RIS320863 Bijlage

Nota Sekswerk Den Haag

Nota Sekswerk Den Haag

Inhoud Inleiding3 1. Contouren sekswerkbeleid Den Haag

4

2. Actielijnen sekswerk Den Haag

7

3. Financiën

14

Bijlage 1 Organisaties die zich inzetten voor (ex-)sekswerkers

15

2

Nota Sekswerk Den Haag

Inleiding Voor u ligt de nota Sekswerk Den Haag. Dit is de opvolger van de

spelen hierbij een belangrijke rol. Zo heeft de komst van het internet en sociale

Prostitutienota 2020-2022 (RIS304625). Er is gekozen om de terminologie

media de wijze van contact leggen tussen klant en sekswerkers veranderd.

aan te passen, omdat sekswerk een neutraler begrip is dan prostitutie. Sekswerkers geven zelf ook de voorkeur aan deze benaming, omdat het

De ambitie voor het sekswerk in Den Haag luidt als volgt: Den Haag wil

aangeeft dat sekswerk werk is. Op 27 januari 2024 heeft uw Raad de Evaluatie

een stad zijn waarin sekswerkers veilig, gezond en zonder stigma kunnen

Prostitutienota 2020-2022 (RIS318061) ontvangen. In deze nota wordt hierop

werken. Ook is het de ambitie dat sekswerkers hun positie kunnen verbeteren.

voortgeborduurd.

Misstanden, waaronder mensenhandel, worden hard aangepakt.

Wie sekswerk doet, stelt zich beschikbaar om tegen betaling seksuele diensten

Om deze ambities te realiseren, is een integrale samenwerking tussen

te verlenen, in (fysiek) contact met een ander. Deze diensten worden geboden

netwerkpartners onderling en de gemeente essentieel. Bij deze aanpak zijn

door vrouwen, mannen, transpersonen en non-binaire personen.

diverse partners en stakeholders betrokken, waaronder: SHOP, Stichting de Haven, het Haags Economisch Interventie Team (HEIT), de klankbordgroep

Ter voorkoming en bestrijding van misstanden, de belangen van

van sekswerkers, exploitanten, het Sekswerk Platform en de Gemeentelijke

­zedelijkheid, gezondheid, veiligheid en openbare orde is de seksbranche in

Gezondheidsdienst (GGD).1

Den Haag g ­ ereguleerd. Vanuit de gemeente, de dienst Veiligheid, wordt het vergunningen­beleid uitgevoerd en worden maatregelen genomen om meer

Aan de hand van de in deze nota opgenomen actielijnen en acties wordt in

zicht te krijgen op het meer verborgen, niet-vergunde deel van de sector.

de komende jaren het sekswerkbeleid in Den Haag vormgegeven. Mocht er

Vanuit zorg neemt de gemeente daarnaast maatregelen om de gezondheid

naar aanleiding van landelijke of lokale ontwikkelingen, zoals aanpassing

van sekswerkers te beschermen, hun positie te verbeteren, het stigma

van wet- en regelgeving, aanleiding zijn om een actielijn aan te passen dan

tegen te gaan, te voorzien in opvang en een perspectief te bieden buiten de

wel bepaalde acties toe te voegen, dan zal dit worden voorgesteld aan de

seksbranche.

gemeente­raad. Daarnaast wordt de nota één keer in de twee jaar geëvalueerd.

Sekswerk is altijd een onderdeel van onze stad geweest. Dat zal ook altijd zo blijven. De vorm waarin sekswerk wordt aangeboden verandert wel, zowel binnen als buiten de vergunde sector. De technologische ontwikkelingen

1 Zie bijlage 1.

3

Nota Sekswerk Den Haag

1. Contouren sekswerkbeleid Den Haag In dit hoofdstuk wordt stilgestaan bij de voorgeschiedenis van het sekswerk­

Soorten seksbedrijven In Den Haag

(beleid) in Den Haag en de huidige wet- en regelgeving. Vervolgens worden

Onder het begrip seksbedrijf wordt op grond van de APV het volgende

de verschillende vormen van sekswerk toegelicht, namelijk vergunde en niet-

verstaan:

vergunde­­­­­ vormen van sekswerk.

• het bedrijfsmatig gelegenheid geven tot prostitutie • het verrichten van seksuele handelingen voor een ander tegen betaling

Geschiedenis Tot de jaren tachtig was het raamsekswerk in Den Haag te vinden in woon-

• het bedrijfsmatig aanbieden van vertoningen van erotisch-pornografische aard in een seksinrichting tegen betaling.

wijken en rond het centrum van de stad. In 1976 werd besloten het raamsekswerk te concentreren tot vijf straten: de Geleenstraat, de Hunsestraat,

In de APV is opgenomen dat het begrip seksbedrijf wordt gebruikt als

de Doubletstraat, de Poeldijksestraat en de Katerstraat. In de loop der jaren zijn

verzamel­naam waarbinnen specifieke vormen zijn te onderscheiden. Zo staat

de Katerstraat en Poeldijksestraat gesloten. Vanaf 2005 is het raamsekswerk

er in de APV dat er sprake is van een ‘prostitutiebedrijf’ als gelegenheid wordt

geconcentreerd in de Doubletstraat, Geleen- en Hunsestraat. Eén jaar later

geboden tot prostitutie. Als dat vervolgens geschiedt door bemiddeling

werd de tippelzone opgeheven.

tussen sekswerkers en klanten, dan wordt van een ‘escortbedrijf’ gesproken. Een ‘prostitutie­bedrijf’ is dus een species van ‘seksbedrijf’ en ‘escortbedrijf’

In het jaar 2000 is het bordeelverbod uit het Wetboek van Strafrecht geschrapt. Door deze wetswijziging is de exploitatie van sekswerk, waarin meerder­ jarige sekswerkers werkzaam zijn, sindsdien niet langer verboden. Wel werd in de Gemeentewet de mogelijkheid voor gemeenten opgenomen om een vergunningsstelsel met voorwaarden in te voeren. Na de opheffing van het bordeelverbod heeft Den Haag prioriteit gegeven aan het beter beheersbaar en transparanter maken van de sekswerkbranchesector, zoals regulering, toezicht en handhaving. Gedurende deze jaren is hoofdstuk 3 van de Algemene Plaatselijke Verordening voor de gemeente Den Haag (APV) waar nodig aan­­ gepast. Tegelijkertijd werd ingezet op de gezondheid van en het verbeteren van de positie van sekswerkers.

weer een species van ‘prostitutiebedrijf’.

4

Nota Sekswerk Den Haag

Sekswerk waarvoor de gemeente een vergunning heeft afgegeven,

Op dit moment kent Den Haag in totaal 61 vergunde seksbedrijven:

noemen we vergund sekswerk. Er bestaan verschillende vormen van

• 40 vergunde raamprostitutiebedrijven (dat zijn ongeveer 325 ramen)

vergund sekswerk in Den Haag.

• 9 erotische massagesalons (waarvan één salon ook een escortvergunning heeft) • 2 SM studio’s (waarvan één studio ook een escortvergunning heeft)

Erotische massagesalons

• 5 privéhuizen/-club (waarvan twee inrichtingen ook escortvergunning hebben)

Bij erotische massagesalons staat het geven van een massage aan de

• 1 gaybar

klant voorop. Daarbij kunnen ook seksuele handelingen worden verricht.

• 3 seksshops/bioscopen • 1 escortbedrijf

Escortbedrijven Bij een escortservice of escortbureau bemiddelt een bedrijf tussen klant

Naast de vergunde seksbranche bestaat de niet-vergunde seksbranche. Hier

en sekswerker. Het bedrijf zorgt dat een sekswerker bijvoorbeeld naar

vallen alle vormen van sekswerk buiten de vergunde seksinrichtingen onder,

het adres van de klant of een hotel gaat.

zoals niet-vergunde erotische massagesalons, sekswerk vanuit huis en in hotels en niet-vergunde escort.

Privéhuizen In een privéhuis is geen bar en stellen sekswerkers zich voor aan een

Landelijke wetgeving

klant, waarna de klant en de sekswerker naar een kamer kunnen gaan.

Zoals hierboven is aangegeven wordt sekswerk in Den Haag gereguleerd via de APV. Al sinds 2009 wordt gewerkt aan landelijke wetgeving voor sekswerk.

Raamsekswerk

Hieronder wordt kort stilgestaan bij het Wetsvoorstel regulering sekswerk en

Bij raamsekswerk werft een sekswerker zichtbaar klanten, meestal van

het Wetsvoorstel gemeentelijk toezicht op de seksbedrijven.

achter een raam aan de openbare weg. De transactie wordt afgerond in de werkkamer. De sekswerkers huren de kamer meestal van een

Wetsvoorstel regulering sekswerk

exploitant­­­­­tegen een vast tarief en voeren hun werk zelfstandig uit.

In het regeerakkoord van het kabinet Rutte-III werd aangekondigd dat de Wet regulering prostitutie en bestrijding misstanden seksbranche (Wrp)

Seksbioscopen, peepshows, bars en sauna’s

zou worden aangepast en vervangen door de Wet regulering sekswerk (Wrs).

Hier worden seksuele handelingen tegen betaling getoond aan een

Dit wetsvoorstel regelt een uniforme vergunningplicht voor seksbedrijven en

ander en/of wordt erotisch pornografisch materiaal vertoond.

sekswerkers. Het beoogt meer (vormen van) legale werkplekken te bieden, in het bijzonder qua thuiswerk, en een betere informatiepositie bij de aanpak

Seksclubs

van misstanden. Daarnaast is in de Wrs een verwerkingsgrondslag opgenomen

Een seksclub is een vorm van besloten sekswerk. In een seksclub is een

om de bijzondere persoonsgegevens van sekswerkers te verwerken. Dit wets­

bar aanwezig en praten de klanten eerst met de sekswerkers voordat ze

voorstel ligt sinds begin 2021 bij de Tweede Kamer. In januari 2023 is een nota

naar een kamer kunnen gaan.

van wijziging van de Wrs in consultatie gegaan. Deze nota wijzigt het wets-

5

Nota Sekswerk Den Haag

voorstel voor onder andere de vergunning voor sekswerkers en de strafbaar­

een expliciete grondslag is in een formele wet. Op dit moment ontbreekt een

stelling van klanten.

dergelijke grondslag. Dit verwerkingsverbod betekent onder meer dat het verboden is om de bijzondere persoonsgegevens van sekswerkers te registeren

Wetsvoorstel gemeentelijk toezicht op de seksbedrijven

en om deze gegevens te verwerken in het kader van toezicht en handhaving

Het Wetsvoorstel gemeentelijk toezicht op de seksbedrijven (Wgts) is de

op zowel de vergunde als de niet-vergunde seksbranche. Evenmin mogen

uitwerking van de motie Wiersma om te komen tot een wettelijke grondslag in

de bijzondere persoonsgegevens van sekswerkers worden verwerkt voor

de huidige wetgeving voor de verwerking van de bijzondere persoonsgegevens

vergunning­verlening. Dit bemoeilijkt het toezicht en de handhaving op de

van sekswerkers.

gehele seksbranche zeer ernstig.

De Wgts wijzigt artikel 151a van de Gemeentewet. Op basis van dit artikel

Actieprogramma Mensenhandel 2025-2028

kunnen gemeenten al een verordening vaststellen waarin voorschriften

De seksbranche is, net als andere branches, een risicosector voor mensen-

worden gesteld met betrekking tot het bedrijfsmatig gelegenheid geven

handel. Sekswerk staat echter niet gelijk aan mensenhandel.2 In het

tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen

Actieprogramma Mensenhandel 2025-2028 wordt het onderscheid tussen

betaling. Met het wetsvoorstel wordt de verwerking van bepaalde persoons-

sekswerk en mensenhandel benadrukt.3 Ook wordt hiermee duidelijk dat de

gegevens mogelijk, zodat de voorschriften die gemeenten kunnen stellen aan

seksbranche niet de enige plek is waar uitbuiting plaatsvindt. De plaats waarin

exploitanten­­­­­van seksbedrijven kunnen worden nageleefd en gemeenten

mensenhandel plaatsvindt mag dan verschillen, het mechanisme waarmee

hierop toezicht kunnen houden. Voor sekswerkers betekent de Wgts dat

mensen onder dwang worden uitgebuit is vaak hetzelfde. Daarom is het goed

beter kan worden nagegaan of de exploitant de verantwoordelijkheid ten

om breder te kijken naar alle sectoren die een mogelijk risico voor mensen-

aanzien van de voor hem of haar werkzame sekswerkers nakomt. De Afdeling

handel vormen.

advisering­­­­­van de Raad van State heeft in april 2024 een advies uitgebracht over de Wgts.

Verbod verwerking bijzonder persoonsgegevens sekswerkers In 2017 heeft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) geoordeeld dat “het zijn van sekswerker” een bijzonder persoonsgegeven is. Dit is in 2018 bekrachtigd door de Afdeling bestuursrechtspraak door de Raad van State. Dat betekent dat deze gegevens alleen door de overheid mogen worden verwerkt als hiervoor 2 De gemeente Den Haag heeft in 2020 besloten het beleid voor sekswerk en voor mensenhandel te scheiden met het opstellen van twee aparte beleidsdocumenten. De gemeenteraad heeft destijds ook opgeroepen om dit onderscheid te maken, zoals verwoord in de aangenomen moties ‘Scheiding van prostitutie en mensenhandel in beleidsstukken’ (RIS304673) en ‘Decriminaliseer sekswerk’ (RIS311145). 3 RIS320843

6

Nota Sekswerk Den Haag

2. Actielijnen sekswerk Den Haag Hieronder worden de volgende actielijnen verder uitgewerkt:

Zo zijn er zelfstandige werkende sekswerkers die zich redden en bewust

1. Behoeften van sekswerkers

hebben gekozen voor het beroep van sekswerker. Zij zijn tevreden met de

2. Betrokkenheid en participatie

keuze die ze hebben gemaakt. Deze sekswerkers vinden dat er ruimte moet

3. Toekomst van het (raam)sekswerk

zijn voor dit legale beroep. Deze groep redt zich vaak zonder de zorg van de

4. Destigmatisering en positieverbetering

overheid. Daarnaast zien we ook personen die onder dwang worden uitgebuit:

5. Veilig werken

de slachtoffers van mensenhandel. Voor deze groep is het van belang dat de uitbuitingsituatie zo snel mogelijk stopt en dat zij adequate hulp krijgen

Om de doelen en activiteiten van dit plan te kunnen realiseren, is een integrale

geboden. Hier tussen in zit een groep voor wie sekswerk geen bewuste keuze is,

samenwerking tussen netwerkpartners essentieel. Bij deze aanpak zijn diverse

maar dit werk doet omdat zij geen andere mogelijkheden of alternatieven zien

partners en stakeholders betrokken, waaronder: SHOP, Stichting De Haven, het

die (financieel) aantrekkelijk genoeg zijn.

HEIT, de klankbordgroep van sekswerkers, exploitanten, het Sekswerk Platform en de GGD.4

Adequate zorg, opvang en ondersteuning

Actielijn 1: Behoeften van sekswerkers

Opvang Sinds april 2005 is er in Den Haag een opvang voor sekswerkers. Deze opvang is

De diversiteit van sekswerkers

bedoeld voor vrouwen en transpersonen die werkzaam zijn (of zijn geweest) in de

Sekswerk heeft verschillende vormen, zoals seksclubs/privéhuizen, escort­

seksuele dienstverlening en geen (veilig) onderkomen hebben. Ook v­ rouwelijke

werkzaamheden via een bureau, raamsekswerk, erotische massagesalons,

slachtoffers van mensenhandel worden hier opgevangen. Het doel is dat de

zelfstandige­­­­­escort, en webcamseks. Zowel mannen als vrouwen, trans­

opvang als een springplank naar een stabielere toekomst/maatschappelijke

personen en non-binaire personen werken als sekswerker. Als we kijken naar

re-integratie fungeert.

de groep sekswerkers zien we een grote diversiteit qua etniciteit, achtergrond, gender en genderidentiteit, seksuele oriëntatie en beweegredenen om

(Soa-)zorg

sekswerk­­­­­ te verrichten.

Van belang is dat sekswerkers zich regelmatig kunnen laten testen op seksueel overdraagbare aandoeningen (soa). Hoe eerder een soa wordt gesignaleerd, hoe groter de kans om verdere besmetting en mogelijke gezondheidsschade

4 Zie bijlage 1.

7

Nota Sekswerk Den Haag

te voorkomen. Sekswerkers kunnen gebruik maken van de zorgverlening

Acties:

van het Centrum Seksuele Gezondheid (CSG). Ook de komende tijd gaat

• SHOP en Stichting de Haven organiseren (online) veldwerk in zowel de

het CSG door met deze zorg- en dienstverlening binnen de Aanvullende Seksuele gezondheidszorg (ASG) -regeling. Op basis van deze regeling

vergunde als niet-vergunde sector. • In het sekswerkplatform worden de ontwikkelingen in het sekswerkbeleid

kunnen groepen met een hoger risico op soa zich gratis en anoniem laten

besproken. Deelnemers zijn: de gemeente Den Haag, GGD Haaglanden, HEIT,

testen bij het CSG. Sekswerkers worden gelet op hun beroep als één van

SHOP en Stichting De Haven. Gekeken wordt of meer partijen (waaronder

de hoogrisicogroepen benoemd. Uit de praktijk blijkt echter dat het aantal

sekswerkers en exploitanten) ook deel kunnen nemen aan dit netwerk.

geconstateerde­­­­­ soa-gevallen­­­­­ bij sekswerkers gering is vergeleken met de

• SHOP verstrekt laagdrempelige informatie aan sekswerkers.

andere hoogrisicogroepen.

• SHOP organiseert namens de gemeente Den Haag noodopvang, 24-uurs­

Informatie en advies

• In de opvang vindt wekelijks een huisartsenspreekuur plaats.

In 2011 heeft SHOP het dienstencentrum Spot46 opgericht. Door het brede

• Het Centrum Seksuele Gezondheid continueert ook de komende jaren

takenpakket kan SHOP via Spot46 flexibeler inspelen op de vragen van seks-

de laagdrempelige zorg en dienstverlening in het kader van de regeling

opvang en dagopvang.

werkers, bijvoorbeeld doormiddel van het organiseren van laagdrempelige

Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG).

spreekuren. Sekswerkers kunnen bij Spot46 terecht voor de volgende onder-

• Het CSG houdt twee keer per week spreekuur bij Spot46.

werpen: belastingen, financiële zaken, loopbaan, gezondheid (waaronder soa/

• Het CSG bezoekt in ieder geval twee keer per jaar de privéhuizen/clubs,

hiv), seksuele hulpverlening, welzijn, huisvesting en financiële en juridische

sm-studio’s en massagesalons en elke twee maanden de raamstraten.

aangelegenheden. Ook bij Stichting De Haven kunnen sekswerkers tijdens het wekelijks spreekuur terecht voor informatie en advies op het gebied van

Actielijn 2: Betrokkenheid en participatie

financiën­­­­­, belasting, loopbaan, welzijn en huisvesting. Voor een goed beleid is het belangrijk om met sekswerkers en exploitanten De komende jaren blijft de gemeente inspelen op de vragen en behoeften

(zie ook actielijn 4 Veilig werken) te spreken. Zij weten wat er speelt en waar

van sekswerkers. Hierbij houden we rekening met de diversiteit van de groep

behoeftes liggen. Een goede vertaling van hun behoeftes naar het beleid zorgt

sekswerkers. Dat inspelen op vragen en behoeften gebeurt zowel met fysiek

voor een groter draagvlak van het beleid onder sekswerkers en exploitanten.

als online veldwerk. Daarnaast signaleren we ontwikkelingen in het werkveld.

In 2023 is gestart met een klankbordgroep voor (ex) sekswerkers. Bij de samen-

In het netwerkoverleg van Spot46 en het Sekswerk Platform bespreken we

stelling streven we naar een evenwichtige afspiegeling van de doelgroep.

signalen en kijken we naar mogelijke oplossingen of aanvullingen in de dienstverlening. Ook biedt de komst van een klankbordgroep extra mogelijkheden

Acties:

om zicht te krijgen op ontwikkelingen en behoeften van sekswerkers.

• De klankbordgroep wordt regelmatig gevraagd mee te denken over het sekswerkbeleid van Den Haag. Daarnaast kunnen zij ook ongevraagd

8

Nota Sekswerk Den Haag

advies uitbrengen. De gemeente Den Haag zoekt uit of compensatie voor

Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Immers, alleen dan is

sekswerkers­­­­­ mogelijk is.

sprake van een daadwerkelijk alternatief voor het raamsekswerk. Daarbij

• In ieder geval sluit de gemeente Den Haag vier keer per jaar aan bij de klankbordgroep. • SHOP zorgt voor deskundigheidsbevordering van de klankbordgroep door

formuleren we nog specifieke randvoorwaarden om de pilots aan te toetsen. De gemeente zal kijken of pilots kunnen worden gerealiseerd op de bestaande locaties van sekswerk. Als dit niet mogelijk is, wordt hierbuiten gekeken.5

het geven van trainingen. • De klankbordgroep gaat trainingen over het sekswerk verzorgen.

De gemeente Den Haag heeft aan het bureau RadarAdvies de opdracht verstrekt om bij alle stakeholders, zoals sekswerkers, exploitanten,

Actielijn 3: Toekomst van het (raam)sekswerk

omwonenden­­­­­, klanten, SHOP, De Haven en het HEIT te inventariseren welke pilots haalbaar, wenselijk en veilig zijn. Daarnaast kijkt de gemeente Den Haag

In het coalitietakkoord ‘Haags akkoord 2023-2026’ is aangegeven dat gewerkt

naar ervaringen van andere steden en wat het daarvan kan leren. Deze

gaat worden aan alternatieven voor het raamsekswerk op de plekken waar dat

inventarisatie­­­­­loopt op dit moment nog. De gemeenteraad wordt separaat

(op termijn) gaat verdwijnen.

per brief geïnformeerd over de verdere uitwerking van deze actielijn.

Op 29 april 2024 is de gemeenteraad door middel van de brief Toekomst

Daarnaast zal de gemeente Den Haag ook de komende jaren aandacht

raamsekswerk geïnformeerd over de wijze waarop het college vorm wil geven

besteden aan de leefbaarheid rondom de Geleenstraat en Doubletstraat.

aan dit voornemen (RIS318710). De centrale vraag hierbij is welke vormen van sekswerk als alternatieven voor het raamsekswerk in Den Haag worden gezien.

Acties:

Om die vraag te beantwoorden is aangegeven dat er één of meer pilots worden

• RadarAdvies inventariseert bij alle stakeholders welke pilots haalbaar,

uitgevoerd. Het doel van deze pilots is om te bekijken: • of de betreffende vorm daadwerkelijk een goed alternatief voor het raamsekswerk biedt;

wenselijk­­­­­en veilig zijn, waarna de pilot/pilots worden gerealiseerd. • De gemeente Den Haag blijft de komende jaren in gesprek over de leefbaarheid en veiligheid rondom de Doubletstraat en Geleenstraat met

• te onderzoeken of het sekswerk in de raamstraten gedeeltelijk kan worden

bewoners, bewonersorganisaties en andere stakeholders. In het Lokaal

omgevormd, waarbij gezonde en veilige werkplekken voor sekswerkers

Veiligheidsoverleg wordt maandelijks de leefbaarheid en veiligheid van

voorop staan.

de stadsdelen gemonitord. Hierin is altijd aandacht voor hotspotlocaties, zoals de omgeving van de raamstraten, en wordt beoordeeld of aanpassing

Bij het vormgeven van de pilots kijkt de gemeente Den Haag of de pilot mogelijk­­­­­is op grond van de huidige omgevingsplannen, de APV en de

5 Zie ook de afdoening van de motie Stimuleer innovatieve bedrijven (RIS319296).

of opschaling van maatregelen nodig is.

9

Nota Sekswerk Den Haag

Actielijn 4: Destigmatisering en positieverbetering

1. Inclusieve beleidsvoering en praktijk door (overheid) instellingen (zorg, politie, banken, belastingdienst) voor sekswerkers

Stereotypering & stigma

2. Genuanceerde beeldvorming over sekswerk(ers), exploitanten en klanten

We zien dat het stigma op sekswerk nog steeds groot is. Sekswerkers en

3. Adequaat sekswerkbeleid en uitvoering met behulp van

exploitanten­­­­­krijgen hierbij allerlei negatieve eigenschappen toegedicht. Het stigma is onder meer terug te zien in de media. Aspecten van sekswerk die nieuwswaarde hebben en in de media verschijnen zijn zelden neutraal

sekswerkersparticipatie 4. Een sterke en georganiseerde sekswerkgemeenschap met een goede infrastructuur

of positief­­­­­. Sekswerk en sensatie zijn nog te vaak met elkaar verbonden. Ook worden vaak bepaalde aspecten benadrukt zoals slachtofferschap en de

Carrièreswitch-trajecten voor positieverbetering

link naar criminaliteit. Ook is iemand niet alleen maar sekswerker, maar een

Stoppen met sekswerk blijkt vaak een langdurig en moeizaam proces te zijn,

persoon die naast het werk als sekswerker ook nog vele andere rollen heeft

omdat er belemmeringen op verschillende leefgebieden zijn. Alternatief werk

zoals bijvoorbeeld moeder, vader, dochter, zoon of partner.

is moeilijk te vinden. Zeker voor sekswerkers die acuut willen stoppen vormt dit een probleem, omdat zij immers wel in hun levensonderhoud moeten kunnen

Ook andere betrokkenen bij het sekswerkbeleid kunnen te maken krijgen met

voorzien. Het gebrek aan opleiding speelt ook een rol. Ook biedt alternatief

stereotypebeelden, bijvoorbeeld de politie of de gemeente. Het is belangrijk

werk zelden dezelfde financiële voordelen, hetgeen een drempel kan vormen

om hierbij in het oog te houden dat de politie en de gemeente gehouden

om te stoppen. Verder blijkt dat het sociale leven van de sekswerkers vaak

zijn aan een juridisch kader. Dit kan invloed hebben op de belangen van de

verweven is met de sekswerkbranche, hetgeen ook een belemmering kan

sekswerker, die niet altijd het zwaarste zullen wegen. Het inleven in elkaars

vormen.

mogelijkheden/onmogelijkheden en drijfveren is hierbij van belang. Het kan voor begrip zorgen voor elkaars positie.

Met de Carrièreswitch-trajecten wil de gemeente sekswerkers de kans geven om hun positie te verbeteren. Blijvend stoppen met sekswerk kan in dit traject

Sekswerk Alliantie Destigmatisering (SWAD)

een doel zijn. Zo zijn er sekswerkers die definitief willen stoppen met dit werk.

Op 2 juni 2021 is de Sekswerk Alliantie Destigmatisering (SWAD) door

Zij zien dit als de manier om de eigen positie te verbeteren. Maar er zijn ook

22 organisaties­­­­­opgericht. SHOP is mede-initiator en deelnemende partner

sekswerkers die gedurende het traject besluiten toch niet deze keuze te willen

van de SWAD. De SWAD richt zich op het destigmatiseren van het sekswerk.

maken, bijvoorbeeld doordat zij ander werk willen blijven combineren met

Dit moet zorgen voor maatschappelijke inclusiviteit van (ex)sekswerkers in

sekswerk. Binnen de Carrièreswitch-trajecten is dit mogelijk. Het betekent dan

beleid en in de praktijk. Bij destigmatsering gaat het niet alleen om instanties,

ook geen “terugval”, zoals het opnieuw starten met sekswerk soms wel wordt

maar ook om de omgeving van sekswerkers en sekswerkers zelf (zelfstigma).

omschreven.

Om de ambitie van destigmatisering te bereiken heeft de SWAD de volgende vier doelen geformuleerd:

10

Nota Sekswerk Den Haag

SHOP en stichting De Haven bieden ondersteuning bij de Carrièreswitch-

van s­ eksbedrijven jaarlijks­­­­­een exploitatievergunning aanvragen, waarbij elke

trajecten. Sekswerkers kiezen zelf wat hun voorkeur heeft. Sommigen kiezen de

vier jaar een BIBOB-toets wordt gedaan op de vergunningen.

aanpak van stichting De Haven, bij andere sekswerkers spreekt de aanpak van SHOP meer aan.

Verder moeten de exploitanten in het bezit zijn van een door de gemeente goedgekeurd bedrijfsplan. In dit bedrijfsplan omschrijven exploitanten onder

Acties:

meer hoe zij nagaan of sekswerkers zelfredzaam zijn, hoe zij reageren op

• SHOP en stichting De Haven voeren ook de komende jaren Carrièreswitch-

mogelijke misstanden en hoe zij het dagelijkse toezicht in hun seksinrichting

trajecten uit.

vormgeven.

• De gemeente ondersteunt SHOP bij de destigmatiseringsactiviteiten van de Sekswerk Alliantie Destigmatisering (SWAD). • De gemeente ze in op destigmatisering van sekswerkers en exploitanten.

Toezicht Het HEIT houdt toezicht op de naleving van de vergunningsvoorschriften en de bedrijfsplannen. Elk seksbedrijf wordt minimaal zes keer per jaar door de

Actielijn 5: Veilig werken

gemeentelijke toezichthouders van het HEIT gecontroleerd. De GGD, technische hygiënezorg, houdt toezicht op de hygiëne-eisen door elke inrichting jaarlijks

Vergunde seksbranche

te controleren. Bij overtredingen van vergunningsvoorschriften of van het bedrijfsplan, treden we handhavend op. Een belangrijke kanttekening hierbij

Exploitatievergunningplicht

is dat het toezicht en de handhaving op zowel de vergunde als niet-vergunde

De seksbranche in Den Haag is ter bescherming van de zedelijkheid, de

seksbranche ernstig wordt bemoeilijkt doordat het niet is toegestaan om de

veiligheid, de voorkoming en bestrijding van mensenhandel, gezond-

bijzondere persoonsgegevens van sekswerkers te verwerken (zie hoofdstuk 1).

heid en de openbare orde, streng gereguleerd. In het Actieprogramma Mensenhandel 2025-2028 (RIS320843) wordt het onderscheid tussen sekswerk

De gemeente Den Haag blijft daarom aandacht vragen bij het ministerie van

en mensenhandel benadrukt. Met dit actieprogramma zet de gemeente

Justitie en Veiligheid voor een wettelijke grondslag om de bijzondere persoons-

Den Haag in op een integrale aanpak, op zowel het voorkomen en bestrijden

gegevens van sekswerkers te verwerken. Deze grondslag is noodzakelijk voor

van mensenhandel, als het beschermen van slachtoffers. Daarbij is van belang

een veilige en gezonde seksbranche. Ondanks de beperkte mogelijkheden

dat sekswerkers hun werkzaamheden veilig moeten kunnen uitvoeren, zonder

van de gemeente om toezicht te houden op de seksbranche, wordt gezocht

dat zij worden geconfronteerd met enige vorm van geweld. Daarnaast zetten

naar creatieve vormen van toezicht die bijdragen aan een veilige en gezonde

we door de seksbranche te reguleren in op het beschermen van de openbare

seksbranche.

orde, het bevorderen van het woon- en leefklimaat en het voorkomen en tegengaan van overlast. In de Algemene Plaatselijke Verordening voor de

Contact branche en informatievoorziening

gemeente Den Haag staan de regels over sekswerk. Zo moeten exploitanten

Als onderdeel van deze creatieve vormen van toezicht faciliteert de gemeente laagdrempelig contact met exploitanten om misstanden in de branche te

11

Nota Sekswerk Den Haag

voorkomen en om sekswerkers die kwetsbaar zijn te helpen. Zo staan de

• Elke vier jaar wordt een BIBOB-toets uitgevoerd op alle vergunningen.

toezichthouders en de gemeente in contact met exploitanten en ­sekswerkers.

• Er wordt gezocht naar creatieve vormen van toezicht die bijdragen aan een

Daarnaast kijkt de gemeente hoe exploitanten beter kunnen worden onder-

veilige en gezonde seksbranche door onder meer het faciliteren van laag-

steund om mensenhandel buiten hun bedrijf te houden. Daarbij geldt dat

drempelig contact met exploitanten.

exploitanten signalen van misstanden direct moeten melden bij het HEIT (politie).

• Minimaal één keer per jaar organiseert de gemeente Den Haag een exploitanten­bijeenkomst, we verspreiden periodiek een nieuwsbrief en we zorgen dat onze (digitale) informatievoorziening actueel is.

Exploitanten worden tijdens de jaarlijkse exploitantenbijeenkomst actief

• De gemeente Den Haag continueert de lobby in G4 verband richting het

betrokken over ontwikkelingen in de (landelijke) wet- en regelgeving en in het

ministerie van Justitie en Veiligheid inzake de noodzaak om de bijzondere

lokale beleid. Exploitanten kunnen, los van bestuurlijke controles door het HEIT,

persoonsgegevens van sekswerkers te kunnen verwerken.

tijdens deze bijeenkomst vragen stellen en hun zorgen uiten over relevante­­­­­ zaken. De gemeente krijgt op deze manier zicht op vragen die er onder de

Niet-vergunde seksbranche

exploitanten leven. Bij de bijeenkomst sluiten naast het HEIT, ook SHOP,

De niet-vergunde seksbranche lijkt zeer sterk toe te nemen. Dit komt onder

De Haven en de GGD, zowel technische hygiënezorg als CSG, aan. Een aantal

meer doordat het internet de mogelijkheid biedt om vrijuit te adverteren met

keer per jaar bezoekt de gemeente seksinrichtingen in de stad om beter in

sekswerk tegen betaling. Het is echter moeilijk om goed zicht te houden op

contact te staan met exploitanten en sekswerkers.

dit deel van de branche. Dit komt onder andere doordat het niet is toegestaan om de bijzondere persoonsgegevens van sekswerkers te verwerken (zie ook

Daarnaast zorgt de gemeente Den Haag voor een goede (digitale) informatie-

hoofdstuk 1). Ondanks deze belemmering, blijft de gemeente zoeken naar

voorziening door de regels over sekswerk te vermelden op de gemeentelijke

manieren om meer grip te krijgen op de niet-vergunde branche. Zo versterken

website, hier duidelijk te maken welke vragen bij welke afdeling van de

we onze informatiepositie door onder meer goed in kaart te brengen waar

gemeente gesteld kunnen worden en hoe deze afdeling bereikt kan worden.

(in welke wijken en type gebouwen) niet-vergund sekswerk plaatsvindt in de

Daarbij bekijken we of we exploitanten ook op andere manieren kunnen

stad. Daarnaast houden we risicogestuurd toezicht. Dit houdt in dat het HEIT

informeren­­­­­over ontwikkelingen in de branche, bijvoorbeeld door een aantal

controles uitvoert naar aanleiding van zorgelijke signalen en meldingen, zoals

keer per jaar een nieuwsbrief te verspreiden.

vermoedens van misstanden en klachten over overlast. Daarbij bekijken we of het HEIT bij controles nog nauwer kan samenwerken met de hulpverlening.

Acties:

Naar aanleiding van de controles door het HEIT kan de gemeente handhavend

• De gemeentelijke toezichthouders van het HEIT blijven alle vergunde seks­

optreden, bijvoorbeeld door een sluiting van een illegale seksinrichting of door

bedrijven, inclusief de bedrijfsplannen, minimaal zes keer per jaar controleren. • De GGD, afdeling technische hygiënezorg, blijft alle seksbedrijven minimaal één keer per jaar controleren.

het opleggen van een last onder dwangsom als een woning voor een deel in gebruik is als illegale seksinrichting.

12

Nota Sekswerk Den Haag

Verder zien we dat het regelmatig voorkomt dat sekswerk tegen betaling

Acties:

wordt aangeboden in massagesalons die geen exploitatievergunning hebben.

• De informatiepositie ten aanzien van de niet-vergunde seksbranche wordt

Daarom continueren we de hernieuwde aanpak om effectiever toezicht te houden op niet-vergunde erotische massagesalons. Het HEIT werkt in deze

verbeterd. • Het HEIT blijft risicogestuurd toezicht houden op de niet-vergunde seks-

aanpak samen met de Forensische Opsporing van de politie en met The

branche, waarbij nauwer samen wordt gewerkt met hulpverlening.

Maastricht Forensic Institute (TMFI). Dit instituut houdt zich onder andere

• De gemeente continueert de aanpak op de niet-vergunde erotische

bezig met forensisch onderzoek. Door deze samenwerking worden spermasporen effectief gelokaliseerd en geanalyseerd. Daarnaast kan het HEIT onder strikte voorwaarden anoniem toezicht inzetten. Door deze aanpak verwacht de gemeente beter zicht te krijgen op eventuele misstanden in dit deel van de branche en wordt er, indien mogelijk, bestuursrechtelijk opgetreden tegen niet vergunde erotische massagesalons. Daarnaast worden bij zorgelijke signalen de zorgorganisaties en/of de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) van de regionale politie-eenheid ingeschakeld. Een ander deel van de niet-vergunde branche dat onze aandacht heeft, is de hotelbranche. We zien dat misstanden rondom sekswerk en mensenhandel in hotels regelmatig voorkomt. Het is belangrijk dat hotels bewust worden gemaakt van dit fenomeen en dat zij adequate maatregelen nemen om sekswerk en mensenhandel te voorkomen. Daarom wordt een themabijeenkomst georganiseerd over mensenhandel in hotels.6

6 Zie ook actieprogramma Mensenhandel 2025-2028.

massagesalons.

13

Nota Sekswerk Den Haag

3. Financiën De gemeente gaat de ambities en bijbehorende acties uit deze beleidsnota de komende jaren uitvoeren binnen de bestaande financiële kaders. Zie hiervoor ook de programmabegroting 2025-2028 (RIS319799). Aan de organisaties SHOP en stichting de Haven worden begrotingssubsidies verleend. Het gaat om de volgende bedragen: • SHOP: € 3.570.000 (dit is inclusief de activiteiten voor mensenhandel) • Stichting De Haven: € 364.000 Daarnaast is er de komende jaren € 480.000 vanuit Veiligheid gereserveerd (zowel voor het HEIT als het team Openbare Orde). Voor de actielijn Toekomst van het raamsekswerk zijn in 2025 incidentele middelen, maximaal € 500.000, gereserveerd vanuit de reserves huiselijk geweld (programma 8).

14

Nota Sekswerk Den Haag

Bijlage 1 Organisaties die zich inzetten voor (ex-)sekswerkers In de gemeente Den Haag zetten verschillende diensten en organisaties zich in

kunnen sekswerkers zich laten testen op soa, laten vaccineren tegen hepatitis

voor een veilige en gezonde werkplek voor sekswerkers en/of ze bieden onder-

B, advies krijgen over anticonceptie, en andere onderwerpen en/of problemen

steuning wanneer een sekswerker uit de prostitutie wil stappen.

rondom seksuele gezondheid bespreken. Tijdens de klantenacties in de raamstraten worden prostituanten (bezoekers van sekswerkers) benaderd en aan­­

Klankbordgroep

gesproken over positieverbetering en gezondheidsverbetering van sekswerkers,

De klankbordgroep voor sekswerkers en (ex) sekswerkers is in 2023 opgericht.

een eerlijke prijs en signalen van mensenhandel en kunnen zij zich laten testen

De klankbordgroep zal regelmatig gevraagd worden mee te denken over het

op soa’s.

sekswerkbeleid van Den Haag. De klankbordgroep kan door iedereen benaderd worden om feedback te geven vanuit de positie van de sekswerker.

Sekswerkers die niet worden uitgenodigd voor cervixscreening in het reguliere­ ­­­­/nationale programma kunnen hiervoor terecht bij het Centrum Seksuele

Gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD)

Gezondheid. Ook voor het voorschrijven en zo nodig plaatsen van anticonceptie

Bij de seksuele dienstverlening speelt het Centrum Seksuele Gezondheid (CSG)

(eventueel vanuit vangnet of NuNietZwanger) kunnen sekswerkers hier

van de GGD een belangrijke rol. Het CSG biedt deze zorg- en dienstverlening

terecht.

binnen de regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (regeling ASG). Deze regeling is bedoeld voor groepen die meer risico lopen om soa op te lopen,

Ook de Technische hygiëne zorg (THZ) is onderdeel van de GGD. Deze afdeling

zoals sekswerkers. Ook worden er activiteiten uitgevoerd zoals het geven van

controleert seksinrichtingen en adviseert over hoe onhygiënische omstandig-

voorlichting en behandeladviezen op maat over seksuele gezondheid. Als het

heden en infectieziekten te voorkomen zijn.

nodig is, verwijzen medewerkers van dit centrum sekswerkers door naar een specialist of andere samenwerkingspartner.

Haags Economisch Interventie Team (HEIT) Binnen het HEIT werken onder meer gemeente en politie samen om

Ook gaan medewerkers van het CSG iedere twee maanden met collega’s

misstanden in de prostitutie aan te pakken. Minimaal zes keer per jaar

van Spot46 mee op outreach naar de raamstraten, bezoeken zij bordelen

controleren­­­­­de toezichthouders van het Team Prostitutie van het HEIT alle

en erotische massagesalons tweemaal per jaar. Twee keer per week houden

seksinrichtingen met een vergunning. Daarnaast zijn er dagelijks toezicht­

zij spreekuur op het dienstencentrum van Spot46. Tijdens deze spreekuren

houders aanwezig in de raamstraten. Ook voert het team bestuurlijke

15

Nota Sekswerk Den Haag

controles uit bij massagesalons, sekswerk vanuit woningen en niet-vergunde

Daarnaast worden vijf keer per jaar tientallen privéhuizen, seksclubs en

escorts. Wanneer het Team Prostitutie signalen krijgt van mensenhandel,

massage­salons in regio Den Haag bezocht. Het ruime inloopkantoor in

meldt het deze bij de Afdeling Vreemdelingen, Identificatie en Mensenhandel

Den Haag is vijf dagen per week geopend voor ontmoeting en/of hulpvragen.

(AVIM) van de politie.

De Haven biedt maatschappelijk werk en een uitgebreid jobcoaching programma. Samen met de cliënt werkt hun jobcoach toe naar een opleiding,

Stichting Hulpverlening en Opvang Prostitutie en mensenhandel (SHOP)

ander werk of dagbesteding.

SHOP is het Haagse expertisecentrum in hulp- en dienstverlening aan (ex-)sekswerkers en slachtoffers van mensenhandel in Den Haag. SHOP richt

Naast individuele coaching organiseren zij ook groepsactiviteiten en

zich op het verbeteren van de positie van (ex-)sekswerkers en slachtoffers van

bouwen zij aan community. Zo geven zij op hun inloopkantoor wekelijks

mensenhandel door maatschappelijk werk, uitvoering van (online)veldwerk en

Nederlandse taalles. Daarnaast worden er psychologische training, sportles en

door het bieden van 24 uursopvang. In deze opvang kunnen (ex-)sekswerkers

empowerment­­training aangeboden en wordt er een maal per twee maanden

terecht wanneer zij geen (veilig) onderkomen hebben. Een onderdeel van SHOP

een ‘Havendiner’ georganiseerd.

is het informatie- en dienstencentrum Spot 46. Bezoekers kunnen bij Spot 46 terecht voor heel verschillende zaken, zoals belastingen, financiële zaken, loopbaan, soa/hiv, welzijn, juridische kwesties, huisvesting, Kamer van Koophandel, gezondheid, Carrièreswitch -trajecten en seksuele dienstverlening. Sekswerkers worden onder andere door veldwerk in de raamstraten gewezen op de serviceverlening van Spot 46 en via telefonische contacten en sociale media worden zij hieraan herinnerd. Spot 46 heeft ook een eigen website, maakt een online nieuwsbrief en schriftelijk informatiemateriaal en werkt samen met het CSG van GGD Haaglanden op het terrein van seksuele gezondheid.

Stichting De Haven Stichting De Haven heeft als doel: mensen in de seksindustrie écht zien, en herstel en hoop bieden. Sinds 1996 bouwt De Haven aan een vertrouwensband met de doelgroep door fysiek veldwerk in de prostitutiestraten. Dit gebeurt twee keer per week door getrainde vrijwilligers.

16