RIS320861 Bijlage 1 Jaarverslag Leerplicht 2023-2024

Jaarverslag Leerplicht 2023-2024 Samenvatting Het Jaarverslag Leerplicht 2023-2024 biedt een overzicht van de ontwikkelingen in het ongeoorloofd schoolverzuim en de inzet van de afdeling Leerplicht gedurende het schooljaar 2023-2024. Het verslag benadrukt het recht van elk kind op onderwijs en de verplichtingen van ouders en leerlingen volgens de Leerplichtwet. De afdeling Leerplicht houdt toezicht op de naleving van deze wet. De afdeling Leerplicht voert ook preventieve taken uit om ongeoorloofd schoolverzuim te voorkomen.

Op 1 oktober 2023 telde Den Haag 79.581 kinderen en jongeren van 5 t/m 17 jaar, waarvan 76.225 leer- of kwalificatieplichtig waren. In het schooljaar 2023-2024 waren er 2.992 meldingen van wettelijk relatief verzuim. Dit was minder dan in het vorige schooljaar. Er waren 1.483 thuiszitters in het schooljaar 2023-2024, een toename ten opzichte van het vorige schooljaar. De Leerplichtwet biedt in uitzonderlijke situaties mogelijkheden voor vrijstellingen van schoolinschrijving, bijvoorbeeld om lichamelijke of psychische redenen. Het aantal vrijstellingen is in het schooljaar 2023-2024 toegenomen. Wanneer leerlingen of ouders zich niet aan de Leerplichtwet houden, kan de leerplichtambtenaar een proces-verbaal opmaken. In het schooljaar 2023-2024 gebeurde dit 180 keer. Dat was ongeveer even vaak als in het vorige schooljaar.

1. Inleiding Elk kind heeft recht op onderwijs. Dit betekent dat er voldoende aanbod nodig is van (passend) onderwijs én dat ouders moeten zorgen dat hun kinderen naar school gaan. Dit laatste is geregeld in de Leerplichtwet. In de Leerplichtwet staat dat ouders moeten zorgen dat hun kind op een school is ingeschreven en de school geregeld bezoekt. Het geregeld schoolbezoek is ook een verplichting van leerlingen zelf, als zij 12 jaar of ouder zijn. Geregeld schoolbezoek betekent dat leerlingen niet zonder geldige reden van school mogen wegblijven. Dus niet ongeoorloofd mogen verzuimen. De afdeling Leerplicht houdt toezicht op de naleving van de Leerplichtwet door leerlingen en ouders.

1

In dit jaarverslag van de afdeling Leerplicht over het schooljaar 2023-2024 wordt ingegaan op de ontwikkelingen in het ongeoorloofd schoolverzuim en de inzet van de afdeling Leerplicht. Dit jaar is gekozen voor een beknopte en overzichtelijke presentatie, zodat de relevante informatie duidelijker naar voren komt. Het onderwerp voortijdig schoolverlaten is niet meer opgenomen in dit jaarverslag. Dit onderwerp wordt onderdeel van een nieuwe brief aan de commissie Samenleving over de voortgang van de jongerenaanpak, die onder andere wordt uitgevoerd door het Jongerenpunt070. 2. Kinderen en jongeren in Den Haag Op 1 oktober 2023 telde Den Haag 79.581 kinderen en jongeren van 5 t/m 17 jaar. Van deze groep waren 76.225 leer- of kwalificatieplichtig. Dit betekent dat ze naar school moeten tot het eind van het schooljaar waarin ze 16 jaar worden. Daarna moeten ze naar school tot ze 18 jaar worden of een startkwalificatie halen. Een startkwalificatie is een diploma op minimaal vwo-, havo- of mbo2-niveau. 3. Ongeoorloofd relatief verzuim Wanneer een leerplichtige of kwalificatieplichtige leerling staat ingeschreven bij een school en zonder toestemming wegblijft van school, is er sprake van ongeoorloofd relatief verzuim. Bij ongeoorloofd relatief verzuim wordt onderscheid gemaakt tussen luxeverzuim en wettelijk verzuim.

Luxeverzuim betekent dat een kind buiten de schoolvakanties zonder toestemming op vakantie of een dagje uit gaat. Wettelijk verzuim (vanaf 16 uur in 4 weken) is vaak een teken dat er meer aan de hand is. Dit wordt daarom ook signaalverzuim genoemd. In het schooljaar 2023-2024 waren er 2.922 meldingen van wettelijk verzuim verzuim van jongeren tot 18 jaar. Dat was minder dan in het schooljaar 2022-2023 (3.162 meldingen). Er waren 233 meldingen van luxeverzuim. Dat was ook minder dan vorig jaar (352 meldingen).

Aantal meldingen relatief verzuim

(Speciaal) basisonderwijs (Voortgezet) speciaal onderwijs Voortgezet onderwijs

Wettelijk verzuim vanaf 16 uur in 4 weken*

Luxeverzuim

111 60 1.199

127 10 90

2

MBO Totaal

1.622 2.992

6 233

* Luxeverzuim langer dan 16 uur in 4 weken wordt hier ook meegeteld, conform het landelijk registratieformat voor de leerplichttelling.

Scholen, leerplichtambtenaren en de andere samenwerkingspartners volgen bij relatief verzuim het Routeboek verzuim en thuiszitters. Dit begint op school. Als een school verzuim constateert, onderneemt school actie om het verzuim te stoppen. School meldt wettelijk verzuim vanaf 16 uur in 4 weken en luxeverzuim bij de leerplichtambtenaar. De leerplichtambtenaar onderzoekt de situatie en bepaalt welke stappen nodig zijn om het verzuim te stoppen. Dit kan bijvoorbeeld door in gesprek te gaan met de leerling en ouders, hen te motiveren, ondersteunen of waarschuwen of door te handhaven. School en leerplichtambtenaar kunnen in het tegengaan van verzuim ook samenwerken met bijvoorbeeld schoolmaatschappelijk werk, jeugdhulp, jeugdgezondheidszorg en de samenwerkingsverbanden passend onderwijs.

Meer informatie hierover is te vinden in het Routebezoek verzuim en thuiszitters primair onderwijs1 en het Routeboek verzuim en thuiszitters voortgezet onderwijs2. Omdat uit onderzoek naar de thuiszittersaanpak was gebleken dat het routeboek niet bij alle partners goed bekend was en niet voor iedereen duidelijk was, is in het schooljaar 2023-2024 een vernieuwde versie van het routeboek opgesteld. Een belangrijk onderdeel hiervan is een praktische handreiking voor de professionals. Een bijzondere categorie van ongeoorloofd relatief verzuim is langdurig relatief verzuim. Dit wordt in de volgende paragraaf toegelicht. 4. Thuiszitters Thuiszitters zijn leerplichtige en kwalificatieplichtige kinderen die een schoolinschrijving hebben, maar langer dan 4 weken aaneengesloten zonder geldige reden niet naar school gaan, of geen schoolinschrijving hebben. De afdeling Leerplicht volgt hierin de definitie van de Inspectie van het Onderwijs. Het totaal aantal thuiszitters in het schooljaar 2023-2024 was 1.483. Dat was meer dan in het schooljaar 2022-2023 (1.276 thuiszitters).

1 2

https://pro.sppoh.nl/themas/routeboek-verzuim-en-thuiszitters https://www.swvzhw.nl/voor-scholen/routeboek-vo

3

Aantal thuiszitters

De stijging van het aantal thuiszitters is onder andere veroorzaakt door het toegenomen aantal kinderen dat naar Den Haag kwam en niet direct een schoolinschrijving had. Van het totaal aantal thuiszitters waren 820 verhuizers naar Den Haag (ten opzichte van 681 in 2022-2023). Hieronder waren 712 nieuwkomers (ten opzichte van 632 in 2022-2023). Bij 522 thuiszitters speelden de onderwijssetting of lichamelijke/psychische belemmeringen de belangrijkste rol. Dit wordt op pagina 5 toegelicht.

4

Verdeling aantal thuiszitters naar duur Minder dan 4 weken

Meer dan 4 weken en minder dan 3 maanden

Meer dan 3 maanden

Totaal

Nieuwkomers

53

318

341

712

Overige verhuisleerlingen

7

44

57

108

Onderwijssetting of lichamelijke/psychische belemmeringen

29

142

349

520

Overig

8

34

101

143

Totaal

97

538

848

1.483

* Deze aantallen betreffen ook kinderen die aan het eind van het schooljaar nog thuiszitter waren en komen daarom niet overeen met de grafiek op pagina 4.

Een deel van de thuiszitters kan relatief snel (weer) naar school. Dit zijn bijvoorbeeld verhuisleerlingen die snel een nieuwe school hebben. In andere situaties duurde het langer. Van het totaal aantal thuiszitters waren 848 kinderen langer dan 3 maanden thuiszitter (ten opzichte van 641 kinderen in 2022-2023). Deze groep bestond uit: • 341 nieuwkomers. Deze groep wordt doorgaans binnen de Haagse termijn van 3 maanden na aanmelding geplaatst in het onderwijs, maar zij kunnen wel langer geregistreerd staan als thuiszitter als ouders bij inschrijving in de gemeente hun kinderen niet direct aanmelden voor onderwijs. • 57 overige verhuisleerlingen. Dit is een diverse groep, van wie een deel passend onderwijs nodig heeft. • 349 thuiszitters door onderwijssetting of lichamelijke/psychische belemmeringen. Dit is ook een diverse groep en betreft met name kinderen die extra ondersteuning nodig hebben (binnen of buiten regulier onderwijs). Voor hen geldt meestal dat zij verschillende fases doorlopen. Dit begint bij het signaleren dat een kind ondersteuning nodig heeft, hierna onderzoeken wat een passend onderwijs en/of zorgaanbod is, vervolgens de inschrijving op een onderwijs- of zorgplek en in een deel van de situaties wachten tot er een plek beschikbaar is. De opgetelde duur van deze fases zorgt er vaak voor dat een kind langer dan 3 maanden thuiszit.

Voor een deel van de kinderen in deze groep blijkt onderwijs niet passend en wordt een vrijstelling op lichamelijke of psychische gronden gegeven (zie ook paragraaf 5). • 101 thuiszitters met een overige reden: dit zijn onder andere kinderen met een verlopen vrijstelling en verhuizers naar het buitenland zonder uitschrijving uit de gemeente.

5

Ter indicatie van hoeveel kinderen in welke fase zaten, staat hieronder een overzicht van de laatst geregistreerde tussenstanden van thuiszitters langer dan 3 maanden in het schooljaar 2023-2024.

Laatst geregistreerde tussenstand

Aantal thuiszitters langer dan 3 maanden

School/samenwerkingsverband onderzoekt passend aanbod

96

School/samenwerkingsverband heeft (passend) aanbod gedaan Er is geen overeenstemming over (passend) aanbod

8 43

Wacht op plaatsing in (voortgezet) speciaal onderwijs of sbo

82

Wacht op plaatsing in nieuwkomersonderwijs* Wacht op plaatsing in regulier onderwijs*

218 82

Wacht op zorg of hulpverleningstraject

16

Overbruggingstraject zonder onderwijscomponent

17

Aanvraag vrijstelling loopt Vermoeden verhuizing naar buitenland --> DPZ-onderzoek Proces-verbaal (handhaving)

53 80 25

Overig (bijv. belastbaarheidsonderzoek, toeleiding naar werk) Nog niet geregistreerde status

66 62

Totaal

848

* Niet alle nieuwkomers gaan naar nieuwkomersonderwijs. Kleuters gaan in principe naar regulier onderwijs.

In het kader van de leerplicht worden thuiszitters ingedeeld in de categorieën absoluut verzuim en langdurig relatief verzuim. Absoluut verzuim betekent dat een leer- of kwalificatieplichtige jongere geen schoolinschrijving en geen vrijstelling van schoolinschrijving heeft (dit kan ook korter zijn dan 4 weken). In het schooljaar 2023-2024 waren er 1.230 kinderen met absoluut verzuim, dus het merendeel van de thuiszitters had geen schoolinschrijving. Bij vermoedelijk absoluut verzuim ligt het initiatief bij de afdeling Leerplicht. Dit start met een administratief onderzoek. Soms gaat een leerling namelijk wel naar school, maar is de schoolinschrijving nog niet bij leerplicht bekend. Of woont de leerling inmiddels niet meer in Den Haag. Als er sprake blijkt van absoluut verzuim, neemt de afdeling Leerplicht contact op met de ouders om na te gaan waarom het kind niet op school is ingeschreven. De volgende stappen hangen af van de situatie. De leerplichtambtenaar kan ouders bijvoorbeeld informeren over de aanmeldingsprocedure voor nieuwkomersonderwijs of contact leggen met het samenwerkingsverband passend onderwijs als een kind passend onderwijs nodig heeft. Het vernieuwde Routeboek verzuim en thuiszitters helpt hierbij. Een probleem is dat er 6

door wachtlijsten vertraging kan ontstaan in de stappen die nodig zijn. Als ouders weigeren mee te werken aan een schoolinschrijving, kan de leerplichtambtenaar handhaven. Voor een deel van de kinderen is een vrijstelling nodig. Kinderen met langdurig relatief verzuim hebben een schoolinschrijving, maar gaan 4 weken of langer aaneengesloten zonder geldige reden niet naar school. Dit zijn bijvoorbeeld kinderen die een nieuwe school nodig hebben en in de tussentijd niet meer naar hun oude school gaan, maar daar nog wel staan ingeschreven. In het schooljaar 2023-2024 waren er 254 kinderen met langdurig relatief verzuim. Voor deze kinderen volgen de afdeling Leerplicht, de scholen en de andere samenwerkingspartners het Routeboek verzuim en thuiszitters, zoals toegelicht in paragraaf 3.

5. Vrijstellingen De Leerplichtwet biedt in uitzonderlijke situaties mogelijkheden voor een vrijstelling van schoolinschrijving. Artikel 5 onder a is bedoeld voor jongeren die om lichamelijke of psychische redenen niet in staat zijn om naar school te gaan. Artikel 5 onder b biedt de mogelijkheid tot vrijstelling als ouders bedenkingen hebben tegen de richting van het onderwijs. Op artikel 5 onder c kan een beroep worden gedaan als leerlingen in het buitenland naar school gaan. Een vrijstelling is ook mogelijk bij vervangende leerplicht (artikel 3a en 3b) of als leerlingen op een andere manier onderwijs volgen (artikel 15).

Art. 3a vervangende leerplicht Art. 3b vervangende leerplicht laatste schooljaar Art. 5a trekkend bestaan

20192020

20202021

20212022

20222023

20232024 3

11 28 0

1 56 0

1 45 0

3 67 0

140

135 245 50

218 370 64

231

95 0

Art. 5 sub a lichamelijke of psychische gronden

Art. 5 sub b overwegende bedenkingen tegen de richting van het onderwijs Art. 5 sub c inschrijving school buitenland

28

169 270 33

203

153

189

210

238

Art. 15 volgen van ander onderwijs

66

76

65

28

37

-

in schooljaar ontstane vrijstellingen

-

in schooljaar lopende vrijstellingen

472 80

Bij de vrijstellingen van schoolinschrijving 5 sub a en 5 sub b en bij vrijstelling 3b is een zorgelijke stijging zichtbaar. Bij vrijstelling 5 sub a, vrijstelling op lichamelijke of psychische gronden, werkt de afdeling Leerplicht nauw samen met de samenwerkingsverbanden passend onderwijs en SMA-artsen in het ‘driehoeksoverleg’. Voor een vrijstelling op lichamelijke of 7

psychische gronden is een advies van de SMA-arts onderdeel van de eisen. Voorafgaand aan dit advies kan er een driehoeksoverleg met het samenwerkingsverband passend onderwijs en leerplicht plaatsvinden. In het schooljaar 2023-2024 zijn 143 kinderen besproken in het driehoeksoverleg. Bij 20 kinderen bleek de vrijstelling niet nodig en is de aanvraag ingetrokken. Bij vrijstelling 5 sub b gaat het om ouders met overwegende bedenkingen tegen de richting van het onderwijs. Deze vrijstelling ontstaat van rechtswege als ouders zich hierop beroepen en aan de wettelijke voorwaarden voldoen. De afdeling Leerplicht maakt zich zorgen om het toenemende aantal kinderen met deze vrijstelling en heeft dit aangekaart bij het ministerie van OCW. Het ministerie werkt aan een wetsvoorstel om te waarborgen dat deze kinderen goed onderwijs krijgen. Bij vrijstelling 3b gaat het om leerlingen die nog geen 16 jaar zijn en naar het mbo gaan. Omdat het mbo geen school is zoals bedoeld in de Leerplichtwet, is hier een vrijstelling voor nodig. In principe is dit geen probleem, omdat de leerlingen onderwijs blijven volgen. Het gaat echter ook om vo-leerlingen die zonder diploma doorstromen naar entree-opleidingen. Hierover is de afdeling Leerplicht in gesprek met het samenwerkingsverband passend onderwijs (SWVZHW) en ROC Mondriaan. 6.

Maatregelen Wanneer een leerling of ouders zich niet houden aan de Leerplichtwet, kan de leerplichtambtenaar een proces-verbaal opmaken. Bij luxeverzuim en absoluut verzuim gebeurt dit tegen de ouders. Bij relatief verzuim kan de leerplichtambtenaar een proces-verbaal opmaken tegen de ouders, maar ook tegen de leerling, als deze 12 jaar of ouder is. In het schooljaar 2023-2024 maakten leerplichtambtenaren 180 keer een proces-verbaal op. Dit is bijna gelijk aan het schooljaar 2022-2023 (176 keer). Naast het proces-verbaal, maakte de afdeling Leerplicht in het schooljaar 2023-2024 46 keer gebruik van de mogelijkheid om een Halt-straf op te leggen. Dit was minder dan in 20222023 (59 keer). 7. Preventieve activiteiten De afdeling Leerplicht voert ook preventieve taken uit om ongeoorloofd schoolverzuim en schooluitval te voorkomen. Zo kan de leerplichtambtenaar samen met school poortacties uitvoeren op basisscholen. Ook kan de leerplichtambtenaar voorlichting geven over schoolverzuim/schoolaanwezigheid aan leerlingen en ouders.

8

De leerplichtambtenaar is onderdeel van het MDO/JES-overleg en heeft daarin een informerende en adviserende rol. Zo kan een leerplichtambtenaar ook preventief meedenken over situaties waarin er nog geen ongeoorloofd schoolverzuim is maar dit wel dreigt te gebeuren. Bijvoorbeeld voordat een leerling wordt verwijderd of bij twijfel of een leerling echt ziek is. De leerplichtambtenaar kan dan vanuit zijn kennis over de regelgeving en het Routeboek verzuim en thuiszitters adviseren over de juiste route en de te betrekken partijen. In de praktische handreiking bij het vernieuwde Routeboek verzuim en thuiszitters is een overzicht opgenomen van de preventieve activiteiten van de leerplichtambtenaar. Door de toenemende groep jonge thuiszitters heeft de afdeling Leerplicht recent het initiatief genomen om ouders van 4-jarige kinderen zonder schoolinschrijving (die nog niet leerplichtig zijn) te stimuleren hun kind aan te melden bij de basisschool. In het schooljaar 2024-2025 start de afdeling Leerplicht met het versturen van informatieve ansichtkaarten aan deze ouders.

9