RIS320846 Bijlage De duurzaamste Pier - Concept Uitgangspuntenbrief
Tekst van het document
t p ce
n o c
DE DUURZAAMSTE
PIER
kansen, ambities, uitdagingen
uitgangspuntenbrief
12 december 2024 1
2
INHOUD
UITGANGSPUNTENBRIEF 6 KERNPUNTEN VOOR DE HERONTWIKKELING VAN DE PIER 1) ICOON VOOR DE STAD AAN ZEE 2) DE PIER VOOR IEDEREEN
... p.6
... p.8
3) BOUWSTEEN VOOR EEN ECONOMISCH VITALE KUST
... p.10
4) DE DUURZAAMSTE PIER
... p.14
5) DE DUURZAAM BEREIKBARE PIER
... p.18
6) VERNIEUWING VAN EEN ICOON
... p.22
3
?
4
UITGANGSPUNTENBRIEF
De Pier is een icoon voor Den Haag als stad aan zee. De transformatie van de Pier is dan ook van groot belang voor de stad en de badplaats. Enerzijds omdat de Pier door zijn schaal en positie in zee beeldbepalend is, anderzijds omdat de Pier een belangrijke bouwsteen is om Scheveningen Bad jaarrond aantrekkelijk te maken.
dienen voor de herontwikkeling. Deze Uitgangspuntenbrief vormt een verdiepingsslag van deze zes kernpunten door deze te spiegelen aan gemeentelijk beleid en ambities. Op deze manier worden de randvoorwaarden en kansen voor de ontwikkeling van de Pier geschetst.
Uit onderzoek is eerder gebleken dat de Pier in vrij slechte staat is. De tijd dringt: de Pier heeft een ingrijpende opknapbeurt nodig. Dit is een uitdaging maar ook een kans om een flinke impuls te geven aan Scheveningen als tweede centrum van de stad. Samen met de ambities uit de Toekomstvisie Scheveningen Bad 2040, de vernieuwing van de Middenboulevard en een doorstart van het programma De Kust Gezond willen we de allure van het centrale deel van Scheveningen versterken.
Deze uitgangspuntenbrief bevat informatie over de omgeving en het iconische karakter van de Pier. Daarmee worden eerste randvoorwaarden ten aanzien van de gewenste beeldkwaliteit geschetst. De afgelopen maanden heeft UN Studio in opdracht van de Pier BV een ruimtelijk programmatische verkenning uitgevoerd. Het gewenste programma en de zes kernpunten hebben een architectonische vertaling gekregen in de vorm van een schetsontwerp. Hiermee zullen wij opnieuw participatie gaan voeren en op deze manier in samenwerking met de stad de transformatie van de Pier vorm gaan geven.
Voor de ontwikkeling van de Pier is uitgebreid geparticipeerd in 2022 en 2023. Door middel van enquêtes, interviews op de Pier en stakeholderinterviews is opgehaald wat men van de Pier vindt en welke ontwikkelingen wenselijk worden geacht. Gebaseerd op de uitkomsten heeft de Pier BV zes kernpunten geformuleerd die als leidraad kunnen
5
1) ICOON VOOR DE STAD AAN ZEE De vernieuwde Pier versterkt het huidige beeldmerk van Scheveningen en Den Haag als stad aan zee. Uit participatie: De Pier is een icoon. Het beeldmerk van Scheveningen en Den Haag als stad aan zee moet blijven. De kwaliteit moet wel omhoog. Hoe? De kwaliteit moet flink omhoog om de Pier als icoon overeind te houden. Wij willen investeren, mits een duurzaam economisch programma voor de lange termijn realiseerbaar is. We gaan graag gezamenlijk op zoek naar de juiste balans in het vervolgtraject.
Pier B.V.
6
UITGANGSPUNTEN Den Haag kent een aantal iconische gebouwen. Het Binnenhof staat symbool voor de oorsprong van onze stad maar ook voor de actuele politiek. Het Vredespaleis is het icoon voor Den Haag als internationale stad van vrede en recht. En de Pier staat als geen ander gebouw symbool voor de stad aan zee. Door zijn afmetingen, zijn vooruitgeschoven positie en vooral door de ligging in zee is de Pier een icoon. Met de ondergaande zon, met een wilde zee, met het licht dat gereflecteerd wordt door het water. Het aanzicht van de Pier wordt als geen ander gebouw in deze stad bepaald door de elementen. Dat ook een vernieuwde Pier iconisch is, tonen eerdere aanpassingen aan de Pier. De eerste wandelpier als uithangbord voor de mondaine badplaats, de Pier van 1961 als trotse manifestatie van de wederopbouw en meer recent het reuzenrad. Steeds kreeg een vernieuwde Pier een plek in panorama’s van de stad en de herinneringen van bezoekers. Daarmee is de Pier een belangrijke identiteitsdrager voor Scheveningen en voor de stad aan zee. Een vernieuwde Pier laat zien waar wij als stad en regio voor willen staan. Een hoogwaardig icoon dat past bij het Scheveningen van de toekomst, die staat voor duurzaamheid, voor inclusiviteit, voor een stedelijke kust in het Nationaal Park Hollandse Duinen. De architectuur is op zichzelf een reden voor bezoek.
Deze wens naar een hoge ruimtelijke en architectonische kwaliteit vraagt om economische houdbaarheid – nu en in de toekomst.
7
2) DE PIER VOOR IEDEREEN De vernieuwde Pier is voor iedereen toegankelijk en biedt een gevarieerd programma. Uit participatie: De huidige Pier trekt veel mensen en wordt bezocht door een brede doelgroep. De huidige toegankelijkheid (gratis) wordt gewaardeerd door bezoekers, maar het aanbod moet meer gevarieerd worden. Uitwaaien is de meest genoemde activiteit. De perceptie van verreweg de meeste stakeholders is dat permanente bewoning de toegankelijkheid wel ondermijnt. Korte duur verblijf zien de stakeholders wel zitten. Hoe? Uitwaaien blijft nummer één activiteit in de verdere ontwikkeling. Geen permanente bewoning in de verdere ontwikkeling, maar wel een verblijfsfunctie passend bij de totale programmering van de Pier. Kleinschalig hotel en/of short stay draagt bij aan diversiteit van programma.
Pier B.V.
8
UITGANGSPUNTEN Uitwaaien Uitwaaien of pierewaaien is de functie waarvoor de meeste mensen naar de Pier gaan. Alleen al de beleving van de zee vanaf de Pier is het bezoek waard. Deze beleving is al geruime tijd gratis. Om lekker uit te waaien is voldoende ruimte nodig, om te wandelen en van de zee te kunnen genieten vanaf een open dek waar je wind, zon en zee kan horen, ruiken, voelen en proeven. Juist achter op de Pier, daar waar het uitzicht op zee het ruimst is, moet een uitkijkplatform zijn waar men volop kan genieten van de unieke positie van de Pier.
Openbaar toegankelijk Op dit moment leiden trappen vanaf de Pier naar het strand. Het overdekte deel van de Pier is via een aantal treden vanaf de boulevard bereikbaar en het dak alleen door interne verbindingen. Dit doet geen recht aan de iconische positie van de Pier. Door de vernieuwing van de Pier ontstaat de kans de aanlanding van de Pier op de boulevard en het
strand dusdanig vorm te geven dat alle niveaus eenvoudig toegankelijk zijn – ook voor mensen met een beperking. De Pier kan beter dan nu een onderdeel worden van de openbare ruimte zodat functies zoals wandelen, verblijven en sporten naadloos kunnen worden voortgezet op de Pier. Het daklandschap van de Pier als dé plek voor de beleving van de ligging op zee moet integraal onderdeel worden van de openbare ruimte. Dit kan worden bewerkstelligd door de vormgeving van de Pier en biedt tegelijkertijd meer ruimte, lucht en uitzicht op de boulevard. De vernieuwde Middenboulevard wordt een hoogwaardige openbare ruimte met aandacht voor groen. De aanlanding van de Pier op de boulevard markeert een bijzondere plek. Een plek waar zee, strand, boulevard en de Pier elkaar ontmoeten. Door een zacht oplopend duinlandschap ontstaat een natuurlijk ogende ruimtelijke verbinding tussen strand en boulevard met ruimte voor fijne wandelpaden. Een obstakelvrije, groene ruimte versterkt de beleving van de Pier vanaf het strand en de boulevard.
Inclusief en rechtvaardig Een inclusieve Pier is voor iedereen toegankelijk. Dit betreft de fysieke toegankelijkheid van de Pier maar ook de betaalbaarheid. De basis hiervoor is dat de Pier altijd gratis toegankelijk is. Dit geldt voor wandelen op de Pier, voor bankjes en voor speel- en sportvoorzieningen die het verblijf op de Pier aantrekkelijk maken. Cultuur en sport leveren een waardevolle bijdrage aan sociale cohesie. Een brede programmering van de Pier zorgt er tevens voor dat de Pier een ontmoetingsplek wordt voor mensen uit de stad en regio.
* De afbeeldingen in dit hoofdstuk dienen ter inspiratie voor de toekomstige ontwikkeling van de Pier
9
3) BOUWSTEEN VOOR EEN ECONOMISCH VITALE KUST De vernieuwde Pier is aanvullend op het functioneren van de badplaats Scheveningen. Uit participatie: De Pier moet de huidige kusteconomie versterken en niet verstoren, dus aanbod toevoegen wat er nog niet is. Er worden kansen gezien voor de zakelijke markt, congresfunctie in combinatie met hotel. Toevoegen van cultuur, educatieve functies en ruimte voor evenementen krijgen veel steun. Hoe? Een unieke 24 uurs economie met daarbij een jaarrond programma. Momenteel wordt een convenant gesloten met de cultuursector voor een samenwerking op de Pier.
UITGANGSPUNTEN De kust is belangrijk voor het versterken van Den Haag als attractieve stad en regio. De Pier is een van de belangrijkste bouwstenen om Scheveningen blijvend als tweede centrum van de stad op de kaart te zetten en jaarrond aantrekkelijk te maken. De ontwikkeling en programmering van de Pier hangen samen met omringende functies zoals de Palace Promenade, de Midden- en Noordboulevard en
Pier B.V.
het Kurhaus. Bij een jaarrond aantrekkelijke badplaats hoort een doelgerichte programmering van het winterseizoen gekoppeld aan evenementen en arrangementen en in samenwerking met lokale partners.
10
Gevarieerd en flexibel aanbod
Cultuur
Er is nog ontwikkelruimte voor wat betreft bouwvolume op de Pier
Den Haag kent een rijke culturele sector. Gedurende de zomer
in het bestemmingsplan (Bestemmingsplan Scheveningen Badplaats,
biedt de buitenruimte veel mogelijkheden voor een omvangrijk
Artikel 10, Gemengd-6). Binnen de huidige contouren van de Pier
cultureel aanbod. Buiten het seizoen is het cultuuraanbod op
zijn hogere bouwhoogtes toegestaan. Hierdoor kan meer dan twee
Scheveningen relatief beperkt. Voor een aantrekkelijke culturele
keer zoveel programma gerealiseerd worden dan in de huidige
programmering jaarrond is een rol weggelegd voor de Pier. Door
situatie. Binnen bestemming Gemengd-6 zijn de functies cultuur en
ruimte te bieden aan lokale kunst kan een creatieve sfeer en een
ontspanning, detailhandel, dienstverlening, horeca en verblijfsgebied
gevarieerde programmering ontstaan. De Pier is een icoon en zal niet
toegestaan. De Pier is flexibel in de programmering en biedt ruimte
alleen bezoekers maar ook kunstenaars aantrekken. De bijzondere
aan evenementen, educatie en kennisuitwisseling, inspelend op
positie van de Pier tussen stad en zee maakt bijzondere concepten
actualiteit. Zo inspireert de Pier steeds opnieuw. De prominente
mogelijk. Op de Pier bestaat de mogelijkheid voor feesten tot in de
ruimtelijke positie van de Pier op het strand en in de zee rechtvaardigt
nacht, voor het vestigen van een muziektheater, club of discotheek.
de keuze voor een uniek programma voor toeristisch bezoek en lokaal
In de zomermaanden vinden tal van muziekoptredens en feesten in
gebruik.
de strandpaviljoens plaats. In de winter is in de nachturen weinig aanbod voor vermaak op Scheveningen. Ook dit is een gat dat de herontwikkeling van de Pier kan vullen.
11
Een hotel op de Pier Met Kurhaus, Oranje Hotel, Palace Hotel, Hotel des Galeries en Grand Hotel kende Scheveningen tal van luxueuze hotels die het aanzien van de badplaats bepaalden. Het Bestemmingsplan Scheveningen Badplaats biedt geen ruimte voor de ontwikkeling van een hotel op de Pier. Om dit alsnog mogelijk te maken is nadere toetsing aan het vigerende Haags Hotelbeleid 2021 nodig. De gemeente Den Haag voert restrictief hotelbeleid en toetst aan kwantitatieve en Sport
kwalitatieve criteria. Een nieuw hotelinitiatief moet passen binnen
Naast het topzeilcentrum, het sportstrand en beachstadion kan de Pier
een maximum planvoorraad van 1.000 kamers. Daarnaast moet een
zich gaan ontwikkelen tot één van de gezichtsbepalende voorzieningen
hotelconcept onderscheidend zijn en zorgen voor diversiteit van het
voor Den Haag als sportstad aan zee. Daarbij kan de Pier zich richten
aanbod. Een initiatief wordt getoetst op het effect op de omgeving,
op vermaak, spanning en avontuur. Hier valt te denken aan een
draagvlak en verbinding met de buurt, mobiliteit/ bereikbaarheid en
urban playground of populaire sporten zoals freerunnen, klimmen,
toegankelijkheid. Tevens wordt beoordeeld in hoeverre het concept
breakdance en zwemmen. Surf’s Cool, De Werkplaats, Zipline en Bungy
bijvoorbeeld door professionele partners geborgd wordt.
Jump zijn nu al sfeerbepalende elementen van de Pier en trekken de
Een hotelfunctie is nodig om de vernieuwing en exploitatie van dit
actieve bezoeker. Interactieve sport- en beweegfaciliteiten maken de Pier als onderdeel van de openbare ruimte nog aantrekkelijker voor een herhaaldelijk bezoek. De Pier is geschikt als vertrek- en eindpunt voor wandel- en hardlooproutes. Sporten als crossfit en golfsurfen maken optimaal gebruik van de ligging in zee.
12
iconische bouwwerk haalbaar te maken. Uit het eerder gevoerde brede
Innovatieplatform
participatieproces is gebleken dat dit mag rekenen op draagvlak bij de
Voor de Haagse kust ligt de ‘Proeftuin op de Noordzee’. Tal van
bevolking en geraadpleegde belangenverenigingen (zie RIS314847_
innovatieve bedrijven werken hier vanuit de Scheveningse Haven
Bijlage1 Rapportage kwalitatief onderzoek en participatieproces).
aan duurzame initiatieven. Denk hierbij aan Dutch Marine Energy
Met een hotel op de Pier ontstaat een betere basis voor de gewenste
Centre, aan de North Sea Farmers en de drijvende zonnepanelen van
gevarieerde jaarrond programmering van de badplaats en het cultureel
Oceans of Energy. De komende decennia speelt de Noordzee een
aanbod op de Pier. Een hotel op de Pier is onderscheidend ten
cruciale rol in de energietransitie. Om geen fossiele brandstoffen
opzichte van de bestaande hotels en hotelconcepten in Scheveningen.
meer te gebruiken zetten wij in op hernieuwbare energiebronnen.
Passend bij de Pier als architectonisch icoon aan de kust is een
Windenergie, opgewekt op zee (=offshore), is hiervoor een essentiële
hotel op de Pier bijzonder. Het is boeiend door de ligging in zee en
bouwsteen. Een opwarmende zee, een stijgende zeespiegel en
een ontmoetingsplek voor internationale reizigers. Duurzaamheid
toenemende verzilting hebben impact op de ecologie en daarmee ook
staat hoog in het vaandel van deze ontwikkeling. Door gebouw en
op landbouw en visserij. De bouw van windmolenparken beperkt de
bedrijfsvoering duurzaam in te richten ondersteunt het hotel de positie
ruimte voor visserij maar biedt ook kansen voor natuurontwikkeling
van de Pier als belangrijke bouwsteen voor de verduurzaming van de
en nieuwe vormen van voedselproductie. De transities op zee zijn een
badplaats.
groot experiment dat vraagt om flinke investeringen, monitoring en innovatiekracht. De Pier als icoon voor de stad aan zee maakt deze transities inzichtelijk en biedt ruimte voor congressen, educatie en innovatie.
* De afbeeldingen in dit hoofdstuk dienen ter inspiratie voor de toekomstige ontwikkeling van de Pier
13
4) DE DUURZAAMSTE PIER De vernieuwde Pier heeft een regeneratieve benadering als leidend principe in haar denken en handelen. Uit participatie: Velen vinden dat de Pier zelf duurzamer zou kunnen worden en dat de Pier ook kan bijdragen aan het toevoegen van meer groen aan de omgeving. Hoe? Een duurzame bouw en programmering. Het programma en de attracties hebben altijd een duurzame en toekomstgerichte insteek. De Pier wordt de plek voor de toekomst. Zowel in het water, het oppervlakte en in de lucht wordt de pier een steppingstone voor de natuur.
Pier B.V.
14
UITGANGSPUNTEN In 2016 ondertekenden de landen van de Europese Unie het Klimaatakkoord van Parijs. Doel van het akkoord is om de opwarming van de aarde te beperken en ons voor te bereiden op het veranderende klimaat. Dit lukt alleen als iedereen meedoet. Ook Den Haag komt in actie. Het Haags Klimaatakkoord laat zien hoe. De Noordzee is de plek waar energietransitie, natuurtransitie en voedseltransitie de komende decennia vorm krijgen. En de Pier is de plek om dit te laten zien en mee te werken aan deze transities Energietransitie Met de energietransitie stappen wij over van fossiele energie naar hernieuwbare, duurzame energiebronnen. Wij verschuiven naar een decentraal energiesysteem dat duurzame energie lokaal opwekt. Ook het verbruik en de opslag van deze energie zal steeds vaker lokaal gebeuren, zodat niet alle energie het overbelaste elektriciteitsnet op hoeft. Ter hoogte van de haven draait Living Lab Scheveningen in samenwerking met Stedin een pilot met een lokaal netwerk en opslag. Een goed voorbeeld voor de Pier. Als duurzame energiebronnen zijn wind en zon op de Pier volop aanwezig en voor de warmtevraag valt te denken aan aquathermie. Er zijn dus tal van mogelijkheden om een energiepositieve Pier te realiseren.
In samenwerking met de omringende strandpaviljoens kan de Pier een lokale energiehub vormen en daarmee een positieve impact op de verduurzaming van de badplaats hebben.
Duurzame mobiliteit Op hete, zomerse dagen wordt het erg druk op Scheveningen. OV, fietsen en lopen zijn duurzame en ruimte-efficiënte vormen van mobiliteit en daarmee beter in staat om piekbelastingen op te vangen. De Pier is alleen lopend bereikbaar. Daarom kan en moet de transformatie van de Pier een vliegwiel zijn voor de mobiliteitstransitie. Naast duurzaam vervoer voor bezoekers speelt ook duurzame logistiek een belangrijke rol voor de exploitatie van de Pier. Lokale samenwerking en inzetten op elektrisch vervoer zijn hierbij essentieel.
aangename plekken waar schaduw of water voor verkoeling zorgen. Als wij bij de transformatie inzetten op een duurzame Pier die lang mee kan gaan, dan betekent dit dat de omgeving van de Pier op termijn zal veranderen. Vanuit het Kennisprogramma Zeespiegelstijging wordt geadviseerd om bij nieuwe ontwikkelingen nu al rekening te houden met de bovengrenzen van de klimaatscenario’s. Dit houdt in +0,4 meter zeespiegelstijging in 2050; +1,2 meter stijging in 2100 en +2,0 meter stijging in 2150. Als de zeespiegel stijgt vraagt dit om aanpassingen aan de Scheveningse kust zoals vaker en meer zand suppleren of op lange termijn zelfs een duinenreeks als bescherming voor de Scheveningse kust. Dat betekent dat de Pier adaptief moet zijn, aanpasbaar of op verheven hoogte en juist zo stevig dat de Pier ook een storm en hogere waterstanden aankan.
Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. Wij krijgen steeds vaker te maken met extreme weersomstandigheden. Samen met de bijzondere positie in zee vraagt dit om een robuuste en tijdloze vormgeving van de Pier. Daarnaast biedt de Pier beschutting tegen de elementen. Ook bij slecht weer is het fijn vertoeven op de Pier. Bij hitte geeft de Pier schaduw aan de badgasten op het strand. Maar ook op de Pier en op het dek zijn er
15
Circulaire economie Den Haag wil in 2030 minimaal 50 procent circulair zijn. Een duurzame bedrijfsvoering op de Pier zorgt ervoor dat minder nieuwe grondstoffen worden verbruikt en dat er minder afval ontstaat. Dat betekent ook minder kilometers transport. Dat scheelt CO2-uitstoot in productie en vervoer en daarmee ook logistieke bewegingen in de omgeving van de Pier. Afval krijgt waar mogelijk een tweede leven, het liefst in Den Haag zelf en op een sociale manier. Stikstofdepositie Voor ontwikkelingen in de nabijheid van Natura 2000 gebied Meijendel & Berkheide zijn vergunningen nodig in het kader van de Natuurbeschermingswet. Daarom is zowel tijdens de bouw- als de gebruiksfase het minimaliseren van de stikstofdepositie cruciaal. Duurzaam bouwen De bestaande Pier vormt de basis voor de vernieuwing. Dat scheelt in het gebruik van grondstoffen, vermindert de emissies tijdens de verbouwing en er zijn minder transportbewegingen nodig. Een materialenpaspoort helpt om onderdelen van de Pier te hergebruiken. De Pier vraagt om een robuuste vormgeving, om goed onderhoud en eventueel te vervangen onderdelen. Juist daarom is er aandacht in het ontwerp voor een duurzame materialisatie.
16
Ecologie Ecologisch interessant is met name de aanlanding van de Pier. Aan weerszijden van de Pier is een ruimte van ca. 40m breedte nog niet meegenomen in de vernieuwing van de Middenboulevard. Hier is ruimte voor een Pierplein en een zachte overgang tussen strand en boulevard in de vorm van een duin en duinontwikkeling. Bij het ontwerp van Noord- en Middenboulevard wordt reeds ingezet op vergroening. Door rondom de Pier meer ruimte te geven aan natuur ontstaat een ecologische stapsteen in het meest verharde deel van Scheveningen. Het ontwikkelen van (embryonale) duinen kan voor bezoekers zichtbaar worden gemaakt, inclusief het belang van de duinen voor kustverdediging en natuur. Potentieel biedt de Pier ook kansen voor onderwaternatuur. Hierbij valt te denken aan bewust ruwe uitvoering van palen waar planten en dieren zich kunnen vestigen.
17
5) DE DUURZAAM BEREIKBARE PIER De vernieuwde Pier blijft goed bereikbaar.
UITGANGSPUNTEN
Uit participatie: De bereikbaarheid moet goed geregeld worden, zodat er niet meer overlast voor de omgeving ontstaat bij toename van bezoekersstroom.
De Pier is alleen toegankelijk vanaf de Middenboulevard en daarmee voor de bezoeker alleen lopend bereikbaar. Dat betekent dat de herontwikkeling van de Pier bij uitstek een project is waarbij wij stevig in willen zetten op duurzame vormen van mobiliteit zoals lopen, fietsen en OV. De Middenboulevard als flaneergebied maar ook de aantrekkelijkheid van de looproutes naar fietsenstallingen en OV-haltes zijn bepalend voor de waarneming en bereikbaarheid van de Pier.
Hoe? We spreiden bezoekers en minimaliseren de piekdrukte op het wegennet van Scheveningen door een divers programma het hele jaar rond aan te bieden, in verschillende verblijfsduren en elektrisch vervoer vanaf hubs. De vernieuwde Pier blijft te allen tijde goed bereikbaar.
Pier B.V.
18
Bereikbaarheid Scheveningen Het kustgebied van Scheveningen heeft vanwege de ligging aan zee een eenzijdige ontsluiting voor zowel het openbaar vervoer, de fiets als voor autoverkeer. Verkeer naar Scheveningen rijdt eerst door de stad, voordat de kust wordt bereikt. De bezoekers komen voor een groot deel uit Den Haag en de omliggende gemeenten, voor het grootste deel uit Zuid-Holland en vooral in de vakantieperiodes ook uit het buitenland. Circa 30% van de bezoekers komt per auto; ongeveer 30% maakt gebruik van het openbaar vervoer, 30% bezoekt Scheveningen per (brom)fiets en de overige 10% komt te voet of met deelmobiliteit.
mensen met een beperking als ontoereikend ervaren. De transformatie van de Pier maakt het mogelijk om in de vormgeving van de Pier en de aanlanding van de Pier op de Boulevard in te zetten op een sterk verbeterde toegankelijkheid. Voorzieningen zoals banken, sport- en speeltoestellen maken van de Pier een aantrekkelijke en uitnodigende openbare ruimte.
Mobiliteitsimpact Pier De keuze van het programma en de daadwerkelijke exploitatie van de Pier zullen veel invloed hebben op de verkeersaantrekkende werking en de drukte op piekmomenten. Het hotel en congresfaciliteiten zullen veel bezokers van buiten de stad aantrekken. Dit betekent dat het belangrijk is congressen buiten de piekmomenten te plannen. Bij cultuur en evenementen kan voornamelijk worden ingezet op een programma dat meer bezoekers uit de stad trekt. Dat betekent dat meer bezoekers lopend, fietsend of met OV zullen komen. Alsnog is duidelijk dat een schaalvergroting van de Pier enige impact zal hebben op het huidige verkeerssysteem.
Fiets (-parkeren) Fietsen is ruimte-efficiënt, CO2 neutraal en gezond. Daarom werken wij aan een optimale bereikbaarheid van Scheveningen met de fiets. Twee Sterfietsroutes van het centrum naar Scheveningen Bad en Haven zijn bijna klaar. Van de haven tot de Scheveningseslag loopt een fraaie fietsroute langs de boulevard. Op de Middenboulevard en op de Pier zelf is fietsen gezien de drukte niet toegestaan en ook niet mogelijk. De autonome fietsparkeervraag van de herontwikkeling van de Pier zal door de ontwikkelaar in de nabijheid moeten worden opgelost. Hiervoor moet een plek worden gekozen die veilig en aantrekkelijk bereikbaar is met de fiets en op een aangename loopafstand ligt van de Pier.
Wandelen op de Pier De Pier is bij uitstek dé plek voor de voetganger. Uitwaaien is een van de belangrijkste redenen voor een bezoek aan de Pier. De eerste Pier van Scheveningen heette dan ook letterlijk Wandelhoofd Wilhelmina. In de huidige situatie wordt de toegankelijkheid van de Pier voor
19
OV-Bereikbaarheid Als stedelijke badplaats heeft Scheveningen qua openbaar vervoer het best ontsloten kustgebied van Nederland met vijf tramlijnen en vier buslijnen die in de nabijheid van de kust stoppen. Alsnog wordt de OVbereikbaarheid van de kust door velen als weinig comfortabel ervaren (uitkomst Participatie Toekomstvisie Scheveningen Bad 2040, RIS 318444). De reistijden vanaf de stations zijn vrij lang. Op hete dagen is het systeem ongeacht alle aanvullende maatregelen overbelast. Bovendien is het nodig de looproutes van en naar de OV-haltes te verbeteren. Daarbij gaat het om het aantrekkelijker inrichten van de doorsteken tussen Gevers Deynootweg en boulevard. In samenwerking met de betrokken stakeholders zal hier in het vervolg op het De Kust Gezond-programma aandacht aan worden besteed. Op grotere schaal speelt ook de realisatie van de Koningscorridor als snelle OV-verbinding tussen Centraal Station en Scheveningen en de wens tot een directe internationale treinverbinding naar Den Haag een grote rol voor een badplaats die voor iedereen comfortabel te bereiken is met OV.
20
Autobereikbaarheid Den Haag wil een gastvrije en aantrekkelijke stad blijven voor haar eigen bewoners, bezoekers, toeristen en ondernemers. De badplaats kent flinke piekmomenten in het aantal bezoekers. Op hete dagen of tijdens evenementen is nu sprake van filevorming op routes naar en in het kustgebied en overvolle parkeervoorzieningen. Op die momenten zijn de grenzen van de capaciteit van het autowegennet bereikt. Het zal mogelijk blijven om de Scheveningse kust met de auto te bereiken, maar er wordt ook volop ingezet op de overstap naar en het gebruik van alternatieven. Bij inrichtingsplannen gaan wij daarom uit van het STOMP principe. Stappen, trappen, OV, mobility as a service – dan pas komt de privé auto. Pier en Boulevard zijn en blijven niet met de auto bereikbaar. Dit geldt ook voor taxi’s, belbusjes, aanvullend openbaar vervoer en dergelijke. Vervoersplan Voor de ontwikkeling van de Pier wordt een vervoersplan opgesteld. In dit vervoersplan worden alle mobiliteitsaspecten nader uitgewerkt. Oplossingen voor (fiets-)parkeren, duurzame logistiek, bereikbaarheid voor mindervaliden en voor nood- en hulpdiensten worden aangetoond en daarmee toetsbaar tijdens de aanvraag omgevingsvergunning. In het strandseizoen, op piekdagen, is het kustgebied van Scheveningen niet altijd goed met de auto bereikbaar.
Ontwikkelingen op de Pier informeren bezoekers daarom actief over vervoersalternatieven voor de auto.
Duurzame logistiek Alle gemotoriseerde vervoerbewegingen van en naar de Pier mogen de voetgangersbestemming van de Middenboulevard niet storen. Uitgangspunt is dat zwaar expeditieverkeer geen toegang krijgt tot de Pier zelf en dat alle logistieke bewegingen buiten bezoektijden moeten plaatsvinden. Gezien de plannen voor de invoer van een zero-emissiezone op Scheveningen in 2026 is inzetten op duurzame logistiek een vereiste. Dat geldt voor het leveren van goederen als ook voor het ophalen van afval. Samenwerking met boulevarden strandondernemers kan de benodigde vervoersbewegingen verminderen. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan een centrale expeditiehub waarvandaan kleinschalig elektrisch vervoer ervoor zorgt dat goederen naar de Pier, standpaviljoens en boulevardondernemingen worden gebracht.
21
6) VERNIEUWING VAN EEN ICOON We maken passende toevoegingen aan een iconisch geheel. Uit participatie: “Een uitbreiding van de Pier moet het uitzicht vanaf de boulevard zo min mogelijk belemmeren. Zichtlijnen vanaf de boulevard zoals nu (breedte en hoogte) moeten liefst in stand blijven en niet ruimer worden” Hoe? De huidige architectonische dragers en de wensen van de stakeholders worden leidend in het nieuwe ontwerp. Het gedachtegoed van de huidige pier nemen we mee naar de toekomst. We zien kansen om de aanlanding van de pier op de Boulevard flink te verbeteren.
Pier B.V.
22
UITGANGSPUNTEN De Pier door de tijden heen Het Wandelhoofd Wilhelmina (1901) was een trekpleister van de badplaats. Op het platform aan het eind stond een paviljoen. De zaal in dit paviljoen was een dependance van de Kurzaal waar gedurende het seizoen concerten werden gegeven. Het wandelhoofd lag precies in de as van het Kurhaus waar het door middel van een brug over de boulevard mee was verbonden. Kleine winkeltjes en terrassen vulden het programma aan en overal stonden bankjes. Deze pier was een frivool bouwwerk in Moorse stijl en paste uitstekend bij het illustere badplaatsleven. Deze fraaie pier overleefde de Tweede Wereldoorlog niet. In 1943 raakte het Wandelhoofd in brand en brandde helemaal uit. De treurige restanten waren nog jaren na de oorlog te zien. Na een vrij lange periode zonder pier werd in 1961 de huidige Pier geopend. Een mooi voorbeeld voor wederopbouwarchitectuur en ook letterlijk een project van de wederopbouw. Het was een geheel
nieuw ontwerp van de architecten Maaskant, Apon en Dijk. De strakke lijnvoering is kenmerkend voor de functioneel-zakelijke stijl van de laatjaren vijftig. De nieuwe pier was met een oppervlakte van 12.000m2 twee keer zo groot als de oude. De huidige positie in het verlengde van de belangrijkste toevoerweg naar de kust was gekozen om voor bezoekers een directe doorloop naar de Pier mogelijk te maken en het uitzicht van het Kurhaus op zee open te houden. Een twaalf meter brede wandelweg leidde tot aanvankelijk drie eilanden die allemaal op betonnen palen rustten. Er was veel meer te doen op deze nieuwe Pier. De eilanden boden tal van attracties en op het verste eiland stond een 45 meter hoge uitzichttoren. Sinds deze periode hebben tal van transformaties plaatsgevonden. Zo had de Pier van 1964 tot 2016 nog een vierde, stalen eiland. De lange steel is sinds de jaren ’90 overdekt en heeft naast een open daklandschap met paviljoens ook de functie van een foodhall en winkelpromenade. En inmiddels is het reuzenrad een integraal onderdeel van de Pier in alle panorama’s van de stad. In essentie zijn de betonnen palen, platforms en de door architect Maaskant ontworpen uitkijktoren nog de belangrijkste restanten van het oorspronkelijke bouwwerk uit de wederopbouwperiode. De huidige Pier is in oorsprong een trotse manifestatie van de wederopbouw.
Een optimistisch en toekomstgericht ontwerp dat nu wederom een platform biedt voor innovatie en duurzaamheid met een hoogwaardige architectuur die de bezoeker blijft uitdagen en boeien.
De Pier in de context: strand en zee Langs de hele Nederlandse kust is er maar één gebouw dat, op kolommen, in zee staat. Ruim 300 meter zeewaarts kun je komen, eerst hoog boven het strand, daarna boven zeewater. Met als beloning vrij uitzicht naar de horizon, de elementen altijd direct voelbaar. De zee is de reden van bestaan van de Pier. Zijn voormalige betekenis als uitwaaiplek bestaat nog steeds, maar is niet meer genoeg om altijd aantrekkelijk te blijven. De zee biedt stad en regio een actieve plek om te verblijven. De zee is bron van energie en leven tegelijk. Maar ook spannend, gevaarlijk en uitdagend. De potentie van de zee voor economie, wetenschap en natuur is onbegrensd. Het strand en de zee horen bij elkaar. Het strand heeft vergelijkbare kwaliteiten: constante verandering en dynamiek, recreatief van belang, maar ook landschappelijk. De Hollandse kust kenmerkt zich door brede stranden en uitgestrekte duingebieden. Natuurontwikkeling ontstaat alleen in luwtes.
23
De Pier maakt gebruik van beide onderdelen, maar op verheven hoogte. Alleen de draagconstructie raakt en verbindt beide: zee en strand. De ruimte onder de Pier is nooit benut voor een extra laag aan het verhaal van de Pier, met uitzondering van de kleurrijke beschildering van de kolommen. De Pier in de context: de boulevard De Pier is geen onderdeel van de boulevard. De boulevard is een flaneerruimte langs de terrassen en kiosken; zien en gezien worden. De zee vormt daarvoor de achtergrond. De boulevard kent drie snelheden: slenteren, wandelen en skaten. Vermaak en consumptie horen daar bij. Evenementen, tentoonstellingen en kunstobjecten verhogen de beleving. Met de herinrichting van de Middenboulevard is de vernieuwing van de Scheveningse Boulevard binnenkort nagenoeg afgerond. Een belangrijk onderdeel ontbreekt nog: het Pierplein. Een icoon als de Pier vraagt om ruimte. De open kust biedt ruimte om de Pier op een afstand te beleven. De Pier in de verte is een essentieel bestanddeel van de beleving van de Scheveningse Kust. Ook ter hoogte van de boulevard is ruimte nodig. Door de vormgeving van de vernieuwde Pier ontstaat er meer doorzicht naar zee en duinen. Rondom de Pier zorgt een zacht oplopend duinlandschap voor fraaie looproutes naar het strand. De aanlanding van de Pier op de boulevard is vrij van obstakels zoals bijgebouwen, trappen of hekwerken.
Pier en Pierplein vormen een podium op de boulevard voor stad en zee.
24
De Pier in de context: Palace Promenade & Kurhaus Voor de gebouwde context van de Pier zijn het Kurhaus, de Palace Promenade en het Carlton Beach hotel van belang. Het Kurhaus is niet alleen beeldmerk van Scheveningen maar ook icoon van de gezondheidscultuur die bij de kust hoort. Dit aspect is de laatste decennia verwaarloosd, niet alleen in de hotels, maar ook in de badplaats. Wellness in alle categorieën verdient nieuwe impulsen in Scheveningen. Kurhaus en Palace Promenade worden afgezoomd met kleinschalige horeca. Voor de vernieuwing van deze plintzone is een Beeldkwaliteitsplan opgesteld (Beeldkwaliteitsplan Middenboulevard). Ook in het begin van de vorige eeuw stonden Kurhaus, Palace Hotel, Oranje Hotel en Grand Hotel Garni op plinten. Meer samenhang in de rooilijnen en een verfijnde vormgeving moet ervoor gaan zorgen dat er weer een fraai geheel ontstaat en de boulevard een plek van allure wordt.
De Palace Promenade bepaalt in grote mate het uiterlijk van de omgeving van de Pier en de weg vanaf OV haltes en de stad naar Boulevard en Pier. De Palace Promenade staat op een belangrijke plek in de badplaats waar de aanhechting en zichtlijnen tussen de boulevard en het achterland grotendeels verloren zijn gegaan. Hier ligt een belangrijke opgave om weer voor aantrekkelijke looproutes naar zee te zorgen en het kustgevoel ook aan de Gevers Deynootweg en op het Palaceplein te versterken. Naast de Pier is ook de Palace Promenade een belangrijke bouwsteen voor de uitstraling en de programmering van Scheveningen Bad. Een vernieuwde Palace Promenade kan weer een vitaal onderdeel worden van Scheveningen Bad, een sterke bestemming die jaarrond aantrekkelijk is voor bezoekers en toeristen die op zoek zijn naar retail en leisure in combinatie met de kustbeleving.
25
Dienst Stedelijke Ontwikkeling November 2024
26