RIS320679 Netcongestie

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

DSB/10823158 RIS320679 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Rosanne Malschaert Dienst

Dienst Stadsbeheer Afdeling

DSB BAS Datum

Telefoonnummer

3 december 2024

14070 E-mailadres

rosanne.malschaert@denhaag.nl

Onderwerp

Netcongestie

De afgelopen periode heeft netbeheerder Stedin in delen van Den Haag netcongestie afgekondigd. Dit betreft de afname van stroom in een deel van het Centrum, Scheveningen en Internationalezone (RIS317411). En in Ypenburg bij de teruglevering van stroom (RIS318162). Het college heeft op 5 december 2024 het bericht ontvangen dat netbeheerder TenneT voor de gemeente Den Haag en nagenoeg de hele provincie Zuid-Holland een vooraankondiging van netcongestie heeft gedaan bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM) (zie bijlage). Het hoogspanningsnet heeft zijn maximale capaciteit bereikt voor het afnemen van elektriciteit. Concreet betekent dit dat in heel Den Haag sprake is van netcongestie. Nieuwe aanvragen voor grootverbruikaansluitingen en de uitbreiding van grootverbruikaansluitingen worden op een wachtlijst geplaatst en krijgen vooralsnog geen aansluiting of extra capaciteit. TenneT werkt hard aan het verzwaren van het elektriciteitsnet. De verzwaringen in Zuid-Holland zullen naar verwachting in de periode 2032-2035 gereed zijn. Netcongestie zal in deze periode gefaseerd worden opgeheven. Met de uitbreiding van netcongestie over de hele stad volgt Den Haag het beeld dat in de rest van Nederland werkelijkheid is. Netcongestie heeft veel impact op de ontwikkeling van de stad.

In gebieden met netcongestie is een nieuwe grootverbruikaansluiting en extra capaciteit voor bestaande grootverbruikers niet mogelijk. Om netcongestie tegen te gaan moet het elektriciteitsnet worden uitgebreid. Dat is complex en kost veel tijd en ruimte. In een stad waar de ruimte schaars is, zal dit ten koste gaan van andere functies. Voor het oplossen van netcongestie moet waarschijnlijk één op de drie straten open om het elektriciteitsnet te verzwaren. Snel handelen en een goede samenwerking tussen Stedin, TenneT en de gemeente Den Haag is noodzakelijk. Deze partijen hebben daarvoor de Taskfoce Netcongestie opgericht. Met deze brief wil het college u informeren over de Haagse situatie en de laatste stand van zaken. Aanleiding netcongestie Den Haag bereidt zich voor om een klimaatneutrale stad te worden. Onder andere door de transitie naar een schone energievoorziening. De vraag en het aanbod van elektriciteit wordt daardoor steeds groter. Enerzijds door economische groei, verdichting, toename van het aantal woningen en anderzijds door de toename van elektrische auto’s die laadpalen nodig hebben, warmtepompen, koken op inductie en zonnepanelen. Er treedt netcongestie op als de vraag naar transportcapaciteit van elektriciteit groter is dan het elektriciteitsnet aankan (overbelasting van het net).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10823158

De netbeheerders kondigen netcongestie af om het elektriciteitsnet veilig te houden en overbelasting te voorkomen. Als het elektriciteitsnet de vraag of het aanbod van elektriciteit niet meer aan kan, kan geen elektriciteit meer afgenomen of terug geleverd worden. De stroom valt voor korte over langere tijd uit. Consequenties netcongestie De afkondiging van netcongestie heeft als consequentie dat de groei van grootverbruikers en extra capaciteit voor grootverbruikers wordt stopgezet. Grootverbruikaansluitingen worden bijvoorbeeld gebruikt door bedrijven, snellaadvoorzieningen, scholen en grote warmtepompen. Aanvragen voor grootverbruikaansluitingen worden bij netcongestie op een wachtlijst geplaatst en krijgen vooralsnog geen aansluiting of extra capaciteit. Op het moment dat er extra capaciteit beschikbaar komt of het elektriciteitsnet is uitgebreid kunnen de aanvragen op de wachtlijst worden aangesloten. Nieuwe kleinverbruikaansluitingen zijn bij netcongestie nog wel mogelijk in Den Haag, net zoals teruglevering van elektriciteit en grootschalige opwek projecten (uitgezonderd het gedeelte in Ypenburg waar congestie is op teruglevering van stroom). Kleinschalige nieuwbouwontwikkelingen van woningen kunnen doorgaan. Voor geplande nieuwbouwontwikkelingen (gestapelde bouw) zijn tot op heden maatwerkoplossingen gevonden.

De impact van de meest recente afkondiging van netcongestie op 5 december 2024 moet nog in kaart worden gebracht. Congestiemanagementonderzoek Stedin heeft na afkondiging van netcongestie in december 2023 en februari 2024 een congestiemanagementonderzoek uitgevoerd (https://www.stedin.net//media/project/online/files/zakelijk/congestiemanagement/onderzoek-congestiemanagement-denhaag.pdf). Met congestiemanagement laat de netbeheerder meer partijen toe op het net dan dat hiervoor plek is. Tijdens de piekmomenten vraagt de netbeheerder de afnemers om hun energieverbruik tegen vergoeding te verminderen. Bij het congestiemanagementonderzoek heeft Stedin afnemers gevonden die een deel van hun vermogen beschikbaar stellen, door bijvoorbeeld het gebruik van batterijopslag. Dit geldt ook voor panden van de gemeente Den Haag. Het college is voornemens om, in samenwerking met Energierijk Den Haag (ERDH), een intentieovereenkomst te tekenen om een significante hoeveelheid flexibel vermogen vrij te maken, om zo een bijdrage te leveren aan het terugdringen van netcongestie. Met betrekking tot de meest recente afkondiging van netcongestie op 5 december 2024, gaat TenneT een nieuw congestiemanagementonderzoek uitvoeren. De resultaten hiervan zijn naar verwachting in december 2025 gereed. Prioriteringskader voor netcapaciteit Het door congestiemanagement vrijgekomen vermogen kan lucht geven.

In eerste instantie wordt dit vermogen gebruikt om het elektriciteitsnet veilig te houden. Daarna wordt de wachtlijst ingelopen. Per 1 oktober 2024 geldt hiervoor de netcode elektriciteit. Hiermee zijn netbeheerders verplicht het prioriteringskader toe te passen, waarmee maatschappelijke gebruikers voorrang krijgen. In het prioriteringskader worden drie categorieën genoemd van partijen die om prioriteit kunnen verzoeken: eerste prioriteit: Congestie-verzachters, aanvragen die ertoe leiden dat de beschikbare transportcapaciteit toeneemt; tweede prioriteit: Veiligheid, instanties die een cruciale rol spelen in de veiligheid van Nederland, zoals brandweer, acute gezondheidszorg, politie, gevangenissen en het waterbeheer;

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10823158

-

derde prioriteit: Basisbehoeften, organisaties die voorzien in basisbehoeften, zoals onderwijs, drinkwater en warmtevoorziening.

Een gebruiker met prioriteit wordt vooraan de wachtlijst geplaatst, waarbij de volgorde wordt bepaald op basis van de hoogte van prioriteit (eerste, tweede of derde prioriteit). Aanpak toekomstbestendig elektriciteitsnet Om het elektriciteitsnet toekomstbestendig te maken is snel handelen en een goede samenwerking tussen Stedin, TenneT en de gemeente Den Haag noodzakelijk. Deze partijen hebben daarom een Taskforce Netcongestie opgericht. Daarnaast heeft de gemeente een programmamanager netcongestie aangesteld die samen met een breed team de regie voert op de aanpak van netcongestie. Dit team zorgt bijvoorbeeld dat vergunningaanvragen gerelateerd aan netcongestie prioriteit krijgen. Om tot een toekomstbestendig elektriciteitsnet te komen zijn twee stappen nodig: (1) het uitbreiden en verzwaren van het elektriciteitsnet (2) het beter benutten van de beschikbare capaciteit van het elektriciteitsnet. Uitbreiden en verzwaren van het elektriciteitsnet Voor het uitbreiden van het elektriciteitsnet zijn een groot aantal complexe werkzaamheden noodzakelijk die gezamenlijk zorgen voor de extra netcapaciteit. De noodzakelijke uitbreidingen van het elektriciteitsnet vereist extra ruimte in een stad waar de ruimte schaars is. Hierbij zijn pijnlijke keuzes onvermijdelijk. Daarbij is en blijft er aandacht voor de kwaliteit van de openbare ruimte.

Stedin verwacht dat door uitbreiding van het elektriciteitsnet in 2033 er significant meer netcapaciteit beschikbaar is in Den Haag. Hiervoor zijn de volgende werkzaamheden noodzakelijk: twee nieuwe hoofdverdeelstations (5.000-7.000 m2 benodigde ruimte per station); o beide met een nieuw TenneT hoogspanningstracé/verbinding; twee nieuwe middenspanningsstations (2000 m2 benodigde ruimte per station); 6+ inpandige uitbreidingen van bestaande middenspanningsstations; 9+ nieuwe kabelverbindingen (middenspanning); 10+ nieuwe middenspannings-ringen; ca. 530 nieuwe trafostations (laagspanning) (20-50 m2 benodigde ruimte per station, inclusief ondergrondse ruimtebeslag). De uitbreiding van het elektriciteitsnet gaat jaren duren en zal helaas ook overlast met zich meebrengen. Door duidelijke afspraken met de aanleggende partijen te maken en de werkzaamheden goed op elkaar af te stemmen wordt de overlast zo veel mogelijk beperkt. De ruimte in de ondergrond is op veel plekken in de stad schaars. Zelfs in een ruim omgezet stadsdeel als Escamp ligt de ondergrond vol met essentiële infrastructuur, zoals warmtenetten en datavoorzieningen. Dit vormt een extra uitdaging om de nieuwe infrastructuur te kunnen inpassen. De doorgaande wegen bieden de meeste ruimte om de benodigde tracés voor zware infrastructuur aan te leggen.

Tijdens de werkzaamheden zal dit ten koste gaan van de bereikbaarheid van de stad. Hoogspanning Op het gebied van hoofdspanning zijn twee nieuwe hoofdverdeelstations nodig in Den Haag. De benodigde ruimte per hoofdverdeelstation is 5.000-7.000 m2. Voor één van deze stations is zicht op een locatie, waarvan het huidig gebruik een gasontvangststation is. Dit gasontvangststation moet worden gerenoveerd. Na renovatie ontstaat ruimte voor een hoofdverdeelstation met een minimale extra ruimtevraag. Op dit moment wordt voor de complexe inpassing van dit hoofdverdeelstation een ontwerp gemaakt. Dit geldt ook voor het bijbehorende hoogspanningstracé. TenneT en Stedin geven hier prioriteit aan, vanwege de uitbreiding van Den Haag Zuidwest.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10823158

Voor het tweede nieuwe hoofdverdeelstation wordt bezien of uitbreiding van het bestaande hoofdverdeelstation aan De Constant Rebequeplein mogelijk is, of dat een nieuwe locatie gevonden moet worden. Een nieuwe locatie is in een dichtbebouwde stad niet eenvoudig te vinden, omdat zo’n station veel ruimte vergt. Wanneer de locatie van het tweede hoofdverdeelstation gevonden is, kan gestart worden met de tracéstudie voor de elektriciteitskabels. Middenspanning Er zijn twee nieuwe middenspanningsstations noodzakelijk om de benodigde netcapaciteit naar de Haagse wijken te transporteren. De benodigde ruimte per middenspanningsstation is ca. 2.000 m2. Hiervoor worden locatieonderzoeken uitgevoerd. Daarnaast moeten minimaal zes bestaande middenspanningsstations worden uitgebreid. Dit betreft de middenspanningsstations: Appelstraat, Laagveen, Jan Wapstraat, Televisiestraat, Hengelolaan en Cartesiusstraat. Deze uitbreidingen kunnen inpandig in de bestaande stations worden uitgevoerd. Wel zijn hiervoor nieuwe kabelverbindingen door de stad noodzakelijk. Vanuit de middenspanningsstations is de aanleg van minimaal 10 nieuwe middenspanningsringen noodzakelijk. Een middenspanningsring zorgt voor de verdeling van de benodigde netcapaciteit over de wijken. De locatie van de nieuwe middenspanningsringen is nog niet bekend.

Laagspanning Voor laagspanning is de aanleg van circa 530 nieuwe trafostations noodzakelijk. Het inpassen van deze nieuwe infrastructuur wordt per buurt aangepakt. Door de groei van het elektriciteitsgebruik per woning kunnen niet langer 500 woningen op één trafostation worden aangesloten, maar kunnen dat nog maar 200 woningen zijn. Samen met de gemeente wordt het proces van de uitbreiding van dit laagspanningsnetwerk begeleid. Met de buurtaanpak wordt bepaald hoeveel trafostations en extra kabels per buurt moeten worden toegevoegd. Hiervoor worden per stadsdeel omgevingstafels georganiseerd. Aan deze tafels nemen naast Stedin vertegenwoordigers van verschillende gemeentelijke afdelingen en diensten deel. Het vigerend beleid, de belangen van de buurt en de wensen voor de inpassing worden hier besproken. Zo wordt werk-metwerk georganiseerd en voorkomen dat in buurten waar recent werk is uitgevoerd, de straat opnieuw open moet. Daarnaast wordt gewerkt aan een inpassingskader voor de trafostations om een stadsbreed uniform kader te bieden. Dit kader biedt duidelijkheid over de ruimtelijke randvoorwaarden die gehanteerd worden om de schaarse ruimte goed te verdelen en in te richten. Bewoners worden actief geïnformeerd over werkzaamheden in hun buurt. Vanuit de gemeente wordt in samenspraak met de stadsdelen bekeken op welke wijze de bewoners kunnen worden betrokken.

De komende 2 jaar worden maximaal 40 buurten aangepakt. De eerste buurten zullen naar verwachting volgend jaar in uitvoering gaan. Zodra bekend is welke buurten als eerste worden aangepakt, zal dit in de buurt bekend worden gemaakt. Beter benutten van het elektriciteitsnet Het uitbreiden en verzwaren van infrastructuur is een tijdrovend proces, waardoor naar verwachting pas rond 2033 significant meer netcapaciteit beschikbaar is. Alleen het bijbouwen en uitbreiden van de infrastructuur is niet voldoende voor een toekomstbestendig elektriciteitsnet.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10823158

De vraag naar elektriciteit blijft gestaag toenemen. Het elektriciteitsnet kan beter worden benut, wanneer de vraag en het aanbod van elektriciteit beter op elkaar is afgestemd. Momenteel gebeurt dit bijvoorbeeld bij het innovatieproject Slim Strandnet, onderdeel van het Living Lab Scheveningen. Met behulp van de gemeente wordt met een digitale infrastructuur vraag en aanbod van elektriciteit lokaal gestuurd en gebalanceerd. Door het uitwisselen van lokaal opgewekte elektriciteit worden meer aansluitingen gerealiseerd op dezelfde netcapaciteit. De raad is hier recent over geïnformeerd (RIS319808). Tevens onderzoekt het college op verschillende plaatsen in de stad hoe energy hubs kunnen worden ingezet om de gevolgen van netcongestie voor bedrijven(terreinen) te verzachten en wordt de laadcapaciteit netbewust uitgebreid. De Taskforce Netcongestie kijkt ook naar ervaring in andere gebieden, waar al langer sprake is van netcongestie. In de provincie Utrecht zijn, ondanks congestiemanagement, meer maatregelen noodzakelijk om de veiligheid van het net te borgen. In Utrecht zijn daarom meer verplichtende vormen van congestiemanagement noodzakelijk. Naast congestiemanagement, wordt gedacht aan het verplichten van het vermijden van piekmomenten door grote elektriciteitsverbruikers. Laadinfra Het toenemende aantal elektrische voertuigen vraagt om meer laadcapaciteit.

De gemeente werkt aan de Haagse laadmix, bestaande uit onder andere High Power Chargers (HPC-snelladers) en kortparkeer snelladers. Tot 2030 zijn er jaarlijks ongeveer 400 nieuwe reguliere laadpalen nodig (RIS316608). De uitrol van de snelladers betreft veelal grootverbruikaansluitingen en de realisatie daarvan wordt bemoeilijkt door een gebrek aan beschikbare netcapaciteit. De uitrol van de reguliere laadpalen valt hier niet onder, maar wordt wel bemoeilijkt doordat er veelal aanpassingen benodigd zijn aan het net in de vorm van trafowissels en netuitbreidingen alvorens er nieuwe laadpalen bijgeplaatst kunnen worden. Om de netcapaciteit te ontlasten, wordt overwogen om in te zetten op netbewust laden. Dit voorkomt lokale piekbelasting door laadpalen minder vermogen te laten leveren bij hoge vraag naar elektriciteit, vooral tussen 17.00-19.00 uur. Waar mogelijk wordt de hardware aangepast volgens de nieuwste standaarden waardoor ook bi-directioneel laden mogelijk wordt. Met de HTM is een pilot opgestart om het huidige stroomnet beter te benutten. In deze pilot wordt de overcapaciteit van het bovenleidingnetwerk van HTM gebruikt voor publieke laadpalen in Den Haag. In juli oordeelde de ACM dat deze pilot past binnen het energierecht en bijdraagt aan de verduurzaming van vervoer en efficiëntie van de transportcapaciteit van de HTM.

HTM installeert momenteel de infrastructuur op het Zwarte Pad. De eerste drie laadpalen worden in het eerste kwartaal van 2025 verwacht. Er wordt overlegd met samenwerkingspartners over de integratie. Eerder is toegezegd hier een update over te geven (toezegging 380). De energietransitie Voor de transitie naar schone energie moet de stad van het gas af en aangesloten worden op een alternatieve duurzame warmteoplossing. In de Transitievisie Warmte (RIS310442) worden hiervoor verschillende mogelijkheden uiteengezet. Daarnaast geeft de Transitievisie Warmte richting aan welke warmteoplossing het beste past bij de dominante woonvorm in een buurt. Grofweg zijn er twee mogelijkheden voor een duurzame warmteoplossing voor de bebouwde omgeving: een elektrische warmtepomp (individueel) of een aansluiting op een warmtenet (collectief).

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10823158

Warmtenetten hebben (veel) minder elektriciteit nodig dan individuele warmtepompen en zijn daarom onmisbaar om de netcongestie problematiek beheersbaar te houden. Ook is er voor elektriciteitsinfrastructuur meer fysieke ruimte (bovengronds) nodig dan voor collectieve warmte. Warmtenetten zijn maatschappelijk gezien goedkoper dan individuele warmtepompen. Bovendien is er in de regio relatief veel potentieel aanbod van duurzame warmte, zoals geothermie, aquathermie en restwarmte. Het college zet zich in om warmtenetten betaalbaar, duurzaam en betrouwbaar te realiseren. Afsluitend De gemeente en netbeheerders TenneT en Stedin hebben voor deze grote stedelijke opgave netcongestie de krachten gebundeld. Met de versterkte samenwerking is het mogelijk het elektriciteitsnet van Den Haag toekomstbestendig te maken. De inzet van de gemeente vervult hierin een faciliterende, verbindende en aanjagende rol. Onze formele rol bij het ruimtelijk faciliteren van de versterking en uitbreiding van het elektriciteitsnet en het verstrekken van de benodigde vergunningen zal het college met prioriteit invullen. Lessen en maatregelen uit andere steden waar netcongestie al langer speelt worden daarbij meegenomen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Robert van Asten

6/6