RIS320461 Bijlage Manifest Samen opvoeden en opgroeien in DH met logo's (def)

Manifest

Samen opvoeden en opgroeien in Den Haag Een nieuwe koers Dit manifest wordt gesteund door vele partijen in de stad. Kijk op jeugdhulpdenhaag.nl voor alle partijen die het manifest ondertekenen.

Noodzaak voor een nieuwe koers De noodzaak voor een nieuwe koers komt voort uit de twee belangrijkste problemen:

Wij willen dat Den Haag een stad is

1. Het jeugdstelsel loopt vast

waar kinderen en jongeren gezond,

Net als landelijk groeit ook in Den Haag het gebruik

met gelijke kansen en veilig opgroeien. Waar ze hun talenten ontwikkelen en naar vermogen kunnen meedoen in de samenleving. Soms is hierbij (tijdelijk meer) ondersteuning nodig. Deze ondersteuning is vaak niet tijdig en passend beschikbaar. Dat kan en moet beter. Daarom dit manifest.

van jeugdhulp sinds 2000 enorm.1 Waar bijna 25 jaar geleden 1 op de 27 kinderen en jongeren bij jeugdhulp terechtkwam, is dat nu 1 op de 7. Ook is het gebruik van jeugdhulp oneerlijk verdeeld. De groepen in de meest kwetsbare situaties bereiken we onvoldoende. Door de marktwerking waren er in Den Haag tot 1 januari 2024 meer dan 190 jeugdhulpaanbieders actief en was het veld te versnipperd. We zagen een hoge inzet van individuele specialistische jeugdhulp (80%) en een beperktere inzet van ondersteuning aan gezinnen in de buurt (20%). Tegelijk zien we dat de wachtlijsten in de jeugdhulp nog altijd lang zijn. Hierdoor v­ erergeren de problemen van de jeugd die hulp nodig heeft. Daarnaast stijgen de kosten van de jeugdhulp en

Dit manifest is geschreven door de gemeente

is er sprake van een personeelstekort.

Den Haag en de twee samenwerkingsverbanden Jeugd die gestart zijn op 1 januari 2024: Kracht en

2. Meer jeugdhulp helpt niet

rondomJou. Jongeren, ouders en vele organisaties

We zien bovendien dat extra inzet van jeugdhulp

werkten hieraan mee. We stelden het manifest op

er niet voor zorgt dat het beter gaat met kinderen

voor alle professionals, beleidsmakers en leiders van

en jongeren. Meer inzet van jeugdhulp is vaker een

organisaties die een rol spelen bij het opgroeien en

noodgreep in plaats van een oplossing. Het echte

opvoeden van kinderen en jongeren in Den Haag.

probleem is dat steeds meer kinderen en jongeren

De ondertekenaars van dit manifest verbinden zich

aangeven niet goed te kunnen aarden in onze

aan de beschreven koers. Organisaties die deze

samenleving. Zij hebben te maken met invloeden

koers ondersteunen maar niet eerder betrokken

in hun omgeving, die schadelijk kunnen zijn voor

zijn geweest, nodigen wij uit om mee te doen.

het opgroeien en opvoeden. Denk aan meer echt­ scheidingen en samengestelde gezinnen. Of aan de prestatiemaatschappij die de lat op school, het werk en privé hoog legt en zo druk uitoefent op de jeugd.

Alleen samen bereiken we onze ambitie: dat alle kinderen in Den Haag gezond, veilig en kansrijk opgroeien.

En denk ook aan onvoldoende geschikte woonruimte voor jongeren. Hierdoor zijn hun uitzichten beperkt. Ook zijn er kinderen en jongeren die opgroeien in armoede of bij ouders met gezondheids­ problemen. In sommige wijken stapelen deze problemen zich dusdanig op, dat ze het oplossend vermogen van gezinnen overstijgen. Zij vragen niet meer zelf om hulp en hebben geen vertrouwen meer in instanties. Het jeugdstelsel loopt dus vast en meer jeugdhulp is niet de oplossing. Daarom geven wij2 ondersteuning op een andere manier vorm.

2

Wat is hiervoor nodig? Sinds 2024 hebben we, naast een andere vorm van financiering, de jeugdhulp ook anders ­georganiseerd. Voor de ambulante ondersteuning werken we in Den Haag met twee samenwerkings­ verbanden: Kracht en rondomJou.3 Zij hebben een brede opdracht. Als Haagse kinderen, jongeren en ouders4 vragen hebben over opvoeden en opgroeien, bieden deze samenwerkingsverbanden voor

En: de beoogde verandering waarmaken, kan

2024-2032 (een deel van de) preventie, basiszorg

alleen samen. Met álle organisaties en mensen die

in lokale teams, toegang tot hulp en aanvullende

ondersteunen bij het opvoeden en opgroeien van

specialistische jeugdhulp.

kinderen: van ouders, kinderopvang, kind- en ­jongerenwerk en scholen tot huisartspraktijken,

Deze andere inrichting van de jeugdhulp is een

kinderartsen, jeugdgezondheidszorg, GGD

belangrijke randvoorwaarde om de verandering

Haaglanden, welzijnswerk, de volwassen (geestelijke

waar te maken, maar niet voldoende. Er is meer

gezondheid)zorg en ondersteuning, gecertificeerde

nodig. We moeten anders gaan kijken naar onder­

instellingen, het veiligheidsnetwerk, de gemeente

steuning bij opvoeden en opgroeien. Steun van en

en alle andere betrokken partijen.

voor jeugd en gezinnen vindt immers overal plaats: in het eigen netwerk en in de buurt. Informeel en formeel. Het is belangrijk dat er meer aandacht

Tien uitgangspunten

komt voor de verbetering van deze steun in de omgeving, waarin kinderen en jongeren opgroeien

In dit manifest beschrijven wij onze koers om de

en worden o ­ pgevoed. Dit vraagt soms ook om

krachten te bundelen. Het doel is dat de Haagse

­ongelijk te ­investeren voor gelijke kansen.

kinderen en jongeren gezond, veilig en kansrijk

Dat ­betekent b ­ ijvoorbeeld dat we meer steun

opgroeien met de mogelijkheid hun talenten te

inzetten in wijken waar het gebruik van jeugdhulp

ontwikkelen. We zien dit manifest als een kompas

misschien niet zo groot is, maar waar meer risico’s

dat de juiste richting aangeeft. Het is een middel

zijn voor kinderen en jongeren om op latere leeftijd

om met elkaar het gesprek te voeren, afspraken te

alsnog in de problemen te komen. Daar waar sprake

maken, plannen te ontwikkelen, successen te vieren

is van verloren vertrouwen, hebben wij een verant­

en elkaar aan te spreken. Natuurlijk vraagt deze

woordelijkheid om dit (terug) te winnen om samen

nieuwe koers tijd, energie, doorzettingsvermogen,

met gezinnen aan oplossingen te kunnen werken.

samenwerking, reflectie en om organisatie van de juiste randvoorwaarden. Het is echter onze verant­ woordelijkheid om ons actief in te zetten voor een hoopvolle toekomst voor alle kinderen en jongeren

1 Andere kijk op groeiend jeugdzorggebruik (NJI).

in Den Haag. Dit kan alleen als iedereen meedoet.

2 In dit manifest zijn ‘we’ of ‘wij’ alle organisaties die dit manifest ondertekenen. Wij staan gezamenlijk achter deze koers. Iedere organisatie pakt de verantwoordelijkheid voor die onderdelen die op haar van toepassing zijn. 3 Dit manifest sluit aan bij de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en Gezin (2023-2029). 4 Bij ‘ouders’ kan ook ‘verzorgers’ worden gelezen.

Onze koers kent tien uitgangspunten die we s­amenvatten in twee delen: 1) onze kijk op hoe een gunstige opvoed- en opgroeiomgeving eruit ziet en 2) onze kijk op hoe we ondersteuning vormgeven. We sluiten af met een oproep om mee te doen. 3

Onze kijk op een gunstige opvoed- en opgroeiomgeving We creëren met elkaar een stevige (pedagogische) basis. Dit stimuleert de ontwikkeling van kinderen en ondersteunt ouders bij de opvoeding. Het is belangrijk om te kijken wat de omstandigheden zijn waarin de opvoeding plaatsvindt. Opvoeden terwijl er bijvoorbeeld geldzorgen zijn, kan de opvoeding en het welzijn van gezinnen belemmeren.

1. We stimuleren dat kinderen en jongeren opgroeien met steun van mensen uit hun eigen omgeving waar ze zich prettig bij voelen.

omgeving als online plaats. Ook signaleren we op welke gebieden het preventieve aanbod versterking nodig heeft. In de ene buurt kan het preventieve aanbod er dus anders uitzien dan in de andere buurt. Passende onderwerpen voor het preventieve

We zien graag dat ouders opvoeden met steun van

aanbod zijn bijvoorbeeld het ouderschap, de

hun omgeving. Familie, vrienden, kennissen, buurt­

­hechting, gezondheid, weerbaarheid, pubertijd,

genoten en geloofsgemeenschappen kunnen hierbij

mentale gezondheid en de overgang naar

een grote rol spelen. Ook professionals en vrijwilligers

vol­wassenheid. Het aanbod richt zich op problemen

binnen de jeugdgezondheidszorg, kinderopvang,

­voorkomen of verminderen én op de versterking

school, welzijnsvoorzieningen en sportverenigingen

van veerkracht en ontwikkeling van competenties.

zijn vaak een bron van steun tijdens het opgroeien, opvoeden en ontwikkelen van talenten. We moedigen ouders, jongeren en kinderen aan om vragen over opvoeden en opgroeien in hun eigen sociale netwerk te bespreken. Om daar steun

3. We organiseren professionele ondersteuning zo dichtbij mogelijk: op school, in de buurt, bij de sportvereniging, bij de huisarts.

en oplossingen te zoeken als het even niet lekker loopt. Op deze manier komt de ondersteuning

We willen kinderen en jongeren binnen hun

zoveel mogelijk van mensen die bekend zijn met

eigen leefomgeving ook professionele steun en

het gezin en mogelijk langdurig betrokken blijven.

deskundigheid bieden om gezond op te groeien en

Zo wordt steun duurzamer.

hun vaardigheden te ontwikkelen. Deze laag­ drempelige ondersteuning is zichtbaar aanwezig op de plaatsen waar de kinderen, jongeren en gezinnen

We stimuleren steun in de eigen omgeving

vaak zijn: thuis in het gezin, in het wijkcentrum, op de kinderopvang, in peuterspeelzalen, op school, bij de huisarts, op de sport­vereniging, in de buurt en ook online. Op deze wijze signaleren we opvoed-, opgroeivragen en uitdagingen vroegtijdig, waarna we in gesprek gaan met jong en oud om ze waar nodig op weg te helpen.

2. We benutten de kracht van preventie (het voorkomen van problemen/uitdagingen).

Dit geldt ook voor kinderen en jongeren met speciale behoeften. Ook zij moeten zoveel mogelijk in een normale omgeving kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen. In onze aanpak van ondersteuning

4

We werken preventief, gericht op het voorkomen of

dichtbij huis accepteren we een grote mate van

verminderen van uitdagingen en problemen tijdens

­variatie en diversiteit tussen kinderen en de situatie

het opgroeien en opvoeden. Om een preventief

waarin zij opgroeien. Iedereen hoort erbij, doet mee

opvoed- en opgroeiaanbod voor lichte problemen

en wordt gezien. Zo kunnen kinderen en jongeren

goed vindbaar en bereikbaar te maken, trekken we

hun sociale vaardigheden, zelfvertrouwen en talenten

samen op. Deze preventie vindt zowel in de eigen

ontwikkelen en van betekenis worden voor anderen.

Onze kijk op hoe wij ondersteuning bieden Sommige kinderen, jongeren en ouders kampen met uitdagingen, waarbij ondersteuning uit het eigen netwerk en uit de eigen leefomgeving onvoldoende is. Dan is andersoortige hulp nodig. Wij bieden deze ondersteuning aanvullend op wat het gezin en het bestaande netwerk kan. Dit doen wij vanuit de volgende uitgangspunten.

4. We benutten de veerkracht en talenten van de jeugd en ouders en stimuleren het eigen oplossend vermogen.

Bij (hulp)vragen bespreken we hoe kinderen, jongeren en ouders met hun zorgen kunnen omgaan. Hierbij houden we rekening met wat een gezin en hun omgeving aankan. We erkennen dat er voor sommige problemen geen direct antwoord is. Wel zorgen we dat gezinnen er

Wij willen dat de jeugd zich gezond en veilig

beter mee kunnen omgaan.

kan ontwikkelen. Niet alleen thuis, maar ook op school, op de opvang, in de buurt en op andere plekken die hen positief kunnen beïnvloeden. We richten ons op de talenten en (veer)kracht van elk kind, elke jongere en elke ouder. Wat kan wel?

6. We sluiten aan bij het perspectief van kinderen, jongeren en ouders.

We ontwikkelen een hoopvol perspectief. Daarbij stimuleren we het oplossend vermogen: het

Tijdens elk gesprek sluiten we aan bij het perspectief

(h)erkennen van problemen en het zelf kunnen

en de mogelijkheden van kinderen, jongeren en

bedenken van oplossingen.

ouders. We luisteren, vragen door en leven ons in. We staan naast ze. We denken en handelen vanuit

Deze veerkracht helpt bij nieuwe situaties en

de oplossingen die zij zelf zien en waar zij zelf aan

extra uitdagingen, zoals een verhuizing, scheiding

kunnen bijdragen. Wat is echt belangrijk voor het

van ouders, ziekte van henzelf of naasten en de

kind, de jongere of ouder? Wat is nodig voor de

overgang van jeugd naar volwassenheid. Ook bij

vraag die leeft? Hoe kunnen ze zelf verder?

ouders stimuleren wij hun veerkracht. We zorgen

Uiteraard zijn we ons tijdens het inleven bewust

voor belangrijke opvoedvaardigheden, zodat

van onze eigen normen, waarden, achtergrond en

ouders zelf de ontwikkeling van hun kind zo goed

cultuur. Ook weten we hoe onze blik invloed heeft

mogelijk stimuleren.

op wat wij denken dat aan steun nodig is. Zo nodig parkeren we onze blik.

5. We bevestigen dat opgroeien en opvoeden hobbels en uitdagingen met zich meebrengt.

7. We kijken met een brede blik en werken gezinsgericht.

Hobbels en uitdagingen horen bij het opvoeden en opgroeien, maar zijn niet altijd

Bij opvoed- en opgroeivragen kijken we met elkaar

­makkelijk. We stimuleren daarom het gesprek

naar de gehele (leef)omgeving, die van invloed is

over het ­accepteren en verdragen hiervan. Het

op het gedrag van kinderen en jongeren. We kijken

helpt als gezinnen zien wat 'normale' problemen

naar het familiesysteem, naar de school en opvang,

zijn, gelet op de leeftijd en ontwikkeling van

de buurt, vrienden en de vrijetijdsbesteding.

een kind of jongere. Twijfels en kwetsbaarheden

Een sterke omgeving draagt immers positief bij

horen erbij. Bovendien betekent afwijkend

aan het gezinswelzijn en opvoeden en opgroeien

gedrag van het ‘normale’ niet dat direct een

van kinderen.

label of d ­ iagnose nodig is. Bij het familiesysteem kijken we naar het welzijn van ouders, de opvoedvaardigheden, het functio­ 5

neren van het gezin en het sociale netwerk rond het gezin. Hierbij is bestaanszekerheid een belangrijke randvoorwaarde voor gezond, veilig en kansrijk opgroeien. Kortom: in een huis wonen, eten en kleding hebben en verzorgd worden. Vanuit die

9. We zorgen dat kinderen in de meest kwetsbare situaties/met de meest complexe zorgen tijdig de juiste hulp krijgen.

basis kunnen ouders hun kinderen in een veilige en liefdevolle omgeving opvoeden. We zorgen dat

We realiseren ons dat sommige kinderen of

we samen met kinderen, jongeren en hun ouders

jongeren de inzet van individuele jeugdhulp,

bepalen wat nodig is om een probleem het hoofd te

­waaronder GGZ, nodig hebben. Met onze nieuwe

bieden. We maken een zo volledig mogelijk gedeeld

koers, creëren we ruimte voor tijdige en passende

beeld, samen met de kinderen, jongeren en hun

ondersteuning voor deze kinderen. Deze vindt

ouders. We kijken naar de sterke kanten van het

dus zoveel mogelijk plaats in het dagelijks leven

kind, de ouders en de omgeving. Dit helpt om

van de kinderen en jongeren zelf. Het kan hierbij

passende ondersteuning te vinden.

gaan om expertise voor consultatie of inzet van specialistische jeugdhulp, aanvullend op de

Soms spelen in een gezin problemen bij ouders

aan­wezige ondersteuning.

die invloed hebben op de opvoeding, bijvoorbeeld bij problemen op het gebied van bestaanszekerheid, huisvesting of (mentale) gezondheid. Dan zoeken we de oplossing buiten de jeugdhulp. De professio­ nals wegen de belangen van kinderen dan mee bij hun aanpak.

10. We verbinden met gezinnen – ook als sprake is van onveiligheid. Met een vast gezicht en zoveel mogelijk met instemming werken we aan duurzame veiligheid en herstel.

Als hulp aan ouders én kinderen of jongeren nodig is, zorgen we voor goede samenwerking

Een onveilige omgeving, thuis of op straat heeft een

en goed onderling contact met álle betrokken

grote negatieve impact op de ontwikkeling van

partijen. Het is belangrijk om breed te kijken en

kinderen. We blijven daarom altijd in verbinding

werken. Hiervoor is de inzet nodig van alle

met gezinnen – ook als sprake is van (vermoedens

partners vanuit de verschillende leefgebieden

van) onveiligheid thuis. Alle professionals in de

(jeugdhulp, onderwijs, welzijn, werk en inkomen,

omgeving van kinderen hebben de verantwoorde­

wonen, volwassenzorg).

lijkheid signalen van onveiligheid te signaleren en vervolgens te handelen. Eerst gaan we dan zelf in

8. We bieden steeds meer collectieve ondersteuning in plaats van individuele.

gesprek met ouders. We vragen door naar ieders kijk op de situatie: in concrete woorden en zonder oordeel. Dit gesprek kan spannend zijn. We weten immers niet precies wat er aan de hand is. Daarom zijn er in het netwerk collega’s met expertise

Veel voorkomende opvoed- en opgroeivragen bieden

beschikbaar voor overleg en advies.

we steeds vaker aan met een groepsgericht aanbod. Daarbij bieden we gezinnen gezamenlijk en t­ egelijker-

Met een vast gezicht per gezin en zoveel mogelijk met

tijd hulp. We zien namelijk dat mensen het meeste

instemming van de ouders werken we aan duurzame

leren van degenen op wie ze lijken. Daarnaast biedt

veiligheid en herstel. Dit doen we samen met het

deze gezamenlijke ondersteuning kinderen, jongeren

gezin, hun sociale netwerk en de betrokken profes­

en ouders de gelegenheid voor ontmoeting en

sionals. We nemen de tijd om een effectieve relatie

her-kenning. Op deze manier worden jongeren en

op te bouwen. Bij aanhoudende zorgen voegen we

ouders deel van een duurzaam ondersteunend

expertise en inzet toe. Waar nodig kunnen we boven­

netwerk. Dit versterkt de omgeving rond gezinnen.

dien aanvullende (wettelijke) bevoegdheden inzetten.

We bieden dit aanbod aan, samen met partners uit

We bekijken dan wat nodig is voor gezinnen, zodat

het dagelijks netwerk van het gezin. Zo kunnen we

kinderen en jongeren veilig thuis kunnen opgroeien.

snel veel voorkomende opvoed- en opgroeivragen

6

aanpakken, bijvoorbeeld met o ­ rganisaties binnen

Ook bij een crisissituatie voor een jeugdige werken

welzijn, het onderwijs en de opvang.

we als partners samen met ouders. Het doel: een

veilige situatie creëren. Daarnaast kijken we met het gezin naar een passend vervolg om die situatie in stand te houden. Dit zetten we dan ook in gang. Niet alleen een veilig en betrouwbaar thuis is belangrijk in het leven van kinderen en jongeren. Een veilige straat of buurt is net zo belangrijk.

Geraadpleegde geschreven bronnen • Amsterdamse Jeugdvisie (2024), Gemeente Amsterdam. • Andere kijk op groeiend jeugdzorggebruik. Voor een hoopvolle wereld om in op te

Samen met Veilig Thuis, de Gecertificeerde

groeien (2023), NJI: Tom van Yperen,

Instellingen, de Raad voor de Kinderbescherming, de

Katy Hofstede, Rutger Hageraats,

politie, het CIT, kinder- en jongerenwerk, de stede­ lijke expertiseteams van de gemeente, het Zorg- en

Ans van de Maat. • Boemerangbeleid: Over aanhoudende

Veiligheidshuis, de dienst Veiligheid van gemeente,

­tragiek in passend onderwijs- en

Kracht en rondomJou werken we in een netwerk om

jeugdzorgbeleid (2023), Sharon Stellaard.

bij te dragen aan veilig opgroeien thuis en op straat.

• De brede opdracht van een lokaal team (2023), Associatie Wijkteams.

We doen het samen!

• Hervorming van de jeugdzorg en het stelsel (2023), Ministerie van VWS. • Kinderen uit de knel – Oog voor de

We bundelen onze krachten en verdiepen onze

­belangen van kinderen op ouderdomein

samenwerking om kinderen, jongeren en ouders

(2023), Raad voor Volksgezondheid en

goed te ondersteunen. Dit manifest is de basis voor een gezamenlijke richting. We creëren ruimte om:

Samenleving. • Manifest Opgroeien, Opvoeden en

• elkaar(s) rol te kennen en elkaar te vinden;

Jeugdhulp in Alphen aan den Rijn (2022),

• onze verschillende expertises en invalshoeken te

Gemeente Alphen aan den Rijn.

waarderen, te benutten en uit te wisselen; • met elkaar in gesprek te gaan over dit manifest en afspraken te maken; • gezamenlijk prioriteiten te stellen om de uitgangspunten in de praktijk te brengen; • de expertise, ervaringen en participatie van

• Manifest: Opvoeden en opgroeien in Delft (2020), Gemeente Delft. • Opgroeien doe je samen. Bouwen aan een stevige pedagogische basis (2022), NJI: J. Hoex, S. Vlardingerbroek, M. Balledux, P. Speetjens, C. Vink.

kinderen, jongeren en ouders mee te nemen;

• Opgroeien, opvoeden en ontwikkelen in het

• samen te sturen op de beweging die we maken;

Rijnmond van 2030: toekomstverkenning

• In jaarplannen op te nemen wat ieder te doen

en ambities (2021), regio Rijnmond.

heeft en wat de nodige randvoorwaarden zijn;

• Top 10 beschermende factoren. Voor een

• te reflecteren, te leren van elkaar en continu te

positieve ontwikkeling van jeugdigen

verbeteren en ontwikkelen.

(2018), NJI: Deniz Ince, Tom van Yperen, Marja Valkestijn.

Kortom: we gaan doorlopend met betrokken

• Wanneer vele handen het werk niet lichter

­partners de dialoog aan over wat we ervaren in

maken (2019), Erasmus universiteit

de praktijk en wat we daar met elkaar aan kunnen

Rotterdam, Hans Joosse, Geert Teisman,

doen. Het doel: preventiever werken en tot duur­

Sanne Verschoor, Arwin van Buuren.

zame oplossingen komen.

Zo gaan we het doen! Doen jullie mee?

7