RIS320624 Bijlage 1 Analyse staat van verkeersveiligheid Den Haag 2023

Bijlage 1

Staat van verkeersveiligheid in Den Haag (2023) Naar aanleiding van de dertien dodelijke verkeersongevallen in 2023 in Den Haag is een analyse gemaakt van dodelijke verkeersongevallen en de verkeersongevallen met letsel. Deze analyse geeft de staat van verkeersveiligheid in Den Haag aan, dit is van belang bij het bepalen van acties die de verkeersveiligheid in Den Haag verbeteren. Samenvatting In 2023 vonden dertien dodelijke verkeersongevallen plaats in Den Haag. Bij de analyse van deze ongevallen kwamen drie kenmerken naar voren: 1. oorzaak van het ongeval; (foutief) verkeersgedrag. (elf van de dertien ongevallen) 2. langzaam verkeer is vaak het slachtoffer. (tien van de dertien ongevallen) 3. de maximaal toegestane snelheid op de weg waar het ongeval is gebeurd, is 50 km/u. (negen van de dertien ongevallen1). Daarnaast is gekeken naar alle verkeersongevallen in Den Haag met (letsel)slachtoffers (ongevallen met letsel en dodelijke ongevallen). In het jaar 2022 is een toename van 27% te zien (van 1879 naar 2373 slachtoffers). In 2023 gaat het weer slechter met een toename van 5,6% (van 2373 naar 2513 slachtoffers). In vergelijking, het aantal bewoners in Den Haag groeide in 2023 met circa 1,7% 2. Naast het persoonlijk leed, kleeft er ook een prijs aan verkeersonveiligheid 3.

De totale maatschappelijke kosten van de verkeersongevallen, in Den Haag (2022), zijn geschat op 345 miljoen euro (met een bandbreedte van 200 miljoen tot 460 miljoen euro). Deze kosten bestaan uit materiële kosten (productieverlies, medische kosten en schade) en immateriële kosten (leed en verlies aan kwaliteit van leven). Gezien de kenmerken van de (dodelijke) ongevallen, richt het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid (RIS313813) zich op het verbeteren van verkeersgedrag middels twee thema’s: “Verkeersveilig gedrag aanleren” en “Ongewenst verkeersgedrag afleren”. Ook wordt ingezet op het thema “Veilige infrastructuur voor fietsers en voetgangers”. Hierbij worden blackspots (kruispunten met veel ongevallen) aangepakt, zodat het langzame verkeer een veiligere positie in het verkeer krijgt. Gezien het feit dat in 2023 geen enkel dodelijk ongeval is gebeurd op een 30 km/u autoweg2, sturen we op het verlagen van de maximumsnelheid in de stad. Inzetten op beleid dat stuurt op het veelvuldig invoeren van een maximumsnelheid van 30 km/u, valt onder het thema “Veilige snelheden”. Hierdoor neemt de kans op ongevallen, en de ernst van het ongeval, af4. De lagere snelheid biedt gelijk de mogelijkheid om de leefbaarheid van de stad te verbeteren. Oftewel: vanwege het leed, de kosten en de negatieve trend blijven we investeren in de verkeersveiligheid.

Speciale aandacht is er voor het verlagen van de snelheid op verschillende wegen. De actualisatie van de huidige hoofdroutekaart voor nood- en hulpdiensten (RIS296077) zet hierin een grote stap.

1 2

De overige ongevallen vonden plaats op een vrij liggend fietspad (3) en onderaan een parkeerdek (1) (maximumsnelheid = 15 km/u). Bron: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/regionaal/inwoners

3

Wijnen, W. (2022), Maatschappelijke kosten van verkeersongevallen in Nederland. Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid

4

De kans op een dodelijk slachtoffer is bij een 30km/u weg tien keer zo laag als bij een 50km/u weg. Bron: https://swov.nl/nl/publicatie/naar-

een-algemene-snelheidslimiet-van-30-kmuur-binnen-de-bebouwde-kom

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10797897

De drie kenmerken van de dodelijke ongevallen Van de dodelijke ongevallen zijn verschillende kenmerken bekend. Hier vallen drie kenmerken op: 1. Oorzaak van het ongeval: gedrag De oorzaak van het ongeval is, in meer of mindere mate, in elf van de dertien gevallen te wijten aan het gedrag van de weggebruiker. Dit varieert van onder invloed rijden tot roodlichtnegatie en extreem verkeersgedrag. Ook het foutief inschatten van de snelheid die je als tweewieler kan rijden, is in enige mate toe te rekenen aan gedrag. 2. Het langzame verkeer als slachtoffer Het langzame verkeer (alle fietsers en voetgangers) is vaak het slachtoffer. Tien van de dertien slachtoffers bestond uit langzaam verkeer. Ook kwamen twee gemotoriseerde tweewielers om het leven door een (vermoedelijk) eenzijdig ongeval en het verkeer was voor één automobilist fataal. 3. De maximaal toegestane snelheid De maximaal toegestane snelheid was in negen van de dertien dodelijke ongevallen 50 km/u. De overige ongevallen gebeurden op een fietspad (3), of onderaan een parkeerdek (1). Daarbij: • speelde mogelijk tweemaal de inrichting van het fietspad (suboptimaal) een rol, waarbij in één situatie het fietspad niet in beheer van de gemeente is. Deze situatie in gemeentelijk beheer is inmiddels aangepast. • gebeurde dit eenmaal tijdens werkzaamheden, in een tijdelijke situatie.

De autoweg was aangepast naar een tijdelijk fietspad. • was er eenmaal sprake van een situatie op een parkeerdek (15 km/u), waar je als gemeente helaas niets tegen kunt doen (ongeval volledig te wijten aan gedrag). Geen enkel dodelijk ongeval vond plaats op een 30 km/u weg.

Werken aan een verkeersveiliger Den Haag De gemeente voert op alle drie de kenmerken die hierboven worden genoemd actief beleid. Dit staat vast in de Verkeersveiligheidsstrategie Den Haag 2030 (RIS305029) en het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid (RIS313813). Daarnaast zet het college in op een verlaging van de maximumsnelheid in de stad, als dit mogelijk en gewenst is. Gedrag en veilige infrastructuur voor langzaam verkeer In zowel de Verkeersveiligheidsstrategie als het uitvoeringsprogramma staan twee gedragsthema’s; ‘Verkeersveilig gedrag aanleren’ en ‘Ongewenst verkeersgedrag afleren’. Daarnaast wordt ingezet op het thema “Veilige infrastructuur voor fietsers en voetgangers”. Daarbij worden onder andere blackspots (kruispunten met veel ongevallen) aangepakt en verkeersveiliger gemaakt. Zo wordt het langzame (kwetsbare) verkeer gescheiden van het gemotoriseerde verkeer. Met het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid wordt hard gewerkt aan het verbeteren van de verkeersveiligheid in de stad. Echter, er is nog veel ruimte voor verbetering. Het verhogen van de verkeersveiligheid vraagt daarbij om keuzes in de openbare ruimte. Op naar 30 km/u! In 2023 vond geen enkel dodelijk ongeval plaats op een 30 km/u weg5. Dit is geen toeval, figuur 1 laat zien dat in Den Haag weinig dodelijke ongevallen plaatsvinden op een weg met een maximumsnelheid van 30 km/u (of langzamer) 6. 5

Wel op een parkeerdek (bij winkelcentrum het kleine loo), waar 5-15 km/u is toegestaan.

6

Van 2016 t/m 2023 zijn 79 dodelijke verkeersongevallen gebeurd. Zeven (7) dodelijke ongevallen zijn gebeurd op weg waar maximaal 30 km/u gereden

mag worden. Vier van de zeven vonden plaats in een 5-15km/u gebied. Vanaf 2016 t/m 2022 is → 2016: 0 personen. 2017: 2 personen. 2018: 0 personen. 2019: 1 persoon (op het Spui = 15km/u). 2020: 0 personen. 2021: 1 persoon (op een parkeer terrein = 15km/u). 2022: 2 personen (waarvan één op het Spui = 15km/u). 2023: 1 persoon (één persoon onderaan een parkeerdek = 15km/u).

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10797897

Onderzoek van de SWOV (Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) 7 laat zien dat de kans op een dodelijke afloop: • 5% is bij een aanrijding op een weg met een maximaal toegestane snelheid van 30 km/uur. • 15% is bij een aanrijding op een weg met een maximaal toegestane snelheid van 50 km/uur. Ook is de kans op een aanrijding lager bij een lagere snelheid. Dit komt door de kortere remweg; 19 meter bij 30 km/u en 40 meter bij 50 km/u. Deze optelsom zorgt ervoor dat de kans op een dodelijk ongeval op een 30 km/u weg tien keer zo klein is, dan op een 50km/u weg. In het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid, bij het thema “Veilige snelheden”, wordt ingezet op het reduceren van de maximale snelheid (naar 30 km/u). Voor de verkeersveiligheid van Den Haag is het goed dat wordt gestuurd op het reduceren van de snelheid in de stad. Zo blijft de stad bereikbaar, maar wordt ze ook leefbaarder en verkeersveiliger.

Aantal verkeersdoden Den Haag (2016-2023)

16 11

4

13

11

9

9 6

0

2

0

1

0

1

2

1

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Totaal aantal doden

Doden met maximum snelheid ≤ 30km/u

Figuur 1: weergave van het totaal aantal dodelijke verkeersongevallen en het aantal dodelijke verkeersongevallen op een wegvak met een maximumsnelheid van 30km/u (of lager), per jaar in Den Haag. Bron: VIAstat t/m 2023

7

Bron: https://swov.nl/nl/publicatie/naar-een-algemene-snelheidslimiet-van-30-kmuur-binnen-de-bebouwde-kom

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10797897

Trendanalyse verkeersonveiligheid 2016-2023 Deze trendanalyse is uitgevoerd door de gemeente aan de hand van de cijfers uit VIAstat (een verkeersongevallen analysetool). De cijfers zijn afgeleid van de politieregistratie bij ongevallen. Dit geeft een incompleet beeld van het aantal verkeersslachtoffers omdat er ongevallen kunnen zijn gebeurd waar de politie niet bij aanwezig was. Hoewel het vergelijken van de ongevallencijfers hierdoor statistisch gezien niet verantwoord is8, geven de cijfers wel een beeld van de staat van verkeersveiligheid in Den Haag.

Trend van alle verkeersongevallen met letsel Hoewel dertien dodelijke ongevallen er dertien te veel zijn, zijn dit er statistisch gezien niet voldoende voor een significante trendanalyse. Om meer te zeggen over de staat van verkeersveiligheid in Den Haag, is het van belang te kijken naar alle ongevallen met letsel van de afgelopen jaren. In figuur 2 staan de verkeersongevallen van 2016 t/m 2023, met daarin slachtoffers ongevallen (letsel en dodelijk). In het jaar 2022 is een toename van 27% te zien. Het afgelopen jaar (2023) zien we nog steeds een toename van 5,6% (van 2373 verkeersongevallen naar 2513). In vergelijking, het aantal bewoners in Den Haag groeide in 2023 met circa 1,7% 9. Als we Den Haag vergelijken met de rest van Nederland is er geen aanleiding om te denken dat Den Haag sterk afwijkt. Het SWOV-rapport10 over verkeersveiligheid meldt een stijging van verkeersongevallen van 22% in het jaar 2022. Dit percentage betreft de verkeersongevallen waarbij de slachtoffers in het ziekenhuis zijn opgenomen. Waarschijnlijk zal Den Haag een soortgelijke stijging laten zien. Het SWOV-rapport laat zien dat een negatieve trend van de verkeersveiligheid gaande is. Dit is ook de conclusie van deze analyse: het gaat niet goed met de verkeersveiligheid in Den Haag.

Totaal aantal ongevallen in Den Haag (2016-2023)

4958 3967

3749

3374

4059

4657

4265

3839

2379

2513

1879 1007 2016

1101 2017

1166 2018

1187 2019 Ongevallen

1393

2020

2021

2022

2023

Slachtoffers

Figuur 2: Totaal aantal ongevallen ten opzichte van het aantal slachtoffers (letsel of dodelijk), op wegen met de gemeente als wegbeheerder. Bron: VIAstat t/m 2023.

Bron: https://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/wegbeheer/onderzoek/verkeersveiligheid-en-ongevallencijfers Bron: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-bevolking/regionaal/inwoners 10 Bron: https://swov.nl/nl/publicatie/de-staat-van-de-verkeersveiligheid-2023 8 9

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10797897

Maatschappelijke kosten Een ongeval veroorzaakt leed, zowel persoonlijk (bijvoorbeeld het moeten verliezen van een dierbare of het revalideren na een ongeval) als financieel. Het Kennisinstituut Mobiliteit (KIM) onderzocht de maatschappelijke kosten van verkeersongevallen in Nederland11. Deze kosten bestaan volgens het KIM voor een groot deel uit immateriële kosten, evenals voertuigschade, verzekeringskosten, filekosten, medische kosten, afhandelingskosten en productieverlies. Uit het onderzoek blijkt dat de maatschappelijk kosten in 2022 van de verkeersongevallen in Nederland 27 miljard euro was (met een bandbreedte van 15 tot 36 miljard euro). Iedere verkeersdode kost gemiddeld 6,5 miljoen euro en iedere ernstige verkeersgewonde gemiddeld 0,7 miljoen euro. Als deze cijfers worden doorgetrokken naar Den Haag voor 2023, dan zijn de maatschappelijke kosten van de verkeersdoden al 84,5 miljoen euro. Het aandeel van de ernstige verkeersgewonden komt neer op 179 miljoen euro12. De overige kosten bestaan uit licht verkeersgewonden, schade en file vorming, dit bedraagt 81,5 miljoen euro. Dit brengt de totale maatschappelijk kosten van de verkeersongevallen in Den Haag in 2023 zijn 345 miljoen euro (met een bandbreedte van 200 miljoen tot 460 miljoen euro).

11

Wijnen, W. (2022), Maatschappelijke kosten van verkeersongevallen in Nederland. Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid.

12

Afschatting naar rato van aantal personen in Den Haag t.o.v. het aantal personen in Nederland.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10797897

Acties voor de verkeersveiligheid in Den Haag Uit de verkeersveiligheidsanalyse blijkt dat de verkeersveiligheid in Den Haag afneemt. In 2022 zijn 27% meer verkeersongevallen (met letsel of dodelijke afloop) geregistreerd. In 2023 is deze toename opgelopen met nog eens 5,6%. Het is zorgelijk dat de verkeersveiligheid blijft afnemen.

Het Haags Akkoord 2023 – 2026 (RIS316672) Deze analyse onderstreept het belang van voldoende ambitie op het gebied van verkeersveiligheid. De aankomende netwerkstrategie13, zoals deze staat omschreven in het “Haags Akkoord 2023 – 2026” (RIS316672), moet deze ambitie brengen. Bij het ontwikkelen van deze netwerkstrategie is de onderstaande opdracht door de coalitie meegegeven: 1. Het college wil geen doorgaand verkeer in woonwijken. Een maximumsnelheid van 30 kilometer per uur wordt de norm in woonwijken. In de netwerkstrategie specificeren we op welke wegen we welk snelheidsregime toepassen. 2. Het college onderzoekt in deze raadsperiode of het hele gebied binnen de Centrumring (S100) kan worden omgezet in een 30 kilometer per uur-gebied, met ontvlechting van verschillende snelheden. Snorfietsen kunnen dan veilig op de weg; 3. De komende jaren wil het college met name de doorstroming en verkeersveiligheid in Centrum-Zuid verbeteren. De Vaillantlaan heeft daarbij de bijzondere aandacht: de laan moet veiliger worden voor alle verkeersdeelnemers en de lucht moet schoner worden. Met het coalitie akkoord in het achterhoofd, voert het college twee acties uit: doorgaan met het verkeersveiligheids-programma én actief de gevaarlijke snelheid uit de stad halen.

Verder met het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid (RIS313813) Dit college blijft vasthouden aan de reeds ingezette koers, middels het Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid (RIS313813). Daarbij gaat ze door met de reeds lopende acties zoals: 1.

‘Verkeersveilig gedrag aanleren’ en ‘Ongewenst verkeersgedrag afleren’ • Handhaving op snelheid intensiveren; De “Rij Rustig” campagne/snelheidsdisplays zet in op het aanleren van verkeersveilig gedrag. Daarnaast worden regelmatig flitspaalaanvragen ingediend bij het CVOM. • Fietsers stimuleren op het dragen van een helm; Senioren op e-bikes worden gestimuleerd een helm te dragen. Ook kinderen worden hiertoe verleid. 2. Zorgdragen voor ‘Veilige infrastructuur voor fietsers en voetgangers’ • Door de aanleg van aparte fietspaden langs 50 km/u-wegen, het verbreden van de fietspaden en het verhogen van het fietscomfort, wordt het gebruik van de fiets gestimuleerd en veiliger gemaakt. Dit gaat in samenwerking met het Uitvoeringsprogramma ‘Ruim baan voor de fiets’ (RIS306923). • Straten herinrichten en, daar waar wenselijk en mogelijk, de maximale snelheid verlagen naar 30 km/u. 3. Overige verkeersveiligheidsmaatregelen • Samen met de HTM de oorzaken onderzoeken van ongevallen met de tram. • Samen met de G4 en andere gemeenten te lobbyen voor de bevoegdheid van verkeershandhaving op snelheid door de gemeenten zelf.

De snelheid moet uit de stad Een tweede belangrijke stap is om de snelheid uit de stad te (blijven) halen. Deze maatregel heeft veel bewezen verkeersveiligheidspotentie14. De volgende acties worden voorbereid of zijn vergevorderd: 13

Verwacht in Q3 2025

14

Bron: https://swov.nl/system/files/publication-downloads/r-2019-24.pdf. En zie ook: https://stad30.brussels/30-elders.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10797897

1.

2.

Snelheidsverlagingen, indien mogelijk, bij herinrichtingen • De actualisatie van de hoofdroutekaart voor nood- en hulpdiensten en het openbaar vervoer maakt het mede15 mogelijk om voor 2030 op circa 98 straten in de stad de snelheid te verlagen naar 30 km/u. Dit voornemen, ten gevolge van de herijking, houdt in dat de straten ook goed heringericht worden. Aangezien geen enkel dodelijk ongeval in 2023 op een 30 km/u weg plaatsvond1, is dit van essentieel belang voor de verkeersveiligheid van Den Haag. Bij het zetten van deze stap, is goed gelet op de bereikbaarheid binnen de stad. Het (verder) invoeren van 30 km/u in de stad • We zetten nog steviger in op het verbeteren van de verkeersveiligheid in de stad. In de woonwijken wordt 30 km/u de norm. Zoals afgesproken in het coalitieakkoord specificeren we in de aankomende “netwerkstrategie” op welke gebiedsontsluitingswegen we de snelheid aanpassen naar 30 km/u. Ten slotte onderzoeken we of het gebied binnen de centrumring kan worden omgezet naar een 30 km/u-gebied.

Uit de analyse blijkt dat het noodzakelijk is om actie te ondernemen. Naast het veroorzaakte leed, gaan hoge kosten gepaard met de toenemende verkeersonveiligheid. De hoofdroutekaart en daaropvolgende de netwerkstrategie zetten hiervoor de eerste stappen. Met betrekking op de verkeersveiligheid en in het licht van het “Haags Akkoord 2023 – 2026” (RIS316672), voert het college de twee bovenstaande acties uit; doorgaan met het verkeersveiligheidsprogramma én actief de gevaarlijke snelheid uit de stad halen.

15

De actualisatie van de hoofdroutekaart maakt het mogelijk om 72 straten anders in te richten. Werk met werk maakt dit mogelijk voor 26 straten die niet

op de hoofdroutekaart liggen. Dit is een voornemen, dat wil zeggen dat het project- en participatieproces nog doorlopen moet worden.

7/7