RIS320345 Voortgangsbericht CID 2024

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert van Asten Wethouder van Stedelijke Ontwikkeling, Bibliotheken en Europa

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/10808313 RIS320345 Contactpersoon

Aimée Krommenhoek Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

DSO Projecten Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

5 november 2024

aimee.krommenhoek@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgangsbericht CID 2024

Geachte voorzitter, Hierbij ontvangt u het Voortgangsbericht van de gebiedsontwikkeling Central Innovation District (CID) over de periode tot Q3 van 2024. Dit Voortgangsbericht geeft een overzicht van de uitgevoerde activiteiten en behaalde resultaten. Naast een stand van zaken voor het CID en de deelgebieden vindt u in de bijlage het Projectenoverzicht met op hoofdlijnen de afzonderlijke (bouw)projecten. Dit bericht is een vervolg op de Voortgangsrapportage CID 2023 (RIS318281). Het CID is een van de drie grote binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen Den Haag. Het CID is het gebied tussen en rond de drie intercitystations Den Haag Centraal, Laan van NOI en Hollands Spoor. Dit is het economisch hart van Den Haag en de regio. Nu al levert het gebied werk voor bijna 80.000 mensen en telt het 30.000 studenten. Er wonen 45.000 mensen in het gebied in 23.000 woningen. Richting 2040 is de verwachting dat het CID met 20.500 woningen zal groeien. Er wordt gerekend op een toevoeging van ongeveer 640.000 m² aan nieuwe kantoren en ongeveer 254.000 m² aan commerciële en maatschappelijke voorzieningen. De gebiedsontwikkeling CID heeft op verschillende fronten hoge ambities: architectuur, openbare ruimte, programmering en functies, bereikbaarheid, vergroening en verduurzaming.

Producten in het CID Op basis van de Structuurvisie, het Kwaliteitsplan en het Voorzieningenonderzoek maakt de gemeente per deelgebied een Toekomstplan. Met de Toekomstplannen van de deelgebieden worden de gestelde doelen en mijlpalen geconcretiseerd en kunnen deze in het vervolgproces worden gemonitord.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

Producten in het CID

In het afgelopen half jaar is verder gewerkt aan de Toekomstplannen voor de vier deelgebieden waar de grootste veranderingen komen: Laakhavens Hollands Spoor, Den Haag Centraal, Laan van NOI en het Beatrixkwartier met Bezuidenhout-West. In de raadsvergadering is op 11 juli het Beeldkwaliteitsplan Laakhavens Hollands Spoor en op 3 oktober de Ontwikkelvisie Den Haag Centraal vastgesteld. In het tweede kwartaal van 2024 is gestart met het opstellen van de ontwikkelvisies voor Laan van NOI en Beatrixkwartier. Kwaliteitsteam In vorige voortgangsberichten is gesproken over het instellen van een Kwaliteitsteam voor het CID of delen ervan. In 2023 is door het college en de raad uitgebreid gesproken over de inrichting van een nieuw kwaliteitsstelsel voor de stad en aanstellen van een team stadsadviseurs (RIS317441 en RIS 316707). Op 3 oktober 2024 zijn de drie stadsadviseurs benoemd door de raad. Er worden geen kwaliteitsteams ingericht of supervisors aangesteld tenzij een bijzondere situatie daarom vraagt. De instelling van het kwaliteitsteam Den Haag Centraal (DHC) is er zo één, waarin Rijk, NS en gemeente gezamenlijk hebben besloten tot instelling daarvan. Het kwaliteitsteam DHC start gelijktijdig met het opstellen van de Ontwikkelstrategie voor dat deelgebied.

Monitoring CID De programmaorganisatie bewaakt het globale overzicht van alle doelstellingen afkomstig uit de structuurvisie CID. Dit betreft zowel kwalitatieve als kwantitatieve doelen. Het programma houdt daarnaast rekening met veranderende factoren zoals: Wijzigingen in beleid Onderzoeken en prognoses (o.a. bevolkingssamenstelling, verkeersmodellen, woonervaringsonderzoeken, MER) Wijzigingen in projecten (aantallen woningen, mate van concreetheid) De afwegingen die worden gemaakt op ambtelijk niveau worden uiteraard gedeeld met de raad. Dit gebeurt op deelgebied-niveau middels het instrument ‘toekomstplannen’. De verschillende onderdelen van de toekomstplannen worden per deelgebied voorgelegd aan de raad. Zodra de volledige toekomstplannen (visie, strategie, beeldkwaliteit en buitenruimte) vastgesteld zijn gaat de monitoring een volgende fase in en wordt er nauwkeuriger en breder voorzien in de vraag om inzicht te geven in de realisatie van woningaantallen, voorzieningen (en andere doelen) uitgezet in de tijd.

2/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

Momenteel rapporteert het programma over voortgang en planning van individuele projecten middels de tabellen in deze voortgangsrapportage en het bijhorende projectenoverzicht. Naast de raad is er ook een monitoringsplicht richting Rijk en Provincie onder andere in het kader van verantwoording Rijksbijdragen en de MER. De wijze waarop de monitoring zich ontwikkeld houdt rekening met deze partijen en instrumenten. Ook de doelen uit de structuurvisie en het kwaliteitsplan worden de komende tijd breder uitgewerkt richting meetbare KPI's. Hiermee wordt transparanter gerapporteerd over de wijze van sturing in de gebiedsontwikkeling en de manier waarop dit meetbaar wordt gemaakt. Voorzieningen Op deelgebied niveau zijn de toekomstplannen in de maak. Enkele kleine veranderingen in de voorzieningen voorraad, zoals de toevoeging van een huisartsenpraktijk in Laakhavens, zijn in de onderstaande tabel opgenomen. De onlangs vastgestelde Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024 (RIS317835) zijn leidend voor elk deelgebied en worden in de uitwerking van de ontwikkelvisies en -strategieën meegenomen.

Laakhavens

Den Haag Centraal

Beatrixkwartier

In Ontwikkelvisie zijn locaties vastgelegd.

In Ontwikkelvisie zijn locaties Ontwikkelvisie Q1 2025 vastgelegd.

Laan van NOI

Onderwijs Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs onlangs aan raad aangeboden.

Ontwikkelvisie Q1 2025

Ontwikkelstrategie Q1 2025 Tijdelijke middelbare school Binckhorst gerealiseerd. (Deze bediend ook scholieren CID)

Uitbreidingsruimte basisschool zie Laakhavens Jan van Nassau school is aangekocht en gerealiseerd

De in voorzieningenonderzoek aangegeven locatie in Bezuidenhout-West is nog niet vastgelegd Uitbreiding basisschool Dr. M.M. Den Hertogschool in aanbouw. Realisatie loopt vooruit op realisatie woonplannen

zie Beatrixkwartier

Zorg & Welzijn IHP Zorg & Welzijn en woonzorgvisie In gebiedsvisie Laakhavens zijn In Ontwikkelvisie zijn locaties Ontwikkelvisie Q1 2025 voorzien vanaf Q1 2025 voldoende zorg- en welzijn vastgelegd. locaties opgenomen

Ontwikkelvisie Q1 2025

In het actuele makelaars-aanbod in het CID is voldoende ruimte voor uitbreiding eerstelijnszorg

In bestemmingsplan SoZa zijn reserveringen vastgelegd

Bestemmingsplan Escher Gardens ter inzage. Huisartsenpraktijk gericht op nieuwe inwoners gerealiseerd vooruitlopend op realisatie oa The Grace

Maatschappelijke opvang: referenties met stedelijke afspraken mbt CID nog niet ingevuld

Kunst & Cultuur IHP Cultuur & Bibliotheken

In gebiedsvisie voldoende locaties opgenomen

In Ontwikkelvisie zijn locaties Ontwikkelvisie Q1 2025 vastgelegd.

Ontwikkelstrategie Q1 2025

De voormalige atoombunker De in voorzieningen‘Noodzetel’, onder Universiteit onderzoek aangegeven Leiden aan de Turfmarkt locaties zijn opgepakt in kader wordt verbouwd en zal in 2025 van Ambitiedocument in gebruik genomen worden Mariahoeve als culturele broedplaats met oefenruimte voor muziekanten. De openingstijden van centrale Bibliotheek aan het Spui wordt verruimd.

Ontwikkelvisie Q1 2025

Sport

3/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313 De reservering voor Zwembad en Sporthal op de Binckhorst wordt geconcretiseerd. (Deze bediend ook CID)

In gebiedsvisie reserveringen vastgelegd voor sporthallen en gymzalen e.d.

In Ontwikkelvisie zijn locaties Ontwikkelvisie Q1 2025 vastgelegd.

Ontwikkelvisie Q1 2025

In Ontwikkelvisie is ruimte Ontwikkelvisie Q1 2025 vastgesteld en zijn maatregelen opgenomen om te vergroenen.

Ontwikkelvisie Q1 2025

De zoeklocaties voor buitensport in Ontwikkelstrategie Q1 2025 Vlietzone of anderzijds zijn nog niet vastgelegd en onderdeel van integrale afweging Groen en spelen Er is nog geen integraal plan voor Groen

In gebiedsvisie uitgangspunten opgenomen

Er is voor korte termijn voldoende groen

Ontwikkelstrategie Q1 2025 en Buitenruimteplan Q1 2025

Openbare ruimte-inrichting SoZa gereed

Ecologische, recreatieve netwerken nog niet op orde

Overzicht voorzieningen

Innovatie in het CID Den Haag werkt al langere tijd aan campusontwikkeling in de stad. Dit is terug te zien in de forse groei van het aantal studenten en onderwijsinstellingen, de ontwikkeling van campusmilieus en de vele verzamelgebouwen (hubs) waar overheid, bedrijfsleven en onderzoeksinstellingen samenkomen. Het CID is één van de gebieden waar deze ontwikkelingen plaatsvinden, die wordt versterkt door de aanpak ‘Werken, Leren en Innoveren". Met deze strategie bieden we bedrijven de kans om te innoveren en te groeien, versterken we de samenwerking in de stad en zorgen we ervoor dat onderwijs en arbeidsmarkt beter op elkaar aansluiten. Hiermee bieden we ruimte voor economische vernieuwing en daarmee voor de banen van de toekomst op alle opleidingsniveaus. Vervolgstappen na vaststelling De implementatie van de aanpak ‘Werken, Leren en Innoveren’ wordt door de gemeente opgepakt, met de inzet van een aanjager die een verbindende en leidende rol vervult tussen alle projecten en activiteiten in de verschillende gebieden. Hiermee wordt er gezorgd voor een goede wisselwerking tussen het stadsbrede netwerk en de gebiedsontwikkelingen, waaronder het CID.

Het implementatieplan voor het CID legt de nadruk op drie prioriteiten: 1) 'Programmering’ door voorzetting van bestaande programma's zoals Security Delta en The Hague Tech als gemeenschapsbouwers van de economische clusters aanwezig in het CID; 2) 'Ruimte’ door te sturen op de realisatie van vastgoed en buitenruimte voor werken, leren en innoveren rondom de intercitystations; 3) ‘Organisatie’ door het betrekken van sleutelpartijen uit het bedrijfsleven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheidsinstanties bij de campusontwikkeling in een formeel netwerk

Mobiliteitstransitie Een transitie naar ruimte-efficiënte, schone en klimaat-neutrale mobiliteit is een randvoorwaarde voor ontwikkeling van het CID beschrijft de Structuurvisie CID. Dat betekent prioriteit voor mobiliteit op menselijke maat; een openbare ruimte die in eerste instantie is ingericht op Voetgangers (40%), Fietsers (25%) en Openbaar vervoer (20%), vergelijkbaar met de binnenstad. De groei van de mobiliteit in het CID wordt opgevangen met deze vervoerwijzen. Met de Strategie Mobiliteitstransitie 2022-2040 (RIS310664) is hiermee gestart.

4/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

De huidige infrastructuur van het CID en de Binckhorst is de komende decennia niet toereikend voor de groei van het aantal mobiliteitsbewegingen in en om de gebieden. Deze groei is aanleiding voor de studie Netwerkaanpak automobiliteit CID-Binckhorst en is een nadere uitwerking van de automobiliteit in de Structuurvisie CID. Doel van de studie Netwerkaanpak automobiliteit CID Binckhorst is om inzicht te krijgen in de gewenste netwerkingrepen, de gewenste volgordelijkheid en bijbehorende aanzienlijke investeringen. De adviezen uit de netwerkstudie en de uitkomsten van de Netwerkstrategie Den Haag worden in 2025 ter vaststelling gebracht. Conform de structuurvisie is ingezet op centrale parkeervoorzieningen. Een voorbeeld hiervan is de mobiliteitshub Laakhavens, waarin onder andere parkeren, logistiek en deelmobiliteit worden gefaciliteerd. Een gedeelte van de financiering van deze hub is voorzien uit een Rijksbijdrage. In samenwerking met de ontwikkelaars wordt er gewerkt aan de nadere uitwerking van de hub, waarin thema's als programma, ruimtelijke inpassing en exploitatie uitgewerkt worden. Uitkomsten hiervan worden vastgelegd en besloten in de ontwikkelstrategie van het gebied.

Voor Den Haag is nog geen integraal plan voor de locaties van mobiliteitshubs, wat beschrijft hoe deze mobiliteitshubs samenhangen in termen van een netwerk en de gebiedsontwikkeling (woningbouw en andere functies) en hoe deze hubs kunnen (laten) worden gerealiseerd. Er is een uitvraag voorbereid aan een uitvraag aan drie adviesbureaus om met een voorstel te komen hoe zij deze uitvoeringsstrategie per ontwikkelgebied willen gaan ontwikkelen. Naar verwachting ligt er in Q2 van 2025 een locatiestudie en praktische aanpak voor de aanleg van een netwerk van verschillende soorten en groottes van mobiliteitshubs in het CID. Als onderdeel van het Programma Duurzame Stadslogistiek worden de logistieke stromen in Den Haag in kaart gebracht. Specifiek voor het CID betreft dit de logistieke stromen in Laakhavens ten behoeve van de bouwplannen in het gebied. Deze logistieke stromen worden in oktober ´24 in kaart gebracht en dienen als input voor de inrichting van de mobiliteitshub in Laakhavens en de mogelijkheden voor de afwikkeling van de lokale logistiek. Een specifieke verkenning naar de mogelijkheden voor bundeling van bedrijfsafvalstromen loopt nog. De uitkomsten worden meegenomen in de ontwikkelingen in Laakhavens.

Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) De projectorganisatie HOV is dit jaar samen het bureau RHDHV gestart met het schetsontwerp voor de tramverbinding van Den Haag CS naar station Voorburg via de Maanweg en naar Rijswijk/Delft via de Geestbrugweg: De Vlietlijn. Dit schetsontwerp wordt medio 2025 ter besluitvorming aan de verschillende gemeenteraden voorgelegd. Daarna wordt het uitgewerkt tot een voorlopig ontwerp. Via de Voortgangsbrief bereikbaarheid CID-Binckhorst (RIS318900) bent u geïnformeerd over deze tramverbinding. Specifiek voor de inpassing van de tram ter plaatse van de Lekstraat/ spoorviaducten/Bink36 de Sporendriehoek is een apart participatietraject doorlopen. Vanaf september 2024 is ook voor de andere deelgebieden een participatietraject opgestart. No-regret Een goede bereikbaarheid met een hoofdrol voor openbaar vervoer en fiets is nodig om dit gebied economisch te versterken en de verstedelijking te faciliteren. Naast de HOV-verbinding zijn aanvullende mobiliteitsmaatregelen nodig, waaronder de maatregelen die zijn opgenomen in het programma No-Regret. Dit No Regret-pakket is een eerste stap richting een nieuw mobiliteitssysteem voor de Binckhorst.

5/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

Met de Voortgangsrapportage programma No Regret CID Binckhorst (RIS315532) wordt uw raad uitgebreid geïnformeerd over het pakket aan mobiliteitsmaatregelen. In 2024 is het kruispunt Binckhorstlaan-Zonweg aangepast om de verkeersveiligheid te verbeteren en is gewerkt aan de verdere voorbereiding van de fietsroute Verlengde Velostrada, schakel 2 en is gewerkt aan het voorontwerp van de twee-richtingen fietsoversteek op het Rijswijkseplein. Naast de maatregelen uit No-Regret zijn er nog meer mobiliteitsprojecten in CID, zoals de kruising Bezuidenhoutseweg-Rijnstraat, bij het Koningin Julianaplein. Deze kruising is een belangrijk knooppunt rondom Den Haag Centraal. Veel fietsers en voetgangers maken gebruik van deze kruising. De kruising wordt opnieuw ingericht, zodat de route veiliger en aantrekkelijker wordt. En het zorgt voor een betere aansluiting naar Den Haag Centraal, de herinrichting van het Koningin Julianaplein en de Koekamp. In 2024 is gewerkt aan het voorontwerp voor deze kruising. Daarnaast is in 2024 verkend welke fietsoplossing langs de Schenkkade mogelijk is. Langs de Schenkkade tussen de Laan van NOI en Prinses Beatrixlaan liggen verschillende soorten fietspaden. Er is een vrijliggend fietspad, maar fietsers en auto’s delen hier ook de rijbaan. Daardoor zijn er soms onveilige verkeersituaties.

De gemeente onderzoekt hoe de straat veiliger kan worden, bijvoorbeeld door te zorgen dat de fietspaden vrij liggen. MIRT-verkenning knooppunt Laan van NOI Als onderdeel van de Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (MIRT)-verkenning Oude Lijn en knopen werd in 2024 een analyse uitgevoerd waarin gekeken werd naar de opwaardering/herwaardering van het ov-knooppunt Laan van NOI. Deze verkenning resulteert in de Nota Kansrijke Oplossingen (NKO), op basis waarvan uiteindelijk een keuze zal worden gemaakt over een voorkeursvariant. Over dit traject werd in de loop van 2024 een participatietraject opgestart. In 2025 start de beoordelingsfase, waarin nadere uitwerking en beoordeling van de kansrijke oplossingsrichtingen plaatsvindt, om zo tot een voorkeursalternatief te komen.

Energietransitie In de eerste helft van 2024 heeft de Rijksoverheid verschillende wetsvoorstellen aangekondigd, zoals de Energiewet, Wet Collectieve Warmte en de Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie. Inmiddels is de lokale vertaling daarvan in volle gang. Voor de gebiedsontwikkeling in het CID betekent dit dat voor nieuwbouw nieuwe warmtesystemen zelfstandig door de ontwikkelaar op lage temperatuur gerealiseerd moeten worden. Deze kaders worden verwerkt in de toekomstplannen. Ook zijn zij leidend voor de verschillende plannen en worden ze meegegeven aan ontwikkelaars. De grote uitdaging voor de energietransitie is de drukke ruimte in de boven- en ondergrond en de aansluiting met de mobiliteitstransitie waardoor meer elektriciteitsvraag ontstaat. Inmiddels heeft Stedin ook voor Den Haag netcongestie, code rood, afgekondigd. Dit betekent dat forse uitbreiding van het stroomnet noodzakelijk is. Stedin verwacht in 2033 de uitbreiding gerealiseerd te hebben. Helaas zal het stroomnet in 2027 vollopen en zijn tussentijdse maatregelen nodig. De gemeente en andere partijen in de stad en in het CID zijn daarover met Stedin in overleg en samen worden tijdelijke oplossingen uitgewerkt. Als gemeente leveren wij hieraan een actieve bijdrage via het programma EnergieRijk Den Haag (ERDH) (RIS270277).

In 2025 wordt voor de hele gemeente de Wet collectieve warmte verder uitgewerkt en wat dat gaat betekenen voor de verschillende gebieden, waaronder het CID, nu en in de toekomst. Dit schept duidelijkheid over de toepassing van benodigde warmteoplossingen en de rol die de gemeente in de warmteketen inneemt. Het mitigeren van netcongestie wordt de komende jaren de grote uitdaging voor grote delen van de gemeente, waaronder het CID.

6/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

Leefomgeving en duurzaamheid De deelgebieden worden bijgestaan door integrale duurzaamheidsadviseurs. Deze ambtelijke functie is een aantal jaar geleden ontstaan uit de behoefte om een afweging tussen de verschillende duurzaamheidsambities te laten plaatsvinden. De gemeente heeft hoge duurzaamheidsambities maar deze kunnen zelden publiekrechtelijk worden afgedwongen. Er wordt daarom zoveel mogelijk opgenomen binnen de privaatrechtelijke overeenkomsten van de deelgebieden/projecten. Ook stelt de gemeente een beleidskader duurzaam bouwen op zodat voor ontwikkelaars duidelijk is aan welk beleid moet worden voldaan. Daarnaast wordt er gekeken hoe de doelstellingen concreter en beter meetbaar kunnen worden, zodat middels monitoring en rapporteren, de mate van duurzaamheid ook mee kunnen laten wegen in de keuzes die de raad voorgelegd krijgt. Met ontwikkelaars in Laakhavens is bijvoorbeeld de afgelopen maanden gewerkt aan een duurzaamheidsparagraaf. Deze duurzaamheidsparagraaf wordt opgenomen in de Ontwikkelstrategie Laakhavens en vormt input voor de samenwerkingsovereenkomst (SOK). Een van de successen in de advisering rondom leefomgeving is de steeds nauwere samenwerking van de GGD met verschillende afdelingen die raken aan gebiedsontwikkeling.

Deelgebieden in het CID

7/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

Laakhavens Hollands Spoor Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor De Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor vormt het kader voor de realisatie van de vastgestelde Ontwikkelvisie. Afgelopen periode is ingezet op de samenwerking met de marktpartijen in het gebied. Er zal niet tot vergunningverlening of uitgifte worden gekomen voor gebiedsontwikkeling Laakhavens Centraal zonder een gesloten samenwerkingsovereenkomst (SOK) tussen partijen (waaronder de gemeente en ontwikkelaars) in het gebied. Beeldkwaliteitsplan Laakhavens Hollands Spoor Op 1 juli 2024 is het Beeldkwaliteitsplan Laakhavens Hollands Spoor door de gemeenteraad vastgesteld. Buitenruimteplan (BRP) Laakhavens Hollands Spoor

Er wordt gewerkt aan het opstellen van het Buitenruimteplan als kader voor de nieuw in te richten openbare ruimte. Het Buitenruimteplan geeft een doorkijk naar het gewenste eindbeeld en bevat op hoofdlijnen de regels en principes voor de herinrichting van de openbare ruimte. Daarnaast wordt de mobiliteitstransitie en energietransitie opgenomen in het BRP. De ontwikkeling van het gebied vraagt naast een plan voor de bovengrond ook een plan voor de vergroting/aanpassing van de ondergrondse infrastructuur. Deze ondergrond heeft impact op wat er bovengronds gerealiseerd kan worden (denk aan bijvoorbeeld wortels van bomen en planten in relatie tot kabels en leidingen, maar ook netwerkcapaciteit van de middenspanningsring). In de huidige netcapaciteit Laakhavens Hollands Spoor is nog geen congestie maar bij elk nieuw project treedt dit wel op (het stroomnetwerk is voor vrijwel 100% vol). Ten behoeve van de gebiedsontwikkeling Laakhavens Hollands Spoor zijn nieuwe ringleidingen noodzakelijk voor het leveren van stroom voor het bouwen van nieuwe bouwwerken en het in gebruik nemen hiervan. In het gebied zijn 2 ringtracés, waarvan de capaciteit vergroot dient te worden. Dit is een onderdeel van het kritieke pad in de planning.

Om dit te realiseren worden de volgende stappen ondernomen: • Ontwerpfase ringtracé door Stedin in overleg met gemeente: 1,5 jaar (gereed 4e kwartaal 2025) • Aanleg nieuw ringtracé: 2026-2027 Deze planning is heel globaal en zal nog nader uitgewerkt moeten worden o.b.v. het resultaat van de ontwerpfase. Gezocht wordt naar versnellingsmogelijkheden in het ontwerpproces en in de uitvoering. Schetsontwerp Campuskwartier Spoorzone HS

Tegelijkertijd wordt er gewerkt aan het schetsontwerp voor de herinrichting van de openbare ruimte Campuskwartier en Spoorzone HS. In de afdoening van motie ‘Versnel ontwikkeling groene buitenruimte Laakhavens’ (RIS312710) is, ook in het kader van de Woningbouwimpuls (Wbi), toegezegd zo snel mogelijk te starten met de vergroening van het gebied. Met name het gebied rondom de Haagse Hogeschool biedt hiervoor mogelijkheden. Het autoluw maken van de Waldorpstraat-Oost is een belangrijke voorwaarde voor de ontwikkelingen in de Spoorzone HS, zoals het project Escher Gardens, (RIS317120). Al sinds 2020 zijn er participatiesessies geweest op basis waarvan het eerste SO (en ook BRP) is gebaseerd. We zitten nu in de afrondende fase van het participatieproces SO. Plotontwikkelingen Het ontwerpbestemmingsplan Escher Gardens heeft tot begin van het jaar ter inzage gelegen. De daarop ingediende zienswijzen worden verwerkt in het bestemmingsplan. Ook is er een project-mer procedure doorlopen ten behoeve van het bestemmingsplan. Met dit bestemmingsplan wordt de realisatie van 1.250 woningen en nieuwe kantoren direct naast het station mogelijk gemaakt. Vaststelling van het bestemmingsplan vindt naar verwachting begin 2025 plaats.

8/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

Daarna wordt het bouwplan verder uitgewerkt naar een Definitief Ontwerp (DO) als de basis voor de aanvraag van een omgevingsvergunning. Eind 2023 is voor The Grace de ‘Startbouwimpuls’ (Sbi) toegekend, met als voorwaarde dat voor eind 2024 wordt gestart met de bouw. Om tot een haalbaar plan te komen, moesten een aantal planaanpassingen worden doorgevoerd in de omgevingsvergunning. De vergunningsaanvraag die hiervoor is ingediend, is in de eerste helft van 2024 beoordeeld en is in september afgegeven. Zie voor een aanvullende toelichting de commissiebrief ‘Stand van zaken en vervolgstappen The Grace’ (RIS318735) en het collegebesluit ‘Maatregelenpakket The Grace’ (RIS319250). Ook voor de Waldorp Four is een Sbi-bijdrage toegekend. Inmiddels kent het project een nieuwe eigenaar en is er een afnemer gevonden voor de laatste twee torens. In Q4 2024 wordt gestart met de bouw. Geplande oplevering is Q2 2028.

Impressie Waldorp Four Doorkijk 2025 Het doel is in Q1 2025 het Toekomstplan Laakhavens Hollands Spoor af te ronden met het in procedure brengen van de Ontwikkelstrategie en het Buitenruimteplan naar de raad. De SOK zal juridisch bindende afspraken voor de realisatie van onder andere groen en parkeerplaatsen in dit gebied benoemen. Den Haag Centraal Ontwikkelvisie en Beeldkwaliteitsplan Den Haag Centraal In 2024 zijn de Ontwikkelvisie en het Beeldkwaliteitsplan Den Haag Centraal afgerond voor dit deelgebied. De Ontwikkelvisie is op 3 oktober 2024 vastgesteld door de raad. In de Ontwikkelvisie zijn ingrepen in de openbare ruimte voorgesteld en maatregelen doorgevoerd om het gebied te vergroenen. Samen met het versterken van de leefbaarheid wordt het gebied verder verdicht met 2.250-2.500 woningen en 130.000 m² kantoren. Het Beeldkwaliteitsplan ligt vanaf 4 oktober 2024 tot en met 21 november 2024 ter inzage. Na verwerking van de ingediende zienswijzen zal dit ter vaststelling aan de raad worden aangeboden. Plotontwikkelingen Op 11 december 2023 is officieel gestart met de bouw van de KJ Den Haag. Hier komen 396 woningen. De ondergrondse fietsenstalling is daarom tijdelijk gesloten. De bouw vordert gestaag en inmiddels is de vijfde verdiepingsvloer bereikt.

Als de bouw continu doorgaat, zal de notaris de eerder afgesproken 3 mln., van de gemeente laten vrijvallen (zie RIS314635). De oplevering van het appartementengebouw wordt eind 2026 verwacht.

9/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

De participatie over de inrichting van het plein (Voorlopig Ontwerp) is gestart en deze loopt door tot begin 2025. Daarna wordt het Voorlopig Ontwerp vrijgegeven voor de inspraak en wordt daarna ter vaststelling aangeboden aan de raad.

Nieuwbouw op Koningin Julianaplein

De ontwikkelaar van Bezuidenhoutseweg 50-58 (RIS314089) heeft een omgevingsvergunning (Wabo, buitenplanse afwijking) aangevraagd voor het bouwplan. Deze aanvraag is nog in behandeling. Het bijbehorende Beeldkwaliteitsdocument (RIS319653) is in de raad van 3 oktober 2024 aangenomen. Als de aanvraag omgevingsvergunning voldoet aan alle eisen, kan de omgevingsvergunning worden verleend. De voorbereidingen voor het afsluiten van een anterieure overeenkomst zijn getroffen om de planontwikkeling een vervolg te geven. Doorkijk 2025 In 2025 wordt voor dit deelgebied een Ontwikkelstrategie opgesteld waarin de haalbaarheid van de Ontwikkelvisie wordt uitgewerkt. Onder andere zal een financieel overzicht staan van de kosten en opbrengsten evenals een fasering in de tijd. In het kader van de Ontwikkelstrategie wordt in samenwerking met het Rijk gewerkt aan de uitwerking van de Koninklijke Bibliotheek en de plannen langs het Prins Bernhardviaduct. In de Ontwikkelstrategie wordt een definitief voorstel gedaan voor een inrichtingsvariant voor de Schedeldoekshaven. Dit heeft gevolgen voor de routes van de tram in dit gebied. Voor de inpassing van de Vlietlijn bij Den Haag Centraal is een eerste verkenning gestart. Ook wordt de toekomstbestendigheid van het station bekeken en hoe dit zich ontwikkelt met de verdere intensivering van het gebied.

Daarnaast worden de contouren van het nieuwe plein bij de tijdelijke Tweede Kamer onderzocht. Naar verwachting duurt de uitwerking van de Ontwikkelstrategie ruim een jaar, begin 2026 zal deze aan de raad worden gestuurd. Halverwege 2025 zal een start worden gemaakt met het Buitenruimteplan Den Haag Centraal als laatste kaderstellende product voor het toekomstplan. De omgeving wordt geraadpleegd bij het opstellen van dit plan. Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West In 2024 is gestart met het maken van een ontwikkelvisie voor dit deelgebied. De participatie over de ontwikkelvisie loopt tot en met november 2024. De ambitie is om dit plangebied zo'n 2.000-3.000 woningen toe te voegen en 170.000 m2 kantoor met de bijbehorende voorzieningen.

10/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

Plotontwikkelingen In de raadsvergadering van 15 februari 2024 zijn het bestemmingsplan, de grondexploitatie en het beeldkwaliteitsdocument voor de voormalige Koninklijk Conservatorium locatie, Juliana van Stolberglaan 1, vastgesteld in de gemeenteraad. Het bestemmingsplan is inmiddels onherroepelijk en opgegaan in het Omgevingsplan van rechtswege. Ook de omgevingsvergunning voor de bouw van het ANWB-kantoor is verleend. In de zomer van 2024 is gestart met de bouw van het ANWB-kantoor. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) wenst in 2025 met de bouw van het rijkskantoor te starten. Voor het inrichten van het Pocketpark, grenzend aan de twee nieuwe torens, zijn in Q4 2024 participatiemomenten ingepland. Dit loopt door in 2025. De bestaande Monarch-locatie, Monarch IV, is nu in ontwikkeling door het RVB. Hier komt een kantoor van circa 18.000 m2 bvo met een hoogte van 72 meter. Dit bouwplan past binnen het huidige Omgevingsplan. Wel heeft het RVB in september 2024 een BOPA-procedure aangevraagd voor de verplaatsing van de huidige positie van de inrit voor dit bouwplan. Deze procedure loopt door tot begin 2025. De bouw van dit project start in 2026. Doorkijk 2025 Voor het deelgebied Beatrixkwartier en Bezuidenhout-West wordt de Ontwikkelvisie en het Beeldkwaliteitsplan in de loop van 2025 aan de raad ter besluitvorming voorgelegd.

De overige producten van het Toekomstplan van het gebied, de Ontwikkelstrategie en het Buitenruimteplan worden daarna gemaakt. Na vaststelling van de Ontwikkelvisie wordt met private eigenaren de plotontwikkelingen in dit gebied verder ter hand genomen. De eigenaar van het kantoorgebouw Haagse Poort (verhuurd aan Nationale Nederlanden) wil een omgevingsvergunningsprocedure starten om dit kantoorgebouw beperkt uit te breiden en de inrichting van de buitenruimte te vergroenen. Laan van NOI Ontwikkelvisie Laan van NOI Afgelopen periode is gewerkt aan de Ontwikkelvisie. De aandacht ligt op het maken van een aantrekkelijk gebied voor wonen en werken met aantrekkelijke voorzieningen en openbare ruimte. Daarbij rekening houdend met het verbeteren van de aansluiting op de omringende gebieden, de kwaliteit van het gebied voor langzaam verkeer en groen- en spel voorzieningen. Plotontwikkelingen Het bestemmingsplan Anna van Hannoverstraat 4 SoZa, (RIS317026) werd eind 2023 vastgesteld maar is eind 2024 nog niet onherroepelijk. De ontwikkelaar en de gemeente werken momenteel aan een verweerschrift in het kader van de bodemprocedure. Het plan maakt de realisatie van maximaal 1.200 woningen mogelijk.

Nieuwbouw Hannoverstraat 4 (SoZa)

11/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

De ontwikkelaar heeft voor dit bouwplan eind 2023 een omgevingsvergunning aangevraagd. Ook voor deze vergunning geldt eind 2024 dat hij nog het voorwerp is van een beroepsprocedure. Door Omgevingsdienst Haaglanden werd in het kader van de Wet Natuurbescherming ontheffing verleend voor het mitigeren van de aanwezige vleermuizen. De ontwikkelaar heeft inmiddels fase 1 van het bouwplan vleermuisvrij gemaakt. Doorkijk 2025 Voor het deelgebied Laan van NOI wordt de Ontwikkelvisie naar verwachting in Q1 2025 aan de raad ter besluitvorming voorgelegd. De overige producten van het Toekomstplan van het gebied, het Beeldkwaliteitsplan, de Ontwikkelstrategie en het kaderstellende Buitenruimteplan worden daarna gemaakt. Voor het gebied rondom de herontwikkeling van de SoZa werd in 2024 gestart met het opstellen van een schetsontwerp van de buitenruimte. Naar verwachting zal het Voorlopig Ontwerp eind Q2 2025 in procedure worden gebracht. Een deel van deze buitenruimte is nu nog gelegen op de kavel van de ontwikkelaar. De inrichting van deze buitenruimte wordt in samenspraak met de omgeving gedaan, waarbij nadrukkelijk aandacht is voor verdere vergroening van het gebied en voor voldoende mogelijkheden voor spel en recreatie. In Q1 2025 zal ook het participatietraject worden afgerond.

Programmabeheersing Programmabeheersing zijn de onderwerpen financiën, planning, risico en monitoring. Onlangs is ingezet op een programmabeheerser die zich gaat focussen op de meer jaren (financiële) planning en de monitoring van de rijksbijdragen en subsidies. Financiën Bij het opstellen van de ontwikkelstrategie per deelgebied is externe financiering noodzakelijk zowel van marktpartijen als van het Rijk. Rijksbijdragen Startbouwimpuls (Sbi) De Sbi had als doel stilstand van de bouw door de veranderde economische omstandigheden te voorkomen. Eind 2023 is voor The Grace de Sbi toegekend, met als voorwaarde dat voor eind 2024 wordt gestart met de bouw. De projectontwikkelaar heeft toegezegd met de bouw te starten eind 2024. Ook voor de Sbi die toegekend is aan Waldorp Four wordt in Q4 van 2024 gestart met de bouw. Sbi bijdragen: Aantallen woningen

Rijksbijdrage (mio)

Waldorp Four

1.172

€ 5,7

The Grace

1.304

€ 18,0

Woningbouwimpuls (Wbi) Het doel van de Wbi is om sneller, meer (betaalbare) woningen te realiseren. Voorwaarde is dat de uitvoering van projecten met Wbi binnen een bepaalde periode moeten starten. Ook hier is The Grace het eerste project dat gerealiseerd kan worden binnen de gebiedsontwikkeling HS Kwartier. Start bouw stond op september 2023, maar door het Ministerie van BZK is uitstel verleend. Uiterlijk eind 2024 wordt gestart met de bouw van de eerste woningen.

12/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

De Wbi is bedoeld voor de herinrichting van de openbare ruimte rondom station HS opgenomen binnen het Schetsontwerp Campuskwartier Spoorzone HS. Ook voor de gebiedsontwikkeling Laan van Noi 1ste fase / Soza is een Wbi subsidie verkregen. Voor de start bouw is uitstel verleend door het Ministerie van BZK vanwege lopende beroepsprocedures. Wbi bijdragen: Aantallen woningen Laakhavens Hollands Spoor NOI (SoZa)

Rijksbijdrage (mio)

Cofinanciering gemeente

3.500

€ 20,3

€ 17,0

1.200

€ 6,14

€ 6,14

Omgevingsmanagement Participatie en communicatie Samen maken we het CID. Participatie is daarom een belangrijk onderdeel van de gebiedsontwikkeling. Het gaat bij participatie niet alleen om het creëren van draagvlak, maar ook om het benutten van de kennis, creativiteit en ideeën van de omgeving. Goede participatie begint met goede communicatie. Het communicatie- en participatieplatform projecten.denhaag.nl is de centrale plek voor alle informatie over het CID. Deze website is het afgelopen jaar flink uitgebreid. Per deelgebied is een factsheet te downloaden met een overzicht van de verschillende plannen. Op elke individuele projectpagina staat o.a. een actuele planning, verwijzingen naar vastgestelde documenten en verslagen van participatiemomenten. In de Doe Mee kalender staan alle participatiemomenten die gepland zijn, die eraan komen en die geweest zijn, zodat iedereen het proces kan blijven volgen. In september 2024 is gestart met de implementatie van digitale participatietools van Haags Samenspel. Voor de openbare ruimte op het KJ-plein kunnen participanten een reactie plaatsen op de kaart van het voorlopig ontwerp. Komend jaar wordt meer gebruik gemaakt van de digitale participatietools om een breder publiek te betrekken bij het CID. Er wordt continu gewerkt aan het verbeteren van betrokkenheid van alle belanghebbenden.

Afgelopen jaar is er daarom – naast het organiseren van verschillende fysieke bijeenkomsten – extra ingezet op het betrekken van specifieke doelgroepen. Zo zijn er bijvoorbeeld straatinterviews geweest met studenten over de toekomstplannen voor Den Haag Centraal en straatgesprekken in Laakhavens over de toekomstplannen voor de openbare ruimte. We gingen in gesprek met reizigers op Den Haag Centraal om hen te activeren digitaal mee te participeren voor het ontwerp van het KJ-Plein, en bij scholen in Bezuidenhout om bewoners te betrekken bij het toekomstplan. Voor werknemers in het SoZa gebouw is ‘soep-in-SoZa’ sessies georganiseerd om ook hen te betrekken bij het toekomstplan. Continue in gesprek met de omgeving In elk van de vier deelgebieden waar momenteel aan de toekomstplannen wordt gewerkt, is gestart met structurele participatie-overleggen. Met een voor dat deelgebied representatieve groep belanghebbenden worden de participatieprocessen besproken, voordat participatietrajecten starten en achteraf ter evaluatie. Eind van dit jaar wordt de opzet van deze overleggen geëvalueerd. Met de Klankbordgroep CID -vertegenwoordigers van de wijkverenigingen en bewonersorganisaties van de acht wijken in het CID- wordt twee keer per jaar overlegd om de kwaliteit van burgerparticipatie in het CID verder te verbeteren.

13/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10808313

Doorkijk 2024/2025 In 2024 wordt de nieuwe participatiestructuur verder uitgewerkt in overleg met de acht wijkverenigingen en bewonersorganisaties in het CID. Ondertussen lopen er in 4 deelgebieden participatietrajecten voor Ontwikkelvisies, Beeldkwaliteitsplannen, een Buitenruimteplan en openbare ruimte ontwerpen. Daarnaast vindt participatie plaats voor een aantal projecten zoals in het projectenoverzicht genoemd. De 3e editie van de CID dag vond plaats op 16 oktober in de Haagse Hogeschool. De digitale participatietools worden verder geïntegreerd op de website. Het doel is eind 2024 of begin 2025 de deuren te openen van een fysieke CID Ontmoetingsplek (informatiecentrum). In 2025 wordt het Participatie- en communicatieplan CID (RIS 303004) herzien op basis van de nieuwe participatieverordening en het toekomstplan. Stadmaken De gemeente staat open voor maatschappelijke initiatieven en probeert deze actief te bevorderen. Vanuit het programma wordt er gewerkt aan het CID breed opbouwen van coalities met partijen en bewoners om stadmaken verder vorm te geven. Initiatieven waarin de gemeente een actieve rol wil nemen zijn gericht op de bevordering van de CID doelen (vernieuwen, verbinden, verassen) en zorgen voor leefbaarheid in het gebied. Hiermee investeren we ook in de korte termijn met de lange termijn in gedachte.

De projectontwikkelaars die de grootste grondposities hebben in Laakhavens zetten zich al enige tijd in om tijdelijke initiatieven in het gebied van de grond te krijgen. Daarnaast zijn er ook diverse initiatieven in leegstaande units in de Megastores gehuisvest, waaronder Pastagilde en een vintage concept op het gebied van interieur en mode.

Tot slot Het bijgevoegde Projectenoverzicht is bijgewerkt. Hierin zijn de afzonderlijke projecten binnen het CID te bekijken. Successen afgelopen periode waren onder andere het vaststellen van de Ontwikkelvisie Den Haag Centraal en er is gestart aan de sloopwerkzaamheden van The Grace. Het CID gaat in Q4 verder met de toekomstplannen voor de Laakhavens Hollands Spoor, Den Haag Centraal, Laan van NOI en het Beatrixkwartier met Bezuidenhout-West. Met vriendelijke groet, de wethouder van Stedelijke Ontwikkeling, Bibliotheken en Europa Robert van Asten

14/14