente Den Haag gebruikt drones verantwoord en respectvol, wanneer dit het werk voor de stad veiliger, schoner of beter maakt.

Wat drones kunnen bijdragen Drones gaan de lucht in en zijn erg wendbaar. Daarmee zijn drones heel geschikt om snel moeilijk bereikbare plekken te bereiken. Ook zorgen drones voor een paar extra ogen vanuit de lucht om zo een goed overzicht van bovenaf te geven. Drones zijn voorzien van hogeresolutiecamera’s en kunnen worden uitgerust met sensoren en andere meetapparatuur om de omgeving gedetailleerd en digitaal in kaart te brengen. Veilig en snel:

Drones zijn snel in te zetten en bereiken hoge snelheden. Zo kan je gevaarlijke of urgente situaties snel in beeld brengen. Dit gaat sneller dan het laten aanrukken van een hoogwerker of kraan, of het opbouwen van een steiger. Dit maakt het gebruik van een drone tegelijkertijd ook voordeliger. Bovendien is het veiliger om een drone naar een risicovolle, vervuilde of slecht bereikbare plek te sturen dan een mens of dier.

<

<

De gemeente wil de kansen van drones benutten en daarbij oog hebben voor de

8

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Duurzaam en minder impact:

Drones vliegen elektrisch en zijn licht van gewicht. Dit maakt een drone duurzamer dan een kraan, helikopter, vliegtuig of vaartuig. Het maken van luchtfoto’s met een vliegtuig heeft een grotere CO2-afdruk en is niet altijd mogelijk vanwege bewolking. Daarnaast is de impact van een drone op de omgeving vaak kleiner. Wegen hoeven niet te worden afgesloten en het is voor inspecteurs niet nodig om woningen te betreden of dat bewoners thuis moeten blijven. Werkzaamheden kunnen doorgaan zonder grote verstoring. Vernieuwend:

Drones maken nieuwe manieren van werken mogelijk. Drones komen op plekken die anders niet bereikt kunnen worden. Ook geven drones soms een nieuw of vollediger­beeld van de omgeving. Drones kunnen worden voorgeprogrammeerd om heel nauwkeurige routes te volgen en zijn geschikt om slimme meetapparatuur te gebruiken. Daarmee versterken drones innovatie en datagedreven werken.

Kansen voor gebruik van drones door de gemeente gemeentelijke­taken. De mogelijkheden van drones voor het werk van de gemeente zijn in kaart gebracht door de interne expertgroep drones. Deze inventarisatie is bedoeld om de kansen te schetsen, het betekent niet dat de gemeente voor al deze taken een drone gaat gebruiken. Of er een drone wordt ingezet, wordt natuurlijk per toepassing beoordeeld. Bouwen en wonen

Geo-informatie

Infrastructuur en projecten

Inspectie verbouwingen (zie kader)

Inwinnen van (3D-) geo-informatie

Inspectie assets zoals wegen, bruggen, tunnels

Inspectie onderhoud (veiligheid) panden (zie kader)

Inwinnen data voor monumentenzorg

Fotograferen van archeologische opgravingen

Inspecteren illegaal gebruik van de openbare ruimte

Inwinnen data over parkeren op eigen terrein

Inmeten van werkzaamheden Mobiliteitsonderzoek

Natuur en milieu

Marketing en toerisme

Haven en water

Inspectie van bomen

Fotograferen en filmen voor promotie- en communicatie­ materiaal

Inspecteren werkzaamheden bij schepen

Monitoren natuurgebieden

Droneshows (alternatief voor vuurwerk)

Inspectie van ankergebieden

Opsporing afvaldumpingen

Inspecteren kademuren binnenwateren (ook onder water) Monitoren vervuiling oppervlaktewater

<

<

Drones kunnen de gemeente op verschillende manieren ondersteunen bij

9

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Het thema veiligheid staat niet in dit overzicht omdat drones in het veiligheids­ domein door de politie en de veiligheidsregio worden gebruikt. Deze organisaties zijn geen onderdeel van de gemeente.

Drone controleert gebouwen De gemeente kijkt met een drone naar de gebouwen in Den Haag. Met de drone controleert de gemeente of verbouwingen volgens de vergunningen zijn uitgevoerd. Denk aan uitbouwen, dakopbouwen, dakterrassen en dakkapellen. Ook worden op basis van meldingen mogelijk illegale bouwwerken en slecht onderhoud van woningen in beeld gebracht. De drone komt dan op plekken die anders moeilijk te bereiken zijn. De drone vliegt meerdere keren per jaar op verschillende locaties in de stad. De drone vliegt tussen de 60 en 100 meter hoog. Op de grond staan twee mensen: iemand die de drone bestuurt en iemand die de op aanwijzing van de gemeente foto’s neemt. Hiervoor kijkt een controleur van de gemeente op locatie mee met de live videoverbinding en geeft aan welke gebouwen de drone moet fotograferen.

videobeelden op. Het is niet de bedoeling om personen te fotograferen. Als dit toch gebeurt, dan worden ze onherkenbaar gemaakt.

Aandachtspunten Naast de mogelijkheden van drones is het belangrijk om een goed beeld te hebben van de aandachtspunten en risico’s. Privacy

Het gebruik van drones kan ervoor zorgen dat mensen het gevoel hebben dat ze worden bekeken. Ook als mensen niet in beeld zijn en er geen beelden worden opgeslagen. Vooral in woonwijken, maar ook in publieke ruimtes zoals parken en op het strand. Drones met camera’s kunnen beelden vastleggen op plekken waar mensen doorgaans privacy verwachten. Omdat drones vaak klein zijn, zijn ze bovendien moeilijk of helemaal niet zichtbaar. Wie data verzamelt met een drone, moet altijd voldoen aan de Algemene verordening gegevensbescherming. Overlast en veiligheid

Drones kunnen overlast veroorzaken voor zowel mensen als dieren. Drones maken een hoog zoemend geluid, dat soms storend wordt gevonden in woonwijken en natuurgebieden. Ook de zichtbaarheid van drones in de lucht kan als indringend worden beleefd, zeker als het niet duidelijk is wat de drone doet. Hoewel er veel regels zijn om veilig met drones te vliegen, is er altijd een risico op incidenten. Denk aan storingen of botsingen.

<

<

Deze drone maakt alleen foto’s van gebouwen. De gemeente slaat geen

10

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Te ruimte inzet

Naast zorgen over privacy, overlast en veiligheid, is het belangrijk om oog te hebben voor het risico op overmatig gebruik. Doordat drones relatief goedkoop en laagdrempelig inzetbaar zijn, ontstaat het risico dat drones vaker worden ingezet dan noodzakelijk of voor andere functies dan vooraf beoogd. Dit zorgt dan voor meer kans op overlast en kan ook betekenen dat mensen in Den Haag zich meer gecontroleerd en bekeken voelen. Omdat drones veel kunnen waarnemen, kan het voorkomen dat tijdens een inspectie-dronevlucht onbedoeld overtredingen of andere illegale activiteiten in beeld komen die niet onder het vooraf vastgestelde doel vallen. Het is dan belangrijk te weten wanneer en hoe je hierop mag reageren, en wanneer niet.

Beperkingen in Den Haag Den Haag is een van de meest ingewikkelde steden in Nederland om een drone te gebruiken. In een groot deel van Den Haag mag je namelijk niet met drones vliegen vanwege meerdere no-flyzones voor drones. Zo is het verboden te vliegen in de omgeving van ministeries, koninklijke paleizen, de Scheveningse gevangenis, Ook is het in principe niet toegestaan om boven Natura2000-gebieden te vliegen. Bij het opstellen van dit beleid maakt ook een deel van Den Haag deel uit van de CTR (Controlled Traffic Region) van Rotterdam The Hague Airport. Wel wil de Rijksoverheid deze no-flyzone in de nabije toekomst verkleinen. Niet alleen beslaan de no-flyzones een groot deel van Den Haag. Op veel plekken gelden er meerdere no-flyzones tegelijk. In no-flyzones mag je niet of alleen met toestemming een drone gebruiken. Dit zorgt voor beperkingen voor het vliegen met drones in Den Haag. Dit heeft invloed op het dronebeleid. No-flyzones worden door de Rijksoverheid aangewezen. De gemeente heeft geen zeggenschap over de no-flyzones. Ontheffingen voor vluchten in no-flyzones worden verleend door de Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT). De actuele kaart met no-flyzones is te vinden op de website van GoDrone: map.godrone.nl.

<

<

internationale organisaties, de haven van Scheveningen en helikoptersplatforms.

11

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Randvoorwaarden gemeentelijk gebruik Drones kunnen veel betekenen voor de stad. Daarbij moeten de mensen in Den Haag ervan uit kunnen gaan dat de gemeente zorgvuldig met drones omgaat. Om dit handen en voeten te geven, vertaalt dit dronebeleid zich naar drie randvoorwaarden. Zo gaat de gemeente om met drones: 1. Veilig, 2. Privacygericht en 3. Transparant.

1. Veilig Veiligheid staat voorop. Inwoners kunnen ervan uitgaan dat de gemeente op een verantwoorde en professionele manier met drones vliegt. De gemeente doet er dan ook alles aan om risico’s te beperken en incidenten te voorkomen.

voor drones. Deze regelgeving is Europees en wordt beschikbaar gesteld door de Rijksoverheid. • Voor elk toepassingsdomein stelt de gemeente een operationeel handboek op. Dit handboek beschrijft per toepassing hoe dronevluchten veilig en volgens de geldende regels worden uitgevoerd, van vluchtvoorbereiding tot noodprocedures, onderhoud en training. • Voor elke dronevlucht wordt een vliegplan opgesteld. Met dit vliegplan wordt de vlucht voorbereid en worden veiligheidsrisico’s vooraf in kaart gebracht. Zo kunnen de juiste maatregelen worden genomen. • Bij het gebruik van een zwaardere drone worden waar nodig extra veiligheidsmaatregelen genomen, zoals het gebruik van een parachute of het afzetten van een gebied. • Alle dronevluchten worden uitgevoerd door gecertificeerde dronebestuurders, ook wanneer dit volgens de wet niet verplicht is. • Elke gemeentelijke afdeling die drones gebruikt, investeert doorlopend in kennis en kunde van de medewerkers. • De gemeente zorgt voor een veilige werkomgeving voor de dronebestuurder en andere betrokken medewerkers. • De gemeente houdt rekening met het welzijn van dieren bij het gebruik van drones.

<

<

• De gemeente houdt zich uiteraard strikt aan de geldende wet- en regelgeving

12

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

2. Privacygericht Het vliegen met drones gaat hand in hand met het beschermen van de privacy van de mensen in Den Haag. De gemeente weegt steeds goed af of het doel de inzet van een drone rechtvaardigt. • De gemeente hanteert de basisprincipes voor het gebruik van drones van de Autoriteit Persoonsgegevens. Deze beschrijven de belangrijkste aandachtspunten voor drones uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Ook volgt de gemeente de Principes voor de Digitale Samenleving van de VNG. Dit zijn handvatten voor gemeenten om verantwoord om te gaan met data­ verzamelingen in de openbare ruimte. • Voor elke gemeentelijke taak waarvoor een drone in de publieke ruimte wordt ingezet, stelt de gemeente op grond van artikel 35 van de AVG een Data Protection Impact Assessment (DPIA) op. In deze DPIA worden onder meer het doel, de noodzaak, en de proportionaliteit en subsidiariteit van de inzet van drones beoordeeld. • Drones worden uitsluitend ingezet wanneer er een concreet en gerechtvaardigd­ doel is. De drone wordt nooit gebruikt voor andere doeleinden dan vooraf

heeft ten opzichte van andere methoden. • Bij elke nieuwe taak waarvoor een drone wordt ingezet, kijkt de gemeente ook naar de ethische vraagstukken. Daarmee weegt de gemeente het gebruik van de drone af tegen publieke waarden, in lijn met de ambitie van dit dronebeleid. • De gemeente past het principe van privacy by design toe. Persoonsgegevens worden zo veel mogelijk geminimaliseerd. Waar mogelijk wordt gebruikgemaakt van software die beeldmateriaal automatisch anonimiseert, zodat personen niet herkenbaar in beeld komen. • De gemeente brengt geen groter gebied in beeld dan nodig. Privéterrein wordt gemeden en boven natuur- en recreatiegebieden wordt niet lager gevlogen dan noodzakelijk. • De navigatiebeelden van de vlucht om naar de te inspecteren locatie te vliegen, worden alleen live bekeken en niet opgeslagen. • Alle data die met drone wordt verzameld, wordt uitsluitend opgeslagen zolang dit noodzakelijk is volgens de geldende wet- en regelgeving. Bewaartermijnen worden vooraf vastgelegd en opgenomen in de DPIA. • Data wordt niet opgeslagen buiten de Europese Economische Ruimte (EER). Hier wordt actief op toegezien bij het selecteren van leveranciers. De gemeente neemt aanvullende maatregelen om de data te beschermen bij niet-Europese drones. • Voor elke dronetoepassing worden informatieveiligheidsrisico’s in kaart gebracht en de benodigde maatregelen genomen.

• De gemeente gebruikt alleen veilige systemen voor de verwerking en opslag van de data. Toegang tot deze systemen is beperkt en wordt periodiek gecontroleerd. • Medewerkers die drones inzetten, beschikken over duidelijke richtlijnen om zorgvuldig te handelen bij gevoelige of onverwachte waarnemingen.

<

<

bepaald en vastgelegd. • De gemeente vliegt alleen met drones wanneer dit aantoonbare meerwaarde

13

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

3. Transparant Inwoners van Den Haag moeten weten wanneer en waarvoor de gemeente drones gebruikt. Transparantie is namelijk essentieel voor draagvlak voor het gebruik van drones in de openbare ruimte. Ook geeft dit inwoners de mogelijkheid om mee te praten over drones. • De gemeente publiceert alle informatie over drones van de gemeente op denhaag.nl/drones. Op deze pagina staan alle taken waarvoor de gemeente drones gebruikt. De gemeente communiceert actief over nieuwe dronetoepassingen­van de gemeente. • Als het kan, wordt via deze webpagina ook informatie over uitgevoerde en geplande dronevluchten en hun specifieke routes beschikbaar gesteld. • De actuele privacyverklaringen van dronevluchten worden gedeeld onder de algemene­privacyverklaring van de gemeente. • Op de locatie van een dronevlucht wordt met borden duidelijk gemaakt aan omwonenden en passanten dat er een gemeentelijke dronevlucht plaatsvindt. • Op de grond is duidelijk zichtbaar wie verantwoordelijk is voor de vlucht, bijvoorbeeld door herkenbare kleding of borden. Betrokken medewerkers van de

Hiervoor wordt het gemeentelijke contactcentrum 14070 vooraf geïnformeerd over geplande dronevluchten. Per stadsdeel worden gebiedsregisseurs geïnformeerd. • Inwoners kunnen meepraten over het gebruik van drones door de gemeente. Drones zijn een onderwerp van de participatieactiviteiten van het Living Lab Scheveningen. Ook zet de gemeente studenten in om het sentiment onder inwoners­te volgen.

Drones in de stad Ook drones die niet door de gemeente zelf worden gebruikt, bieden mogelijkheden voor de stad en de Haagse samenleving. Daarom zet de gemeente zich in om nuttige dronevluchten in Den Haag te faciliteren. Tegelijkertijd werkt de gemeente samen met de daarvoor verantwoordelijke overheidspartijen om de leefomgeving van de mensen in Den Haag te beschermen tegen ongewenste drone-activiteiten. Wat gebeurt er nu? Voor veiligheidstaken zetten de politie-eenheid Den Haag en de Veiligheidsregio Haaglanden drones in: de eerste voor handhaving van de openbare orde, de tweede voor brandbestrijding. Ook schakelen VvE’s of woningbouwcoöperaties soms een drone in om hun panden te inspecteren. Het merendeel van de drones wordt echter gebruikt door recreatieve vliegers, vooral voor foto- en video-opnames.

<

<

gemeente op de locatie van de dronevlucht zijn herkenbaar. • De gemeente zorgt dat vragen van inwoners snel en goed beantwoord worden.

14

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Nuttige dronevluchten stimuleren In binnen- en buitenland werken marktpartijen aan nieuwe dronetoepassingen. In het oosten van Nederland experimenteert de ANWB met het razendsnel vervoeren van bloed en medicijnen naar ziekenhuizen. Op de TU Delft wordt onderzoek gedaan naar een ambulance-drone die een AED snel ter plaatse kan brengen. In de buitenwijken van Dublin vliegen drones al rond om snacks te bezorgen. De mogelijkheden lijken eindeloos, maar wat daadwerkelijk waardevolle praktijktoepassingen worden, is nu nog niet te voorspellen. Wel is duidelijk dat drones steeds meer het lagere luchtruim boven steden gaan gebruiken. Veilig lager luchtruim De toename van drones mag niet ten koste gaan van de veiligheid. Zeker ook omdat er een risico is dat drones worden gebruikt voor de verstoring van de openbare orde, spionage of cyberaanvallen. Dat is zeker een aandachtspunt voor Den Haag als stad van Vrede en Recht. Om drones verantwoord en veilig in te passen in de stedelijke omgeving, is een brede samenwerking tussen overheid, de drone-industrie en gebruikers noodzakelijk. Uit het onderzoek van de Haagse innovatiehub SHIELD (zie kader) blijkt gevlogen en een deel van de drones vliegt te hoog of buiten het zicht. De meeste drones die in Den Haag vliegen, vereisen geen certificaat of opleiding.

Dat kan een belangrijke reden zijn waarom veel dronebestuurders de regels niet goed kennen. Tegelijkertijd heeft de gemeente geen bevoegdheden voor de regelgeving en handhaving van drones. Samenwerking met de landelijke overheid is daarom essentieel. Ruimtelijk-economische impact Als de ontwikkelingen zo doorgaan, spelen drones straks ook een ruimtelijkeconomische­rol in de gemeente. Dan krijgt de gemeente te maken met de benodigde­locaties en infrastructuur voor het verticaal landen en opstijgen van drones (vertiports). Dit zorgt voor nieuwe vormen van stedelijke mobiliteit, zoals pakket- en maaltijdbezorging met drones, en mogelijk in de verdere toekomst personenvervoer. Ook wordt op landelijk niveau gewerkt aan het inrichten van geografische zones met speciale regels en diensten voor drones (U-space). Speerpunten:

1. De gemeente richt de blik naar buiten om nieuwe ontwikkelingen te volgen. De gemeente neemt deel aan (gemeentelijke) netwerken voor drones. Ook is er goed contact met de industrie en werkt de gemeente samen met kennisinstellingen. 2. De gemeente faciliteert nieuwe drone-innovaties voor stedelijke omgevingen, zodat nuttige dronevluchten onder de juiste voorwaarden maximaal kunnen bijdragen aan Den Haag. 3. De gemeente werkt samen met de landelijke overheden die verantwoordelijk zijn voor de regelgeving en handhaving van drones. Met hen kijkt de gemeente naar slimme en haalbare oplossingen voor handhaving, beveiliging en bewustwording.

<

<

namelijk dat de regels vaak niet worden nageleefd. Er wordt heel veel in no-flyzones

15

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

4. De gemeente spant zich in om samen met de verantwoordelijke overheden toe te werken naar een situatie waarin nuttige dronevluchten op een veilige en gecontroleerde manier ruimte krijgen, en waarin no-flyzones geen papieren werkelijkheid zijn, maar effectief bijdragen aan de bescherming van veiligheid en privacy. 5. De gemeente is met inwoners in gesprek over drones in Den Haag. De mensen in de stad kunnen meedenken en aangeven wat zij wel en niet gewenst vinden. De gemeente onderzoekt dit ook in samenwerking met kennisinstellingen en studenten. De gemeente gebruikt de verkregen inzichten bij nieuwe ontwikkelingen en het opstellen van nieuw dronebeleid.

Onderzoek SHIELD naar drones in Den Haag De gemeente doet samen met politie onderzoek naar drones in de stad. Dit is onderdeel van de innovatiehub SHIELD van de politie en de gemeente. Van september 2023 tot september 2024 werden er 11.000 dronevluchten geteld. Dit gebeurde met speciale sensoren die drones kunnen detecteren op basis van de radiosignalen die worden uitgezonden.

Soms wel tot een factor tien ten opzichte van de wintermaanden. Er wordt met name gevlogen in het centrum en bij het strand en de haven van Scheveningen. Veel van deze vluchten vinden plaats in no-flyzones. 7,6% van de gedetecteerde dronevluchten was daarnaast hoger dan de toegestane limiet van 120 meter. De hoogste vlucht die is gemeten, vloog zelfs tot 2.400 meter. Gemiddeld vliegt een drone op zo’n 60 meter. Vrijwel alle drones die zijn gedetecteerd, zijn van het merk DJI. Het grote merendeel (73%) van de vluchten is met een drone onder de 250 gram (model DJI Mini). Hiervoor is een certificaat of opleiding niet nodig. Lees hier het volledige rapport (RIS321416).

Organisatie Het gebruik van drones binnen de gemeente Den Haag is decentraal georganiseerd, waarbij een gemeentelijke dienst zelf besluit om drones in te zetten voor de eigen taken. Deze dienst is dan zelf verantwoordelijk voor een zorgvuldige inzet van drones, in lijn met het Haags Dronebeleid. Dat betekent ook dat deze dienst zorgt voor de benodigde kennis, uitvoering en financiële middelen. Elke gemeentelijke dienst bepaalt ook of de dronevluchten worden uitgevoerd door eigen medewerkers van de dienst of worden uitbesteed aan een gespecialiseerd bedrijf. Ook bij uitbesteding blijft het dronebeleid natuurlijk onverminderd van kracht. Als het aantal dronetoepassingen in de toekomst groeit, onderzoekt de

<

<

Aan het einde van de lente en in de zomer wordt veruit het meest gevlogen.

16

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

gemeente of het bundelen van kennis en het uitvoeren van dronevluchten meerwaarde heeft. Binnen de gemeentelijke organisatie is expertise beschikbaar ter ondersteuning: • Het Expertisecentrum Digitale Innovatie en Smart City ondersteunt bij innovatieve­toepassingen met drones. Gemeentelijke diensten en externe partijen die nieuwe dronetoepassingen willen verkennen, kunnen hiervoor bij dit expertisecentrum terecht. • Het Expertisecentrum Privacy adviseert in de tweede lijn over privacyvraagstukken, waaronder het opstellen van DPIA’s en informeren van betrokkenen. • Het Expertisecentrum Security adviseert in de tweede lijn over informatie­ veiligheidsrisico’s en de te nemen maatregelen. • De Functionaris Gegevensbescherming (FG) houdt intern toezicht op het gebruik van persoonsgegevens. Experimenteren De gemeente zet in op innovatie, waarbij nieuwe mogelijkheden van drones kleinschalig en gecontroleerd worden geïntroduceerd. De gemeente volgt hiervoor een innovatieproces waarbij stapsgewijs wordt onderzocht wat een drone kan Het Living lab Scheveningen kan hierbij worden gebruikt als proefomgeving om een innovatieve dronetoepassing uit te proberen. Kennisdeling Opgedane kennis wordt actief binnen de gemeentelijke organisatie gedeeld en toegepast. Om kennisdeling te stimuleren en afstemming te verbeteren, is een interne Expertgroep Drones opgericht.

Deze groep bestaat uit medewerkers van verschillende afdelingen die met drones te maken hebben of krijgen. Operationele richtlijnen De gemeente heeft een generieke Data protection impact assessment (DPIA) ontwikkeld voor dronetoepassingen. Hierin zijn standaard-maatregelen opgenomen om de privacy te borgen. Deze DPIA wordt voor elke specifieke toepassing aangevuld met informatie en risicoanalyses die bij de toepassing horen. Aanvullend ontwikkelt de expertgroep drones richtlijnen en hulpmiddelen die nodig zijn voor de uitvoering van dit beleid. Als eerste vervolgacties zijn bepaald: • Afwegingskader voor de gemeentelijke diensten om te bepalen wanneer de gemeente wel of geen drone inzet voor een bepaalde taak. Onderdeel hiervan is een ethisch kader om de verschillende publieke waarden af te wegen bij het gebruik van drones voor een bepaalde taak. • Inkoopvoorwaarden voor het laten uitvoeren van dronevluchten van de gemeente door gespecialiseerde bedrijven en voor het inkopen van drones door de gemeente zelf. • Standaarden voor operationele handboeken en vliegplannen.

<

<

bijdragen aan een opgave en hoe dit past binnen de kaders van dit dronebeleid.

17

H A A G S D R O N E B E L E I D 2 025-2029 Met zorg in de lucht, oog voor de stad

< INHOUD

Risicoparagraaf In lijn met de aanbevelingen van het rekenkamerrapport ‘‘Veilig op afstand’ (RIS320818) bevat het Haags Dronebeleid ook een inventarisatie en analyse van mogelijke risico’s bij het gebruik van drones, om deze risico’s integraal onderdeel te maken van de besluitvorming. In dit hoofdstuk worden de risico’s uiteengezet, welke maatregelen in dit dronebeleid zijn opgenomen.

Beschrijving

Kans

Impact

Risico

Maatregelen (samenvatting)

1

Ongeoorloofde toegang tot de door drones ingewonnen data.

M

H

H

Voor elke dronetoepassing worden de informatieveiligheids­ risico’s in kaart gebracht en de benodigde maatregelen genomen. Dit is in lijn met het Strategisch beleidskader informatieveiligheid. Zo wordt gehandeld volgens geldende wet- en regelgeving, inclusief de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) 2.0. en relevante best practices, zoals de Cyber Security Implementatie Richtlijn 3.4 (CSIR).

2

Ongeoorloofde toegang tot de data bij drones van nietEuropese leveranciers.

L

H

M

Er worden voor elke dronetoepassing aanvullende maatregelen genomen, zoals het inzetten van systemen die toegang tot de data door derden blokkeren.

3

Ongeoorloofd verwerken van foto- en filmmateriaal van personen door de gemeente door storing, onjuist gebruik of sabotage.

H

M

H

Drones worden alleen ingezet als er een concreet en gerechtvaardigd doel is. Voor elke dronetoepassing wordt conform de AVG een Data Protection Impact Assessment (DPIA) opgesteld en de benodigde maatregelen genomen.

4

Overtreding van de voor drones geldende wet- en regelgeving door storing, onjuist gebruik of sabotage.

M

M

M

Dronebestuurders zijn altijd gecertificeerd. De gemeente investeert in kennis en kunde bij de eigen medewerkers. De gemeente voldoet aan de informatieveiligheidseisen voor de borging van de juistheid en de vertrouwelijkheid van de informatie.

5

Botsing drone in de lucht met een vogel of ander luchtvaartuig.

K

H

M

De gemeente stelt operationele handboeken en vliegplannen op. Per drone vlucht worden de benodigde maagregelen genomen. De gemeente investeert in kennis en kunde bij medewerkers.

6

Drone komt ongecontroleerd neer en/of veroorzaakt schade aan mensen of eigendommen. Dit kan komen door onjuist gebruik, een storing of sabotage.

K

H

M

De gemeente stelt operationele handboeken en vliegplannen op. Per drone vlucht worden de benodigde maagregelen genomen. De gemeente investeert in kennis en kunde bij medewerkers. De gemeente voldoet aan de informatie­ veiligheidseisen voor de borging van de juistheid en de vertrouwelijkheid van de informatie.

7

Weerstand inwoners en bezoekers tegen het gebruik van drones.

M

M

M

De gemeente stelt zoveel mogelijk informatie publiekelijk beschikbaar en is zichtbaar op locatie aanwezig om inwoners te woord te staan.

8

Overmatig gebruik.

M

M

M

Drones worden alleen gebruikt als er een concreet en gerechtvaardigd doel is en er aantoonbare meerwaarde is ten opzichte van alternatieve mogelijkheden om hetzelfde doel te bereiken.

<

<

Nr.