RIS320671 Jaarrapportage 2023

≡►

Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

≡◄►

Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Den Haag Bestuursdienst / Dienst Middelen en Control / Treasury en Verbonden Partijen Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag Spui 70, 2511 BT Den Haag

Vormgeving en illustraties Studio Tint, Den Haag November 2024

≡◄►

Inhoud

Inleiding 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

2 14 15

3 16 17 18 19 20 21 22

4

3

4

Vennootschappen

7

BNG Bank N.V. Dunea N.V. Haagse Milieu Services N.V. HTM Personenvervoer N.V. HTM Railinfra B.V. Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Innovation Quarter B.V. Stadsherstel Den Haag en Omgeving N.V. Starterspanden Den Haag B.V./C.V. Stedin Groep N.V. United Fish Auctions N.V. Grondexploitatiemaatschappij Vroondaal B.V./C.V. Ontwikkelingscombinatie Wateringse Veld B.V./C.V. Wijkontwikkelingsmaatschappij Den Haag Zuidwest B.V.

8 11 15 18 21 23 26 29 32 35 38 40 42

Stichtingen, verenigingen en coöperaties

46

Wigo4IT Holdingfonds Economische Investeringen Den Haag

47 49

Gemeenschappelijke regelingen

52

GGD en Veilig Thuis Haaglanden Omgevingsdienst Haaglanden Bedrijvenschap Harnaschpolder Industrieschap de Plaspoelpolder Metropoolregio Rotterdam-Den Haag Veiligheidsregio Haaglanden Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden

53 56 58 60 63 66 69

Partijen met enkel een bestuurlijk belang

71

Bijlage

72

Inleiding Beantwoording aanvullende informatie B.V./C.V. – Starterspanden Beantwoording aanvullende informatie B.V./C.V.– GEM Vroondaal Beantwoording aanvullende informatie B.V./C.V. – Wateringse Veld

72 72 75 77

Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

≡◄►

Inleiding

Gemeente Den Haag is verbonden aan verschillende publiekrechtelijke en privaatrechtelijke organisaties. Als de gemeente zowel financieel als bestuurlijk belang heeft in een organisatie dan is er sprake van een verbonden partij. Dit kunnen vennootschappen, gemeenschappelijke regelingen, coöperaties, stichtingen of verenigingen zijn. De verbonden partijen staan op afstand van de gemeente en elk van de verbonden partijen draagt op verschillende wijze bij aan het Haags publiek belang. De gemeente ziet erop toe dat dit publiek belang in de praktijk wordt gerealiseerd. In het beleidskader verbonden partijen staat beschreven op welke wijze de gemeente met haar verbonden partijen omgaat om het publieke belang te borgen. Op 25 april 2024 is het Beleidskader Verbonden Partijen 2024 vastgesteld door de gemeenteraad (RIS317313). In het beleidskader verbonden partijen is, onder meer, opgenomen dat het college elk jaar de raad informeert via een ‘jaarrapportage verbonden partijen’. De jaarrapportage is een nadere toelichting op de aparte paragraaf ‘verbonden partijen’ in de jaarrekening en de begroting van de gemeente. Ten opzichte van de gemeentelijke jaarrekening en begroting wordt in de jaarrapportage uitgebreider verslag gedaan over de bedrijfsvoering van de verbonden partijen. De jaarrapportage wordt aan het einde van het kalenderjaar aangeboden aan de raad.

Pas aan het eind van het jaar zijn alle jaarrekeningen van de verbonden partijen beschikbaar. In de Commissie Bestuur van 10 april 2024 zijn vragen gesteld over over de zogeheten B.V./C.V. constructie(s) voor een aantal verbonden partijen. In de bijlage bij deze jaarrapportage zijn een drietal stukken opgenomen waarmee antwoord wordt gegeven op deze vragen. Meer specifiek betreft het vragen over de verbonden partijen Ontwikkelingscombinatie Wateringse Veld, Starterspanden Den Haag en Grond Exploitatie Maatschappij Vroondaal. In de bijgevoegde stukken wordt inzicht gegeven in de voor-, nadelen en de motivatie voor de keuze voor een dergelijke constructie. Hiermee wordt de toezegging om helderheid te verschaffen over die keuze afgedaan. Ontwikkelingen In 2023 heeft de gemeente geen nieuwe verbonden partijen opgericht en zijn er geen verbonden partijen afgestoten. In oktober 2023 is bij het aantreden van het nieuwe college een vernieuwde verantwoordelijkheidsverdeling aangenomen (RIS316773). In de jaarrapportage wordt per betreffende verbonden partij rechtsboven aangegeven welke wethouder het eerste aanspreekpunt is voor de raad. Verder hebben er in 2023 bij de volgende verbonden partijen de volgende noemenswaardige ontwikkelingen plaatsgevonden: - Het Rijk heeft € 500 mln.

aan aandelenkapitaal in Stedin gestort en is toegetreden als aandeelhouder om het eigen vermogen van Stedin te versterken (RIS316591). - De gemeente heeft in 2023 het voornemen uitgesproken dat HMS zonder externe management­partner verder gaat. Begin dit jaar (2024) heeft de gemeente de samen­ werking daadwerkelijk beëindigd (RIS318219) - De gemeente is samen met medeaandeelhouder Goeree-Overflakkee in gesprek met UFA om het bedrijfsresultaat te verbeteren.

4

Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

≡◄► - Naar aanleiding van de Evaluatie Verbonden Partijen (RIS313870) hebben er bij UFA en Stadsherstel de volgende ontwikkelingen plaatsgevonden: • Het nader onderzoek naar deelname van UFA is afhankelijk van de Havenvisie. Uit de Havenvisie wordt duidelijk wat het publieke belang van UFA als onderdeel van de Scheveningse haven is. Naar verwachting wordt begin volgend jaar de Havenvisie naar de raad gestuurd, de contouren van de Havenvisie zijn bekend (RIS318234 en RIS318238). Als duidelijk wordt wat het publiek belang van UFA betreft, kan nader worden onderzocht op welke (alternatieve) wijze het publiek belang van UFA kan worden verhoogd. • Vanuit het beleid van de gemeente Den Haag (uitgangspunt actief aandeelhouderschap) heeft de gekozen vorm voor deelname aan Stadsherstel (certificaathouderschap van de gemeente) niet de voorkeur. Op dit moment is de gemeente samen met andere certificaathouders in gesprek met Stadsherstel over de governance.

5

Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

≡◄► * Resultaten x € 1.000

Innovation Quarter

United Fish Autions Aandeel

34%

Resultaat*

€ - 153

Aandeel

0,397%

Resulaat*

€ 6.453 Ontwikkelingscombinatie Wateringse Veld Aandeel BV: 50% CV: 49% Resultaat* BV: €0 CV: € 304

Bank Nederlandse Gemeenten Aandeel 2,3% Resultaat*

€ 254

Wijkontwikkelingsmaatschappij Den Haag Zuidwest Aandeel 42% Resultaat*

€ -/- 6.372 Starterspanden Aandeel

BV: 50% CV: 63% Resultaat* BV: €0 CV: € -/- 24 Grondexploitatiemaatschappij Voondaal Aandeel BV: 50% CV: 48% Resultaat* BV: €8 CV: € 261

Stadsherstel Aandeel

20%

Resultaat*

€ 554

100% € 3.741

Dunea Aandeel

39,34%

Resultaat*

€ 6.850

Aandeel

99,9%

Haagse Milieu Services Aandeel

Resultaat*

€ 2.226

Resultaat*

HTM Personenvervoer

HTM Railinfra

6

Stedin

Aandeel

100%

Aandeel

14,58%

Resultaat*

€0

Resultaat*

€ 119

Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

≡◄►

1

Vennootschappen

De gemeente kan met de aanschaf van aandelen participeren in verschillende vormen ­vennootschappen: een besloten, een naamloze of commanditaire vennootschap. Voor de besloten en naamloze vennootschap wordt de term deelneming gehanteerd. In een deelneming heeft de gemeente zowel een financieel als een bestuurlijk belang. Het bezit van de aandelen is een financieel belang. Het bestuurlijk belang is in de meeste gevallen de rechten in de aandeelhoudersvergaderingen, zoals de mogelijkheid om de statuten aan te passen, jaarstukken goed te keuren of bestuursleden te benoemen. Het precieze mandaat van de gemeente als lid van de aandeelhoudersvergadering is statutair bepaald en afhankelijk van het stemaandeel van de gemeente, en kan per deelneming verschillen. De commanditaire vennootschap is een bijzondere vorm, waar de gemeente als stille vennoot in participeert en via de besloten vennootschap ook een belang heeft in de beherend vennoot (besloten vennootschap). Stille vennoten hebben geen bestuurlijk belang en zijn daarmee in formele zin geen verbonden partij. Maar omdat ze in alle gevallen zijn gekoppeld aan een besloten of naamloze vennootschap zijn ze wel onderdeel van deze rapportage. De gemeente participeert in de volgende vennootschappen: 1. Bank Nederlandse Gemeenten N.V. 2. Dunea N.V. 3. Haagse Milieu Services N.V. 4. HTM Personenvervoer N.V. 5. HTM Railinfra B.V. 6.

Regionale Ontwikkelingsmaatschappij Innovation Quarter B.V. 7. Stadsherstel Den Haag en Omgeving N.V. 8. Starterspanden Den Haag B.V./C.V. 9. Stedin Holding N.V. 10. United Fish Auctions N.V. 11. Grondexploitatiemaatschappij Vroondaal B.V./C.V. 12. Ontwikkelingscombinatie Wateringse Veld B.V./C.V. 13. Wijkontwikkelingsmaatschappij Den Haag Zuidwest B.V.

7

Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

1

≡◄►

BNG Bank N.V.

Deelneming

Programma

Naamloze vennootschap

15 - Financiën

Vooruitblik BNG herijkt zijn strategie, in 2023, aan de veranderende maatschappelijke omstandigheden van zijn publieke klanten. Verduurzaming, energytransitie en CO2-reductie zijn belangrijk thema’s, waarbij BNG als sterke en solide financiële partner wil fungeren van de publieke sector. BNG ziet zichzelf als de belangrijkste financier van het publiek domein om Nederland socialer en duurzamer te maken.

bevoegdheden voor sturing

profiel, ontwikkelingen en vooruitblik Profiel BNG Bank N.V. is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. Met gespecificeerde financiële dienstverlening draagt de BNG bij aan zo laag mogelijke kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Door het publiek aandeelhouderschap kan BNG een sterke kapitaalpositie behouden. Ratingbureaus Fitch, Moody’s en S&P waarderen BNG Bank op het hoogste ratingniveau. De klanten van de BNG zijn organisaties in het publieke domein die via de sterke kapitaal­positie van de BNG kunnen profiteren van aantrekkelijke financiering voor de korte en lange termijn. Bijkomend voordeel is dat het dividend terecht komt bij de publieke aandeelhouders en zo opnieuw geïnvesteerd kan worden in het publiek belang. Ontwikkelingen Uit het jaarverslag blijkt dat de bank het jaar 2023 heeft afgesloten met een nettowinst van EUR 254 mln. ten opzichte van EUR 300 mln. in 2022. Dit komt door verlies op het onderdeel Financiële Transacties. De nettowinst bestaat voornamelijk uit 2 onderdelen; ‘Rente­ resultaat’ en ‘Financiële Transacties’. Het renteresultaat bedraagt in 2023 EUR 563 miljoen, een stijging van EUR 82 miljoen ten opzichte van 2022. Deze stijging komt door de forse markt­ rentestijgingen in 2023. Het resultaat op financiële transacties is minus €78 mln., ten opzichte van een positief resultaat van €113 mln.

in 2022. Dat is een daling van € 191 mln. Dit komt door risico mitigerende maatregelen genomen door BNG en door externe regelgeving waaraan BNG moet voldoen (ECB-vereisten). Bedrijfslasten zijn €145 mln. (2022: €115 mln.). De stijging komt door groei van het personeelsbestand, specifiek ter versterking van de veiligheid en toekomstbestendigheid van IT-systemen en dataprocessen. Alle financiële ratio’s blijven sterk. De cijfers van 2023 laten zien dat BNG er financieel sterk voor staat. Ondanks de lagere dividend inkomsten, blijft de rating van BNG sterk. BNG kan hierdoor nog steeds goedkoper funds aantrekken en daardoor de gemeenten in Nederland financiering verschaffen tegen aantrekkelijke lagere rente en langere looptijden dan de meeste Nederlandse banken.

8

Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

Instrumenten De gemeente Den Haag kan stemmen tijdens de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. De Algemene vergadering kan over de volgende onderwerpen stemmen: • Het vaststellen van de jaarrekening • De benoeming en bezoldiging van de Raad van Commissarissen • Het vaststellen van het bezoldigingsbeleid Voorbeelden In 2023 heeft de AvA de jaarrekening 2022 van BNG N.V. vastgesteld en décharge verleend aan de RvB en de RvC over het gevoerde beleid en toezicht in 2022. Ook is de heer H. Arendse door de AvA herbenoemd als lid van de RvC.

informatiebeveiliging In 2021 is het kader en het beleid van de nieuwe Privacy ­Organisatie binnen BNG Bank opgesteld. Verbeteringen met betrekking tot de bescherming van persoonlijke gegevens zijn als onderdeel van de implementatie van de nieuwe Privacy ­Organisatie doorgevoerd in 2022. In 2023 vonden enkele incidenten plaats m.b.t. vertrouwelijke informatie, waarbij de beveiliging was doorbroken of onvoldoende was. Dit leidde niet tot klachten van klanten of privacy-inbreuken. De Interne Privacy Organisatie heeft samen met de afdeling Compliance vastgesteld dat er nog activiteiten afgerond moeten worden, voordat een robuust Privacy Framework geoperationaliseerd kan worden. Verder zijn de werknemers verplicht een e-learning te volgen op het gebied van Privacy. In augustus 2023 kreeg BNG te maken met DDos-aanvallen. Deze zijn gepareerd en geen assets van BNG Bank zelf of haar klanten zijn geschaad. BNG voert ieder kwartaal phishing tests en ‘serious gaming sessions’ uit om het veiligheidsbewustzijns van medewerkers te vergroten. Veiligheidsbewustzijn is ook als onderdeel in het onboarding programma voor nieuwe medewerkers verwerkt. Ook zijn er, ter verbetering van de beheersing van (cyber) beveiligingsrisico’s, beveiligingsbeoordelingen en ethische hacks uitgevoerd.

De eerste lijn securityfunctie en tweede lijn securityfunctie zijn in 2023 aanzienlijk versterkt, hierbij ondersteunt de tweede lijn op het gebied van beveiliging de IT-security afdeling.

Bank Nederlandse Gemeenten

≡◄►

N.V.

duurzaamheidsdoelstellingen

diversiteit en inclusie

BNG herijkt zijn strategie in 2024 aan de veranderende maatschappelijke omstandigheden van zijn publieke klanten. Verduurzaming, energytransitie en CO2-reductie zijn belangrijke thema’s en zijn gelinkt aan 5 SDG’s, waarbij BNG als sterke en solide financiële partner wil fungeren van de publieke sector. Ze zien zichzelf als de belangrijkste financier van het publiek domein om Nederland socialer en duurzamer te maken met gezonde financiële resultaten.

In 2023 heeft BNG zijn beleid ‘Diversiteit en Inclusie’ geactualiseerd. BNG gelooft in het optimaal benutten van perspectieven, competenties en kwaliteiten, die voortkomen uit de diverse samenstelling en achtergronden van haar medewerkers. BNG heeft doelstellingen geformuleerd op het gebied van sekse, leeftijd, culturele achtergrond en arbeidsvermogen.

Eind 2022 is het Klimaatplan – Going Green gepresenteerd https://www.bngbank.nl/over-BNG-Bank/Klimaatplan. Hierin geeft de bank aan hoe de uitstoot van de eigen organisatie én de emissies verbonden aan de kredietportefeuille in lijn gebracht gaan worden met de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. De bank heeft in 2019 het Nederlands Klimaatakkoord onderschreven. Dat akkoord is in lijn met het wereldwijde Klimaatakkoord van Parijs. Meting van de aan de kredietportefeuille verbonden CO2emissies vond al langer plaats en is nu ook onderdeel geworden van de impactmeting. Vanwege beschikbaarheid van gegevens vindt de rapportage telkens plaats over het jaar dat voorafgaat aan het verslagjaar van de bank. Uit de meting over het jaar 2022 is gebleken dat de CO2-emissies van de kredietportefeuille zijn gedaald ten opzichte van het voorgaande jaar met 9,5%. Indien deze dalende lijn wordt doorgezet, dan is de BNG doelstelling m.b.t. 43% reductie in 2030 haalbaar. BNG is daarnaast actief bezig om haar eigen bedrijfsvoering ook te verduurzamen. In 2023 zijn de leaseauto’s 46% elektrisch, 36% hybride, 13% benzine en 5% diesel. Het BNG gebouw wordt op dit moment verbouwd en verduurzaamd. Volgens BNG zal het gebouw zelf energie opwekken, water bufferen, fungeren als grondstoffenbank, de bodem verbeteren en biodiversiteit vergroten.

Bij de sloop worden hoge eisen aan circulariteit gesteld. Samenwerking gemeente Er is nog geen sprake van een directe samenwerking met de gemeente.

9

Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

Sekse 1. Balans RvC, ExCo en Direct Reports (DR): 40% man of vrouw. 2. Organisatie: minimaal 40% man of vrouw 3. KPI: DR van 32% naar 40% vrouw 4. KPI: organisatie van 35% naar 40% vrouw Leeftijd 1. Balans tussen categorieën jonger dan en ouder dan 45 jaar: 50/50 2. KPI: categorie jonger dan 45 jaar van 41% naar 50% Culturele Achtergrond • Er is geen streefcategorie vastgesteld. Wel is besloten om meer aan te trekken, aangezien er nu onvoldoende culturele diversiteit aanwezig is binnen BNG. Arbeidsvermogen • Minimaal 2% van de populatie binnen BNG heeft een afstand tot de arbeidsmarkt. Op 17 januari 2024 heeft BNG de charter Diversiteit van de SER Diversiteit in Bedrijf ondertekend. Hierin staan de doelstellingen en uitdagingen m.b.t. Diversiteit en Inclusie omschreven. Zie www.bngbank.nl/nieuwspaginas/ bng-bank-heeft-charter-diversiteit-ondertekend.

≡◄►

Bank Nederlandse Gemeenten N.V.

Bestuurlijk belang

Financieel belang (x 1.000)

Wethouder Financiën vertegenwoordigt Den Haag als aandeelhouder.

Ingebracht kapitaal % aandeel

€ 2.894 2,3%

Financiële positie (x 1.000)

01-01-2023

31-12-2023

Eigen vermogen

€ 4.615.000

€ 4.721.000

Vreemd vermogen

€ 107.459.000

€ 110.819.000

€ 300.000

€ 254.000

Ja

Ja

Resultaat Goedkeuring accountant Uitgekeerd dividend

€ 120.000

executive committee (rvb) / raad van commissarissen (rvc) Bestuur/directie De zogeheten Executive Committee bestaat uit 5 personen en wordt benoemd en ontslagen door de Raad van Commissarissen. Raad van Commissarissen Deze bestaat uit 7 personen en wordt aangesteld door de Algemene vergadering van Aandeelhouders. De heer H. Arendse is herbenoemd als lid van de RvC. De heer T. Eterman, Chief Commercial Officer, is onverwacht overleden in 2023.

Man/vrouw verhouding RvB

3 mannen 2 vrouwen

RvC

3 mannen 4 vrouwen

Waarvan aan Den Haag

bezoldiging Het beloningsbeleid voor de bestuurders van de BNG is gewijzigd en vastgesteld door de aandeelhouders. De onderbouwing van de hoogte van de beloning is gebaseerd op de publieke en private kenmerken van de bank: welk deel is ‘overwegend publiek’ en welk deel is ‘overwegend privaat’. Er is hierbij gekeken naar de omvang, aantal medewerkers, activiteiten en complexiteit van de bank. Op basis van deze weging stelt het Ministerie van Financiën voor een verdeling aan te houden 60 publiek/40 privaat. Voor het publieke deel is de WNT-norm als referentie gebruikt. Voor het private deel wordt (maximaal) de mediaan van een (private) peer group als referentie gebruikt. Naast de beloning van de RvB wordt ook de beloning van de RvC aangepast. Als uitvloeisel van de financiële crisis wordt de regelgeving voor financiële instellingen strenger en complexer. Het tijdsbeslag van de uitoefening van het toezicht door commissarissen is daardoor toegenomen. De WNT is wettelijk gezien niet van toepassing. Voor een gedeelte wordt de WNT toegepast. Het afgesproken beloningsbeleid is echter leidend. Dit is te vinden op https://www.bngbank.nl/ over-BNG-Bank/Beloningsbeleid. De bezoldigingen liggen binnen de afgesproken normen van het in 2016 vastgestelde beloningsbeleid, waarbij de WNT normen voor 60% zijn meegenomen.

informatievoorziening Raadsstukken in 2023: geen De jaarstukken zijn openbaar en te vinden op www.bng.nl/jaarverslag

10 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

€ 2.750

2

Dunea N.V.

Deelneming

Programma

Naamloze vennootschap

15 - Financiën

profiel, ontwikkelingen en vooruitblik Profiel Dunea heeft als statutaire doelstelling: a. Het voorzien in de behoeften aan drinkwater en industrie­ water binnen het distributiegebied, alsmede het voorzien in de behoeften aan drinkwater en gros en industriewater buiten het distributiegebied; alles met inachtneming van de eisen van verantwoord natuurbeheer van het aan de zorgen van de vennootschap toevertrouwd duingebied; b. Het verantwoord natuurbeheer van het aan de zorgen van de vennootschap toevertrouwd duingebied, een en ander met inachtneming van de eisen van verantwoorde waterwinning; en c. Het beheren van andere onderdelen van de waterketen zoals riolering en afvalwaterzuivering zowel binnen als buiten het distributiegebied. Op dit moment richten de activiteiten van Dunea zich op ad a. en ad b. en zijn er geen activiteiten op ad. C. Het openbaar belang betreft drinkwatervoorziening en natuurbeheer. Burgers en bedrijven worden door Dunea voorzien van veilig drinkwater tegen minimale kosten. Daarnaast beheert Dunea met het haar toevertrouwde duingebied een voor de gemeente belangrijk natuurgebied dat onderdeel is van ­Nationaal Park Hollandse Duinen. Ontwikkelingen Dunea is een oppervlaktewaterbedrijf. De kwaliteit van het oppervlaktewater verslechtert en de zomers in Nederland worden steeds droger en warmer.

Dit heeft effect op de drinkwatervoorziening, voor zowel de kwantiteit als de kwaliteit. Tegelijkertijd wordt op de lange termijn een toename in watergebruik voorspeld. Dankzij een lager watergebruik vanaf september 2022 en een relatief nat jaar heeft Dunea in 2023 geen acute problemen gehad met de drinkwaterlevering. Maar als de Maas niet kan worden gebruikt voor waterinname, bijvoorbeeld door droogte en/of vervuiling, moet Dunea haar reserves in de duinen

11 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

≡◄► aanspreken. Het risico voor kwalitatief voldoende drinkwater wordt elk jaar groter. Dunea speelt hierop in met het strategische programma ‘Drinkwater voor de toekomst’. Deze strategie van Dunea is erop gericht om een duurzaam en robuust drinkwatersysteem te creëren met meerdere bronnen, dat ook op de lange termijn goed en veilig drinkwater en leveringszekerheid biedt. Dunea houdt zich tevens bezig met waterzuivering. Met het strategische programma: ‘Drinkwater voor de toekomst’ werkt Dunea toe naar een hybride systeem, na 2040. Dat is een systeem waarin het huidige natuurlijke rivierduinsysteem gecombineerd wordt met innovatieve systemen van directe zuivering uit nieuwe bronnen dichtbij. Hierdoor is Dunea ook minder afhankelijk van de kwaliteit van één bepaalde bron. Een bijkomend risico voor Dunea is de verontreiniging van het drinkwater door onbekende, opkomende of persistente stoffen zoals PFAS, medicijnresten, chemicaliën en bestrijdingsmiddelen. Dunea pleit voor oplossingen bij de vervuilingsbronnen en steunt het Europese verbod op PFAS. Dunea wil dat de wet- en regel­ geving gericht op het terugdringen van lozingen met PFAS wordt aangescherpt: wat er niet in het rivierwater komt, hoeft Dunea er niet uit te halen. Dunea schakelde op vrijdag 10 maart 2023 uit voorzorg tijdelijk volledig over op inname uit de rivier de Lek voor de productie van drinkwater.

Aanleiding was een vervuilingspiek in de Maas door een onkruidbestrijdingsmiddel. Dit benadrukt het belang van schone bronnen, samenwerking in de keten en het belang van het programma ‘Drinkwater voor de toekomst’. Ondanks deze ontwikkelingen heeft Dunea in 2023 circa 78 miljoen m3 drinkwater geproduceerd. Daarnaast is er geïnvesteerd in natuur, biodiversiteit en veiligheid in de circa 2.400 hectare natuur van haar duingebieden. Vooruitblik In 2024 stelt Dunea, gezamenlijk met de provincie Zuid-Holland, een actieprogramma op voor deze regio dat inzicht geeft in de beschikbaarheid van drinkwaterbronnen voor Dunea. In dit programma komen de acties naar voren die nodig zijn om de leveringszekerheid van drinkwater te waarborgen. In 2023 is er vanuit het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat ook gewerkt aan het Actieplan Drinkwater en het Nationaal Plan van Aanpak Waterbesparing. Beide worden in 2024 verwacht. Dunea volgt deze ontwikkelingen op de voet. Daarnaast zet Dunea in 2024 haar programma’s en projecten voort om de kwaliteit en leveringszekerheid van het drinkwater te waarborgen. Dunea gaat verder met maatregelen voor het toekomstbestendig maken van de levering van rivierwater en start met de ombouw van zandfilters en de reconstructie van de poederkooldosering voor PFAS-zuivering.

Ook blijft Dunea werken aan pilots voor de drinkwatervoorziening van de toekomst, ontwikkelt ze langetermijnvisies voor drinkwater en natuur in de duinen, en onderzoekt ze alternatieve watergebruiksmogelijkheden en drinkwaterbesparing.

≡◄►

Dunea N.V.

bevoegdheden voor sturing Instrumenten De Algemene vergadering van Aandeelhouders (AvA) van Dunea, waar de gemeente onderdeel van uitmaakt, heeft verschillende bevoegdheden die kunnen worden ingezet bij het beschermen van het publiek belang. Het meerjarenplan en de meerjaren­ begroting, de jaarbegroting, de drinkwater- en aansluittarieven en de leverantie- en aansluitvoorwaarden dienen ter goedkeuring te worden voorgelegd aan de aandeelhouders. Ook benoemen de aandeelhouders de leden van de directie, de raad van commissarissen en kunnen de aandeelhouders decharge verlenen over het gevoerde bestuur/toezicht aan de directie/de raad van commissarissen. Voorbeelden In 2023 heeft de AvA van Dunea de Begroting 2024 en de Tarievenregeling 2024 goedgekeurd. Daarnaast heeft de AvA de jaarrekening 2022 van Dunea N.V. vastgesteld en décharge verleend aan de directie en de RvC over het gevoerde beleid en toezicht in 2022.

informatiebeveiliging Dunea heeft een informatiebeveiligingsbeleid en -organisatie opgezet, werkend vanuit een security-architectuurraamwerk. Ze classificeren informatie op datasetniveau en bevorderen continu het informatiebeveiligingsbewustzijn onder medewerkers. In 2023 waren er geen beveiligingsincidenten of datalekken, ondanks een hack bij een leverancier zonder gevolgen voor Dunea. Voor extra zekerheid zijn aanvullende maatregelen en strengere contracten ingevoerd.

Dunea heeft in 2023 verschillende stappen gezet om het energieverbruik te verlagen en duurzaamheid te bevorderen, met specifieke aandacht voor scope 1, 2, en 3. Directe emissies of ‘scope 1’-emissies zijn CO2-uitstoot die direct voortkomt uit installaties die eigendom zijn van of gecontroleerd worden door de organisatie, zoals emissies door eigen gasverbruik of het eigen wagenpark. Scope 2-emissies zijn indirecte CO2-uitstoot door de opwekking van ingekochte elektriciteit of warmte, terwijl scope 3-emissies indirecte CO2-uitstoot zijn van activiteiten van andere organisaties, zoals toeleveranciers of afvalverwerking, waar de eigen organisatie geen directe controle over heeft. • Scope 1 en 2: In 2023 richtte Dunea een interne stuurgroep Energie op om initiatieven voor elektriciteits- en aardgas­ besparing te ontwikkelen, evenals voor het groen opwekken en slim inkopen van energie. Drie werkgroepen zijn gestart met het opstellen van nieuwe doelen en maatregelen die in 2024 worden geïmplementeerd. Eind 2023 is nieuw beleid voor duurzaam woon-werkverkeer ingevoerd. Medewerkers krijgen volledige vergoeding voor openbaar vervoer en de voorzieningen voor fietsers zijn verbeterd. Het wagenpark van Dunea was eind 2023 voor 53% elektrisch, een stijging ten opzichte van 29% in 2022.

Daarnaast is een pilot gestart bij pompstation Bergambacht om elektrocoagulatie in te zetten ter vervanging van ijzerchloride, wat naar verwachting de CO2-voetafdruk zal verlagen. Resultaten hiervan worden in 2024 verwacht. • Scope 3: Dunea is in 2023 een pilot gestart om PFAS-houdend poederkoolslib te hergebruiken als absorbens in de RWZI Gouda van Waterschap Rijnland. Door vertraging worden de eerste leveringen verwacht in 2024.

Een ILT-inspectie in maart 2023 bevestigde dat Dunea goed omgaat met cyberrisico’s voor drinkwaterlevering. Er werden geen tekortkomingen geconstateerd. Verder bereidt Dunea zich voor op de NIS2-richtlijn (EU-richtlijn cyberveiligheid en ketenverantwoordelijkheid), met stappen richting ISO 27001-certificering en sectorafstemming over NIS2.

In 2023 heeft Dunea, ten behoeve van duurzaamheid, intensief samengewerkt met regionale en landelijke belanghebbenden. Midden 2023 trad Dunea toe tot Stichting Circulair West, een samenwerkingsverband dat streeft naar een concurrerende, efficiënte en duurzame economie. Dunea draagt bij met expertise in water en techniek en profiteert van het netwerk om haar activiteiten te verbeteren.

duurzaamheidsdoelstellingen

Daarnaast participeert Dunea in de praktijkfase van De Ultieme Waterfabriek. Dit is een initiatief in samenwerking met drinkwaterbedrijven, waterschappen, Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer en Kiwa Water Research. Hierbij wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om gezuiverd afvalwater na extra zuivering te hergebruiken voor toepassingen zoals koelwater, proceswater voor de industrie, water voor de tuinbouw en drinkwater.

Dunea heeft de ambitie van een klimaat neutrale bedrijfs­ voering omarmd en blijft de aandeelhouders meenemen in de ontwikkelingen en afwegingen die Dunea hierin maakt. Vanaf 1 januari 2025 is de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) verplicht voor Dunea. Dunea is hier al in 2023 mee aan de slag gegaan en dit proces wordt in 2024 intensief vervolgd. De CSRD stelt dat er gerapporteerd moet worden over de impact van de bedrijfsactiviteiten. Dit bevordert meer transparantie over en betere kwaliteit van duurzaamheidsinformatie. De CO2-voetafdruk van Dunea kwam eind 2023 uit op 14.201 ton CO2-equivalent zonder compensatie en 13.463 ton CO2-equivalent met compensatie. De emissiefactor van het door Dunea geleverde water is hiermee uitgekomen op 0,18 kg CO2-equivalent per m3 geproduceerd drinkwater zonder compensatie en op 0,17 kg CO2-equivalent per m3 met compensatie. De CO2-emissie in scope 2 is net als in 2022 volledig gecompenseerd met garanties van oorsprong.

12 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

Samenwerking gemeente Dunea heeft in 2023 op verschillende projecten samengewerkt met de gemeente Den Haag ten behoeve van duurzaamheid, bijvoorbeeld: • Samenwerking in Nationaal Park Hollandse Duinen In november 2023 tekenden Dunea, provincie Zuid-Holland, gemeente Den Haag en Staatsbosbeheer opnieuw een meerjarige samenwerkingsovereenkomst met Nationaal Park Hollandse Duinen. Inmiddels zijn er meer dan zestig partners aangesloten. Nationaal Park Hollandse Duinen omvat de brede

≡◄►

Dunea N.V.

kuststrook van Hoek van Holland tot Hillegom, waar de natuur stad en zee verbindt. Het doel van het samenwerkingsverband is om groene verbindingszones en overgangsgebieden te realiseren, met robuuste natuur en aantrekkelijke fiets- en wandelpaden, met het spreiden van recreatie als belangrijk aandachtspunt. Door zorgvuldig en zuinig met onze natuurgebieden om te gaan, beschermen we de natuur en de waterwinning. Daarom heeft Dunea toegangsvoorwaarden opgesteld. Een van de belangrijkste is dat bezoekers op de paden moeten blijven en hun hond moeten aanlijnen. In 2023 is hiervoor extra aandacht gevraagd in een gedragscampagne. De gemeente Den Haag heeft hierin met Dunea samengewerkt. Er zijn onder meer spandoeken opgehangen. De eerste effecten van de campagne zijn positief. Tijdens een pilot in juli en augustus 2023 werd een zichtbare afname in het aantal uitgeschreven bonnen geconstateerd. Een ander mooi vliegwieleffect was dat de borden voor bezoekers aanleiding waren om elkaar onderling aan te spreken op gedrag. Het succes van de campagne heeft geleid tot een vervolg. De spandoeken en borden zijn in het voorjaar 2024 weer geplaatst in Meijendel en in andere gebieden van Nationaal Park Hollandse Duinen, zoals het Westduinpark (Gemeente Den Haag) en het Haagse Bos (Staatsbosbeheer) De monitoring van de recreatie in de duinen is in 2023 voortgezet.

Er is veel data verzameld die ons kan helpen het bezoekersmanagement verder te verbeteren en de groeiende vraag naar recreatie in goede banen te leiden binnen het Nationaal Park Hollandse Duinen. Het kentekenonderzoek in Meijendel is in 2023 afgerond. Het laat onder meer zien dat het aantal bezoekers in 2023 is gedaald ten opzichte van 2022 en dat de meeste bezoekers uit de regio komen. De gemeente werk in twee trajecten met Dunea samen. Bij beide traject gaat het om het ontzien van het primair gebied (de duinen) van het NPHD . Het eerste traject is uitwerking van de visie Solleveld Ockenburgh Madestein met daarbij de route van Zee tot Zweth. Op basis van deze visie zijn een aantal project tot leven komen in de drie gebieden. De projecten in Madestein liggen voor een groot deel bij de gemeente en het Hoogheemraadschap van Delfland. Voor Ockenburgh heeft de gemeente een regierol waarbij diverse partners de primaire trekkers van de projecten zijn. Dunea heeft de ontwikkeling rond de Watertoren met daarbij het aanleggen van een extra verbinding door haar beheergebied stopgezet in verband met de onmogelijkheden om meer recreatie in combinatie met waterwinning te ontwikkelen. Het tweede traject heeft tot doel een stedelijk overgangsgebied aan de zijde van Meijendel te realiseren. Hiervoor is de Position Paper Den Haag Noord Wassenaar Zuid Meijendel opgesteld.

Vertrekpunt van dit onderzoek is het aannemen van een motie in de Raad (motie Nieuwe natuurbuffer Meijendel (RIS316527)). Aan deze zoektocht neemt Dunea ook deel.

13 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

• Aanleg, beheer en onderhoud van openbare tapkranen Dunea biedt gemeenten in haar leveringsgebied watertappunten aan. Deze tappunten kunnen worden gebruikt om drinkwater te tappen voor hergebruik van flessen en bidons en dringt zo de plastic afvalberg van flesjes terug. De tappunten staan in de openbare ruimte, bij scholen en bij sportverenigingen. In samenwerking met de gemeente Den Haag heeft Dunea in 2023 er 11 watertappunten bij geplaatst. Hiervan zijn er 5 bij scholen en 6 in de openbare ruimte geplaatst. In 2024 telde de gemeente Den Haag 153 watertappunten. • Opsporen en verwijderen van loden leidingen Voor loden leidingen in huis heeft de gemeente Den Haag in 2020 zelf een loodaanpak opgesteld in samenwerking met GGD Haaglanden en Dunea. Alle kwetsbare locaties, elke verhuurder en eigenaar van een huis van voor 1960 is toen aangeschreven door de gemeente. Welke stappen Dunea onderneemt als er lood wordt gevonden is terug te vinden op: Loden leidingen houden aandacht (dunea.nl) • Samenwerking op het gebied van schuldhulpverlening Drinkwater is er voor iedereen. Daarom werkt Dunea samen met schuldhulpverleningsprogramma’s voor vroeg signalering van klanten met mogelijk financiële problemen. Zo ook met de gemeente Den Haag. Ook werkt Dunea aan de verdere implementatie van sociaal maatschappelijk incasseren.

• Samenwerking op het gebied van Energie Samen met de gemeente Den Haag hebben we onderzocht welke opties er zijn voor het inzetten van TED (thermische energie uit drinkwater/aquathermie) in de Haagse Binckhorst, met EnergieRijk Den Haag (ERDH) en met de partners van Warm in de Wijk in de Vruchtenbuurt (gemeente Den Haag, NetVerder en de coöperatie duurzame Vruchtenbuurt). De gemeente heeft een concessieopdracht aanbesteed om een collectief laagtemperatuur-warmtenet aan te leggen in het deelgebied Trekvliet-Maanweg in de Binckhorst. De door de gemeente daarvoor gecontracteerde partij Trekvliet Energie (TE) gaat een systeem aanleggen dat gebruik maakt van WKO bonnen, TEO (thermische energie uit oppervlaktewater) en TED (thermische energie uit drinkwater) van Dunea. TE heeft over dat laatste afspraken met Dunea gemaakt.

diversiteit en inclusie Begin 2023 is een voorstel voor een nieuwe visie en beleid op het gebied van diversiteit en inclusie vastgesteld. In het beleid zitten twee speerpunten: het aantrekken en behouden van vrouwen in de techniek en het aantrekken en behouden van mensen met een niet-westerse etnisch-culturele achtergrond. Dunea streeft een evenwichtige verdeling na van mannen en vrouwen binnen de directie, het managementteam en de Raad van Commissarissen. Diversiteit in leeftijd, geslacht, kennis en competenties is een belangrijk selectiecriterium bij de (her)benoeming van nieuwe leden van de directie en de Raad van Commissarissen. Deze criteria zijn vastgelegd in het reglement en de Profielschets van de Raad van Commissarissen.

≡◄►

Dunea N.V.

Bestuurlijk belang

Financieel belang (x 1.000)

Wethouder Financiën vertegenwoordigt Den Haag als aandeelhouder.

Ingebracht kapitaal

€ 7.132

% aandeel

39,34%

Financiële positie (x 1.000)

01-01-2023

31-12-2023

Eigen vermogen

€ 251.601

€ 258.451

Vreemd vermogen

€ 365.246

€ 381.830

€ 6.307

€ 6.850

Ja

Ja

Resultaat Goedkeuring accountant Uitgekeerd dividend

N.v.t.

raad van bestuur (rvb) / raad van commissarissen (rvc) Bestuur/directie Dunea heeft een directie, die bestaat uit 1 persoon. De directie wordt benoemd door de AvA op voordracht van de RvC. Raad van Commissarissen De Raad van Commissarissen bestaat uit 5 personen en houdt toezicht op de directie. De leden van de RvC worden benoemd door de AvA op voordracht van de RvC. De RvC kiest uit zijn midden een president-commissaris, die de vergaderingen voorzit.

Man/vrouw verhouding RvB

1 man

RvC

3 mannen 2 vrouwen

14 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

Waarvan aan Den Haag

N.v.t.

bezoldiging De bezoldiging van de directie wordt vastgesteld door de RvC, de AvA stelt het te voeren beloningsbeleid voor de directie vast. De bezoldiging van de RvC wordt bepaald door de AvA. Dunea valt onder de Wet Normering topinkomens. De normen uit de WNT worden niet overschreden.

informatievoorziening Raadsstukken in 2023: geen De jaarstukken zijn openbaar en te vinden op Jaarverslag Dunea (jaarverslag-dunea.nl)

3

Haagse Milieu Services N.V.

Deelneming

Programma

Naamloze vennootschap

15 - Financiën

≡◄►

HMS zet in op verduurzaming van het wagenpark zonder daarbij de bedrijfsvoering in gevaar te brengen. In 2023 is ingezet op een pilot van twee elektrische voertuigen en daarnaast is er eind 2023 besloten vijf additionele voertuigen te bestellen om vijf fossiele voertuigen te vervangen. HMS zet ook in op duurzame inzetbaarheid van haar personeel. Zo heeft HMS haar opleidingstrajecten voor medewerkers in 2023 uitgebreid. Medewerkers krijgen bijvoorbeeld de mogelijkheid om hun rijbewijs C te halen. In 2023 zijn de voorwaarden voor de beëindiging van de samenwerkingsovereenkomst (SOK) met managementpartner Renewi uitgewerkt. HMS heeft gedurende 2023 alvast voorbereidingen getroffen om de systemen en ICT van Renewi te vervangen. Dit betrof bijvoorbeeld het personeelssysteem en het financieel systeem. Het tijdig anticiperen van HMS op de (destijds mogelijk geachte) beëindiging van de SOK zorgde ervoor dat de systemen na beëindiging van de SOK in 2024 vooralsnog probleemloos kunnen worden vervangen.

profiel, ontwikkelingen en vooruitblik Profiel Haagse Milieu Service N.V. (hierna HMS) is de uitvoerder van meerdere wettelijke taken van de gemeente Den Haag in de openbare ruimte. De met afstand grootste taak is de inzameling van het huishoudelijk afval van alle inwoners van Den Haag. De gemeente Den Haag is naast 100% aandeelhouder ook opdrachtgever van HMS. Belangrijke waarden in de taak­ uitvoering zijn een efficiënte bedrijfsvoering, een goede dienstverlening, een schone stad en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Aanverwante wettelijke taken die bij HMS belegd zijn, naast de afvalinzameling, zijn de plaagdierenbestrijding, de gladheidsbestrijding en de afvoer en opslag van inboedels na huisuitzettingen door gerechtsdeurwaarders. De inzameling van huishoudelijk afval, de plaagdierenbestrijding en de gladheidsbestrijding zijn wettelijke gemeentelijke taken die hun basis vinden in de Wet Milieubeheer en lokaal zijn vertaald in onder meer de Afvalstoffenverordening. De gemeentelijke zorgplicht voor volksgezondheid, duurzaamheid en leefbaarheid in het beheer van de openbare ruimte liggen ten grondslag aan deze taken. Ontwikkelingen De hoeveelheden ingezameld afval zijn in 2023 (licht) afgenomen. Van het afval dat is opgehaald is het scheidingspercentage hoger dan in 2022. Wat is gebleven is het hoge aantal grofvuilafspraken en bezoeken aan de afvalbrengstations.

Na de flinke stijging in 2021 en 2022 zijn deze in 2023 redelijk op (hoog) niveau gebleven. Voor HMS reden om de bezetting op grofvuil op niveau te houden. Uiteindelijk heeft HMS in 2023 in totaal circa 222 duizend ton afval en grondstoffen ingezameld en overgeslagen. Hiervoor zijn dagelijks circa 80-85 voertuigen en 200 mensen, exclusief kantoorpersoneel, ingezet

15 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

Alle processen vanaf het ophalen van afval tot en met het moment dat HMS zich ontdoet van de afval- en monostromen (grondstoffen) en alles daartussen, beschouwt HMS als haar primaire taak. Hiermee draagt HMS bij aan een opgeruimde, schone en leefbare stad en hiermee wordt dus het publieke belang gediend. Vooruitblik De gemeente heeft in 2023 het voornemen uitgesproken dat HMS zonder externe managementpartner verder gaat. Begin dit jaar (2024) heeft de gemeente de samenwerking daadwerkelijk beëindigd (RIS 318219) Ter uitvoering van de beëindiging van de SOK is per 1 januari 2024 de heer A. Baars benoemd tot interim bestuurder van HMS. In de loop van 2024 zullen definitieve besluiten worden genomen ten aanzien van de inrichting van het ondernemingsbestuur (governance) van HMS. HMS heeft met Renewi afgesproken dat de dienstverlening op ICT, financiën en HR tijdelijk wordt voortgezet tot de overname is afgerond. In de loop van 2024 worden de aanbestedingen en selectietrajecten voor automatisering afgerond en de implementatie van de systemen opgestart. De voorbereidingen voor de pilot met elektrische voertuigen zijn in 2022 gestart en lopen door tot 2024. Voor de pilot zijn twee elektrische voertuigen en bijbehorende laadinfrastructuur besteld, maar de levering is vertraagd.

Het doel van de pilot is om het gebruik van elektrische voertuigen gedurende een jaar te testen en de bevindingen te gebruiken voor het opstellen van een verduurzamingsplan. Daarnaast is besloten de geplande investering in vijf fossiele voertuigen te vervangen door elektrische voertuigen. Deze vijf voertuigen zijn begin 2024 besteld en worden naar verwachting in 2025 geleverd.

≡◄►

Haagse Milieu Services N.V.

bevoegdheden voor sturing Instrumenten De gemeente heeft als enig aandeelhouder een goede informatiepositie over de financiële status en de risico’s van de onder­ neming. De gemeente kan daarnaast als (vrijwel) enig opdrachtgever goed sturen op de taakinhoud van HMS. Hierbij valt te denken aan onder andere het goedkeuren van de jaarrekening, begroting en strategie- en meerjarenplannen. Ook heeft de gemeente als aandeelhouder het recht om het bestuur en de leden van de raad van commissarissen te benoemen en decharge te verlenen voor het gevoerde bestuur/toezicht. Voorbeelden Na de beeindiging van de SOK is de governance opnieuw ingericht. De gemeente heeft nu meer zeggenschap (dan tijdens de SOK), namelijk; • Benoemt het bestuur • Benoemt de Raad van Commissarissen • Heeft een goedkeuringsrecht tav; jaarrekening, begroting, strategie en investeringen.

duurzaamheidsdoelstellingen HMS heeft duurzaamheid hoog in het vandaal staan en draagt actief bij aan het verminderen van de CO2 uitstoot in de leef­ omgeving. HMS heeft geïnvesteerd in haar panden om haar energie- en warmteverbruik te verlagen. Evenzo is in 2023 het energieverbruik toegenomen. De 800 zonnepanelen hebben in 2023 minder elektriciteit opgewekt doordat er in 2023 beduidend minder zonuren waren dan in 2022. Ook is in 2023 de CO2-uitstoot gemonitord en vastgelegd. Alfa heeft de systematiek van de CO2 monitor van 2023 beoordeeld. Uit de monitor blijkt dat HMS over 2023 3.349 ton CO2 heeft ­uitgestoten, wat neerkomt op 12,9 ton CO2 per medewerker. In 2022 bedroeg de totale uitstoot van HMS 3.418 ton CO2, wat neerkomt op 13,17 ton CO2 per medewerker. De afname van de uitstoot van CO2 ten opzichte van 2022 wordt veroorzaakt door minder aantal liters brandstof, minder geleverde Gj warmte en een verlaging van de kengetallen. Recycling en hergebruik: In het kader van de circulaire economie richt het afvalbeheer zich steeds meer op grondstoffenbeheer. Het Hergebruiksplan hanteert de principes dat innovatieve toepassingen bijdragen aan duurzaamheid en dat 10% van GFT en grofvuil beschikbaar wordt gesteld voor circulaire initiatieven, met als doel 50% circulair in 2030 en 100% in 2050.

HMS en de gemeente Den Haag werken aan kleinschalige circulaire verwerkingsprojecten en hebben indicatoren voor preventie en hergebruik geëvalueerd. HMS speelt hierbij een faciliterende, adviserende of logistieke rol. Acties en initiatieven: HMS werkt aan het verbeteren van monostroomscheiding en heeft eind 2022 een modulaire ­vergister geplaatst voor bioafval, met als doel bij te dragen aan de verduurzamingsdoelen van de gemeente. Verder worden de maatregelen voor brongescheiden GFT bij hoogbouw geëvalueerd en is de huis-aan-huis inzameling van matrassen in 2023 succesvol geweest, met 528 ton gerecyclede matrassen.

16 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

Samenwerking gemeente De pilot verduurzaming wagenpark van HMS wordt gefinancierd uit de bestemmingsreserve Energietransitie (Enecogelden). In 2022 is goedkeuring gegeven voor het bestellen van twee elektrische voertuigen als pilot. De pilot kent een doorlooptijd in 2023 en 2024 vanwege vertraging met de levering van de voertuigen. Daarnaast is in 2023 besloten de geplande investering in vijf fossiele voertuigen te vervangen door elektrische voertuigen. Deze vijf voertuigen zijn begin 2024 besteld en worden naar verwachting in 2025 geleverd.

informatiebeveiliging Alle procedures en controles worden jaarlijks door middel van een IT-audit getoetst. In het kader van deze audit worden tevens toeleveranciers beoordeeld door middel van ISAE 3402 certificering. Naast de IT-audit voert HMS ook regelmatig checks uit op haar omschreven key controls en wordt aandacht besteed aan risicomanagement. Zowel de key controls als het risicomanagement worden met het Management Team besproken.

diversiteit en inclusie HMS is een getoetst sociaal inclusieve werkgever. HMS heeft wederom een verlenging van het PSO Certificaat gekregen, met een score trede 3 (hoogste trede). HMS stelt mensen met afstand tot de arbeidsmarkt in de gelegenheid om weer deel te nemen aan het arbeidsproces. In 2022 had HMS 10 medewerkers in dienst die vallen onder de PSO. Met Olympia uitzendbureau en de Gemeente Den Haag zijn afspraken gemaakt om uitzendkrachten met afstand tot de arbeidsmarkt een kans te bieden om terug te keren in het arbeidsproces. Dit heeft geresulteerd in 22 kandidaten die geplaatst zijn bij HMS in 2023.

≡◄►

Haagse Milieuservices N.V.

Bestuurlijk belang

Financieel belang (x 1.000)

Wethouder Financiën vertegenwoordigt Den Haag als aandeelhouder.

Ingebracht kapitaal

Financiële positie (x 1.000)

% aandeel

€ 454 100% en 1 prioriteits­aandeel

01-01-2023

31-12-2023

Eigen vermogen

€ 10.670

€ 14.411

Vreemd vermogen

€ 17.595

€ 15.354

Resultaat

€ 4.294

€ 3.741

Goedkeuring accountant

Ja

Ja.

Uitgekeerd dividend

€0*

raad van bestuur (rvb) / raad van commissarissen (rvc) Bestuur/directie HMS heeft een directeur die benoemd is door de gemeente Den Haag als aandeelhouder.

Raad van Commissarissen HMS had in 2023 drie RvC leden waarvan de voorzitter van de RvC recent is benoemd. De benoemingsprocedure voor de overige twee RvC leden is inmiddels gestart. De leden van de RvC worden benoemd door de AvA op voordracht van de RvC.

Man/vrouw verhouding Directie

1 man

RvC

1 vrouw

Waarvan aan Den Haag

€ 0*

bezoldiging Na het vertrek van Renewi zijn er nieuwe statuten vastgesteld, waarbij de gemeente als 100% aandeelhouder de bezoldiging vaststelt. Wettelijk is HMS zich niet verplicht tot de WNT te verhouden. Beleid is wel de bezoldiging binnen de grenzen van de WNT te houden. De bezoldiging van de directeur en de RvC wordt in 2024 definitief vastgesteld door de AvA en zal binnen de WNT vallen.

informatievoorziening Raadstukken 2023: Voornemen tot beëindiging samenwerkingsovereenkomst gemeente Den Haag – Renewi (RIS315192) Vanaf het jaarverslag 2023 zal HMS de jaarstukken ook op de website www.nvhms.nl/ plaatsen. Dit gebeurt zo spoedig mogelijk.

17 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

4

HTM Personenvervoer N.V.

Deelneming

Programma

Naamloze vennootschap

15 - Financiën

profiel, ontwikkelingen en vooruitblik Profiel De gemeente is bij notariële akte de dato 14 oktober 2020 houder geworden van -op een in handen van MRDH aandeel na – alle aandelen van HTM Personenvervoer N.V. (RIS 306092). HTM Personenvervoer N.V. verzorgt een betrouwbaar, veilig en optimaal uitgevoerd (bereikbaar, tijdig) openbaar vervoer met een hoge kwaliteitsbeoordeling door de reiziger. HTM speelt een dragende rol voor de grootste vervoerstromen binnen de stad en biedt ruimte aan de groei van Den Haag. Ontwikkelingen In 2023 baarde in het bijzonder de krapte op de arbeidsmarkt HTM veel zorgen. Het tekort aan personeel manifesteert zich in met de name de rijdienst, bij de controleurs en in de technische functies. Het boekjaar 2023 is het laatste jaar waarin het Rijk de ov-sector bijspringt met financiële steun, zijnde Transitievergoeding Openbaar Vervoer (TVOV), als compensatie voor het als gevolg van de coronapandemie teruggelopen aantal reizigers. Deze TVOV bedroeg in 2023 voor HTM € 9,0 mln (in 2022 € 13,6 mln. BVOV). Ondanks de financiële en personele beperkingen heeft HTM in 2023 een dienstregeling gereden die nagenoeg voor ca 95% gelijk was aan de periode voor de corona-uitbraak. Dit houdt in dat HTM in 2023 nauwelijks heeft hoeven afschalen in de ov-dienstverlening. In de OV-Klantenbarometer 2023 kwam HTM weer als hoogst scorende stadsvervoerder naar voren.

Waardering busvervoer een 8, light rail een 7,9 en de stadstram een 7,8. De bestelling van de zero emissie-bussen is in 2023 rondgekomen en naar verwachting zullen deze bussen vanaf 2025 instromen. Ten behoeve van de instroom van deze busvloot en de in 2022 bestelde nieuwe trams zijn er in 2023 aanpassingen van de stallingen, remises, werkplaatsen en het netwerk gaande of in voorbereiding. Daarnaast is er in 2023 de verdere uitrol van het programma OV-Betalen (gestart in 2022), waarmee reizigers

18 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

≡◄►

in het openbaar vervoer kunnen betalen met hun bankpas en creditcard. In 2023 is de review van beide concessies afgerond en zijn met MRDH afspraken gemaakt voor 2024 en verder. Eind 2023 is een nieuwe CAO per 1 januari 2024 afgesloten met een lange looptijd tot 30 juni 2026 en een structurele gefaseerde loonstijging van ongeveer 22,5% verdeeld over 2,5 jaar. Daarnaast kregen de medewerkers in januari 2024 ook een incidentele beloning en zijn er enkele inhoudelijke afspraken gemaakt ter verlaging van de werkdruk. Vooruitblik Ten behoeve van de in 2023 bestelde nieuwe trams en busvloot, dienen de bestaande remises verbouwd te worden en dient er een nieuwe remise (voormalige Gavi-terrein) gerealiseerd te worden. Ook dienen de railinfrastructuur, werkplaatsen, stallingen en netwerk -vanwege bredere trams- aangepast te worden. De voorbereidingen en uitvoering zijn gestart in 2023 en ook in 2024 zal hier hard aan gewerkt worden. Naar verwachting zullen de eerste trams begin 2026 instromen. In 2024 zal de uitdaging ook liggen bij het behoud van personeel en het werven van nieuwe medewerkers. Daarnaast is in 2024 de verdere uitrol van het programma OV-Betalen, waarmee reizigers in het openbaar vervoer kunnen betalen met hun bankpas en creditcard.

bevoegdheden voor sturing Instrumenten De gemeente is houder van -op een in handen van MRDH zijnde aandeel na – alle aandelen van HTM Personenvervoer N.V. Aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA) dient ter goedkeuring te worden voorgelegd onder meer de volgende besluiten (artikel 22 en 33 Statuten): • Investeringen, die meer bedragen dan € 10.000.000,–; • De vaststelling van het jaarplan en de meerjarenplan en strategie van de vennootschap; • Omtrent een belangrijke verandering van de identiteit van de vennootschap of de onderneming, waaronder bijvoorbeeld begrepen de overdracht van de onderneming of vrijwel de gehele onderneming aan een derde; • De vaststelling van de jaarrekening van de vennootschap. De gemeente kan als aandeelhouder sturen op de strategie van de onderneming en hierbij rekening houden met het gemeentelijke publieke belang. Deze sturing kan alleen op hoofdlijnen en op afstand, aangezien het bestuur verantwoordelijk is voor de bedrijfsvoering van de onderneming. Voorbeelden In 2023 is onder meer aan de AvA ter goedkeuring voorgelegd het voorstel van de raad van commissarissen en de directie van HTM tot een governancewijziging, inhoudende de uitbreiding van de statutaire directie met één zetel.

Dit voorstel is goedgekeurd door de AvA; de statutaire directie bestaat nu naast een algemeen directeur en een financieel directeur ook uit een operationeel directeur.

≡◄►

HTM Personenvervoer N.V.

duurzaamheidsdoelstellingen

diversiteit en inclusie

Naarmate meer mensen kiezen voor het openbaar vervoer kan de kernactiviteit van HTM bijdragen aan beperking van emissies, geluidsoverlast, energieverbruik en ruimtebeslag. Daarom heeft HTM duurzame ontwikkeling toegevoegd aan haar strategische speerpunten.

HTM richt zich op het voldoen aan het streefcijfer van de Wet Ingroeiquotum met betrekking tot de verdeling van posities tussen vrouwen en mannen. De top van de onderneming, zijnde de Raad van Commissarissen en het Directieteam, voldoet daar inmiddels aan. Dit geldt ook voor de subtop, te weten de managementteams binnen de onderneming. HTM voldoet hiermee aan de voorwaarde van de wet met betrekking tot het stellen van passende en voldoende ambitieuze diversiteitsdoelen.

HTM vervangt de gehele, nu nog op aardgas aangedreven, busvloot door elektrisch materieel. De bestelling van deze ‘zero emissie’-bussen is in 2023 rondgekomen, en naar verwachting zullen de bussen vanaf 2025 instromen. Met deze vervanging zal HTM naar verwachting de eerste geheel emissievrije openbaar vervoerder van ons land zijn. In het railvervoer monitort HTM voortdurend het energieverbruik van haar voertuigen. In 2023 vond verder overleg plaats met het Zwitserse Stadler, dat de nieuwe serie ‘TINA’- trams zal bouwen, die de laatste reeks GTLtrams zullen vervangen. Bij deze bouw spelen duurzaamheidseisen een belangrijke rol. Ook in het beheer van gebouwen zijn veel activiteiten op het gebied van duurzame ontwikkeling gaande, variërend van het gebruik van speciale lichtarmaturen, de aanleg van zonnepanelen op de daken van vestigingen, tot het zonnepark ’t Oor’, waar via 5.700 panelen zonne-energie wordt geleverd aan de bovenleiding van het naastgelegen RandstadRail. Nadat het dak van de railvestiging Meppelweg al was voorzien van 1.370 zonnepanelen wordt momenteel bezien hoeveel zonnecollectoren kunnen worden aangebracht op het dak van de in verbouwing zijnde vestiging Harstenhoekplein in Scheveningen. Ook in haar inkoopbeleid hanteert HTM duurzaamheidsprincipes, door ook haar leveranciers zoveel mogelijk aan strikte voorwaarden te laten voldoen.

HTM heeft de code Maatschappelijk Verantwoordelijk Marktgedrag van de AWVN en het Manifest Maatschappelijk Inkopen en Ondernemen van de NEVI ondertekend. Daarin zijn heldere bepalingen opgenomen met betrekking tot integriteit, compliance en het toepassen van duurzaamheidseisen bij openbare aanbestedingen, ook waar het gaat om de arbeidsvoorwaarden in de bronlanden. HTM wil ook op sociaal gebied bijdragen aan inclusie en een leefbare samenleving. HTM ondersteunt projecten en initiatieven waarbij jongeren met een achterstand op de arbeidsmarkt worden begeleid, zoals via sollicitatietrainingen, stages en leerwerktrajecten. HTM werkt daarbij nauw samen met maatschappelijke organisaties als JINC, de Missing Chapter Foundaon en de ‘Raad van Kinderen’. HTM heeft vier speerpunten vanuit de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties geselecteerd. Met behoud van de bestaande en lopende initiatieven wil HTM extra aandacht geven aan: • Sustainable Cities and Communities, • Affordable and Clean Energy, • Industry Innovation and infrastructure, en • Decent Work and Economic Growth. Om verder inhoud te geven aan deze speerpunten is in 2023 de werving gestart van een manager duurzame ontwikkeling, die in nauwe samenwerking met alle bedrijfsonderdelen verdere structuur en momentum zal brengen op het brede terrein van duurzaamheid.

19 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

In 2023 zijn wederom themabijeenkomsten voor HTM-vrouwen georganiseerd. Doel is het aantal vrouwelijke medewerkers te vergroten omdat zij nog ondervertegenwoordigd zijn. HTM benadert diversiteit en inclusie breder dan alleen gender. In 2023 zijn de trainingen op het gebied van diversiteit en inclusie voor leidinggevenden doorgezet om de bewustwording te vergroten. Ook is een ‘Fijn Werken Bij HTM’-spel geïntroduceerd om het thema ‘omgaan met ongewenst gedrag’ op een laagdrempelige manier bespreekbaar te krijgen. Dit kan er bovendien aan bijdragen dat medewerkers met verschillende achtergronden zich makkelijker thuis voelen. HTM heeft als grote werkgever in de Haagse regio een maatschappelijke verantwoordelijkheid om verschillende doelgroepen kansen te bieden om volwaardig mee te doen op de arbeidsmarkt.

informatiebeveiliging HTM heeft in 2023 op basis van een nieuw informatiebeveiligingsbeleid een integraal managementsysteem voor informatiebeveiliging ingericht en uitgevoerd. In het vierde kwartaal heeft op basis van dit managementsysteem ook een Fase 1 ISO 27001 audit plaatsgevonden die HTM succesvol heeft doorlopen. De complete ISO27001 certificering op basis van een Fase 2 audit vindt in de eerste helft van 2024 plaats. Daarnaast heeft HTM haar PCIDSS-certificering voor de verwerking van betalingsverkeer in het kader van OVPay naar het hoogste Niveau 1 opgetrokken. Omdat er altijd de mogelijkheid bestaat dat de informatiebeveiliging van een organisatie wordt doorbroken heeft HTM in 2023 een extern Security Operating Center ingericht. Dit zogenaamde SOC verzorgt 7x24 uur monitoring op de cyberbeveiliging van de ICT van HTM. Deze SOC-dienst zal in de komende jaren steeds verder worden uitgebreid.

≡◄►

HTM Personenvervoer N.V.

Bestuurlijk belang

Financieel belang (x 1.000)

Wethouder Financiën vertegenwoordigt Den Haag als aandeelhouder.

Ingebracht kapitaal

Financiële positie (x 1.000)

€ 42.091

% aandeel

99,9%

01-01-2023

31-12-2023

Eigen vermogen

€ 93.277

€ 95.503

Vreemd vermogen

€ 501.188

€ 498.960

€ 1.941

€ 2.226

Goedkeuring accountant

Ja

Ja

Uitgekeerd dividend

€0

Resultaat

raad van bestuur (rvb) / raad van commissarissen (rvc) Bestuur/directie HTM heeft een statutaire directie bestaande uit 3 leden (algemeen directeur, financieel directeur en operationeel directeur). De leden van de directie worden benoemd door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders op voordracht van de RvC (artikel 19 Statuten). Raad van Commissarissen HTM heeft een RvC bestaande uit vijf leden. Deze RvC-leden worden benoemd door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders op voordracht van de RvC (artikel 24 Statuten).

Man/vrouw verhouding RvB

2 mannen 1 vrouw

RvC

3 mannen 2 vrouwen

Waarvan aan Den Haag

bezoldiging HTM valt (wettelijk) niet onder de Wet Normering Topinkomens. De huidige Wet Normering Topinkomens (WNT-2) is formeel niet van toepassing op HTM, maar - omdat de aandeelhouders van HTM de WNT-2 wel graag willen volgen en de RvC dit principe vanuit de maatschappelijke positie die HTM inneemt, ondersteunt – past HTM de WNT-2 analoog toe. In dit kader hebben aandeelhouders in mei 2021 het herziene beloningsbeleid 2021 vastgesteld. In dit beloningsbeleid is bepaald dat bestuurders niet meer dan de WNT mogen verdienen. De bezoldiging van de huidige algemeen directeur is gebaseerd op de eerdere WNT (WNT-1). Dit houdt verband met het feit dat deze als statutair directeur in dienst is getreden vóór de inwerkingtreding van de huidige Wet normering topinkomens (WNT-2), en dat diens bezoldiging is gebaseerd op de destijds geldende WNT-1. Het salarisniveau van de toen geldende WNT-1 ligt hoger dan de huidige WNT-2. Zodra het dienstverband van de huidige algemeen directeur met HTM eindigt, zal de volgende algemeen directeur wel aan de WNT voldoen. De bezoldiging van de financieel directeur en operationeel directeur is conform WNT-2. Artikel 29 van de statuten bepaalt dat de bezoldiging van elk lid van de RvC wordt vastgesteld door de Algemene Vergadering (AvA) en dat de RvC zelf daartoe een advies aan de AvA kan uitbrengen.

informatievoorziening Raadsstukken in 2023: geen De jaarstukken zijn openbaar en te vinden op www.htm.nl/over-htm/onze-organisatie/jaarverslag

20 Jaarrapportage Verbonden Partijen 2023

€0

5

≡◄►

HTM Railinfra B.V.

Deelneming

Programma

Besloten vennootschap

15 - Financiën

bevoegdheden voor sturing De Jaarrekening en begroting worden goedgekeurd door de Gemeente Den Haag.

informatiebeveiliging HTM Railinfra B.V. heeft geen eigen ICT-systemen, maar maakt gebruik van de systemen van HTM Personenvervoer N.V. waarbij dezelfde informatiebeveiliging van toepassing is.

duurzaamheidsdoelstellingen