RIS320843 Bijlage Actieprogramma mensenhandel 2025-2028
Tekst van het document
Actieprogramma Mensenhandel 2025-2028
Inhoud 1 Inleiding
3
2 Mensenhandel
6
3 Actielijnen
8
Actielijn 1: Kennis en inzicht
9
Actielijn 2: Preventie
12
Actielijn 3: Signaleren en melden
16
Actielijn 4: Barrières
19
Actielijn 5: Hulp en ondersteuning
23
4 Financiering
27
5 Tot slot
28
Bijlage 1 Overzicht van acties
29
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
2
1 Inleiding Mensenhandel is één van de zwaarste vormen van criminaliteit, waarbij mensenrechten geschonden worden met een grote inbreuk op de menselijke waardigheid. Als stad van vrede en recht is het vanzelfsprekend dat Den Haag ernaar streeft iedere vorm van uitbuiting te bestrijden en te voorkomen. Mensenhandel draait om uitbuiting. Slachtoffers worden
zijn als mensen die vanuit het buitenland naar Nederland
gedwongen werkzaamheden te verrichten waarvoor
komen.
zij niet kiezen of waarbij zij te weinig of helemaal niet Mensenhandel blijft vaak verborgen. Slachtoffers verkeren
teiten. Daders hebben daar voordeel van. Hoewel er zeker
veelal in schrijnende situaties waar zij moeilijk zonder hulp
risicosectoren zijn kan mensenhandel overal gebeuren.
van anderen uit kunnen komen. Angst en onbekendheid
In de seksbranche, land- en tuinbouw, horeca, industrie
met rechten en mogelijkheden tot hulp spelen hier bij een
of bij mensen thuis. Zowel volwassenen als minderja-
belangrijke rol. Daders doen veel om hun criminele acti-
rigen kunnen slachtoffer van mensenhandel worden.
viteiten onder de radar te houden. Zij kunnen zelfstandig
Het overkomt zowel mensen die in Nederland geboren
opereren of samenwerken in criminele verbanden, waarbij
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
betaald worden, of tot het verrichten van criminele activi-
3
zij misbruik maken van de legale wereld. Mensenhandel
prevention, prosecution, protection en partnership. Vertaald
heeft daarmee zowel schadelijke gevolgen voor slachtoffers
betekent dat: in samenwerking mensenhandel voorkómen,
als voor de samenleving als geheel. Daarom is het een vorm
mensenhandel bestrijden en slachtoffers beschermen.
van ondermijnende criminaliteit.
Het gaat om een integrale aanpak waarbij betrokken overheidspartijen en private partners samenwerken. Daarbij
De Nederlandse overheid is verplicht om mensenhandel
kunnen ze preventieve, beschermende, bestuurlijke,
strafbaar te stellen en mensenhandel te bestrijden.
fiscale, arbeidsrechtelijke en strafrechtelijke maatregelen
Dat betreft iedere vorm van uitbuiting van personen,
gecombineerd inzetten. Dat resulteert in de volgende vijf
ongeacht de sector waarin dit gebeurt. Die plicht komt
actielijnen:
uit verschillende internationale verdragen. Die verplich1
tingen blijven niet beperkt tot strafrechtelijke bepalingen.
1 Kennis en inzicht
Ook preventie en de bescherming van slachtoffers vallen
2 Preventie
hieronder. De internationale afspraken liggen ook ten
3 Signaleren en melden
grondslag aan het landelijke en integrale programma
4 Barrières
Samen tegen Mensenhandel. Dit programma startte
5 Hulp en ondersteuning
in 2018 en kreeg in 2023 een vervolg.
Opzet van het Actieprogramma
Na een uitwerking van de actielijnen volgt een financiële paragraaf. In de Bijlage 1 Overzicht van acties staat ten
Dit Haagse actieprogramma beschrijft de gemeentelijke
slotte een schematisch overzicht van de acties voor de
aanpak voor de komende vier jaar. Het doel daarbij is
komende vier jaar.
om een stad te zijn waar mensenhandel zo min mogelijk voorkomt of gestopt wordt en waar eventuele slachtoffers zo snel en zo goed mogelijk worden geholpen.
Vervolg op het Actieprogramma mensenhandel 2020-2023 In 2020 kwam voor het eerst een integraal gemeentelijk actieprogramma om mensenhandel aan te pakken
de vormen waarin het voorkomt, volgt een uitwerking van
tot stand. Dat belichtte de aanpak van mensenhandel
de aanpak. Deze aanpak is gebaseerd op een combinatie
vanuit verschillende invalshoeken: het tegengaan
van vier pijlers, die internationaal worden aangeduid als
van ondermijnende criminaliteit en de gemeentelijke
1
< INHOUD
Het VN-protocol inzake preventie, bestrijding en bestraffing van mensenhandel, het Verdrag van de Raad van Europa ter bestrijding van mensenhandel, het Europees verdrag voor de Rechten van de Mens, de Europese richtlijn inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers.
Actieprogramma mensenhandel
Na een beschrijving van de definitie van mensenhandel en
4
verantwoordelijkheid om opvang en hulpverlening
nende) criminaliteit. In het programma Arbeidsmigratie in
voor slachtoffers te organiseren. Er ligt daarmee een
goede banen (RIS316674, RIS316675) worden zeven actie-
goede basis waarop kan worden voortgebouwd. Met het
lijnen onderscheiden, waaronder de aanpak arbeidsmis-
nieuwe actieprogramma wordt de bestaande aanpak
standen. Daarnaast hebben de Regiovisie Aanpak huiselijk
grotendeels gecontinueerd, en versterkt. Zo is met het
geweld Haaglanden (RIS303030, RIS314012) en de Aanpak
Actieprogramma 2020-2023 meer zicht gekomen op de
van gendergerelateerd geweld (RIS317334) raakvlakken met
aard en omvang van mensenhandel in Den Haag. Criminele
de aanpak van mensenhandel.
uitbuiting blijft daarin wat achter. Daarom is het voornemen daar de komende jaren meer zicht op te krijgen.
Netwerkpartners
Met het vorige programma is een structuur van meldingen
Om de doelen en activiteiten van dit plan te kunnen
ingericht. Dat is een eerste stap, maar we willen dat het
realiseren is een integrale samenwerking tussen netwerk-
aantal meldingen van mensenhandel toeneemt. Omdat
partners essentieel. Bij deze aanpak zijn diverse partners
de opvang van slachtoffers mensenhandel momenteel
en organisaties betrokken, waaronder: CoMensha,
landelijk een zorgpunt is, wordt gekeken wat de komende
Stichting FairWork, GGD Haaglanden, het Haags
tijd mogelijk is om bij dit vraagstuk ook lokaal verdere
Economisch Interventie Team (HEIT), Jeugdbescherming
stappen te zetten. De verdere opbrengsten van het
west / Crisis Interventie Team (CIT), KesslerPerspektief,
Actieprogramma 2020-2023 staan beschreven in een voort-
de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en
gangsbrief (RIS311443) en de evaluatie (RIS319251).
Mensenhandel (AVIM) van de regionale politie-eenheid
Raakvlakken
Den Haag, de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA), het Openbaar Ministerie (OM), RIEC Den Haag, Regionaal
Binnen de gemeente Den Haag lopen ook andere
Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid (RSIV), Stek,
aanpakken die bijdragen aan de bestrijding van mensen-
Stichting Hulp en Opvang Prostitutie en mensenhandel
handel. Het gaat hier onder andere om de activiteiten
(SHOP), Veilig Thuis Haaglanden, Vluchtelingenwerk en het
uit het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 (RIS313807)
Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden.
en de activiteiten van het Regionaal Informatie- en Den Haag zijn activiteiten opgenomen gericht op de aanpak van misstanden in de seksbranche, waaronder seksuele uitbuiting. Het programma Preventie met Gezag Den Haag Zuidwest (RIS314852) richt zich op het voorkomen van het toetreden of doorgroeien van jongeren in de (ondermij-
< INHOUD
>>
Actieprogramma mensenhandel
Expertisecentrum (RIEC) Den Haag. In de nota Sekswerk
5
2 Mensenhandel Mensenhandel is een breed begrip dat veel situaties kan omschrijven, zoals het bewegen van minderjarigen tot seksuele diensten tegen betaling, of bijvoorbeeld het uitbuiten van buitenlandse arbeidskrachten. In dit hoofdstuk wordt stilgestaan bij de (wettelijke) definitie van mensenhandel en de verschillende vormen waarin het voor kan komen.
Definitie of misbruik van een kwetsbare positie. Minderjarigen zijn
vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een
per definitie kwetsbaar; dwang hoeft bij hen dan ook niet
persoon, met gebruik van dwang en met het doel die
bewezen te zijn om van mensenhandel te kunnen spreken.
persoon uit te buiten’. Deze definitie beschrijft mensen-
< INHOUD
handel zoals die strafbaar gesteld is in artikel 273f van het
Artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht is in 2023
Wetboek van Strafrecht. De dwang die bij mensenhandel
herzien en in april 2024 ingediend in de Tweede Kamer.
gebruikt wordt, kan de vorm hebben van (dreigen met)
Indien deze herziening wordt aangenomen, wordt de
fysiek geweld, maar ook van misleiding, chantage, fraude
strafbaarstelling van mensenhandel in Nederland zowel
Actieprogramma mensenhandel
Onder mensenhandel wordt verstaan: ‘het werven,
6
uitgebreid als vereenvoudigd. Daarmee kunnen daders
moet afdragen aan de uitbuiter. Dat kan bijvoorbeeld
eerder worden vervolgd, berecht en bestraft en kunnen
gaan om zakkenrollen, drugsdelicten of het ronselen
slachtoffers beter worden beschermd. Met de uitbreiding
van andere slachtoffers om uit te buiten. Criminele
wordt het begrip ernstige benadeling als strafbaar feit
uitbuiting onderscheidt zich van andere vormen van
geïntroduceerd: ernstige arbeidsmisstanden waar de
mensenhandel omdat het slachtoffer in beeld komt
bewijsdrempel voor arbeidsuitbuiting net niet gehaald
als een pleger van een strafbaar feit. Het daderschap is
wordt. Het doel daarvan is kwetsbare groepen op de
direct zichtbaar, voor het slachtofferschap geldt dat veel
arbeidsmarkt ruimere strafrechtelijke bescherming te
minder.
bieden tegen (een combinatie van) substantiële onderbe-
4 Gedwongen orgaanverwijdering, waarbij iemand
taling, onveilige arbeidsomstandigheden of ondermaatse
gedwongen wordt een orgaan af te staan. Er is weinig
huisvesting.
casuïstiek van gedwongen orgaanverwijdering bekend in Nederland.
Vormen Mensenhandel komt in verschillende vormen voor, die
In de nieuwe Europese richtlijn inzake de voorkoming en
ook kunnen samengaan waarbij iemand slachtoffer is van
bestrijding van mensenhandel en de bescherming van
meerdere vormen tegelijk:
slachtoffers daarvan, zijn de vormen van uitbuiting onder de definitie van mensenhandel recentelijk uitgebreid met
1 Bij seksuele uitbuiting wordt een persoon gedwongen
gedwongen huwelijken, illegale adoptie en gedwongen
om seksuele diensten te verrichten tegen betaling van
draagmoederschap. Deze definitie moet vanaf 2026 door
geld of andere vergoedingen, of de belofte daarvan, en
Nederland overgenomen worden en meegenomen in
deze vervolgens moet afdragen aan de uitbuiter.
wetgeving en beleid. Lokaal betekent dit dat we in de
2 Arbeidsuitbuiting: een vorm van mensenhandel waarbij
looptijd van het actieprogramma afstemmen met de partijen die zich al met deze thematiek bezighouden, om
in mensonterende omstandigheden en/of zijn of haar
zo tot een goede samenwerking op deze onderwerpen
inkomsten (gedeeltelijk) moet afdragen. Bij deze vorm
te komen. We zijn daarin adviserend naar, en volgend in,
speelt de aard en duur van het werk, de beperkingen
landelijke ontwikkelingen.
voor het slachtoffer door het werk en het economisch voordeel dat is behaald door de uitbuiter extra mee. 3 Criminele uitbuiting: een vorm van mensenhandel waarbij een persoon wordt gedwongen tot het verrichten van strafbare feiten en de opbrengsten
< INHOUD
>>
Actieprogramma mensenhandel
een persoon gedwongen wordt tot arbeid of diensten
7
3 Actielijnen
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
Met dit actieprogramma mensenhandel zet de gemeente Den Haag in op een integrale aanpak, op zowel het voorkómen en bestrijden van mensenhandel, als het beschermen van slachtoffers. Die aanpak komt tot uiting in vijf verschillende actielijnen. Voor elke actielijn geldt dat de gemeente actief de samenwerking opzoekt. Voor het merendeel van de acties wordt samengewerkt op lokaal, regionaal of nationaal niveau met diverse publieke en private partijen.
8
Actielijn 1: Kennis en inzicht Actielijn 1 richt zich op het krijgen van meer kennis en inzicht. Mensenhandel is een ernstige vorm van ondermijnende criminaliteit in de stad. Toch is het lastig zicht te krijgen op de precieze aard en omvang van de problematiek. Een groot deel van de slachtoffers en daders blijft buiten beeld van politie en hulpverlening. Tegelijkertijd is het verkrijgen van meer zicht op aard en omvang en actuele kennis van (nieuwe) verschijningsvormen van essentieel belang om gericht acties te kunnen inzetten om mensenhandel te voorkómen, bestrijden, en slachtoffers te ondersteunen.
< INHOUD
De cijfers over vermoedelijke slachtoffers zijn afkomstig
organisaties zoals het Haags Economisch Interventie Team
van Stichting Hulp en Opvang Prostitutie (SHOP), die zich
(HEIT) en de Afdelingen Vreemdelingen Identificatie en
in de regio’s Haaglanden en Hollands Midden inzet op de
Mensenhandel (AVIM) van de regionale politie-eenheid
coördinatie van zorg bij mensenhandel. Hulpverleners en
Den Haag geven meldingen door aan de zorgcoördinator.
Actieprogramma mensenhandel
Melden voor beter beeld
9
komen met mogelijke slachtoffers dit altijd melden bij
Zicht op arbeidsmigranten en de uitzendbranche
politie, de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) of de zorg-
Voor voldoende inzicht in de problematiek is het ook van
coördinatoren van SHOP. Dit gebeurt om allerlei redenen,
belang om zicht te hebben op de aard en omvang van doel-
zoals (angst voor) privacywetgeving, gebrek aan kennis of
groepen die kwetsbaar zijn voor uitbuiting, en branches
omdat de weg naar een meldorganisatie niet gevonden
waar het risico op uitbuiting bestaat. Arbeidsmigranten
wordt. Het is voor het creëren van meer zicht op aard en
vormen bijvoorbeeld een hoogrisico-groep voor uitbuiting
omvang van belang dat de bestaande meldroute gevolgd
(Actielijn 2: Preventie) waar vaak onvoldoende zicht op is.
wordt en dat er meer signalen op een centraal punt
De gemeente blijft daarom in gesprek met het Rijk om de
samenkomen. Dat doen we door middel van afspraken
registratie van EU-arbeidsmigranten te verbeteren, zodat
met netwerkpartners, het up-to-date brengen van de
actuele verblijfsgegevens inzichtelijk worden.2
Toch blijkt dat niet alle organisaties die in aanraking
meldroute en verspreiden van de meldroute. Zie ook Actielijn 3: Signaleren en melden. Daarnaast vragen
Niet alleen specifieke doelgroepen zijn kwetsbaar voor
we onder beroepsgroepen die werken met de meldcode
mensenhandel, ook in bepaalde beroepsgroepen of
Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (HGKM) aandacht
branches komt uitbuiting opvallend vaak voor. Zo zijn
voor het feit dat ook mensenhandel onderdeel vormt
er zorgelijke signalen over misstanden in de uitzend-
van de meldcode. Daarmee hopen we dat professionals
branche, van arbeidsuitbuiting, maar ook situaties die
in bijvoorbeeld het onderwijs en de zorg, die mogelijk in
daar tegenaan schuren, zoals ernstige benadeling (zie
aanraking komen met slachtoffers, vaker melding gaan
Hoofdstuk 2). Momenteel is er nog onvoldoende beeld over
maken. Tevens dragen we bij aan de totstandkoming van
bijvoorbeeld het aandeel malafide bedrijven in de branche,
een regionale monitor mensenhandel van het Regionaal
verdienmodellen en criminele constructies. Om dat inzicht
Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid (RSIV),
te verbeteren vragen we het RIEC Den Haag voor een
waarmee we het regionale zicht op aard en omvang van
fenomeenanalyse en een update van het barrièremodel
mensenhandel vergroten.
malafide uitzendbureaus uit 2021. Ook gaat de gemeente de informatiepositie op het onderwerp malafide uitzendstimuleren van meldingen en het verder uitbouwen van de signaleringsfunctie van de gemeente (zie Actielijn 3: Signaleren en melden).
2
< INHOUD
Zie ook het programma Arbeidsmigratie in goede banen (RIS316674).
Actieprogramma mensenhandel
bureaus bij het HEIT versterken, onder andere door het
10
Meer kennis nodig over aard van criminele uitbuiting
Het is erg moeilijk goed zicht te houden op seksuele
Met ingang van het vorige actieprogramma maakt
Het adverteren gebeurt doorgaans online en de uitbuiting
criminele uitbuiting onderdeel uit van de trainingen
zelf kan overal in de stad plaatsvinden. Daarnaast merken
van aandachtsfunctionarissen mensenhandel binnen de
we dat goed zicht wordt bemoeilijkt doordat de wettelijke
gemeente. Ook bij netwerkpartners is criminele uitbuiting
grondslag ontbreekt voor gemeentelijke toezichthouders
inmiddels een bekend fenomeen. Deze vorm van mensen-
om persoonsgegevens van sekswerkers te verwerken
handel is minder duidelijk afgebakend dan andere vormen,
bij zachte signalen van mensenhandel. Dit blijven wij
onder andere doordat slachtofferschap en daderschap vaak
aankaarten bij het ministerie van Justitie en Veiligheid en
samengaan. Slachtoffers worden dus vaak niet als zodanig
de landelijke politiek.
uitbuiting in het niet-vergunde deel van de seksbranche.
herkend. Het bestaande veldwerk wordt daarom ook ingezet op criminele uitbuiting, met een accent op de doel-
>>
groep (kwetsbare) jongeren. Het signaleren van criminele uitbuiting wordt verbeterd door professionals te trainen die werken met jongeren die risico lopen in de criminaliteit te belanden en jonge aanwas; zie Actielijn 3: Signaleren en melden.
Zicht op uitbuiting in de seksbranche Voor een zo optimaal mogelijk zicht op seksuele uitbuiting is het belangrijk om sekswerkers goed te bereiken. Door middel van veldwerk kan niet alleen beter worden ingespeeld op de wensen en behoeften van sekswerkers, maar kunnen ook misstanden zoals mensenhandel worden gesignaleerd. Daarnaast blijven we zoeken naar creatieve een veilige en gezonde werkomgeving, onder meer door het faciliteren van laagdrempelig contact tussen exploitanten en het HEIT.3 3
< INHOUD
Zie daarover meer in de Nota sekswerk van de gemeente Den Haag.
Actieprogramma mensenhandel
vormen van toezicht in de seksbranche die bijdragen aan
11
Actielijn 2: Preventie Deze actielijn gaat in op activiteiten gericht op preventie. In de ideale situatie vindt mensenhandel niet plaats waardoor slachtofferschap wordt voorkomen. Er zijn risicofactoren die mensen kwetsbaar of kwetsbaarder maken, waar mensenhandelaren misbruik van kunnen maken. Bij het nemen van preventieve acties wordt naar groepen gekeken die meer risico lopen om slachtoffer van mensenhandel te worden. Deze groepen worden hieronder kort toegelicht. van preventiemaatregelen. Door samenwerkingen met
Jongeren vormen door hun leeftijd per definitie een risi-
zorgaanbieders, scholen en maatschappelijke organisaties
cogroep voor uitbuiting. De werking van mensenhandel
creëren wij een veilige omgeving waarin jongeren zich
onder minderjarigen is vaak complex. Hierdoor is het
kunnen ontwikkelen en uitbuiting voorkomen kan worden.
voor zowel betrokkenen als de omgeving moeilijk om de omvang van het probleem te herkennen. Het is daarom van belang om jongeren te beschermen door middel
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
Minderjarigen/jongeren
12
Informatie en advies en voorlichting vanuit zorgaanbieders Haagse zorgaanbieders geven jeugdigen, ouders en professionals informatie en advies over mensenhandel. De zorgaanbieders zorgen voor laagdrempelige informatievoorziening door telefonisch contact, social media, campagnes en websites. Daarnaast houden zorgaanbieders minimaal twee keer per week een inloopspreekuur waar jongeren, ouders en professionals terecht kunnen met vragen over mensenhandel onder minderjarigen. Ook worden er voorlichtingen gegeven op verschillende locaties, zoals hogescholen, schoolmaatschappelijk werk, jeugdinstellingen, zorginstellingen, de politie, balies en buurthuizen. Er is tevens een informatiepunt beschikbaar voor voorlichting op scholen en in de wijken. Specifiek op het gebied van mensenhandel in de online wereld verbeteren we de informatiepositie om aansluitend advies, training en hulpverlening te kunnen bieden. Zo stellen we online hulp beschikbaar voor minderjarige risicogroepen om te voorkomen dat zij via online ronselen (herhaald) slachtoffer worden van uitbuiting.
< INHOUD
gegeven op scholen in het voortgezet onderwijs, praktijkonderwijs, speciaal onderwijs en het mbo. De focus op onderwijsinstellingen maakt het mogelijk om een groot aantal jongeren te bereiken. We streven ernaar om per jaar minimaal 1000 jeugdigen van weerbaarheidstrainingen te voorzien. We evalueren of trainingen nog aansluiten op de actualiteit en passen de trainingen waar nodig aan.
Schoolveiligheid Scholen leggen de basis voor een omgeving waarin jongeren zich gewaardeerd, ondersteund en beschermd voelen. Daarom werken scholen met een veiligheidsplan dat zowel de fysieke als sociale veiligheid omvat om een veilig schoolklimaat te waarborgen. Om de veiligheid op en rond de school te verbeteren, is het cruciaal dat de juiste partners elkaar op de juiste momenten weten te vinden. In de Samenwerkingsovereenkomst Schoolveiligheid zijn afspraken vastgelegd over de rollen en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen. Dit versterkt het netwerk rondom scholen, waardoor kennis en signalen beter kunnen worden gedeeld. We maken afspraken met wijkpartners om een integrale aanpak te waarborgen ter preventie van mensenhandel onder minderjarigen. Bij de invulling van veiligheidsbeleid kunnen scholen een beroep doen op de expertise van Halt en landelijke expertise, zoals Stichting School en Veiligheid. Daarnaast zijn er vanuit de Haagse Educatieve Agenda (HEA) financiële middelen beschikbaar om schoolveiligheidsactiviteiten op te zetten. Scholen kunnen binnen dit thema zelf bepalen waar ze deze middelen voor willen inzetten. Afhankelijk van
Actieprogramma mensenhandel
Weerbaarheidstrainingen Met behulp van verschillende zorgaanbieders worden er trainingen gegeven op welzijns- en onderwijsinstellingen aan (LVB-)jeugdigen ter voorkoming van mensenhandel. Deze trainingen vergroten het bewustzijn over de gevaren van mensenhandel, social media en sexting en versterken assertiviteit, zelfvertrouwen en communicatie. Doordat jongeren hierdoor beter voor zichzelf leren opkomen, kan dit bijdragen te voorkomen dat anderen misbruik van hen
maken. De weerbaarheidstrainingen worden voornamelijk
13
behoeften kan een school ervoor kiezen om de middelen
te beïnvloeden of te manipuleren. Ook kunnen zij situaties
te besteden aan voorlichting op het gebied van mensen-
en gevaar minder inschatten, waardoor ze makkelijker in
handel aan leerlingen, de deskundigheidsbevordering van
een uitbuitingssituatie terechtkomen.
leraren of het inhuren van expertise. Door voorlichtingen en trainingen worden professionals
Criminele uitbuiting en voorkomen van daderschap Preventie van criminele uitbuiting van jongeren en daderschap van mensenhandel overlapt voor een groot deel met het voorkomen van (jeugd)criminaliteit. Den Haag is in 2023 gestart met het uitvoeringsprogramma Preventie met Gezag (RIS314852). Dit programma is er op gericht te voorkomen dat jongeren in Den Haag Zuidwest toetreden of doorgroeien in de (ondermijnende) criminaliteit. Dit gebeurt door middel van het bieden van perspectief en vergroten van weerbaarheid van jongeren en gezinnen, het verbeteren van signaleren en effectief in te grijpen. Het programma sluit aan bij de prioritering van Den Haag Zuidwest binnen het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid, dat zich richt op de versterking van de sociaalmaatschappelijke positie van inwoners in Zuidwest. Al deze inzet draagt bij aan de weerbaarheid van jongeren tegen (gedwongen) criminaliteit. Vanuit het Actieprogramma mensenhandel, en specifiek de aanpak van criminele uitbuiting, zoeken we de aansluiting bij de bestaande inzet van Preventie met Gezag.
< INHOUD
die er zijn voor mensen met een LVB om slachtoffer te worden. Het doel is dat medewerkers uit organisaties die met de LVB -doelgroep werken, signalen van mensenhandel beter kunnen herkennen en weten waar ze met hun vragen terecht kunnen. Daarnaast worden er trainingen gegeven om mensen met een LVB weerbaarder te maken en zo mensenhandel te voorkomen.
Arbeidsmigranten Een minder sterke sociaaleconomische positie en het gebrek aan perspectief in het land van herkomst, en het aanbod van laaggeschoold werk in Nederland vormen vaak een drijfveer voor arbeidsmigranten om hier te komen werken. De taal niet spreken, onbekendheid met Nederlandse wet- en regelgeving en het gebrek aan een sociaal netwerk zijn factoren die het risico op mensenhandel vergroten, omdat ze de afhankelijkheid van de arbeidsmigrant aan de werkgever vergroten. Dat geldt ook voor de koppeling tussen werk en huisvesting: verlies van werk kan ook het verlies van huisvesting betekenen. Het is belangrijk dat (arbeids-)migranten bewust(er) zijn
Mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB)
van hun (arbeids-)rechten. Door het bieden van advies,
vormen een groep die kwetsbaar is voor mensenhandel.
voorlichting en training wordt deze doelgroep voorzien van
Zij zijn minder weerbaar, afhankelijker en ook eenvoudiger
de juiste informatie, zodat hun zelfredzaamheid vergroot
Actieprogramma mensenhandel
Mensen met een licht verstandelijke beperking
bewuster van alle vormen van mensenhandel en de risico’s
14
en zij minder kwetsbaar zijn voor uitbuiting. FairWork
Sekswerkers
en SHOP richten zich bij deze activiteiten tegen mensen-
Sekswerkers zijn vaak extra kwetsbaar door het stigma
handel op kwetsbare arbeidsmigranten, hulpverleners,
op sekswerk. Door dit stigma willen veel sekswerkers
steunorganisaties en werkgevers. Dit gebeurt door middel
onzichtbaar en anoniem blijven. Daardoor zoeken ze geen
van trainingen, workshops en voorlichtingen. Hierin wordt
hulp. Mensenhandelaren kunnen het stigma gebruiken om
aangesloten bij het integrale gemeentelijk programma
slachtoffers in hun greep te krijgen en te houden. Daarom
Arbeidsmigratie in goede banen. Zo heeft de gemeente
levert de aanpak van het stigma op sekswerk een positieve
meerdere (mobiele) informatiepunten voor arbeidsmi-
bijdrage aan de aanpak van mensenhandel. Vanuit het
granten waar arbeidsmigranten meertalig en laagdrem-
sekswerkbeleid Den Haag wordt ingezet op de positie-
pelig terecht kunnen met vragen over o.a. wonen, werken
verbetering van sekswerkers en destigmatisering van het
en zorg. Ook zet het programma in op participatie en inte-
sekswerk.
gratie en op goed werkgeverschap, wat de weerbaarheid van arbeidsmigranten vergroot.
>>
Ongedocumenteerden Bij ongedocumenteerden kunnen dezelfde factoren spelen die de risico’s vergroten om slachtoffer van mensenhandel te worden als bij arbeidsmigranten. Daarnaast kan het ontbreken van een geldige verblijfsstatus een extra risico vormen. Het ontbreken van een verblijfsstatus kan ertoe leiden dat een slachtoffer het contact met politie en hulpverlening vermijdt en berust in zijn of haar situatie. Dat geldt zeker als een mensenhandelaar de angst voor uitzetting gebruikt om het slachtoffer in de uitbuitingssituatie te houden. FairWork, SHOP, STEK en het verminderen van de kwetsbaarheid van deze groep mensen.
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
Vluchtelingenwerk richten zich in hun activiteiten op
15
Actielijn 3: Signaleren en melden
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
Actielijn 3 richt zich op het signaleren en melden van mensenhandel. Slachtoffers zien zichzelf meestal niet als zodanig en melden zich lang niet altijd bij politie of hulpverlening. Dat maakt het moeilijk slachtoffers uit hun uitbuitingssituatie te helpen en de ondersteuning te bieden waar zij recht op hebben. Signalering door anderen is daarom van groot belang. Voor adequate signalering is gedegen kennis nodig van het fenomeen mensenhandel, de verschillende vormen van uitbuiting, en hoe deze zich (bij een specifieke doelgroep) kunnen uiten. Naast signaleren is het van belang dat professionals weten wat vervolgstappen zijn: wie met hen kan meedenken, waar zij kunnen melden en wat we een slachtoffer kunnen bieden. Het actieprogramma zet daarom in op het vergroten van bewustwording en kennis onder specifieke doelgroepen en het bieden van handvatten voor het signaleren en melden van mogelijke situaties van mensenhandel.
16
Netwerk aandachtsfunctionarissen
volstaat. Medewerkers van deze teams moeten allen goed
In de looptijd van het vorige actieprogramma mensen-
op de hoogte zijn van het fenomeen mensenhandel, hoe
handel is een gemeentelijk netwerk van aandachtsfunc-
het zich voordoet en wat de vervolgstappen bij een signaal
tionarissen mensenhandel opgezet. Het gaat hierbij
zouden moeten zijn. In de looptijd van het actiepro-
om medewerkers die in de uitvoering van hun werk in
gramma worden daarom een aantal teams in het geheel
aanraking kunnen komen met (mogelijke) slachtoffers
getraind, waaronder bijvoorbeeld de inspecteurs van de
van mensenhandel. Zij zijn o.a. werkzaam bij de Jeugd en
Haagse Pandbrigade.
Maatschappelijke Ondersteuning teams, de dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de afdeling leerlingzaken,
Naast gemeentelijke ambtenaren is het belangrijk dat
Veilig Thuis, de GGD en het Zorg- en Veiligheidshuis.
ook professionals bij belangrijke netwerkpartners, zoals
Zij hebben een training mensenhandel gevolgd en
welzijnsorganisaties en politie, goed bekend zijn met het
sommige van hen een aanvullende train-de-trainer
fenomeen mensenhandel en in staat zijn het te signaleren.
workshop van FairWork. Periodiek komt dit netwerk bij
Subsidiepartners verzorgen trainingen en voorlichtingen
elkaar om onder andere ontwikkelingen op het gebied van
aan een deel van de Haagse organisaties die mogelijk
mensenhandel met elkaar te bespreken.
met slachtoffers in contact komen. Met organisaties waar momenteel nog niet getraind wordt, worden vanuit het
Momenteel is het netwerk nog te weinig een afspiegeling
actieprogramma afspraken gemaakt over het stimuleren
van de verschillende gemeentelijke diensten. Het netwerk
van bewustwording en trainen van medewerkers. Vanuit
wordt daarom uitgebreid om te komen tot een vertegen-
de gemeente kan ook worden meegedacht over de borging
woordiging van de meeste afdelingen die geregeld klant-
van kennis bij organisaties, zoals het opnemen van
contact hebben met de inwoners, met name de hoogrisi-
thema mensenhandel in reeds bestaande trainingen of
cogroepen (Actielijn 2: Preventie). De taakomschrijving en
inwerkprogramma’s.
verantwoordelijkheden van de aandachtsfunctionarissen intern en extern wordt daarbij waar nodig en mogelijk
De signalering van criminele uitbuiting blijft nog achter
gelijkgetrokken.
bij de overige vormen van mensenhandel, terwijl dit
Voor sommige teams binnen de gemeente geldt dat zij
(kwetsbare) jongeren te stimuleren start de gemeente met
zodanig kans maken om met mogelijke slachtoffers van
een pilot voor het gezamenlijk trainen van professionals
mensenhandel in aanraking te komen dat enkel een
in Den Haag Zuidwest die met jongeren werken. Denk
aandachtsfunctionaris in het team of de afdeling niet
< INHOUD
Om de signalering van criminele uitbuiting onder
Actieprogramma mensenhandel
Trainingen
vermoedelijk wel vaker voorkomt dan nu gemeld wordt.
17
bijvoorbeeld aan jongerenwerkers, veiligheidscoördina-
Themabijeenkomsten
toren op scholen en wijkagenten.
Bepaalde branches komen vaker in aanraking met
Meldroute
mogelijke slachtoffers en daders van mensenhandel dan anderen. Het kan gaan om risicobranches waar arbeids-
Naast het investeren in goede signalering binnen en
uitbuiting op de loer ligt, maar ook om type organisaties
buiten de gemeentelijke organisatie is er ook behoefte aan
of bedrijven die mogelijk (onbedoeld) een faciliterende
een goede infrastructuur voor het opvolgen van signalen.
rol kunnen spelen. Om bewustwording en betrokkenheid
Momenteel wordt voor de aandachtsfunctionarissen
op het onderwerp te vergroten en om signalering en
gewerkt met een routekaart voor signalen van mensen-
melden te stimuleren worden in de looptijd van het
handel in de gemeente. Deze wordt up-to-date gemaakt,
actieprogramma in ieder geval twee themabijeenkomsten
inclusief een gecentraliseerd verzamelpunt voor signalen
georganiseerd gericht op specifieke branches. Eén branche
binnen de gemeente. Vervolgens kan deze verder worden
die daarin de aandacht heeft is de hotelbranche.
verspreid binnen en buiten de gemeente.
Mensenhandelaren maken gebruik van hotelkamers voor seksafspraken. Daarnaast vindt er in hotels ook
Over het volgen van de meldroute worden afspraken
laagbetaald en doorgaans uitbesteed werk plaats, zoals
gemaakt met externe netwerkpartners. Als centrale regi-
schoonmaakwerk, wat kwetsbaar is voor arbeidsuitbuiting.
onale organisatie verantwoordelijk voor de zorgcoördinatie
Alertheid op de signalen van uitbuiting en het nemen van
is het belangrijk dat vanuit de gemeente en vanuit zorg-
preventieve maatregelen is dus belangrijk.
partners zo veel mogelijk wordt samengewerkt met SHOP. Vanuit het actieprogramma bevorderen we dat bij vermoe-
>>
delijk slachtofferschap altijd contact op wordt genomen met de regionale zorgcoördinator mensenhandel. Daarvoor zullen verschillende mogelijkheden worden verkend, bijvoorbeeld het maken van afspraken met relevante subsidiepartners over het contact opnemen met SHOP bij worden aparte afspraken gemaakt over het gebruik van de meldroute, zoals het verspreiden van de routekaart onder werknemers of het gebruik daarvan in interne trainingen.
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
een signaal van mensenhandel. Met niet-subsidiepartners
18
Actielijn 4: Barrières
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
Binnen actielijn 4 worden barrières tegen mensenhandel opgeworpen. Hiermee wordt het mensenhandelaren zo moeilijk mogelijk gemaakt en wordt mensenhandel tegengegaan waar mogelijk. Dit is niet bedoeld ter vervanging van goede opsporing, vervolging en berechting, maar kan wel aanvullend werken om mensenhandelaren te ontmoedigen of een uitbuitingssituatie te stoppen. De gemeente kan barrières opwerpen op vlak van entree en identiteit, huisvesting, en arbeid en bedrijvigheid. Daarbij is het uitgangspunt dat de uitbuiter of degene die de uitbuiting faciliteert, zoals een huisbaas of pandeigenaar, wordt belemmerd, en niet de slachtoffers of kwetsbare burgers. De inzet van een bestuurlijk middel is altijd een afweging met oog voor individuele omstandigheden. Daarnaast wordt een goede samenwerking tussen zorgpartijen, toezicht en handhaving en veiligheidspartners zo veel mogelijk bevorderd zodat er voldoende aandacht is voor de positie van mogelijke slachtoffers.
19
Entree en identiteit
Huisvestingswet, Omgevingswet en het omgevingsplan,
Om in Nederland te kunnen werken is een inschrijving bij
maar ook de Wet goed verhuurderschap en vanaf
de gemeente nodig. Voor de barrières ‘entree’ en ‘iden-
1 januari 2025 ook de Wet betaalbare huur. Dat betekent
titeit’ beschikt de gemeente over een aantal bestuurlijke
dat zij niet alleen overbewoning, woonoverlast en malafide
instrumenten. Hoewel inschrijving in RNI en BRP zelden
kamerverhuur, maar ook te hoge huren en misstanden als
wordt geweigerd – ook om kwetsbare personen niet uit het
intimidatie kunnen constateren. Bij constateringen kan
oog te verliezen – kunnen verdachte signalen wel worden
de brigade handhaven door middel van het opleggen van
onderzocht door de gemeente. Alle baliemedewerkers
dwangsommen, het sluiten van panden en het opleggen
van de RNI en Vestiging worden periodiek getraind op het
van bestuurlijke boetes. Dat is bijvoorbeeld mogelijk
herkennen van signalen mensenhandel.
wanneer er te veel arbeidsmigranten in een woning worden gehuisvest. Als sprake is van vermoedelijke slacht-
Sinds 2024 is het voor de gemeente mogelijk om in te
offers van mensenhandel kan contact worden gezocht met
zien welke tijdelijke verblijfsadressen worden gere-
SHOP.
gistreerd bij inschrijving in de RNI. Dat geeft al inzicht Gezien de belangrijke signalerende, maar ook hand-
maakt de gemeente zich zorgen over misbruik van de RNI.
havende, functie van de Pandbrigade zal het team van
Het Expertisecentrum Mensenhandel Mensensmokkel, de
inspecteurs worden getraind op het herkennen van, en
Koninklijke Marechaussee, de NLA, het RIEC Den Haag, het
handelen naar, signalen van mensenhandel (Actielijn 3:
RIEC Limburg en de politie gaven in 2023 gezamenlijk een
Signaleren en melden). De problemen rondom huisvesting
bestuurlijk signaal af over ernstige knelpunten rondom de
van arbeidsmigranten zijn breder dan alleen het thema
RNI. Vanuit de gemeente bekijken we op welke punten we
mensenhandel. Vanuit het programma Arbeidsmigratie
zelf interventies kunnen inzetten en waar anderen aan zet
in goede banen lopen gesprekken met regio, provincie en
zijn. Voor de opvolging van deze laatste punten staat de
rijk over een eerlijke verdeling van de huisvesting voor
gemeente in contact met het RIEC Den Haag.
EU-arbeidsmigranten.
Huisvesting
Ten slotte bestaan er ook mogelijkheden voor de burge-
Huisvesting en het gebruik van panden is doorgaans
meester om panden te sluiten op basis van de Opiumwet
essentieel in het verdienmodel van mensenhandelaren.
in het geval van aanwezige drugs of de Gemeentewet als
De gemeente heeft veel bestuurlijke mogelijkheden om
sprake is van ernstige verstoring van de openbare orde.
op dit gebied barrières op te werpen. Zo houdt de Haagse
Dit kan relevant zijn in het kader van criminele uitbuiting,
Pandbrigade toezicht op de naleving van onder andere de
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
in mogelijke risicoadressen in Den Haag. Desondanks
20
bijvoorbeeld wanneer een pand wordt gebruikt voor het
als uitbuiting tegengaan. Als uit het Bibob-onderzoek blijkt
vervaardigen of verhandelen van drugs.
dat er een risico is dat een vergunning wordt misbruikt
Arbeid en bedrijvigheid Sekswerk Onder andere ten behoeve van de bestrijding van mensenhandel is de seksbranche in Den Haag gereguleerd. Zo moeten exploitanten van seksbedrijven jaarlijks een exploitatievergunning aanvragen, waarbij elke vier jaar een Bibob-toets wordt uitgevoerd op de vergunningen. Gemeentelijke toezichthouders van het HEIT controleren alle vergunde seksbedrijven. Dat biedt de gemeente mogelijkheden om tijdens controles mensenhandel te signaleren. Mogelijke signalen van mensenhandel worden altijd doorgezet naar de AVIM van de politie. Als er sprake is van een vermoedelijk slachtoffer kan daarnaast bestuurlijk worden opgetreden door een vergunning in te trekken of een bedrijf (al dan niet tijdelijk) te sluiten. Voor meer informatie over hoe de gemeente toezicht houdt in de vergunde seksbranche wordt verwezen naar de Nota sekswerk.
voor criminele doeleinden, kan deze worden geweigerd of ingetrokken. Het toezicht vanuit het HEIT vindt niet alleen plaats in de seksbranche, maar het HEIT controleert ook op malafide bedrijvigheid in de stad. Dat betreft honderden controles per jaar. Deze controles zijn integraal, wat betekent dat meerdere HEIT-partners samen op pad gaan. Tijdens de looptijd van dit actieprogramma verbeteren we de samenwerking met externe partners zoals de NLA in de aanpak van arbeidsuitbuiting. Zo maken we concrete afspraken over de uitwisseling van informatie zodat zo effectief mogelijk kan worden ingegrepen – vanuit de NLA, de gemeente, of gezamenlijk.
Samenwerking Vanuit meerdere onderdelen van de gemeente kunnen toezichthouders en handhavers met mogelijke gevallen van mensenhandel in aanraking komen. Afdelingen
< INHOUD
moeten elkaar daar zo goed mogelijk in vinden om effectief en efficiënt op te treden. Een vorm van mensenhandel waar veel partijen bij betrokken zijn is uitbuiting van arbeidsmigranten. Binnen prioritair gebied Laak, waar veel problemen spelen rondom arbeidsmigranten, versterken we de inzet vanuit meerdere vormen van handhaving en toezichthouders door gerichter informatie uit te wisselen en daar vaker gezamenlijk op te acteren.
Actieprogramma mensenhandel
Overige branches Naast sekswerk reguleert de gemeente ook andere branches, bijvoorbeeld de horeca. Maar ook bedrijvigheid die valt binnen aangewezen gebieden waar als onderdeel van de Haagse stratenaanpak een vergunningplicht is ingevoerd. Vanuit openbare orde en veiligheid is de Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) hierbij het kader waarbinnen mensenhandel kan worden bestreden. Naast toezicht en handhaving kan de gemeente in deze branches en gebieden door middel van de Bibob-toets misstanden
21
Mensenhandel beperkt zich niet tot gemeentegrenzen. Daders kunnen op meerdere plekken actief zijn en slachtoffers kunnen in verschillende gemeenten wonen en werken. Extern vergroten we dan ook de (regionale) samenwerking in het opwerpen van barrières. Dat doen we bijvoorbeeld door het organiseren van actiedagen mensenhandel, samen met de Haagse Pandbrigade, het HEIT, de politie, de NLA, en zorgpartners. Specifieke actiedagen op het thema mensenhandel bieden de mogelijkheid om gezamenlijk op te trekken, waardoor resultaten op meerdere vlakken worden geboekt, er van elkaar wordt geleerd en partijen elkaar gedurende het jaar beter vinden. Ook geven actiedagen een impuls aan de aanpak van deze ernstige vorm van ondermijning. Ten slotte zijn actiedagen een manier om aandacht te vragen voor het thema, zowel onder professionals als bewoners. De precieze invulling van de actiedagen zal iedere keer worden afgestemd met alle betrokken partners. >>
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
22
Actielijn 5: Hulp en ondersteuning Actielijn 5 is gericht op hulp en ondersteuning. Iemand die slachtoffer is geworden willen we zo snel mogelijk uit de situatie halen. Vervolgens wordt gekeken aan welke hulp en ondersteuning slachtoffers behoefte hebben. Dat verschilt per individu en is afhankelijk van verschillende factoren zoals de aard, duur en gevolgen van de uitbuitingssituatie. Het is belangrijk dat in de hulpverlening het slachtofferperspectief centraal staat. ronselen via social media en zijn soms zelf ook slacht-
Het stereotype beeld van een slachtoffer mensenhandel
offer, zoals wanneer een slachtoffer seksuele uitbuiting
is vaak een veelal vrouwelijk slachtoffer dat met bruut
gedwongen wordt om nieuwe slachtoffers te vinden.
geweld wordt uitgebuit door een veelal mannelijke
De meeste slachtoffers zien zichzelf niet als zodanig.
uitbuiter. Dit komt nog wel voor in de praktijk, maar
Bij de hulp en ondersteuning is het belangrijk rekening te
meestal niet meer. De realiteit van het slachtoffer- en
houden met deze complexiteit.
daderschap is vele malen complexer. Ook jongeren en mannen zijn slachtoffer en vrouwen zijn daders. Daders
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
Complexiteit van het slachtofferschap
23
Opvang
Psychische/medische hulpverlening
Nadat de uitbuitingssituatie is gestopt is het belangrijk
In de Haagse opvang voor slachtoffers is een wekelijks
te zorgen voor een veilige situatie. Dat kan gebeuren door
medisch spreekuur door een huisarts of verpleegkundige.
het bieden van opvang. In Nederland zijn verschillende
Medische hulpverlening kan nodig zijn voor bijvoor-
opvangvoorzieningen voor slachtoffers van mensenhandel
beeld verwondingen, soa en verslavingsproblematiek.
die gefinancierd worden door de lokale of landelijke
De psychische gevolgen van mensenhandel kunnen groot
overheid. De rijksoverheid financiert de opvang voor slacht-
en ingrijpend zijn waardoor professionele hulp nodig is.
offers met multi-problematiek, de grote groepen-opvang
In het geval een slachtoffer (nog) geen verblijfsvergunning
en de Categorale Opvangvoorzieningen voor Slachtoffers
heeft en zich daarom niet kan verzekeren, kan deze
van Mensenhandel (COSMs.) Gemeente Den Haag finan-
een beroep doen op de Regeling Zorg Asielzoekers voor
ciert regionale opvang van slachtoffers van mensenhandel.
medische of psychische hulpverlening. Dit geldt ook voor
Landelijk zijn er verschillende (pilot-) initiatieven in
mensen met een Europese nationaliteit die zich als gevolg
ontwikkeling die bij moeten dragen aan snellere uit- en
van de uitbuiting niet hebben kunnen verzekeren.
doorstroom van slachtoffers uit opvang, en aan betere beschikbaarheid van (nood-)opvang zonder contra-indicaties. Gemeente Den Haag volgt deze initiatieven, adviseert en draagt bij waar mogelijk.
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
Minderjarigen/jongeren Een minderjarig slachtoffer kan om veiligheidsredenen in een open of gesloten jeugdzorgopvang worden geplaatst, afhankelijk van de ernst van de problematiek en veiligheid. Wanneer de situatie van het slachtoffer zich hiervoor leent, kan het slachtoffer thuis blijven wonen. Er kan vanuit daar gekeken worden naar passende hulpverlening. Als bovengenoemde situaties niet veilig zijn, dan kan landelijke hulp en gespecialiseerde opvang worden ingeschakeld.
Minderjarigen/jongeren Het betrokken samenwerkingsverband of een gecertificeerde instelling bepaalt welke hulp nodig is en schakelt zorgaanbieders in. De gemeente Den Haag gebruikt het een afwegingskader 16-23 om de overgang van de Jeugdwet naar de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) te versoepelen, gericht op de ondersteuningsbehoefte in plaats van de leeftijd van het slachtoffer. Op basis daarvan wordt de afweging gemaakt wat het meest passend is voor een jongere tussen de 16 en 23 jaar: jeugdhulp of ondersteuning vanuit de Wmo. Voor de Wmo- maatwerkarrangementen heeft de gemeente per 1 januari 2020 nieuwe contracten met aanbieders gesloten, waarvan een deel ook hulp biedt aan jongeren vanaf 16 jaar.
24
Juridische ondersteuning
Maatjes voor sociale en juridische steun
Bij een slachtoffer van mensenhandel spelen verschil-
Slachtoffers van mensenhandel kunnen een maatje
lende juridische aspecten een rol. Dat kan gaan over de
krijgen. Er zijn twee soorten maatjes: juridische maatjes
rol in een strafproces tegen de verdachte, het eisen van
ondersteunen de cliënten bij het doorlopen van de juri-
schadevergoeding of bij vraagstukken over rechtsbijstand.
dische procedures. Sociale maatjes helpen cliënten hun
Ook kunnen er juridische vraagstukken zijn met betrekking
vertrouwen in anderen en in zichzelf te vergroten en een
tot het verblijf in Nederland. Slachtoffers hebben recht
sociaal netwerk op te bouwen. Door een vriendschap-
op gratis rechtsbijstand van een advocaat en kunnen
pelijk contact tussen een cliënt (slachtoffer van mensen-
vanuit het actieprogramma ook juridische ondersteuning
handel) en een maatje wordt de cliënt weerbaarder en
van een gespecialiseerd maatschappelijk werker of een
zelfredzamer.
maatje krijgen. Daarnaast draait er bij het juridisch loket momenteel een pilot voor arbeidsmigranten, waarbij de
Begeleiding bij criminele uitbuiting
arbeidsmigrant in de eigen taal juridische ondersteuning
In de zomer van 2024 is op basis van een verkenning naar
krijgt.
de behoefte van Haagse jongeren die uit de criminaliteit willen stappen een tweejarige pilot voor een exit-programma gestart. Het programma is bedoeld voor jongeren
over de B8-regeling waar vermoedelijke slachtoffers van
in Den Haag Zuidwest in de leeftijd van 18-27 jaar die
mensenhandel van buiten Nederland (ook EU-burgers)
zelf gemotiveerd zijn om uit te stappen. Jongeren worden
zo nodig een beroep op kunnen doen als zij hier slachtoffer
gekoppeld aan een coach voor persoonlijke begeleiding en
zijn geworden. Zij krijgen dan maximaal drie maanden
krijgen een op maat gemaakt programma dat hen onder-
bedenktijd, waarin zij kunnen beslissen of zij aangifte
steuning biedt op de vlakken waar zij dat nodig hebben.
willen doen van mensenhandel of op een andere manier
Te denken valt aan psychologische hulp, verslavingshulp,
mee willen werken aan een strafrechtelijk onderzoek.
schuldhulpverlening of begeleiding richting een leer-
Tijdens de bedenktijd mogen ze in Nederland blijven.
werkplek, stage of baan. Als het programma succesvol is
Daarvoor bieden de eerdergenoemde COSMs opvang.
bestaat de mogelijkheid dit verder in de stad uit te rollen.
Besluit een slachtoffer tot aangifte, dan krijgt hij of zij
Slachtoffers van criminele uitbuiting kunnen ook binnen
een tijdelijke verblijfsvergunning voor de duur van het
de doelgroep van het programma vallen. Waar passend
onderzoek. In geval er een verdachte in de zaak wordt
geacht worden slachtoffers aangemeld om hen aanvul-
gedagvaard, kunnen slachtoffers een vervolg aanvraag
lende ondersteuning te bieden. Volwassen slachtoffers van
indienen voor een verblijfsvergunning op niet-tijdelijke
criminele uitbuiting die als gevolg van hun leeftijd buiten
humanitaire gronden.
het programma vallen kunnen gebruik maken van het
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
Vragen over het verblijf in Nederland gaan onder andere
25
reguliere, samenhangende aanbod van zorg en hulpverlening voor slachtoffers van alle vormen van uitbuiting.
Zorgcoördinatie Het is belangrijk dat de bovengenoemde zorg en ondersteuning in samenhang wordt aangeboden. De zorgcoördinatoren spelen hierbij een centrale rol. Zij zijn het eerste aanspreekpunt voor slachtoffers en betrokken professionals in de regio. Zij zorgen ervoor dat de juiste procedures worden gevolgd en voeren hier regie op. De zorgcoördinatoren zorgen er ook voor dat slachtoffers passende ondersteuning en begeleiding krijgen. Dat doen ze vanaf het moment van aanmelding tot en met het afsluiten van het traject. Bij vermoedelijk slachtofferschap is het dan ook belangrijk dat er altijd contact wordt opgenomen met de regionale zorgcoördinator mensenhandel. >>
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
26
4 Financiering De gemeente gaat de ambities en bijbehorende acties uit deze beleidsnota de komende jaren uitvoeren binnen de bestaande financiële kaders van programma 4 (Openbare orde en Veiligheid) en programma 8 (Zorg, Welzijn, Jeugd en Volksgezondheid). In de onderstaande tabel is weergegeven hoeveel budget beschikbaar is. Programma
2025
2026
2027
2028
4: Openbare orde en veiligheid
0,2
0,2
0,2
0,2
8: Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid
1,4
1,4
1,4
1,4
Een aantal activiteiten genoemd in dit programma wordt gefinancierd vanuit andere budgetten uit programma 8. De opvang van mannelijke slachtoffers bij KesslerPerspektief/ Arosa wordt gefinancierd vanuit de middelen voor de aanpak huiselijk geweld van programma 8. Verder wordt onder andere jeugdhulp die voor jongeren wordt ingezet, betaald via de inkoop jeugd. Deze bijdragen zijn niet opgenomen in bovenstaand overzicht.
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
27
5 Tot slot Dit actieprogramma bouwt voort op de structuur die het eerste actieprogramma heeft gebracht. De integrale aanpak van een vorm van ondermijnende criminaliteit die voor ernstige schendingen van mensenrechten kan zorgen wordt versterkt, verbreed en verdiept. Dit doet de Gemeente Den Haag niet alleen, maar in samenwerking met veel verschillende partijen in de stad en regio. Halverwege de looptijd van actieprogramma, voorjaar 2027, wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang van de activiteiten die in het kader van dit programma worden uitgevoerd.
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
28
BIJLAGE 1
Overzicht van acties
Actielijn 1 Kennis en inzicht Wat wordt er gedaan?
Hoe wordt dat gedaan?
Betrokken partners
Er komt een completer beeld van mensen handel door meer meldingen van mensenhandel
2025
2026
Onderwijs instellingen, zorgaanbieders
X
Signalen worden vaker gemeld bij de zorgcoördinator als gevolg van afspraken met relevante partijen
SHOP en diverse partners
X
X
Er wordt (online) veldwerk gedaan zowel in de vergunde als de niet-vergunde sector
SHOP
X
X
Door middel van een lobby voor een wettelijke grondslag voor het verwerken van persoonsgegevens van sekswerkers bij (zachte) signalen van mensenhandel
Gemeente
X
X
Het veldwerk wordt uitgebreid naar deze vorm van uitbuiting met accent op de leeftijdsgroep jongeren
Zorgaanbieders
X
X
Door middel van een analyse over de casuïstiek van criminele uitbuiting bekend in Den Haag
Gemeente
X
Het beeld van arbeidsmisstanden in de uitzendbranche wordt verbeterd
Er komt een fenomeenanalyse en een update van het barrièremodel ‘Arbeidsuitbuiting door malafide uitzendbureaus’
RIEC
X
X
Het zicht op mensenhandel in de regio wordt vergroot
Gemeente draagt bij aan de totstandkoming van een regionale monitor mensenhandel van het RSIV
RSIV, gemeente, SHOP
X
X
Er komt goed zicht op de nieuwe vormen van mensenhandel zoals opgenomen in de Europese mensenhandel richtlijn
Door middel van afstemming met de relevante partijen die zich al met deze thematiek bezighouden
Gemeente
Er komt meer zicht op criminele uitbuiting
2027
2028
X
X
X
X
X
X
X
X
Actieprogramma mensenhandel
De Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling wordt (hernieuwd) onder de aandacht in de relevante branches gebracht
Het zicht op seksuele uitbuiting blijft en wordt vergroot
< INHOUD
Wanneer gebeurt dit?
29
Actielijn 2 Preventie Wat wordt er gedaan?
Hoe wordt dat gedaan?
Betrokken partners
Wanneer gebeurt dit? 2025
2026
2027
2028
Jongeren Er is informatie en advies over mensenhandel beschikbaar voor minderjarigen/ jongeren, ouders en professionals
Er is een laagdrempelig informatiepunt beschikbaar
Zorg aanbieders
X
X
X
X
Er wordt meer bewustwording gecreëerd onder minderjarigen/jongeren met betrekking tot de gevaren van mensenhandel
Er worden weerbaarheidstrainingen aan jongeren/ minderjarigen gegeven om ze zo weerbaarder te maken tegen mensenhandel
Zorg aanbieders
X
X
X
X
Scholen worden betrokken bij de preventieve aanpak van mensenhandel onder minderjarigen/jongeren
Scholen stellen ieder jaar een veiligheidsplan op om de sociale en fysieke veiligheid van het schoolklimaat te waarborgen. Ook zijn er financiële middelen beschikbaar die scholen kunnen besteden aan de preventieve aanpak van mensenhandel onder minderjarigen/ jongeren
Scholen, Halt, gemeente
X
X
X
X
Organisaties die met de LVB-doelgroep werken herkennen alle vormen van mensenhandel en weten waar ze met hun vragen terecht kunnen
Er zijn trainingen en kennissessies voor organisaties die met de LVB doelgroep werken
SHOP, MEE, Middin
X
X
X
X
We zorgen voor goede informatie over mensenhandel bij mensen met een LVB
Het informatie- en voorlichtingsmateriaal wordt bekeken en indien nodig geactualiseerd
Gemeente
X
X
Er zijn tenminste 10 cultural mediators om risicogroepen onder de arbeidsmigranten te bereiken en ondersteunen
SHOP, FairWork
X
X
X
X
Er worden voorlichtingen en trainingen georganiseerd om risicogroepen onder arbeidsmigranten te bereiken en ondersteunen. Dit gaat zowel om de mensen zelf als organisaties die met hen werken
SHOP, FairWork
X
X
X
X
SHOP Asia continueert haar activiteiten voor de Aziatische doelgroep
SHOP
X
X
X
X
LVB
Arbeidsmigranten
< INHOUD
Actieprogramma mensenhandel
Arbeidsmigranten worden bewust van hun rechten en de risico’s van arbeidsuitbuiting en andere vormen van mensenhandel
30
Actielijn 2 Preventie Wat wordt er gedaan?
Hoe wordt dat gedaan?
Betrokken partners
Wanneer gebeurt dit? 2025
2026
2027
2028
Ongedocumenteerden Ongedocumenteerden worden bewust van hun rechten en de risico’s om slachtoffer van mensenhandel te worden
Voorlichtingen aan en samenwerking met mensen die met ongedocumenteerden in contact komen, zoals hulpverleners, kerkgemeenschappen en zelforganisaties
FairWork, SHOP, STEK, Vluchtelingenwerk
X
X
X
X
Sekswerkers zijn op de hoogte van hun rechten, wat hun weerbaarheid en positie verbetert
Er wordt actuele en laagdrempelige informatie verstrekt aan sekswerkers, over hun rechten en plichten in Den Haag
SHOP/ Spot46, klankbordgroep
X
X
X
X
Er komt een beter beeld van de meer verborgen groep sekswerkers in de niet-vergunde sector
Er wordt (online) veldwerk gedaan zowel in de vergunde als de niet-vergunde sector. Daardoor is er eerder zicht op misstanden
SHOP
X
X
X
X
Stigma als risicofactor voor mensenhandel wordt verminderd
Ondersteuning van de activiteiten van de Sekswerk Alliantie Destigmatisering (SWAD)
SWAD, SHOP, klankbordgroep
X
X
X
X
Sekswerkers
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
31
Actielijn 3 Signaleren en melden Wat wordt er gedaan?
Hoe wordt dat gedaan?
Betrokken partners
Wanneer gebeurt dit? 2025
2026
2027
2028
De signaalfunctie van gemeentelijke ambtenaren wordt versterkt
Het netwerk van aandachtsfunctionarissen wordt uitgebreid naar zo veel mogelijk van de teams die contact met inwoners hebben
Gemeente
X
X
De teams die veelvuldig contact hebben met inwoners, specifiek met hoogrisicogroepen, worden getraind in het herkennen van signalen mensenhandel en de opvolging daarvan
Gemeente
X
X
X
X
De signaleringsfunctie van netwerkpartners buiten de gemeente wordt versterkt
Met (externe) partners worden afspraken gemaakt over bewustwording van mensenhandel en het eventueel trainen van medewerkers
Diverse partners
X
X
X
Er wordt een pilot gestart voor het trainen van professionals die met (kwetsbare) jongeren in aanraking komen in Den Haag Zuidwest
Diverse partners
X
Er komen in ieder geval twee themabijeenkomsten in branches die kwetsbaar zijn voor mensenhandel of die een sleutelrol kunnen hebben in het signaleren daarvan
Gemeente, RSIV
X
De lokale meldroute wordt up-to-date gebracht
Gemeente
X
Externe netwerkpartners worden gewezen op de lokale meldroute, er komen afspraken over het interne gebruik binnen de Gemeente Den Haag
Diverse partners, gemeente
X
X
Er wordt gestimuleerd dat er contact wordt opgenomen met de regionale zorgcoördinator bij een vermoeden van slachtofferschap, bijvoorbeeld door werkafspraken te maken
SHOP, diverse partners
X
X
Lokale en regionale signalen worden gestroomlijnd
X
X
X
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
32
Actielijn 4 Barrières Wat wordt er gedaan?
Hoe wordt dat gedaan?
Betrokken partners
Wanneer gebeurt dit? 2025
2026
2027
2028
De mogelijkheid om op entree en identiteit als gemeente barrières op te werpen wordt verbeterd
Er wordt opvolging gegeven aan het bestuurlijk signaal over risico’s rondom de RNI
Gemeente, RIEC
X
X
Het zicht op de vergunde en niet-vergunde seksbranche wordt behouden
De seksbranche is gereguleerd en er wordt ingezet op toezicht en handhaving in zowel de vergunde als de niet-vergunde seksbranche
Gemeente
X
X
X
X
Netwerkpartners zorgen gezamenlijk voor een sluitende aanpak van arbeidsmisstanden bij Haagse bedrijven
Het HEIT is bij alle bedrijfscontroles alert op signalen van arbeidsuitbuiting. Dit betreft ten minste honderd controles per jaar
HEIT-partners
X
X
X
X
Er worden afspraken gemaakt met de NLA over informatie-uitwisseling bij arbeidsovertredingen
NLA, gemeente
X
De impact in de aanpak van mensenhandel wordt vergroot door een versterking van samenwerking op handhaving
Een jaarlijkse actiedag of actiedagen mensenhandel, met aandacht voor de verschillende vormen van uitbuiting
Politie, NLA, OM, mogelijk overige HEIT-partners, zorgpartners
X
X
X
X
Door middel van een gesprekstafel over misstanden rondom arbeidsmigranten in Laak, waar externe partners die daar belang bij hebben bij betrokken worden
Gemeente, politie, RIEC
X
X
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
33
Actielijn 5 Hulp en ondersteuning Wat wordt er gedaan?
Er is een (veilig) onderkomen voor (vrouwelijke) slachtoffers mensenhandel
Betrokken partners
Wanneer gebeurt dit? 2025
2026
2027
2028
X
X
X
X
Er is 24-uursopvang, waarbij cliënten hun persoonlijke doelen tot zelfredzaamheid kunnen behalen op basis van een persoonlijk plan
X
X
X
X
Er is dagopvang (waaronder laagdrempelige dagbesteding)
X
X
X
X
Er is laagdrempelige, veilige en kortdurende noodopvang
SHOP
Er is adequate medische zorg voor vrouwen in de opvang
In de opvang vindt wekelijks een huisartsenspreekuur plaats
SHOP
X
X
X
X
Slachtoffers van mensenhandel krijgen een samenhangend zorg- en ondersteuningspakket
Er is zorgcoördinatie voor slachtoffers mensenhandel. Gestreefd wordt naar monitoring van 180 individuele zorgplannen op jaarbasis
SHOP
X
X
X
X
Er is een (veilig) onderkomen voor (mannelijke) slachtoffers mensenhandel
Er is reguliere opvang voor mannelijke slachtoffers bij KesslerPerspektief/ Arosa
KesslerPerspektief/ Arosa
X
X
X
X
Er komt een kortdurende opvangplek bedoeld voor mannelijke slachtoffers van seksuele of criminele uitbuiting die niet (direct) terecht kunnen in landelijke opvang. Dit gebeurt aan de hand van een pilot
Gemeente
X
X
Slachtoffers van mensenhandel zonder verblijfstitel krijgen ondersteuning
Slachtoffers die een beroep willen doen op de B8-regeling worden bij SHOP gemeld en door SHOP en FairWork ondersteund
SHOP, FairWork
X
X
X
X
Er is ondersteuning voor slachtoffers van seksuele uitbuiting die een verandering van loopbaan willen
Er zijn Carrièreswitch-trajecten voor slachtoffers van seksuele uitbuiting
SHOP, Stichting De Haven
X
X
X
X
Stichting Dignita wordt gefaciliteerd in het uitvoeren van trainingen en leerwerktrajecten
Gemeente, Stichting Dignita
X
X
Er is sociale en juridische steun voor slachtoffers mensenhandel
Er worden jaarlijks 75 koppelingen aan sociale en juridische maatjes gerealiseerd
Vluchtelingenwerk/ STEK
X
X
X
X
Actieprogramma mensenhandel
< INHOUD
Hoe wordt dat gedaan?
34