RIS320210 Beantwoording SV Chinese spionageauto's in gemeentelijke dienst

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN

18 december 2024 Ons kenmerk Onderwerp

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid mevrouw Van Basten Batenburg, luidend: ‘Chinese spionageauto’s in gemeentelijke dienst’

OCW/10826054 RIS320210

Het raadslid mevrouw Van Basten Batenburg heeft op 4 oktober 2024 een brief met daarin 13 vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Wereldwijd leven al langere tijd zorgen over de risico's van spionage en sabotage door hoogtechnologische producten van Chinese makelij. Veelbesproken voorbeelden zijn Huawei en ZTE, waarvan de Europese Commissie in 2023 vaststelde dat ze een gevaar vormen voor de veiligheid van de Europese Unie en dat het gerechtvaardigd is om deze bedrijven te weren. De Haagse VVD vindt het van groot belang dat ook de gemeente zich terdege bewust is van de risico’s van het gebruik van hoogtechnologische Chinese apparatuur en dat het college er alles aan doet om risico’s op spionage of sabotage te voorkomen. Daarom heeft de Haagse VVD eerder, middels schriftelijke vragen getiteld "Chinese camera’s in Den Haag" (RIS311552) en "Spionagerisico’s door Chinese apparatuur veiligheidsregio" (RIS317690), de risico’s van het gebruik van Chinese camera's door de gemeente en de veiligheidsrisico’s benadrukt. 1.

Is het college het met de Haagse VVD eens dat het van groot belang is dat de gemeente zich bewust is van de risico's die het gebruik van hoogtechnologische Chinese apparatuur met zich meebrengt, en dat er alles aan gedaan moet worden om gegevens te beschermen en spionage of sabotage te voorkomen?

Het is altijd belangrijk om de gegevens van Hagenaars te beschermen. Het college doet er alles aan om gegevens te beschermen en spionage of sabotage te voorkomen. In de beantwoording van genoemde vragen stelde het college het onwenselijk te vinden wanneer onbevoegden toegang hebben tot camerabeelden, ongeacht of dit individuen of andere staten betreft. Daarbij beloofde het college kritisch te kijken naar het gebruik van deze camera’s. Ook werd gemeld dat er een verkenning werd gedaan samen met VNG en Amsterdam om te kijken naar welke instrumenten de gemeente kan hanteren bij de inkoop van camera’s. 2.

Welke acties en maatregelen heeft het college sinds 2022 ondernomen om, zowel binnen de gemeente als bij betrokken organisaties (zoals opdrachtnemers, verbonden partijen en deelnemingen) de risico's verbonden aan het gebruik van Chinese technologie, aan te pakken?

Het college heeft in 2023 een inventarisatie uitgevoerd naar verschillende IT-assets en technologieën in de openbare ruimte. Als vervolg op deze inventarisatie zijn acties bepaald om de regie op deze technologie te verbeteren en potentiële risico’s te beheersen. Deze acties richten zich met name op privacy en digitale veiligheid. Ook zijn de Haagse verkeerscamera’s opnieuw aanbesteed en in 2024 vervangen.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10826054

Den Haag is niet de enige gemeente met de uitdaging om kritisch te kijken naar de inzet van technologie. Daarom heeft de gemeente Den Haag het initiatief genomen om met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de gemeente Amsterdam een analyse uit te laten voeren naar welke inkoopvoorwaarden en gunningscriteria een gemeente kan hanteren bij de inkoop van camerasystemen. Deze analyse is in 2024 afgerond en door de VNG met al haar leden gedeeld: https://vng.nl/nieuws/nieuwe-voorwaarden-beschikbaar-voor-inkoop-camerasystemen, zie bijlage 1. Dit zijn algemeen geformuleerde voorwaarden. De gemeente Den Haag past deze voorwaarden waar mogelijk toe. 3.

Kan het college de raad informeren over de uitkomsten van de genoemde analyse? Welke aanpassingen in het gemeentelijke inkoopbeleid, inclusief de voorwaarden en eisen bij aanbestedingen van diensten in onder andere beveiliging en vervoer, komen hieruit voort? Zijn deze toepasbaar op alle hoogtechnologische apparatuur, of alleen op camera’s?

De uitkomsten uit het rapport kunnen, indien relevant, worden opgenomen in aanbestedingsdocumenten ten behoeve van de inkoop van camera’s. Zo worden deze uitkomsten toegepast bij de aanbesteding voor audiovisuele toepassingen in de raadzaal. De uitkomsten van het rapport zijn niet één op één toe te passen op aanbestedingen voor andere hoog technologische apparatuur. Vorig jaar heeft de gemeente met de aanbesteding harmonisatie doelgroepenvervoer het aanvullend vervoer, in Den Haag bekend als AV070, gegund aan Noot. Voor de uitvoering hiervan maakt Noot gebruik van auto's van het Chinese merk BYD. De Haagse VVD vindt dit zorgwekkend, aangezien Chinese auto’s waaronder BYD, momenteel onder vuur liggen vanwege serieuze risico’s op spionageen sabotage. De auto's functioneren als geavanceerde computers met meerdere camera’s die grote hoeveelheden data verzamelen, opslaan en verzenden naar Chinese servers. In het VK werd in auto’s van de Britse overheid van Chinese makelij in 2023 al volgapparatuur ontdekt. Bovendien zijn de Chinese bedrijven die achter deze auto’s en apparatuur zitten verplicht samen te werken met de Chinese overheid. 4.

Kan het college specificeren hoeveel auto's van het Chinese merk BYD momenteel door Noot worden ingezet voor het aanvullend vervoer AV070 in Den Haag? Welke sensoren zijn in deze voertuigen ingebouwd? Welke specifieke soorten data kunnen door de auto's van het Chinese merk BYD worden verzameld in het aanvullend vervoer? Hoe wordt deze data opgeslagen en verwerkt? Welke afspraken zijn er over het delen, al dan niet passief, van deze data met de Chinese overheid en hoe worden deze afspraken geborgd?

Er worden 50 voertuigen van het merk BYD ingezet voor AV070. Afhankelijk van het type voertuig wordt gebruik gemaakt van lidar, radar, camera of een combinatie van deze technieken. Dankzij deze sensors werken de, grotendeels Europees verplichte, ADAS systemen die de rijtaak van de bestuurder ondersteunen en ervoor zorgen dat de voertuigen veiliger en duurzamer zijn. Er kunnen ook andere sensors aanwezig zijn, zoals in de bumper voor het inparkeren, regensensor in de voorruit, temperatuursensor om de airconditioning te regelen en druksensoren om bijvoorbeeld druk in de remleiding en banden te meten. Voor de BYD Atto 3 die door Noot worden gebruikt geldt dat de volgende sensors worden gebruikt: - 1 intelligente rijwaarnemingscamera; - 3 millimetergolfradars; - 4 panoramische camera’s; - 12 ultrasone sensoren.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10826054

Welke data dat wordt verzameld hangt ook af van de keuze van de berijder om wel/niet zijn/haar telefoon te koppelen met het infotainment systeem en/of gebruik te maken van de app van de fabrikant waarmee bepaalde functies van het voertuig op afstand kunnen worden geregeld, zoals het verwarmen van de auto. Een indeling van de soorten data die kunnen worden verzameld: Prestatiegegevens: - accu-informatie: Laadstatus, resterende actieradius, temperatuur van de accu; - rijgedrag: acceleratie, remgedrag, regeneratief remmen. Veiligheidsgegevens: - diagnostische codes: foutcodes, status van veiligheidssystemen; - systeemmonitoring: prestaties van het remsysteem, stabiliteitscontrole. Locatie- en navigatiegegevens: - GPS-gegevens: coördinaten, snelheid; - reisinformatie: afstand, routeinformatie, laadstations in de buurt. Energie en efficiëntie-gegevens: - energieverbruik: verbruik per kilometer, efficiëntie van de aandrijflijn; - laadgegevens: laadtijd, laadvermogen, type laadstation. Omgevingsgegevens: - weersomstandigheden en wegomstandigheden (zoals gladheid). Connectiviteits- en infotainmentgegevens: - audio-instellingen: voorkeuren, afspeellijsten; - connectiviteit: bluetooth-status, gebruik van apps en navigatie. Identificatie en registratiedata: - voertuigidentificatie: VIN, registratiegegevens; - historische gegevens: onderhoudsgeschiedenis, software-updates.

De dataverzameling en verwerking door BYD gebeurt conform de geldende Europese wet- en regelgeving (GDPR). De data wordt bewaard in het voertuig zelf, of via Amazon Web Services (AWS) cloud servers, die staan in Frankrijk. Noot geeft aan dat deze data niet gedeeld wordt met de Chinese overheid. 5.

Ziet het college bezwaren in het gebruik van hoogtechnologische producten van Chinese bedrijven voor gemeentelijke diensten, waardoor deze bedrijven in staat worden gesteld grote hoeveelheden privacygevoelige data van de gemeente en haar inwoners te verzamelen en op te slaan op Chinese servers? Hoe wordt de veiligheid van deze gegevens geborgd?

Zie ook antwoord bij vraag 4, gegevens worden zover controleerbaar niet op Chinese servers opgeslagen. Wij volgen het landelijk beleid, er geldt geen verbod op Chinese voertuigen. Bovendien mogen specifieke merken niet genoemd worden in een aanbesteding, daardoor kunnen merken ook niet specifiek uitgesloten worden. Bij de aanbesteding doelgroepenvervoer is overigens een dienst ingekocht en geen product. Onze inlichtingendiensten stellen wel dat wij applicaties moeten vermijden van landen met een offensief cyberprogramma, te weten, Rusland, China, Noord-Korea en Iran (Beschouwing risico’s gebruik applicaties landen met offensief cyberprogramma gericht tegen Nederland | Brief | Rijksoverheid.nl). De gemeente Den Haag volgt dit advies. Wij nemen in de inkoopvoorwaarden of modelovereenkomsten altijd eisen op hoe gegevens opgeslagen worden (opslaan binnen Europese economische ruimte).

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10826054

6.

Is het college het met de Haagse VVD eens dat de inzet van Chinese BYD-auto's vanwege de grote en diverse hoeveelheid data die ze verzamelen mogelijk dezelfde, al dan niet grotere, spionage- en sabotagerisico's met zich mee kan brengen als het gebruik van Chinese camera’s? Zo nee, waarom zijn deze risico’s volgens het college niet van toepassing in Den Haag?

Zie antwoord bij vraag 4 en 5. 7.

Hoe verklaart het college dat, ondanks eerdere signalen en het vastgestelde risico verbonden aan Chinese technologieën, er toch gekozen is om BYD-auto’s te gebruiken voor het aanvullend vervoer in Den Haag? Wat waren de overwegingen hierbij? Graag een uitgebreide toelichting.

Zie antwoord bij vraag 4 en 5. De opdrachtgever heeft niet voor deze voertuigen gekozen, maar de opdrachtnemer. Daarbij heeft de opdrachtnemer rekening gehouden met prijs en beschikbaarheid van voertuigen om de opdracht uit te kunnen voeren. Dataverzameling en verwerking vindt plaats conform bestaande EU-regelgeving. In de beantwoording van technische vraag 640 bij de programmarekening stelt het college dat bij elke aanbesteding met een waarde boven de €200.000 een uitgebreide risicoanalyse wordt uitgevoerd waar beheersmaatregelen uit voorkomen. Verder meldt het college dat er specifiek voor hoogtechnologische producten van Chinese fabrikanten een traject met de VNG en Pels Rijcken is gevolgd om de sturingsmechanismen in kaart te brengen die van invloed zijn op de inkoop van camerasystemen. 8.

Welke specifieke beheersmaatregelen zijn voortgekomen uit de risicoanalyse met betrekking tot de keuze om voor aanvullend vervoer gebruik te maken van auto’s van het Chinese merk BYD? Graag worden we in detail geïnformeerd over de geconstateerde risico’s en de beheersmaatregelen, indien noodzakelijk geheim.

Zie antwoord bij vraag 7, de gemeente heeft geen product gekozen, maar een dienst. Het gebruik van voertuigen van het merk BYD is daarom niet meegenomen in de risicoanalyse. Dataverzameling en verwerking vindt plaats conform bestaande EU-regelgeving. 9.

Klopt het dat de aanbevelingen en in kaart gebrachte sturingsmechanismen en beheersmaatregelen uit het traject met de VNG en Pels-Rijcken dateren van na de aanbesteding harmonisatie doelgroepenvervoer en de keuze om voor aanvullend vervoer gebruik te maken van auto’s van het Chinese merk BYD?

Dat klopt. Het rapport van Pels Rijcken en de VNG (juni 2024) is na gunning van het contract doelgroepenvervoer (januari 2023) verschenen. 10. Is het college bereid om met deze aanbevelingen, beheersmaatregelen en sturingsmechanismen de risico’s van de inzet van BYD grondig tegen het licht te houden en de raad te informeren over de uitkomsten? Het college volgt het landelijke beleid hierin. De VNG biedt handvatten om aanvullende voorwaarden op te nemen. Waar mogelijk wordt dit toegepast bij toekomstige aanbestedingen. Landelijke verboden/sancties worden uiteraard gehandhaafd.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10826054

In april van dit jaar heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen die de zorgen over het gebruik van Chinese apparatuur, en specifiek Chinese auto’s, benadrukt. Naar aanleiding van deze motie zal de regering een onderzoek uitvoeren naar de risico’s die Chinese auto’s vormen voor de nationale veiligheid. 11.

Is het college het met de Haagse VVD eens dat het beter is om vooraf maatregelen te nemen om spionage en sabotage risico’s te voorkomen dan achteraf correcties te moeten uitvoeren? Zo ja, hoe wordt dit principe toegepast in het beleid omtrent het gebruik van technologieën uit landen met een offensief cyberprogramma tegen Nederland?

Het college is het hier mee eens om waar mogelijk maatregelen te nemen om spionage en sabotage te voorkomen. Daarom w0rden de adviezen uit het rapport van de VNG waar mogelijk en nodig opgevolgd. 12. Hoe bereidt het college zich voor op de resultaten van het landelijke onderzoek naar de risico’s van Chinese auto's voor de nationale veiligheid, dat in opdracht van de Tweede Kamer wordt uitgevoerd? Wat zijn de geplande stappen afhankelijk van de uitkomsten van dit onderzoek? Graag een toelichting wat dit kan betekenen voor de bestaande aanbestedingen? We volgen hierin uiteraard het landelijke beleid. De uitkomsten van dit onderzoek zijn nog niet bekend. De uitkomsten bepalen het handelingskader van de gemeente. Zo heeft de gemeente na het ingestelde sanctiepakket tegen Rusland dit destijds succesvol geïmplementeerd. Zonder landelijke maatregelen heeft de gemeente geen grond om de inzet van Chinese auto’s en apparatuur, in algemene zin, te verbieden. Zodra hier landelijk beleid over is, volgt de gemeente dit op. 13. Is het college bereid om, gebruik makend van de uitkomsten van genoemd onderzoek, duidelijke regels of normen vast te stellen teneinde Haagse gegevens te beschermen en gegronde zorgen voor spionage en cyberbeveiligingsrisico’s in verband met elektrische auto’s in het algemeen weg te nemen? Zie antwoord bij vraag 12.

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Robert van Asten

5/5