RIS320525 Bijlage 1.7 Verkennend Bodemonderzoek Madepolderweg 59H 020424
Tekst van het document
KP
ADVISEURS
RAPPORT VERKENNEND BODEMONDERZOEK Locatie:
Herontwikkelingslocatie woonwagenpark Madepolderweg 59h te Den Haag
Opdrachtgever:
Gemeente Den Haag Spui 68-70 2511 BT Den Haag
B 9
□
+31 (0)348 47 80 50 Dorpstraat 50 3411 AG Lopik info@kp-adviseurs.nl
www.kp-adviseurs.nl
Contactpersoon:
Uitgevoerd door:
KP Adviseurs BV
Projectnummer:
230669-B01
Versie rapportage:
Definitief
Projectleider:
De heer ing.
Paraaf:
Veldwerker:
Vrijgave rapportage:
Normec
Paraaf:
"behee
BRLSIKB 2000
Datum rapportage:
2 april 2024
2001 + 2002 + 2018
$P
ADVISEURS (LUCHT)FOTO'S ONDERZOEKSLOCATIE
%N
s,b
I
.3
-
00
*
223
9
ege22,
T—c/.o ", -,3 .he ’
■ A13 9’
. -2
99. ’mie "s‘ “Ead Lga
E "‘D
.82231,50
1
-eg
,43
,«
s503
3cua*n
{e*Gjë,t
E
■
i
255
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
‘4
2 april 2024 foto's onderzoekslocatie
SP
ADVISEURS
INHOUDSOPGAVE FOTO'S ONDERZOEKSLOCATIE 1
INLEIDING Inleiding Opbouw rapportage
1 1
VOORONDERZOEK...........
2
1.1 1.2
2
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10 2.11 2.12 3
4
Locatiebeschrijving....................... Algemeen /basisinformatie.......... Voormalig bodemgebruik............ Huidig bodemgebruik.................. Toekomstig bodemgebruik ......... Bodemopbouw en geohydrologie (Financieel-juridische aspecten... Bodemkwaliteitskaart.................. Bodemonderzoek........................ Asbestinventarisatierapport ......... Terreinverkenning........................ Conclusie vooronderzoek............
2 2 3 3 4 4 5 5 5 6 7 8
ONDERZOEKSOPZET
9
3.1 3.2 3.3 3.4
..9 .9 10 10
Onderzoekshypothese.. Onderzoeksstrategie... Kwaliteit...................... Veiligheidsmaatregelen
UITVOERING EN RESULTATEN BODEMONDERZOEK
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 5
1
Veldwerk..................................................... Veldwaarnemingen.................................... Analyse....................................................... Analyseresultaten...................................... Interpretatie analyseresultaten.................... Toetsing hypothese................................... Plichten bij voorgenomen werkzaamheden Voorlopige veiligheidsklasse......................
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN
5.1 5.2
Conclusie.... Aanbeveling
11 11 11 12 14 15 18 18 19
20 20 20
6
VERANTWOORDING
21
7
LITERATUUROPGAVE
22
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 Inhoudsopgave
SP
ADVISEURS
BIJLAGEN
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Kadastrale situatie onderzoekslocatie Overzichtstekeningen onderzoekslocatie met voormalige bebouwing en monsternameposities Bodemprofielen Analysecertificaten Toetsingstabellen analyseresultaten Toetsingstabellen voorlopige veiligheidsklasse CROW 400 Foto's onderzoekslocatie
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 Inhoudsopgave
SP
ADVISEURS
1
INLEIDING
1.1
Inleiding
Op verzoek van de gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling is door KP Adviseurs BV een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd ter plaatse van een woonwagenlocatie gelegen aan de Madepolderweg 59h te Den Haag. De aanleiding voor het verkennend onderzoek is de voorgenomen ontmanteling en herinrichting van het terrein. Ter plaatse zijn twee (vernieuwde) woonwagenstandplaatsen voorzien. Doelstelling van onderhavig onderzoek is de milieuhygiënische kwaliteit van de grond en het grondwater vast te stellen.
1.2
Opbouw rapportage In deze rapportage zijn het vooronderzoek en de beschikbare gegevens beschreven (hoofdstuk 2), waarna een hypothese wordt opgesteld ten aanzien van mogelijke verdachte en niet verdachte (deel-)locaties ter plaatse van de onderzoekslocatie. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de onderzoeksopzet en in hoofdstuk 4 worden de resultaten beschreven en geïnterpreteerd. In hoofdstuk 5 tenslotte worden conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 1 van 22
SP
ADVISEURS
2
VOORONDERZOEK Het vooronderzoek is uitgevoerd volgens (aanleiding A van) de NEN 5725, met als doelstelling om een hypothese te formuleren met betrekking tot de te verwachten bodemkwaliteit ten behoeve van het uit te voeren bodemonderzoek. Het vooronderzoek naar de bodemkwaliteit heeft zich gericht op de onderzoekslocatie en de direct hieraan grenzende terreindelen. Het totaal vormt het onderzoeksgebied van het vooronderzoek. De gegevens van het vooronderzoek zijn afkomstig van onder andere de volgende bronnen: ■ verstrekte informatie opdrachtgever; ■ gemeente Den Haag ( www.denhaag.nl); ■ Omgevingsdienst Haaglanden ( www.odh.nl); ■ bodemkwaliteitskaart gemeente Den Haag; ■ bodemfunctieklassenkaart gemeente Den Haag; ■ recente luchtfoto / topografische kaart; ■ Bodemloket ( www.bodemloket.nl); ■ Atlas Leefomgeving ( www.atlasleefomgeving.nl); ■ Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond ( www.dinoloket.nl); ■ historische topografische kaarten ( www.topotijdreis.nl); ■ Kadaster ( www.kadaster.nl / bagviewer.kadaster.nl); ■ Klimaateffectatlas ( www.klimaateffectatlas.nl); ■ terreinverkenning.
2.1
Locat iebesc h rijvi n g
Onderhavig verkennend bodemonderzoek heeft betrekking op de herontwikkelingslocatie gelegen aan de Madepolderweg 59h te Den Haag. De kadastrale ligging van de locatie is weergegeven op de kaart in bijlage 1. De locatie is momenteel niet in gebruik en sterk overwoekerd. Tot voor kort betrof de locatie een woonwagenstandplaats en opslaglocatie voor een circus. Voorafgaand aan onderhavig bodemonderzoek zijn nog diverse opstallen (woonwagens, caravans, dierenkooien, et cetera) aanwezig op de locatie (weergegeven op de overzichtstekeningen onder bijlage 2). De locatie is grotendeel onverhard en omgeven door diverse watergangen. De toegangsweg tot de locatie is verhard met klinkers.
2.2
Algemeen /basisinformatie Adres onderzoekslocatie:
Madepolderweg 59h te Den Haag.
Oppervlakte onderzoekslocatie:
2.124 m2.
Kadastrale aanduiding:
Gemeente Loosduinen, sectie K, nummer 1458 (gedeeltelijk).
Bodemfunctieklasse o.b.v. bodemfunctieklassenkaart:
Wonen.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 2 van 22
SP
ADVISEURS
2.3
Voormalig bodemgebruik Voormalig bodemgebruik:
Op basis van historische topografische kaarten blijkt dat de (omgeving van de) locatie is gelegen in de polder Westmade. De huidige bebouwing dateert volgens de Basisregistratie Adressen en Gebouwen van 1971 - 1980 en de locatie is recent in gebruik geweest als opslagplaats voor een circus met diverse opstallen, waaronder een caravan, woonwagens en dierenkooien. De locatie is reeds bebouwd sinds de jaren dertig.
Voormalige bodem bedreigende (bedrijfs)activiteiten (incl. periode):
Ter plaatse van de onderzoekslocatie hebben voor zover bekend geen grootschalige bodembedreigende activiteiten plaatsgevonden. De locatie is echter wel gelegen in een kassengebied, met aan de noord- en westzijden glastuinbouwcomplexen. Het gebied ten zuiden en oosten van de onderzoekslocatie wordt gebruikt door tuindersvereniging Madestein. Van de periode 1945-1975 is bekend dat het zeer persistente DDT op grote schaal werd toegepast in de land- en (glas)tuinbouw, vooral bij tuinderijen en boomkwekerijen. DDT is, net als andere organochloorbestrijdingsmiddelen (OCB), een moeilijk afbreekbaar en in het milieu accumulerend bestrijdingsmiddel. Sinds 1973 is het gebruik van DDT in Nederland verboden. Met name de bovengrond is veelal verontreinigd geraakt met OCB. In bestrijdingsmiddelen kunnen tevens PFASverbindingen zijn verwerkt.
Informatie (resten) van voormalige kelders, In de periode vanaf de jaren 30 zijn ter plaatse diverse opstallen gebouwd en funderingen, rioolsystemen, enz: gesloopt op de locatie. Het kan niet worden uitgesloten dat er zich mogelijk nog resten van voormalige bebouwing in de bodem bevinden. Kans op aantreffen asbestresten Voorafgaand aan onderhavig bodemonderzoek zijn door ons bureau a.g.v. bedrijfsactiviteiten, toepassing asbest asbestinventarisaties uitgevoerd. De resultaten zijn opgenomen onder §2.10 en in opstallen, toepassen bouwstoffen, §2.11. Op basis hiervan is conform de NEN 5725 aanleiding om de onderzoekslocatie stortingen, enz.): als asbestverdacht aan te merken.
Informatie verrichte handelingen met grond, verhardingsmateriaal of afval:
Aan de oost- en noordzijde van de onderzoekslocatie, aan de overzijde van de watergangen, is een ondergrondse CO2-leiding aangelegd door middel van open ontgraving. Dit is vermoedelijk niet van invloed op de bodemkwaliteit ter plaatse.
Aanwezigheid brandstoftanks (incl. ligging, Er zijn ter plaatse van de onderzoekslocatie voor zover bekend geen (ondergrondse) inhoud, wel/niet verwijderd/afgevuld): (brandstof)tanks geregistreerd bij de Omgevingsdienst Haaglanden, of de gemeente Den Haag. Verwachting archeologische waarden:
Uit de archeologische waardenkaart van de gemeente Den Haag (2021) blijkt dat de onderzoekslocatie is gelegen in een zone met archeologische verwachting.
Verwachting niet gesprongen explosieven Uit de ontplofbare oorlogsresten bodembelastingkaart van de gemeente Den Haag (NGE): blijkt dat de onderzoekslocatie niet is gelegen in een verdacht gebied voor wat betreft NGE.
2.4
Huidig bodemgebruik Huidig bodemgebruik:
De onderzoekslocatie is momenteel niet in gebruik. Er zijn nog diverse opstallen aanwezig op het terrein die horen bij het voormalige gebruik als woonwagenstandplaats en opslaglocatie voor een circus. De locatie is sterk begroeid / overwoekerd.
Gebouwen of objecten aanwezig (kelders, Ter plaatse van de onderzoekslocatie bevonden zich woonwagens, caravans, fundering, kunstwerken, enz.): dierenkooien et cetera (in vervallen toestand). Deze zijn voorafgaand verwijderd. Eventuele (zichtbare) resten van asbest op/in bodem:
Voorafgaand aan onderhavig bodemonderzoek zijn door ons bureau enkele asbestinventarisaties uitgevoerd. De resultaten zijn opgenomen onder §2.10 en 2.11. Op basis van deze onderzoeken is de locatie opgeschoond (sloop- en maaiwerkzaamheden) ten behoeve van onderhavig bodemonderzoek.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 3 van 22
SP
ADVISEURS
2.5
2.6
Gegevens over ligging tanks, kabels, slootdempingen, stortplekken, andere verdachte activiteiten:
Met betrekking tot kabels en leidingen wordt voorafgaand aan de uitvoering van de veldwerkzaamheden een KLIC-melding uitgevoerd via het Kadaster. Voor het overige geen relevante informatie bekend.
(Niet-doordringbare) verhardingslagen aanwezig op de locatie:
De onderzoekslocatie is voor het overgrote deel onverhard. De toegangsweg tot de locatie vanaf de parkeerplaats aan de oostzijde is verhard met klinkers.
Toekomstig bodemgebruik Informatie geplande herinrichting en/of bouwplannen:
De opdrachtgever is voornemens om de onderzoekslocatie te herinrichten tot een tweetal woonwagenstandplaatsen.
Informatie geplande bedrijfsactiviteiten:
Voor zover bekend niet voorgenomen.
Informatie (voorgenomen) grondwateronttrekki ngen:
Voor zover bekend niet voorgenomen.
Grootte en diepte e.v.t. geplande watergangen:
Voor zover bekend niet voorgenomen.
Planning ondergrondse infrastructuur (tunnels, parkeerkelders, funderingen, riolen ed.):
Mogelijk dienen nieuwe huisaansluitingen te worden gerealiseerd ten behoeve van de woonwagenstandplaatsen. Geen specifieke informatie bekend.
Voorgenomen potentieel bodem bedreigende activiteiten:
Voor zover bekend niet voorgenomen.
Voorgenomen specifiek (zeer) gevoelig gebruik (volks(moes)tuinen, kinderspeelplaatsen, land- en/of tuinbouwgewassen):
Geen specifieke informatie bekend.
Bodemopbouw en geohydrologie Ophooggeschiedenis en wijze bouwrijp maken van de locatie:
Geen relevante informatie bekend.
Globale bodemopbouw tot 10 m-mv:
DINOIoket-boring B37B0251 bevindt zich nabij de locatie. De bodem ter plaatse van deze boring bestaat in de eerste 10 meter minus maaiveld uit een zandpakket met klei- en veeninschakelingen.
Verwachte grondwaterstand:
Circa 1 m-mv.
Locatie gelegen nabij oppervlaktewater:
Rondom de onderzoekslocatie zijn diverse watergangen gesitueerd.
Richting stroming grondwater 1 e watervoerend pakket:
Uit de isohypsen van de grondwaterstanden in het 1e watervoerende pakket blijkt dat het grondwater globaal in oostelijke richting stroomt. Het freatisch grondwater stroomt vermoedelijk af in de richting van de omliggende watergangen. De onderzoekslocatie bevindt zich deels in een gebied met geen flux tot zeer lichte kwel.
Ligging binnen beschermde zone:
De locatie is niet gelegen in een grondwaterbeschermingsgebied of boringvrije zone.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 4 van 22
SP
ADVISEURS
2.7
(Financieel-)juridische aspecten Overige belanghebbenden aanwezig:
Geen relevante informatie bekend.
Sprake van calamiteit en/of overtreding i.k.v. Wm of Wbb:
Geen relevante informatie bekend.
Periode waarin verontreiniging mogelijk is Met name in de periode vanaf 1930 tot op heden, ontstaan:
2.8
Bodemkwaliteitskaart
Uit de bodemkwaliteitskaart van de gemeente Den Haag blijkt dat de onderzoekslocatie voor wat betreft de boven- en ondergrond is gelegen in zones B5 'Voormalige tuinbouwgebieden' respectievelijk 02 'Overige ondergrond'. De gemiddelde ontgravingsklasse voor zowel de boven- als ondergrond is aangemerkt als klasse Landbouw/natuur. In de Nota bodembeheer van de gemeente Den Haag (2013 - 2023; voor zover bekend is er (nog) geen nieuwe nota bodembeheer gepubliceerd) is opgenomen dat zone B5 niet meer als verdacht wordt aangemerkt op bodemverontreiniging met arseen of bestrijdingsmiddelen als gevolg van de voormalige bedrijfsactiviteiten. Gezien de historie van de locatie wordt het standaard analysepakket voor grond desondanks uitgebreid met organochloorbestrijdingsmiddelen.
2.9
Bodemonderzoek Ter plaatse van onderhavige onderzoekslocatie zijn voor zover bekend geen bodemonderzoeken uitgevoerd. In de directe omgeving van de onderzoekslocatie zijn in het verleden wel enkele bodemonderzoeken uitgevoerd. Navolgend zijn de relevante rapportages samengevat.
Historisch onderzoek Madeweg 49, WLTO Advies, kenmerk 79084, oktober 1998. + Nulsituatie onderzoek, Blgg Oosterbeek, kenmerk 79084, november 1998. Deze onderzoeken hebben betrekking op het terrein ten westen van de onderzoekslocatie, aan de overzijde van de watergang. Uit het historisch onderzoek blijkt dat het terrein is opgehoogd met puin en grond en dat er een stookolietank (2 m3) en een bestrijdingsmiddelenkast aanwezig zijn. Het terrein is sinds de jaren 50 van de vorige eeuw in gebruik als glastuinbouwlocatie. Tijdens het nulsituatie onderzoek zijn geen bodemvreemde materialen waargenomen in de opgeboorde grond. Analytisch is in de bovengrond een lichte verontreiniging met minerale olie vastgesteld. In het grondwater zijn geen verontreinigingen aangetoond. Geconcludeerd is dat de nulsituatie in voldoende mate is vastgesteld. Conclusie gemeente Monster (kenmerk: ID4683/YVONB069): De nulsituatie is correct en in voldoende mate vastgesteld.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 5 van 22
SP
ADVISEURS
Verkennend bodemonderzoek CO2-leiding gemeente Westland Fase 2, Geofoxx, kenmerk 20161893/JSLO, maart 2017.
Dit bodemonderzoek is uitgevoerd naar aanleiding van de voorgenomen aanleg van een CO2leiding. Deze leiding loopt langs de west- en noordzijde van de onderzoekslocatie, aan de overkant van de aanwezige watergangen. In het traject vanaf maaiveld tot circa 1,2 m-mv zijn lichte bijmengingen van (baksteen)puin waargenomen. In de geanalyseerde mengmonsters van de boven- en ondergrond zijn ten hoogste lichte verontreinigingen aangetoond zware metalen, PAK, minerale olie en OCB. In het grondwater zijn ten hoogste lichte overschrijdingen van de streefwaarden aangetoond voor barium en naftaleen. Geconcludeerd is dat er op basis van het verkennend onderzoek geen geval van ernstige bodemverontreiniging verwacht wordt. Milieukundig bodemonderzoek Madeweg 49, BMA Milieu, kenmerk MBO20210218, november 2021.
Dit onderzoek heeft betrekking op het terrein ten westen van de onderzoekslocatie, aan de overzijde van de watergang. De aanleiding voor het onderzoek was de aankoop van de locatie. In de opgeboorde grond zijn diverse gradaties en op verschillende diepten bijmengingen van (baksteen)puin waargenomen. Tevens is plaatselijk een zwakke olie-water reactie waargenomen. Er is een locatie-inspectie uitgevoerd waarbij asbestverdacht materiaal is aangetroffen.
Analytisch zijn in de bovengrond ten hoogste lichte verontreinigingen met zware metalen, PAK en OCB aangetoond. In de ondergrond is plaatselijk een lichte verontreiniging met minerale olie aangetoond, alsmede lichte verontreinigingen met zware metalen en PAK. In het grondwater zijn, naast diverse lichte verontreinigingen, tevens een sterke arseenverontreiniging en een matige nikkelverontreiniging aangetoond. Geconcludeerd is dat de sterke arseenverontreiniging in het grondwater vermoedelijk een natuurlijke oorsprong heeft. Nader onderzoek werd volgens de Bobel niet noodzakelijk geacht. Er is geen aanleiding om te verwachten dat de bodemverontreiniging van invloed is (geweest) op onderhavige onderzoekslocatie. 2.10 Asbestinventarisatierapport
Voorafgaand aan de uitvoering van onderhavig bodemonderzoek is door ons bureau ter plaatse van de locatie een asbestinventarisatie1 uitgevoerd. In de navolgende tabellen zijn de aangetroffen asbesthoudende toepassingen en beperkingen van het onderzoek weergegeven:
1
Asbestinventarisatierapport Madepolderweg 59h te ‘s-Gravenhage, KP Adviseurs BV, projectnummer 230669-A01 (versie 1.1), 22 januari 2024.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 6 van 22
SP
ADVISEURS
Tabel 1a: Samenvatting asbesthoudende toepassingen Bron Bouwkundige eenheid, locatie code
Toepassing
Analyseresultaat
Risico klasse
Monstercode
01
Maaiveld, naast caravan
Plantenbak
10-15% chrysotiel
1
M5
02
Maaiveld, naast erfafscheiding
Verontreiniging (stukjes)
10-15% chrysotiel 5-10% crocidoliet
1
M6
02a
Maaiveld
Erfafscheiding/ beschoeiing
10-15% chrysotiel 5-10% crocidoliet
2A
M6
03
Maaiveld, onder camouflagenet
Verontreiniging (stukjes)
2-5% chrysotiel
1
M7
04
Maaiveld, tegen de beren transport wagen
Dakbeplating
10-15% chrysotiel
1
M8
05
Romneyloods
Verontreiniging (stukjes)
10-15% chrysotiel
2
M19 en M20
Ten tijde van het uitgevoerde onderzoek zijn, ter plaatse van onderstaande locatie(s) en of afwerking (en), beperkingen opgenomen: Tabel 1b: Samenvatting beperkingen
Bouwkundige eenheid Pipo wagens, tourcaravan en woonwagen
Omschrijving beperking Opmerking Aanwezige inventaris n de opstallen is veel inboedel en vuil aanwezig, welke tot op zekere hoogte niet is verplaatst of verwijderd, echter is er geen vermoeden van (verborgen) asbesttoepassingen en/of materialen.
Gehele terrein
Bosschages op het maaiveld
Gehele terrein
Tussen sloopafval en vuil Mogelijk bevinden zich asbesthoudende en/of verdachte toepassingen tussen het vuil. Deze worden mogelijk zichtbaar na het verwijderen van het sloopafval en vuil.
Mogelijk bevinden zich in de bosschages asbesthoudende en/of -verdachte toepassingen. Deze worden mogelijk zichtbaar na het verwijderen van de bosschages.
De asbesthoudende toepassingen zijn met GPS-RTK ingemeten en weergegeven op de overzichtstekening onder bijlage 2. Een en ander geeft aanleiding om de bodem van de onderzoekslocatie aan te merken als verdacht op het voorkomen van asbest in de bodem. 2.11
Terreinverkenning
Op 29 september 2023 heeft een eerste locatie-inspectie plaatsgevonden. De locatie was tijdens de inspectie sterk overwoekerd. In overleg met de opdrachtgever is besloten om de locatie 'op te laten schonen' voorafgaand aan het verkennend bodemonderzoek. Aansluitend zijn in week 5 van 2024 diverse asbestsanerings-, sloop- en maaiwerkzaamheden uitgevoerd door fa. Jan Knijnenburg te 's-Gravenhage op basis van de resultaten van het eerste asbestinventarisatierapport (zie §2.10). Bij deze werkzaamheden zijn aanvullende asbestverdachte materialen waargenomen, welke door ons bureau zijn geïnventariseerd2 en aansluitend door de aannemer gesaneerd. Het maaiveld is per gesaneerde locatie aantoonbaar visueel vrijgegeven (Asbestzorg / Eurofins, kenmerk A24DH/27491). 2
Asbestinventarisatierapport Madepolderweg 59h te 's-Gravenhage, KP Adviseurs BV, projectnummer 230669-A02, 5 februari 2024.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 7 van 22
SP
ADVISEURS
Op 2 en 12 februari 2024 is de locatie opnieuw geïnspecteerd, waarbij met de sloopaannemer is afgestemd dat de 'opschoonwerkzaamheden' vanaf 15 februari zouden zijn afgerond en het maaiveld bereikbaar/ toegankelijk zou zijn voor het uitvoeren van het bodemonderzoek. Op 15 februari 2024 is voor aanvang van de veldwerkzaamheden echter een depot met asbesthoudend puin aangetroffen op het maaiveld. Uit navraag bij de aannemer is gebleken dat het werk is stilgelegd na het aantreffen van asbesthoudend materiaal onder en deels in de betonvloer van de voormalige romneyloods. Het puindepot, afkomstig van het voormalige bouwwerk, is door ons bureau aanvullend geïnventariseerd3, waarna het asbesthoudende puin op 14 maart 2024 gesaneerd / verwijderd is. Het maaiveld is (opnieuw) aantoonbaar visueel vrijgegeven (Asbestzorg / Eurofins, kenmerk A24DH/27491). Een fotorapportage van de verschillende locatie-inspecties is opgenomen onder bijlage 7. 2.12 Conclusie vooronderzoek
De bodem ter plaatse van de onderzoekslocatie is verdacht op het voorkomen van verontreinigingen met de klassieke chemische bodemparameters, die zijn opgenomen in de standaardpakketten voor grond en grondwater (zoals gedefinieerd in bijlage J van de Regeling bodemkwaliteit 2022). De locatie is tevens verdacht op het voorkomen van grondverontreiniging met organochloorbestrijdingsmiddelen, asbest en (in mindere mate) PFAS-verbindingen. Bij de uitvoering van de veldwerkzaamheden dient rekening te worden gehouden met de gesaneerde asbesthoudende toepassingen en materialen (zie ook bijlage 2).
3
Asbestinventarisatierapport Madepolderweg 59h te 's-Gravenhage, KP Adviseurs BV, projectnummer 230669-A03, 20 februari 2024.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 8 van 22
SP
ADVISEURS
3
ONDERZOEKSOPZET
3.1
Onderzoekshypothese
Op basis van het uitgevoerde vooronderzoek wordt de locatie aangemerkt als verdacht op het voorkomen van bodemverontreiniging met de klassieke chemische bodemparameters uit de standaardpakketten voor grond en grondwater. De bovengrond is tevens verdacht op het voorkomen van bodemverontreiniging met OCB's en in mindere mate PFAS-verbindingen. 3.2
Onderzoeksstrategie Verkennend chemisch bodemonderzoek
De onderzoekslocatie zal worden onderzocht conform NEN 5740 'Bodem - Onderzoeksstrategie bij verkennend onderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond', waarbij de onderzoeksstrategie voor een verdachte, niet-lijnvormige locatie, diffuse bodembelasting, heterogeen verdeelde verontreiniging op schaal van monsterneming (VED-HENL) wordt gehanteerd. De locatie wordt gelijktijdig indicatief onderzocht ten aanzien van PFASverbindingen. Hierbij wordt de bovengrond (0,0 tot 0,5 meter minus maaiveld (m-mv)) als meest verdachte bodemlaag beschouwd. Verkennend bodemonderzoek asbest De onderzoekslocatie zal gelijktijdig worden onderzocht conform NEN 5707 'Bodem - Inspectie en monsterneming van asbest in bodem en partijen grond', waarbij de onderzoeksstrategie voor een diffuus belaste locatie met een heterogeen verdeelde asbestverontreiniging op de schaal van monsterneming wordt gehanteerd (strategie VED-HE).
De gesaneerde maaiveldverontreiniging met asbest wordt onderzocht volgens strategie VEP, inclusief visuele maaiveldinspectie. In de navolgende tabel zijn de uit te voeren werkzaamheden van het bodemonderzoek samengevat.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 9 van 22
SP
ADVISEURS
Tabel 1: Samenvatting onderzoeksstrategie Veldwerk
Duiding locatie
inspectiegat + boring tot 1 m-mv
Woonwagenkamp (2.124 m?) gesaneerde maaiveldverontreiniging met asbest (circa 50 m2) 1.
2.
3. 4.
5.
6.
3.3
10
inspectiegat + boring tot 2 m-mv
inspectiegat + boring met peilbuis
2
11
Aantal te analyseren (meng)monsters
4 x standaardpakket bovengrond2 + OCB3 1 x PFAS in grond4 1 x standaardpakket grondwater5 4 x asbest in grond'16
2 1 x asbest in grond6
inclusief aanvullende visuele maaiveldinspectie
Peilbuis NEN, de bovenkant van het filter wordt circa 0,5 meter beneden de geschatte grondwaterstand geplaatst. Het grondwater wordt, conform de norm, ten minste zeven dagen na plaatsen van de peilbuis/peilbuizen bemonsterd. Standaardpakket grond: zware metalen (barium, cadmium, kobalt, koper, kwik, lood, molybdeen, nikkel en zink), PCB's (som 7), minerale olie, PAK (10 VROM), lutum en organische stof. Organochloorbestrijdingsmiddelen. 30 verbindingen (conform advieslijst PFAS). Standaardpakket grondwater: zware metalen (barium, cadmium, kobalt, koper, kwik, lood, molybdeen, nikkel en zink), VAK (Vluchtige Aromatische Koolwaterstoffen), VOCL (Vluchtige Alifatische Koolwaterstoffen) en minerale olie. Asbest in grond conform NEN 5898 (minimaal 10 kg drooggewicht).
Kwaliteit De genomen (grond)monsters worden afzonderlijk verpakt, geconserveerd en naar het laboratorium gebracht. De mengmonsters van de boven- en ondergrond worden in het laboratorium samengesteld. De bemonsteringswerkzaamheden worden uitgevoerd conform de methode zoals omschreven in de BRL 2000 'Richtlijn voor het veldwerk bij milieuhygiënisch bodemonderzoek' en daarbij behorende SIKB-protocollen. Ten behoeve van het bodemonderzoek naar PFAS is de handreiking PFAS bemonsteren (VKB, 25 juni 2020) gevolgd.
3.4
Veiligheidsmaatregelen De arbeidshygiënische maatregelen tijdens het uitvoeren van het onderzoek moeten voldoen aan de voorschriften uit het Arbeidsomstandighedenbesluit (hoofdstuk 4: afdeling 1 en 2). De maatregelen zijn uitgewerkt in de CROW-publicatie 400 'Werken in of met verontreinigde bodem'. Voorafgaand aan het onderzoek is een beoordeling uitgevoerd van mogelijke blootstellingrisico's aan schadelijke stoffen. Tijdens de beoordeling van de locatie zijn geen blootstellingsrisico's gedefinieerd. Daarom worden naast de standaard persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) geen aanvullende maatregelen noodzakelijk geacht.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 10 van 22
SP
ADVISEURS
4
UITVOERING EN RESULTATEN BODEMONDERZOEK
4.1
Veldwerk
Het veldwerk is uitgevoerd in de periode van 15 tot en met 22 februari 2024 door de heer A.S.W. Scheper van KP Adviseurs BV die als gecertificeerd en aangewezen veldwerker de onder BRL SIKB 2000-certificaat heeft uitgevoerd. Uitvoering van het veldwerk heeft bestaan uit de volgende werkzaamheden: ■ Het uitvoeren van een maaiveldinspectie; ■ Het graven van zeventien inspectiegaten tot 50 cm-mv; ■ Plaatsen van vijftien handboringen tot maximaal 3 m-mv; ■ Het afwerken van één boring met een peilbuis; ■ Het zintuiglijk beoordelen van de vrijgekomen grond; ■ Het inschatten van de inspectie-efficiëntie; ■ Bemonsteren van de asfalt-, (half)verhardings- en funderingslagen; ■ Samenstellen van vijf mengmonsters ten behoeve van analyse op asbest in grond; ■ Bemonsteren van het opgeboorde materiaal per bodemsoort (max. in trajecten van 0,5 m); ■ Peilen van de grondwaterstand en bemonstering van het grondwater.
Zoals omschreven in paragrafen 2.10 en 2.11 zijn gelijktijdig met onderhavig bodemonderzoek diverse 'opschoonwerkzaamheden' verricht. Derhalve is onderhavig bodemonderzoek gefaseerd uitgevoerd. Bij de eerste fase was het gehele maaiveld beschikbaar om bodemonderzoek uit te kunnen voeren, uitgezonderd de opgebroken vloer ter plaatse van de voormalige romneyloods. Onder de opgebroken vloer was een funderingslaag van gebroken puin aanwezig (schatting circa 10 m3 / 20 ton). In overleg met de opdrachtgever zijn aanvullend de hergebruiksmogelijkheden van de puinfunderingslaag als niet-vormgegeven bouwstof (samenstellings- en uitloogparameters alsmede asbest) indicatief bepaald ter afvoer naar een erkende verwerker.
Na afvoer van de opgebroken vloer en de onderliggende puinfunderingslaag door de sloopaannemer zijn ter plaatse vervolgens twee inspectiegaten (IG101 en IG102) geplaatst om aantoonbaar te maken dat de grond niet verontreinigd is geraakt is met asbest. In bijlage 3 zijn de monsternameposities met betrekking tot het uitgevoerde bodemonderzoek weergegeven.
4.2
Veldwaarnemingen Maaiveld
De maaiveldinspectie is uitgevoerd conform § 6.2 van de NEN 5707. De weersomstandigheden voor de visuele inspectie waren goed: droog, bewolkt en goed zicht. Het maaiveld van de onderzoekslocatie was tijdens de uitvoering van fase 1 van het veldwerk echter voor een groot deel sterk begroeid met plant- en boomresten / -wortels. Derhalve kan geen verdere opdeling worden gemaakt in verdachte en onverdachte deellocaties en dient de gehele locatie als verdacht te worden beschouwd. Het verwijderen van de obstakels staat niet verhouding tot de gehanteerde onderzoeksintensiteit. Voor zover inspecteerbaar zijn op het maaiveld geen fragmenten asbestverdacht materiaal (meer) waargenomen.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 11 van 22
SP
ADVISEURS
Het maaiveld ter plaatse van de voormalige romneyloods was (na verwijdering van de vloer en puinfunderingslaag) braakliggend en kon derhalve wel goed worden geïnspecteerd. De inspecteerbaarheid wordt conform NEN 5707 geschat op 70-90%. Op dit deel van het maaiveld zijn geen fragmenten asbestverdacht materiaal waargenomen, zoals reeds vastgesteld bij de visuele vrijgave na de uitgevoerde asbestsanering.
Opgegraven / opgeboorde materialen
Tijdens de uitvoering van de veldwerkzaamheden zijn in de bovengrond en plaatselijk in de ondergrond lichte bijmengingen waargenomen met baksteenpuin. Ter plaatse van de voormalige romneyloods (boorlocatie 013) is onder de opgebroken vloer de toplaag van volledig repacpuin bemonsterd en na verwijdering hiervan is de onderliggende bodem aanvullend onderzocht op asbest (inspectiegaten 101 en 102). Visueel zijn op het maaiveld geen aanvullende asbestverdachte materialen/toepassingen waargenomen. In de opgeboorde/opgegraven grond en puin zijn visueel geen asbestverdachte materialen waargenomen. In bijlage 3 zijn de boorprofielen en organoleptische waarnemingen van de uitgevoerde grondboringen weergegeven. De globale bodemopbouw ter plaatse van de onderzoekslocatie is op basis van de verrichte boorwerkzaamheden als volgt samen te vatten: ■ Bovengrond :zand; ■ Ondergrond : zand/klei; Diepere ondergrond : zand, incidenteel veen. Het freatisch grondwatervlak ter plaatse van de onderzoekslocatie is tijdens de grondwatermonstername waargenomen op circa 1,2 m-mv. In het grondwater zijn de navolgende waarden aan zuurgraad (pH), elektrisch geleidingsvermogen (E.G.V.) en troebelheid (NTU) in het veld gemeten. Tabel 2: Meetwaarden grondwater Peilbuis Pb 001
Filtertraject (m-mv)
2,00
3,00
EGV
Grondwaterstand (m-mv)
PH
(uS/cm)
Troebelheid (NTU)
1,20
7,84
2.647
31,6
De zuurgraad en het elektrisch geleidingsvermogen (EGV) komen overeen met de natuurlijke situatie voor het gebied en geven geen aanleiding de onderzoeksstrategie aan te passen. 4.3
Analyse De analyses en bewerkingen zijn uitgevoerd door een RvA-geaccrediteerd laboratorium. In de navolgende tabellen is een overzicht gegeven van de samengestelde (meng)monsters, het analysetraject en de analyseparameters met betrekking tot onderhavig onderzoek.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 12 van 22
SP
ADVISEURS
Tabel 3: Uitgevoerde analyses grond Monstercode
Boring
Traject (m-mv)
Zintuiglijke waarneming
Geanalyseerde parameters
Onderzoek puinfunderingslaag onder vloer voormalige romneyloods
MM-NV
013
0.00
0.20
volledig puin
pakket NV-bouwstof + asbest in puin
Verkennend bodemonderzoek (asbest) IG003
0.00
0.50
zwak puin
IG004
0.10
0.50
sporen puin
IG006
0.00
0.50
resten puin
IG007
0.00
0.50
zwak puin
IG001
0.00
0.50
zwak puin
IG002
0.00
0.50
zwak puin
IG009
0.00
0.50
zwak puin
IG012
0.00
0.50
resten puin
IG005
0.00
0.50
resten puin
IG008
0.00
0.50
resten puin
IG010
0.00
0.50
resten puin
IG011
0.00
0.50
zwak puin
IG014
0.00
0.50
zwak puin
IG015
0.00
0.50
zwak puin
IG101
0.00
0.50
resten puin
IG102
0.00
0.50
resten puin
asbest in grond
MM1 5707
asbest in grond
MM2 5707
asbest in grond
MM3 5707
asbest in grond
MM4 5707
asbest in grond
MM5 5707
Verkennend bodemonderzoek (chemisch) 003
0.00
0.50
zwak puin
004
0.10
0.50
sporen puin
006
0.00
0.50
resten puin
007
0.00
0.50
zwak puin
001
0.00
0.50
zwak puin
002
0.00
0.50
zwak puin
009
0.00
0.50
zwak puin
012
0.00
0.50
resten puin
005
0.00
0.50
resten puin
008
0.00
0.50
resten puin
010
0.00
0.50
resten puin
011
0.00
0.50
zwak puin
014
0.00
0.50
zwak puin
015
0.00
0.50
zwak puin
standaardpakket grond + OCB
MM1
standaardpakket grond + OCB
MM2
MM3
standaardpakket grond + OCB + PFAS
standaardpakket grond + OCB
MM4
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 13 van 22
SP
ADVISEURS
Monstercode
Boring
Traject (m-mv)
Zintuiglijke waarneming
Geanalyseerde parameters
Uitsplitsing MM2
001
0.00
0.50
zwak puin
lood
002
0.00
0.50
zwak puin
lood
009
0.00
0.50
zwak puin
lood
012
0.00
0.50
resten puin
lood
Zintuiglijke waarneming
Geanalyseerde parameters
troebel
standaardpakket grondwater
MM2
Tabel 4: Uitgevoerde analyses grondwater Peilbuis Pb 001
Traject (m-mv) 2.00
-
:3.00
Voor verklaring van de aangegeven analysepakketten zie §3.2
4.4
Analyseresultaten Niet-vormgegeven bouwstof
De analyseresultaten van het uitloog- en samenstellingsonderzoek van de waargenomen puinfunderingslaag onder de vloer van de voormalige romneyloods zijn opgenomen onder bijlage 4. De analyseresultaten zijn getoetst (bijlage 5) aan de maximale samenstellings- en emissiewaarden zoals genoemd in de Regeling bodemkwaliteit 2022. Grond
De analyseresultaten (opgenomen onder bijlage 4) zijn, na correctie naar standaardbodem, getoetst (bijlage 5) aan de interventiewaarden bodemkwaliteit (opgenomen in bijlage Ha bij de artikelen 3.48d en 3.48f Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)), aan de (bodem)kwaliteitseisen zoals opgenomen in bijlage IV, sub. B bij de Regeling bodemkwaliteit (Rbk 2022) alsmede aan de 'tussenwaarden' (gedefinieerd als het rekenkundig gemiddelde van kwaliteitseisen voor klasse Landbouw/natuur (LN) en de interventiewaarden bodemkwaliteit). De gemeten PFAS-gehaltes in grond zijn getoetst aan de INEV's (RIVM, 20 juli 2021), alsmede aan de generieke hergebruiksnormen voor grond zoals vermeld in het "handelingskader PFAS" (Ministerie van l&W, december 2023).
Grondwater De analyseresultaten (opgenomen onder bijlage 4) zijn conform het Besluit kwaliteit leefomgeving getoetst (bijlage 5) aan de signaleringsparameters beoordeling grondwatersanering (opgenomen in bijlage Vd bij artikel 4.12a Bkl). Ter indicatie van de verontreinigingssituatie is tevens getoetst aan de Voorkeurswaarde zoals genoemd in bijlage III ZHOV (Zuid-Hollandse Omgevingsverordening). Tevens wordt getoetst aan de 'tussenwaarden' (gedefinieerd als het rekenkundig gemiddelde van de Voorkeurswaarde (ZHOV) en de huidige signaleringsparameters beoordeling grondwatersanering (Bkl)).
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 14 van 22
SP
ADVISEURS
De resultaten zijn, voor zover geanalyseerd (nikkel, cadmium en lood), tevens getoetst aan de 'Omgevingswaarde voor de goede chemische toestand van grondwaterlichamen (Omgevingswaarde voor krw-verontreinigde stoffen)' voor het van toepassing zijnde grondwaterlichaam (code NLGW0011; Zout Rijn-West) zoals genoemd in bijlage IV, sub. B van het Besluit kwaliteit leefomgeving. 4.5
Interpretatie analyseresultaten Niet-vormgegeven bouwstoffen
In de puinfunderingslaag onder de voormalige romneyloods is visueel geen asbestverdacht materiaal waargenomen. Analytisch is geen asbest aangetoond boven de detectiegrens (<2 mg/kg ds). Middels onderhavig onderzoek is voldoende aantoonbaar gemaakt dat het puin niet verontreinigd is met asbest. In de navolgende tabel is een overzicht gegeven van de chemische kwaliteit (samenstelling- en uitloogonderzoek) van de aantroffen puinlaag. Tabel 4: Toetsingsresultaten samenstellings- en uitloogwaarden NV-bouwstof Monstercode
Traject (m-mv)
Boring
Zintuiglijke waarneming
Analyseresultaat
Puinfunderingslaag (samenstelling- en uitloogonderzoek)
Organische parameters voldoen aan maximale samenstellingswaarden MM-NV
013
0.00
0.20
volledig puin
Anorganische parameters voldoen NIET aan maximale uitloogwaarden (overschrijding voor vanadium)
Uit het samenstellings- en uitloogonderzoek blijkt dat de aangetroffen puinlaag ter plaatse van boorpunt 013 indicatief niet herbruikbaar is als niet-vormgegeven bouwstof in verband met een (licht) verhoogde uitloogwaarde voor vanadium. Gezien de beperkte hoeveelheid (circa 10 m3/ 20 ton) wordt het uitvoeren van een aanvullend onderzoek niet zinvol geacht. In het kader van de voorgenomen herontwikkelingswerkzaamheden wordt geadviseerd om het puin af te laten voeren naar een erkende verwerker.
Grond (asbest) In de fractie > 20 mm is zintuiglijk geen asbestverdacht materiaal aangetroffen. In de navolgende tabel is een overzicht gegeven van de bepaalde/berekende asbestgehaltes in de bodem, inclusief toetsing.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 15 van 22
SP
ADVISEURS
Tabel 5: Overzicht bepaalde/berekende asbesthaltes mg/kg ds Niet Monster-
Traject
Gemeten
Gewogen
Gewogen
Gewogen
hechtgebonden
code
(m-mv)
asbestgehalte
asbestgehalte
ondergrens
bovengrens
asbest
Toetsing
<20mm
>20mm
MM1 5707
0,00 - 0,50
<2
<2
<2
<2
nvt
nvt
MM2 5707
0,00 - 0,50
<2
<2
<2
<2
nvt
nvt
MM3 5707
0,00 - 0,50
<2
<2
<2
<2
nvt
nvt
MM4 5707
0,00 - 0,50
<2
<2
<2
<2
nvt
nvt
0,00 - 0,50
<2
<2
<2
<2
nvt
nvt
MM5 5707
gewogen gehalte kleiner dan de detectielimiet gewogen gehalte boven de bepalingsgrens en beneden of gelijk aan de interventiewaarde gewogen gehalte groter dan de interventiewaarde
In de onderzochte mengmonsters is geen asbest aangetoond boven de detectielimiet. Er is geen aanleiding tot het uitvoeren van een nader onderzoek naar asbest in de bodem. Op basis van onderhavig onderzoek is voldoende aantoonbaar gemaakt dat er geen sprake is van een bodemverontreiniging met asbest. Grond
Ter beoordeling van mogelijke risico's voor de volksgezondheid en de aantasting van het milieu dient naast de aard en concentraties van de stoffen ook rekening te worden gehouden met het gebruik van de bodem ter plaatse. Bij interpretatie van de analyseresultaten dient men er rekening mee te houden dat de resultaten (deels) betrekking hebben op (grond)mengmonsters. Hierbij is het mogelijk dat de gemeten gehalten in de separate monsters waaruit het mengmonster is samengesteld, een gelijke factor hoger kunnen liggen dan het aantal monsters waaruit het mengmonster is samengesteld.
In de navolgende tabel wordt per (meng)monster vermeld voor welke parameters de kwaliteitseis voor landbouw/natuur (LN), de 'tussenwaarde' (zie §4.4) en/of de interventiewaarde bodemkwaliteit wordt overschreden. Tevens wordt een (eind)beoordeling van de (bodem)kwaliteitsklasse weergegeven op basis van de kwaliteitseisen (Rbk 2022).
Tabel 5: Overschrijdingen toetsingswaarden grond + bodemkwaliteitsklasse Rbk Monster-
code
Boring
Traject
Overschrijding
Overschrijding
Overschrijding
Bodemkwaliteits
(m-mv)
Landbouw/natuur
'tussenwaarde'
interventiewaarde
klasse
Verkennend bodemonderzoek
MM1
MM2
003
0.00
0.50
004
0.10
0.50
006
0.00
0.50
007
0.00
0.50
001
0.00
0.50
002
0.00
0.50
009
0.00
0.50
012
0.00
0.50
zink, PAK
kwik, zink, PAK
landbouw/natuur
lood
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
industrie
2 april 2024 pagina 16 van 22
SP
ADVISEURS
Monstercode
Boring
MM3
Traject (m-mv)
Overschrijding Landbouw/natuur
005
0.00
0.50
008
0.00
0.50
010
0.00
0.50
011
0.00
0.50
014
0.00
0.50
0.00
0.50
001
0.00
002
0.00
009 012
MM4 ____________ 015
Overschrijding 'tussenwaarde'
Overschrijding Bodemkwaliteitsinterventiewaarde klasse
kwik, lood, zink, PAK
#wonen/industrie
kwik, lood, zink, PAK
wonen
0.50
lood
wonen
0.50
lood
wonen
0.00
0.50
lood
wonen
0.00
0.50
lood
landbouw/natuur
Uitsplitsing MM2
MM2
# > LN >T
wonen/industrie: ontvangende landbodem = klasse Wonen; toepassen op land = klasse Industrie. gehalte > kwaliteitseis Landbouw/natuur: licht verontreinigd. gehalte > tussenwaarde (%2(LN+I): matig verontreinigd. gehalte > interventiewaarde bodemkwaliteit (I): sterk verontreinigd.
Over het algemeen zijn in de grondmengmonsters ten hoogste lichte verontreinigingen met diverse zware metalen en PAK aangetoond. Uitzondering hierop betreft mengmonster MM2, waarin een 'tussenwaarde'-overschrijding voor lood is aangetoond. Na uitsplitsing (analyse van de separaatmonsters op lood) zijn ter plaatse van boorlocaties 001, 002, 009 en 012 uitsluitend licht verhoogde loodgehaltes vastgesteld. De uitsplitsing wordt als meest representatief beschouwd. Grond PFAS In de navolgende tabel is een overzicht gegeven van de toetsingsresultaten ten aanzien van PFAS in grond. De gemeten gehaltes zijn conform het "handelingskader PFAS" niet gecorrigeerd (organisch stofgehalte < 10%). Tabel 6: Toetsingsresultaten PFAS in grond Monstercode
Boring
Traject (m-mv)
005
0.00
0.50
008
0.00
0.50
010
0.00
0.50
011
0.00
0.50
MM3 PFAS
Analyseresultaten
Toetsing
som PFOA 1,6 ug / kg ds som PFOS 2,9 ug / kg ds PFBA 0,2 ug/kg ds PFHpA0,1 ug/kg ds PFHxS 0,1 ug / kg ds alle overige PFAS < detectiegrenzen
PFAS-gehaltes voldoen aan de generieke achtergrondwaarden (handelingskader PFAS). + PFAS-gehaltes voldoen niet aan de achtergrondwaarden, maar wel aan de hergebruiksnorm voor Wonen / Industrie. + + PFAS-gehaltes voldoen niet aan de generieke hergebruiksnormen uit het (handelingskader PFAS).
De toetsingsresultaten voor PFAS-verbindingen voldoen aan de generieke hergebruiksnorm voor wonen/industrie zoals omschreven in het "handelingskader PFAS". Het uitvoeren van een nader bodemonderzoek naar PFAS wordt niet noodzakelijk geacht.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 17 van 22
SP
ADVISEURS
Grondwater In de navolgende tabel zijn de overschrijdingen van de voorkeurs- en 'tussenwaarden' (zie §4.4) en de signaleringsparameters in het grondwater per grondwatermonster weergegeven. Tabel 7: Overschrijdingen toetsingswaarden voor grondwater
Peilbuis Pb 001
Filterstelling (m-mv)
2,00
3,00
Overschrijding voorkeurswaarde
Overschrijding 'tussenwaarde'
Overschrijding signaleringsparameter
molybdeen, xylenen
In het grondwater zijn ten hoogste overschrijdingen van de voorkeurswaarden (ZHOV) voor molybdeen en xylenen vastgesteld. Tevens zijn geen overschrijdingen van de Omgevingswaarde voor de 'goede chemische toestand van grondwaterlichamen' (Omgevingswaarde voor krwverontreinigde stoffen) zoals genoemd in de ZHOV aangetoond. In het kader van de voorgenomen werkzaamheden is ons inziens geen aanleiding tot het uitvoeren van een nader bodemonderzoek.
4.6
Toetsing hypothese
Op basis van de onderzoeksresultaten wordt de hypothese "verdacht op het voorkomen van bodemverontreiniging met de klassieke bodemparameters uit de standaardpakketten voor grond en grondwater" aanvaard. De verdenking op bodemverontreiniging met asbest en organochloorbestrijdingsmiddelen is niet bevestigd. De bodemkwaliteit ter plaatse van de onderzoekslocatie komt grotendeels overeen met de verwachtingen op basis van het vooronderzoek. 4.7
Plichten bij voorgenomen werkzaamheden Onder de Omgevingswet geldt in veel gevallen een meldings- en eventueel een informatieplicht bij zogeheten milieubelastende activiteiten (MBA), zoals gedefinieerd in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Het Bal stelt echter geen regels voor kleinschalig graafwerk in de bodem (gehele werk < 25 m3 bodemvolume) met kwaliteit < interventiewaarde . Indien de mogelijkheid bestaat dat het bodemvolumecriterium van 25 m3 voor het gehele werk wordt overschreden, adviseren wij om zekerheidshalve een melding via het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) uit te voeren voor de MBA graafwerk > 25 m3 met gehaltes < interventiewaarde. De MBA graven in de bodem > 25 m3 met kwaliteit < interventiewaarde is aangewezen in §3.2.21 Bal. Indien sprake is van afvoer van grond, dan dient het werk tenminste één week voor aanvang te worden gemeld via het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) én is sprake van een informatieplicht. Om te borgen dat partijen grond van verschillende kwaliteitsklassen gescheiden blijven, zijn de regels uit §4.119 Bal van toepassing. Een erkenning voor de uitvoerend aannemer (BRL7000) en milieukundige begeleiding (BRL6000) zijn niet verplicht. Eventueel tijdelijk in depot geplaatste grond dient binnen maximaal acht weken na de uitvoering van het werk te zijn hergebruikt cq. afgevoerd.
Voor het langer opslaan van grond is §4.122 Bal van toepassing.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 18 van 22
SP
ADVISEURS
Bij eventuele graafwerkzaamheden kunnen derhalve tenminste de navolgende milieubelastende activiteiten van toepassing zijn: ■ graven in de bodem < 25 m3 met kwaliteit < interventiewaarde; ■ graven in de bodem > 25 m3 met kwaliteit < interventiewaarde; ■ toepassen van grond of baggerspecie.
Aanvullend is voor het onttrekken en lozen van grondwater tevens een meldings- / vergunningsplicht (via het DSO) van toepassing.
4.8
Voorlopige veiligheidsklasse
De veiligheidsmaatregelen bij de voorgenomen werkzaamheden in de bodem dienen te voldoen aan de 'basishygiëne' conform de CROW 400. Een berekening van de voorlopige veiligheidsklasse is opgenomen onder bijlage 6.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 19 van 22
SP
ADVISEURS
5
CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN
5.1
Conclusie Onderhavig bodemonderzoek is uitgevoerd in verband met de voorgenomen herontwikkeling van het plangebied. Op basis van de onderzoeksresultaten worden de navolgende conclusies getrokken: ■ Visueel zijn op het maaiveld en in de opgeboorde grond geen asbestverdachte materialen waargenomen. Er zijn in de opgeboorde bovengrond ten hoogste lichte puinbijmengingen waargenomen; ■ Analytisch zijn geen verhoogde asbestgehaltes aangetoond ten opzichte van de detectiegrens. Er is geen sprake van een bodemverontreiniging met asbest; ■ Ter plaatse van boorlocatie 013 is een volledige puinlaag aangetroffen, welke inmiddels is afgevoerd.
De betreffende puinlaag blijkt niet verontreinigd met asbest, maar komt (indicatief) niet in aanmerking voor hergebruik als niet-vormgegeven bouwstof in verband met een overschrijding van de maximale uitloogwaarde voor vanadium; ■ In de meest verdachte bovengrond zijn ten hoogste lichte verontreinigingen met chemische bodemparameters aangetoond; ■ Ten aanzien van PFAS-verbindingen voldoet de grond aan de generieke hergebruiksnorm voor wonen/industrie zoals omschreven in het "handelingskader PFAS"; ■ In het grondwater zijn ten hoogste overschrijdingen van de voorkeurswaarden voor xylenen en molybdeen vastgesteld; ■ De aangetoonde lichte verontreinigingen vormen geen aanleiding tot het uitvoeren van een nader bodemonderzoek; ■ Bij de voorgenomen herontwikkelingswerkzaamheden is mogelijk sprake van één of meer milieubelastende activiteiten volgens het Bal. Afhankelijk van de aard van de werkzaamheden is hierbij mogelijk een meldings- en/of een informatieplicht van toepassing (via het Digitaal Stelsel Omgevingswet); ■ De veiligheidsmaatregelen bij eventuele werkzaamheden in de bodem dienen te voldoen aan 'basishygiëne' conform de CROW 400; ■ De bodemkwaliteit ter plaatse van de onderzoekslocatie vormt geen belemmering voor het voorgenomen gebruik.
5.2
Aanbeveling
Op basis van bovenstaande conclusies worden de volgende aanbevelingen gedaan: ■ De aanwezigheid van de bodemverontreinigingen heeft consequenties voor de herontwikkeling. Geadviseerd wordt om de resultaten van onderhavig onderzoek mee te nemen in de overwegingen ten aanzien van de planvorming; ■ Onderhavig rapport kan worden gebruikt voor het hergebruiken van de bij werkzaamheden vrijkomende grond op de locatie of ten behoeve van eventuele afvoer naar een erkende verwerkingslocatie; ■ Tot slot wordt geadviseerd om tijdens vervolgwerkzaamheden alert te zijn op eventuele onvoorziene bodemverontreiniging.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 20 van 22
SP
ADVISEURS
6
VERANTWOORDING KP Adviseurs BV is een onafhankelijk adviesbureau en verklaart hierbij geen financiële of juridische belangen te hebben bij de uitkomst van het uitgevoerde onderzoek. KP Adviseurs BV is gecertificeerd voor de beoordelingsrichtlijn BRL SIKB 2000 'Veldwerk bij milieuhygiënisch bodemonderzoek' (certificaatnummer EC-SIK-20256) en geregistreerd bij Rijkswaterstaat Bodem+ als 'erkende bodemintermediair' voor uitvoering van veldwerk bij milieuhygiënisch bodemonderzoek. De omschreven werkzaamheden zijn onder het BRL SIKB 2000-certificaat uitgevoerd. Conform de 'KWALIBO-regeling' zijn de genomen monsters ter analyse aangeboden bij een RvA-testen geaccrediteerd laboratorium en geanalyseerd conform AS3000. Ten behoeve van het onderzoek naar PFAS in grond is de handreiking PFAS bemonsteren (VKB, 25 juni 2020) gevolgd. De werkzaamheden zijn met een grote mate van zorgvuldigheid uitgevoerd waarbij is gestreefd naar een zo groot mogelijke representativiteit van het onderzoek. Desondanks kan niet worden uitgesloten dat plaatselijke afwijkingen in het bodemmateriaal voor kunnen komen. Tevens wordt er op gewezen dat het uitgevoerde onderzoek een momentopname betreft. Voor eventuele plaatselijke afwijkingen in het bodemmateriaal en de gevolgen daarvan kan KP Adviseurs BV geen enkele verantwoordelijkheid dragen.
Het is niet toegestaan, dit rapport zonder schriftelijke toestemming van KP Adviseurs BV anders dan in zijn geheel (met inbegrip van bijlagen) te reproduceren. Dit om te voorkomen dat een onjuist beeld van de onderzoeksresultaten wordt verkregen als alleen delen van het rapport in omloop worden gebracht.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 21 van 22
SP
ADVISEURS
7
LITERATUUROPGAVE 1. 2. 3.
4. 5.
6. 7.
8. 9.
10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18.
19.
Historisch onderzoek Madeweg 49, WLTO Advies, kenmerk 79084, oktober 1998. Nulsituatie onderzoek, Blgg Oosterbeek, kenmerk 79084, november 1998. Verkennend bodemonderzoek CO2-leiding gemeente Westland Fase 2, Geofoxx, kenmerk 20161893/JSLO, maart 2017. Milieukundig bodemonderzoek Madeweg 49, BMA Milieu, kenmerk MBO20210218, november 2021. Besluit activiteiten leefomgeving (Besluit van 3 juli 2018), houdende regels over activiteiten in de fysieke leefomgeving, identificatienummer BWBR0041330. Besluit bodemkwaliteit (Besluit van 22 november 2007), houdende regels inzake de kwaliteit van de bodem, identificatienummer BWBR0022929. Regeling bodemkwaliteit (Regeling van 18 november 2022), houdende vaststelling van de Regeling bodemkwaliteit 2022, identificatienummer BWBR0047808. NEN 5725:2023. Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek, Nederlands Normalisatie Instituut, oktober 2023. NEN 5740:2023. Bodem - Landbodem - Strategie voor het uitvoeren van verkennend bodemonderzoek - Onderzoek naar de milieuhygiënische kwaliteit van bodem en grond, Nederlands Normalisatie Instituut, oktober 2023. NEN 5707+C2:2017. Bodem - Inspectie en monsterneming van asbest in bodem en partijen grond, Nederlands Normalisatie Instituut, december 2017. NEN 5897+C2:2017.
Inspectie en monsterneming van asbest in bouw- en sloopafval en recyclinggranulaat, Nederlands Normalisatie Instituut, december 2017. NEN 5898+C1:2016. Bepaling van het gehalte aan asbest in grond, waterbodem, bouw- en sloopafval en granulaat, Nederlands Normalisatie Instituut, augustus 2016. BRL SIKB 2000. Richtlijnen voor het veldwerk bij milieuhygiënisch bodemonderzoek. CROW 400. Werken in of met verontreinigde bodem - Richtlijn voor veilig, zorgvuldig en risicogestuurd werken, online versie, 7 november 2023. Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, december 2021. Risicogrenzen ten behoeve van de vaststelling van Interventiewaarden voor PFOS, PFOA en GenX, versie 1.1, RIVM, 20 juli 2021. Een handelingskader voor PFAS, mogelijkheden voor het omgaan met PFAS in grond en grondwater, Expertisecentrum PFAS, ISBN/EAN 978-90-815703-0-5, 25 juni 2018. Kennisdocument over stofeigenschappen, gebruik, toxicologie, onderzoek en sanering van PFAS in grond en grondwater, Expertisecentrum PFAS, kenmerk DDT219-1/18-009.764, 20juni 2018. Handreiking PFAS bemonsteren versie 1.0, Vereniging Kwaliteitsborging Bodembeheer, 25 juni 2020.
Rapport verkennend bodemonderzoek Madepolderweg 59h te Den Haag Projectnummer 230669-B01
2 april 2024 pagina 22 van 22
SP
ADVISEURS
BIJLAGE 1
KADASTRALE SITUATIE ONDERZOEKSLOCATIE
Kadastrale kaart
Uw referentie: 230669-B01
258.0
2582 1942
2581'
3 \
\a
2521 1943-
.2538
1275
1 1939
2693
2387
È ,21416 ^46^
«4527
2523^
F
^3^7^ 7*32
4535
4525
4454-
1940
-4455 x —44564457
1457
4459--5
26912692 1265
O
V44625 \ 43180
^4319^-
43200
—4321
436
4322
-432 —43
.2037
2120 2452'
1058 1458
448
32 2453 2231,
1863:
Q%
O,
6807
% $
2229
6865
'6608 122.
6808-
■1315^
2272
2271
2042
%04X58829
1914
6690 '6870
'2766
2767
O
Deze kaart is noordgericht
12345 25
20
'6752
40
60
80
lOOm
Schaal 1: 2300
kadaster
Perceelnummer Huisnummer
Vastgestelde kadastrale grens Voorlopige kadastrale grens
Administratieve kadastrale grens
Kadastrale gemeente Sectie Perceel
Loosduinen K 1458
Bebouwing Voor een eensluidend uittreksel, geleverd op 26 maart 2024 De bewaarder van het kadaster en de openbare registers
Aan dit uittreksel kunnen geen betrouwbare maten worden ontleend. De Dienst voor het kadaster en de openbare registers behoudt zich de intellectuele eigendomsrechten voor, waaronder het auteursrecht en het databanken recht.
SP
ADVISEURS
BIJLAGE 2
OVERZICHTSTEKENINGEN ONDERZOEKSLOCATIE MET VOORMALIGE BEBOUWING EN MONSTERNAMEPOSITIES
Watersilo
o
0
069
16 4
6
o
3
■
1 2 3
4 5
6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16 17 18
*
Keet Aanhanger Keet Tourcaravan kenteken TF-04-JF Container onder afdak Keet Keet Vrachtwagen Konijnenhokken Keet Koolwagen voor dieren Containers ingericht als dierenverblijf Kool Loods Vrachtwagen Woonwagen met aangebouwd klompenhok Zwembassin voor dieren
/
13 14
Opslagruimte onder camouflagenet
verklaart deze opstallen binnenkort te verwijderen verklaart losliggende verzamelingen binnenkort te verwijderen
V *
,0"^ nav. schouw dd 16002000 GemmeDenHeg
Denetedege omrdebe
Bumm Wonmeng-muzaten
Modepolderweg 59H Getekend SDVERKA
Formaat A3
. Gecontroleerd SOREGTK Datum 17-06-2009 8^70
2900 PP DB< HAAG TM 070 363 4000
vml. asbesthoudende fragmenten
vml. asbesthoudende erfafscheiding 7010
□ X007
□011 002
006
003 ^
0004
d
0
\
001
vml. asbesthoudende plantenbak
009
□005
58120 vml. asbesthoudende erfafscheiding
w
3301
3866
□008
6 1 r . □ □10. 1101 X
verwijderd puindepot
012
vml. romneyloods
2037
Renvooi : grens onderzoekslocatie
□ O# @,
: puindepot : inspectiegat (min. 30x30 cm) : boring ca. 1 m-mv : boring ca. 2 m-mv
N
: boring ca. 3 m-mv
N
Overzichtstekening onderzoekslocatie
: peilbuis
Opdrachtgever: Gemeente Den Haag Locatie: Madepolderweg 59H te Den Haag
: gesaneerde asbestverontreiniging op maaiveld
Onderdeel Bodemonderzoek
: gesaneerde asbesthoudende fragmenten/toepassingen
o
5
10
15
20
25 m
Project Bijlage
Bestand: G:\Projecten\2023\230669\B01\Tekening\230669-B01 tek bodem - RvR.dwg
230669-B01 2 (2 van 2)
Datum tek. 27 maart 2024
Papierformaat
A4
Schaal
1:500
Gecontroleerd
RvdW
Getekend
RvR
$P
ADVISEURS Q Dorpstraat 50 3411 AG Lopik
O info@kp-adviseurs.nl € vnwz.kp-adviseurs.nl
% +31 (0)348 47 80 50
SP
ADVISEURS
BIJLAGE 3
BODEMPROFIELEN
001
1
003
-50
bosgrond / cm tov maaiveld - o
0 1
50
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donker bruin, bruin, ow: geen, matig wortels, zwak puin (Baksteenpuin), edelman zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donker bruin, bruin, ow: geen, matig wortels, zwak puin (Baksteenpuin), edelman
-p
K D
4
N
Ui
z22225
N
5
6
50
E
184 - -50
2
3
öoöooeeooosF44
0
E 150
- -80 zand, matig fijn, zwak siltig, licht bruin, grijs, ow: geen, edelman
E
- -130
zand, matig fijn, zwak siltig, licht grijs, bruin, ow: geen, edelman
E
- -170 veen, sterk zandig, donker bruin, bruin, ow: geen, edelman --------------------------------------------------------------------- -220 zand, matig fijn, zwak siltig, neutraal bruin, bruin, ow: geen, edelman
E
E - -50
E
2
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donker bruin, bruin, ow: geen, zwak puin (Baksteenpuin), zwak wortels, edelman
3
- -100 zand, matig fijn, kleiig, neutraal bruin, grijs, ow: geen, edelman --------------------------------------------------------------------- -150 zand, matig fijn, kleiig, neutraal grijs, bruin, ow: geen, edelman
E
4
E
-200
grondboring 1 5-02-2024 74266.34
y gws (m-mv)
4501 1 9.35 1
E
004
7
klinker / cm tov maaiveld - o
o
-300
E
ow: geen, edelman, klinker
777777
peilbuis m et 1 filter 1 5-02-2024 D
y gws (m-mv)
1
200 type datum
Boring met Peilbuis NEN
type datum boorm eester
bosgrond / cm tov maaiveld - o
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donker bruin, bruin, ow: geen, zwak puin (Baksteenpuin), matig wortels, edelman
74249.92 4501 1 2.73 1 .3
1
2
- -10
E
zand, matig fijn, zwak siltig, licht bruin, bruin, ow: geen, edelman
- -50
E
zand, matig fijn, zwak siltig, licht bruin, bruin, ow: geen, edelman
-100
002
bosgrond / cm tov maaiveld - o
444
0
50
1
2
NNNSNNNKNNNNNN
8 150
200
type datum
y gws (m-mv)
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donker bruin, bruin, ow: geen, zwak puin (Baksteenpuin), matig wortels, edelman
E
type datum boorm eester y gws (m-mv)
--------------------------------------------------------------------- -50 zand, matig fijn, zwak siltig, neutraal bruin, bruin, ow: geen, edelman
E
grondboring 1 5-02-2024
74281.50 4501 14.95 NaN
005
bosgrond / cm tov maaiveld - o
0 - -100
E
3
zand, matig fijn, kleiig, neutraal bruin, grijs, ow: geen, edelman
4
--------------------------------------------------------------------- -150 zand, matig fijn, kleiig, neutraal grijs, bruin, ow: geen, edelman
1
50
E
-200
- -50
2
74224.59 4501 1 5.28
y gws (m-mv)
1
E
zand, matig fijn, kleiig, neutraal bruin, bruin, ow: geen, edelman
100 type datum
grondboring 1 5-02-2024
E
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donker bruin, bruin, ow: geen, zwak wortels, resten puin (Baksteenpuin), edelman
-100
grondboring 1 5-02-2024
74266.58 4501 07.1 1 NaN
006 o
bosgrond / cm tov maaiveld o zand, matig fijn, kleiig, licht humeus, donker bruin, bruin, ow: geen, matig k wortels, resten puin (Baksteenpuin), -
E
1
edelman
50
- -50
2
klei, matig zandig, neutraal bruin, grijs, ow: geen, edelman
100 type datum boorm eester y gws (m-mv)
-100
grondboring 1 5-02-2024
74264.52 4501 24.1 5 NaN
bodemprofielen schaal 1:50 onderzoek
Madepolderweg 59c te Den Haag
project code
230669-B01
getekend conform
projectleider
NEN 5104
E
4
ADVISEURS
bosgrond / cm tov maaiveld
011 o
1
zand, matig fijn, kleiig, licht humeus, E donker bruin, bruin, ow: geen, zwak A puin (Baksteenpuin), zwak wortels, A edelman
2
klei, sterk zandig, donker bruin, bruin, ow: geen, edelman
50
o 1
50
bosgrond / cm tov maaiveld o zand, matig fijn, kleiig, licht humeus, E donker bruin, bruin, ow: geen, matig A wortels, zwak puin (Baksteenpuin), A edelman
- -50
type datum boorm eester y gws (m-mv)
-100
74254.96 4501 1 8.40
y gws (m-mv)
NaN
008
bosgrond / cm tov maaiveld
m
1
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, neutraal bruin, bruin, ow: geen, resten puin (Baksteenpuin), edelman
i..
2
100
type datum boorm eester y gws (m-mv)
3
grondboring 1 5-02-2024
NaN
009
bosgrond / cm tov maaiveld
0
zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donker bruin, bruin, ow: geen, zwak wortels, zwak puin (Baksteenpuin), edelman
type datum boormeester
-100
74218.84 450096.95 NaN
1
50
NaN y gws (m-mv)
010 1
50
bosgrond / cm tov maaiveld o zand, matig fijn, kleiig, licht humeus, E donker bruin, bruin, ow: geen, matig A wortels, resten puin (Baksteenpuin), A edelman - -50
2
klei, matig zandig, neutraal bruin, grijs, ow: geen, edelman
100
E
neutraal bruin, grijs, ow: geen, volledig puin Repacpuin , edelman, repacpuin
zand, matig fijn, zwak siltig, donker bruin, bruin, ow: geen, matig puin (Baksteenpuin)(Repacpuin), edelman