RIS320101 Preadvies initiatiefvoorstel Meer fonteinen

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

DSB/10869290 RIS320101 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Nicoline de Bruin Dienst

Dienst Stadsbeheer Afdeling

DSB BAS Datum

Telefoonnummer

8 april 2025

14070 E-mailadres

nicoline.debruin@denhaag.nl

Onderwerp

Preadvies initiatiefvoorstel Meer fonteinen.

Op 28 november 2024 is het initiatiefvoorstel Meer fonteinen (RIS 320101) van gemeenteraadslid De Mos aan de voorzitter van de gemeenteraad aangeboden. Hierbij biedt het college de raad het advies van het college over het initiatiefvoorstel aan. Vooraf Het college waardeert de tijd en energie die de initiatiefnemer heeft gestoken in het opstellen van het initiatiefvoorstel. In het initiatiefvoorstel wordt aangegeven welke voordelen fonteinen hebben voor de stad. Dit gaat om verfraaiing van de openbare ruimte, als toeristische trekpleister, voor verkoeling en klimaatadaptatie en als ontmoetingsplaats voor inwoners in de wijken. Het college deelt deze mening voor een deel: Fonteinen kunnen de openbare ruimte verfraaien, zorgen voor meer levendigheid en kunnen lokaal verkoeling brengen. De waarde van fonteinen voor klimaatadaptatie is echter zeer beperkt. Overigens worden fonteinen wel ook succesvol ingezet om de waterkwaliteit te verbeteren. Den Haag kent 34 fonteinen in de openbare ruimte, verdeeld over alle stadsdelen van Den Haag. Vanuit het oogpunt van beheer-, onderhouds- en vervangingskosten is een flinke uitbreiding van het areaal aan fonteinen een aanzienlijke last op de begroting. Voor het huidige areaal zijn jaarlijks aanzienlijke bedragen beheergelden nodig om deze operationeel te houden.

Fonteinen vergen financiële middelen voor onderhoud, reparaties en energieverbruik. Hierdoor kunnen de structurele kosten voor de gemeente oplopen, ook al zijn de kosten voor aanleg gedekt. Allereerst vergt het onderhoud van fonteinen regelmatige reiniging om verstoppingen en slijtage te voorkomen. Bladeren, vuil en kalk kunnen de leidingen en pompen aantasten, wat tot dure reparaties kan leiden. Daarnaast moeten waterkwaliteit en filters continu worden gecontroleerd om bacterievorming en algengroei te voorkomen. Ook dienen de fonteinen jaarlijks winterklaar te worden gemaakt. Verder brengen fonteinen aanzienlijke energiekosten met zich mee.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10869290

Het initiatiefvoorstel bevat een financiële paragraaf. De genoemde gemeentelijke posten voor stedelijke ontwikkeling en cultuur worden daar waar mogelijk al (onder vele andere zaken) gebruikt voor fonteinen. Van de overige suggesties is het college niet overtuigd dat dit de verwachte stijging van de kosten kan dekken. Het initiatiefvoorstel is daarmee onvoldoende financieel gedekt. Gelet op de hoge structurele beheerkosten is het college terughoudend in het uitbreiden van het aantal fonteinen. In plaats daarvan wil het college zich richten op het optimaliseren van bestaande fonteinen en het investeren in minder kostbare, duurzame alternatieven voor de gestelde doelen van verkoeling. Er wordt daarom bij herinrichtingen en zeker in nieuwbouwsituaties kritisch gekeken naar het toevoegen van groen en water (ook in de vorm van wadi’s) om de noodzakelijke verkoeling in de stad te brengen. De waarde van fonteinen voor klimaatadaptatie is beperkt. Een fontein koelt de locatie; een paar grote bomen op dezelfde locatie koelen een ruimere omgeving. Daarnaast dragen bomen en groen (door het onverhard oppervlak) anders dan fonteinen ook bij aan het verminderen van de effecten van hevige regenval en extreme droogte. Het is echter niet mogelijk of wenselijk op alle pleinen bomen te plaatsen.

De afwisseling tussen horecapleinen, een groen plein en een plein met een fontein maakt de stad levendig en aantrekkelijk. Zo ontstaat een variatie aan ontmoetingsplekken. Het college staat positief ten opzichte van een beperkte uitbreiding van fonteinen en waterpartijen op belangrijke plekken. Zo komt er binnenkort een waterbassin op het vernieuwde Spuiplein. Het ziet toe dat bij de ontwikkeling van de stad mooie plekken en pleinen worden gemaakt waar naast ruimte voor ontmoeting, sporten en spelen, bomen en horeca, ook fonteinen de openbare ruimte verfraaien. Het initiatiefvoorstel bevat 9 besluitpunten. Hieronder wordt per besluitpunt de reactie van het college weergegeven. 1.

In kaart te brengen welke Haagse pleinen en rotondes naast onze suggestie uit Hoofdstuk 6 geschikt zijn voor een fontein.

Preadvies: ontraden Het college heeft geen aparte opgave benoemd en geen budget beschikbaar voor het realiseren van fonteinen. Het inrichten van een dergelijk programma vraagt tijd en vooral structureel budget, wat niet beschikbaar is. Het college verwacht meer fonteinen te kunnen realiseren door bij de ontwikkeling van plannen voor de (her)inrichting van pleinen de optie van plaatsing van een fontein nadrukkelijker mee te nemen. Per plek of gebied moet worden bekeken welke behoefte er is: meer groen, water, openbaar toilet, spelen verblijven of fonteinen, enz. 2.

Jaarlijks één nieuwe fontein te realiseren, in samenspraak met bewoners en ondernemers;

Preadvies: ontraden Het college neemt de inbreng van bewoners en ondernemers serieus, ook bij de (her)inrichting van plekken met kansen voor het realiseren van een fontein. Op basis van de argumentatie onder 1., verwacht het college niet dat het een fontein per jaar zal opleveren. Dat heeft ook te maken met de benodigde beheerbudgetten, die niet voldoende kunnen meegroeien met deze wens. De komende tijd wordt in ieder geval een waterbassin op het Spuiplein opgeleverd.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10869290

3.

Bij nieuwe fonteinen volop in te zetten op behoud van groen, en het toevoegen van terrassen en/of kiosken;

Preadvies: ontraden Op plekken met veel ruimte kan worden ingezet op fonteinen én groen én terrassen. In de sterk verdichte stad is het echter steeds vaker niet mogelijk en moet worden gekozen tussen alle wensen voor een plek. In de stad, ook in de omgeving van een plek met fontein, zoekt het college naar variatie in pleinen en ontmoetingsruimte. Zo kunnen op een langere wandelroute pleinen worden gepasseerd waar achtereenvolgens horeca, fonteinen en ontmoeten, groen en sport en spel de boventoon voert. Dit levert een gevarieerde en levendige stad op. 4.

Te onderzoeken of de "vriesmaanden" aanzienlijk verkort kunnen worden of zelfs worden afgeschaft, zodat fonteinen het hele jaar door functioneren;

Preadvies: overbodig Dit onderzoek heeft al plaatsgevonden. Door de klimaatverandering is de kans op vorst afgenomen, waardoor met minder vriesmaanden rekening kan worden gehouden. De termijn waarop fonteinen in Den Haag operationeel zijn, is daarom verschoven vanaf 1 maart tot 1 oktober naar 1 maart tot 1 november. Verdere uitbreiding van het fonteinseizoen achten wij niet verantwoord om kostbare schade aan de systemen als gevolg van vorst te voorkomen. Vanaf 1 november worden namelijk alle leiding van de systemen drooggemaakt om eventuele vorstschade te voorkomen. 5.

Een buurtbrede enquête op te zetten over de kwaliteit en uitstraling van de fontein op het Vaillantplein;

Preadvies: ontraden De mogelijkheid van vergroenen van de fontein is grondig onderzocht (RIS 295459, RIS 304859, RIS 310605). Gebleken is dat de fontein een kunstwerk van de kunstenares Janine Scholze is. Na haar overlijden in 2018 zijn de rechten overgegaan naar Hans Fransen. Na het overlijden van de kunstenaar zijn kunstwerken nog 70 jaar auteursrechtelijk beschermd. De mogelijkheid om afstand te doen van dit auteursrecht door afkopen of overdragen is besproken. De erven zijn niet bereid om afstand te doen van dit recht. Dit betekent in juridische zin dat de fontein niet kan worden aangepast zonder toestemming van de erven. Het college laat juridisch onderzoek uitvoeren naar de mogelijkheden die de gemeente nu heeft. Voor nu wordt ingezet op intensiever beheer van de fontein en vergroenen van de wijdere omgeving. Plannen hiervoor zijn in voorbereiding of uitvoering. Het houden van een enquête is daarom niet gewenst. 6.

Alle huidige fonteinen in kaart te brengen en de raad te informeren over de staat hiervan;

Preadvies:overbodig Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel, heeft deze inventarisatie plaatsgevonden. In de bijlage zijn alle in de stad aanwezige fonteinen opgesomd. De staat van de fonteinen is in het algemeen goed.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10869290

7.

Alle fonteinen te plaatsen op de gemeentelijke website met een "interactieve" tour, zodat bewoners en toeristen de fonteinen makkelijker kunnen vinden;

Preadvies: ontraden Het college vraag zicht af of er daadwerkelijk vraag is naar een dergelijk product. Het ontwikkelen van de interactieve tour wil het college daarom aan mogelijke initiatiefnemers laten, mede gezien er op dit moment geen dekking is voor een dergelijke tour. 8.

Op zoek te gaan naar mogelijke sponsoren die een fontein willen adopteren.

Preadvies: ontraden Het idee om fonteinen in Den Haag te laten sponsoren door bedrijven of particulieren lijkt op het eerste gezicht een aantrekkelijke oplossing om de kosten te drukken. In de praktijk blijkt dit echter vrijwel onuitvoerbaar. Fonteinen bevinden zich op prominente plekken in de stad, waar strikte regels gelden over het aanbrengen van commerciële uitingen. Permanente bedrijfslogo’s of sponsorborden zouden afbreuk doen aan het stadsbeeld en zijn in strijd zijn met gemeentelijk beleid omtrent openbare ruimte en welstandseisen. Daarnaast zijn fonteinen niet eenmalige investeringen, maar vereisen ze doorlopend onderhoud en exploitatie. Een sponsor zou niet alleen de aanleg moeten financieren, maar ook moeten bijdragen aan het onderhoud en energieverbruik. De vraag is of bedrijven bereid zijn zich langdurig te verbinden aan deze terugkerende kosten, vooral omdat de commerciële meerwaarde beperkt is. En het zijn juist de onderhoudskosten die blijvend doortellen op de gemeentelijke begroting. Er zijn ook vrijwel geen voorbeelden bekend van een dergelijke constructie. Bovendien brengt sponsoring uitdagingen met zich mee op het gebied van aansprakelijkheid en zeggenschap, wie er is verantwoordelijk bij technische mankementen, schade door vandalisme of extreme weersomstandigheden.

Gezien deze bezwaren is het onwaarschijnlijk dat sponsoring van fonteinen in Den Haag een haalbare of wenselijke oplossing is. De financiering en het beheer van fonteinen blijven daarmee een verantwoordelijkheid van de gemeente, wat nogmaals de vraag oproept of een forse uitbreiding van het areaal wel verstandig is. 9.

Een haalbaarheidsonderzoek te starten naar de realisatie van een grootschalige fonteinenshow in de Hofvijver, geïnspireerd door de Bellagio-fonteinen in Las Vegas, inclusief muziek en verlichting, waarbij muziek van Haagse artiesten en bands een centrale rol speelt;

Preadvies: ontraden Het idee om een spectaculaire fontein, vergelijkbaar met die van het Bellagio in Las Vegas, in de Hofvijver te realiseren acht het college niet haalbaar. Er zijn verschillende redenen waarom een dergelijke fontein niet past bij deze historische en symbolisch belangrijke locatie in Den Haag.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10869290

De Hofvijver is een van de oudste en meest iconische plekken van Den Haag. Een grootschalige fontein met felgekleurde verlichting en dynamische waterstralen zou afbreuk doen aan het historische karakter van deze omgeving. De serene en statige uitstraling van de Hofvijver als beschermd stadsgezicht en van het Binnenhof als Rijksmonument, passen niet bij de extravagante sfeer van een Bellagio-fontein. De Hofvijver is relatief ondiep en niet ontworpen voor een complexe fonteininstallatie met krachtige pompen en hoge waterstralen. De technische infrastructuur om een dergelijke fontein te realiseren zou ingrijpende aanpassingen vereisen, wat kostbaar en ingrijpend is. Daarnaast is de beschikbare ruimte beperkt, en zou een groot fonteinensysteem het zicht op historische gebouwen en de skyline van Den Haag kunnen verstoren. Dergelijke fonteinen vergen ook zuiver water, wat op gespannen voet staat met de ambities om de ecologische waarde van de Hofvijver te verhogen. Fonteinen zoals die bij het Bellagio vergen aanzienlijke financiële middelen voor aanleg, onderhoud en exploitatie. De stichtingskosten van deze fonteinen bedroegen in 1998 al 40 miljoen dollar. De in dit initiatiefvoorstel genoemde Dubai fontein is in 2008 gebouwd voor zelfs 218 miljoen dollar. De energiekosten voor het laten functioneren van een geavanceerd waterspektakel met verlichting en muziek zijn hoog.

Bovendien zouden regelmatige reiniging, reparaties en winterklaar maken extra kosten en inspanningen met zich meebrengen. Op basis van bovenstaande argumenten en gegevens ziet het college onvoldoende aanleiding om een nader onderzoek naar een fonteinenlichtshow in de Hofvijver te starten. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Robert van Asten

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10869290

Bijlage 1: locaties gemeentelijke fonteinen in Den Haag

Deze kaart komt uit het fonteinenbeheersysteem en geeft een indicatie van de spreiding van de fonteinen over de stad.. De kleuren de iconen zijn alleen relevant voor de beheerder van de fonteinen. Voor communicatiedoeleinden zal een nieuwe kaart moeten worden ontwikkeld. Locatie / naam (stadsdeel) Carnegielaan / hoek Groot Hertoginnelaan(Scheveningen) Burgemeester de Monchyplein (Centrum) Waterkersvijver Wateringsveld (Escamp) Haagse Hogeschool (Laak) Vaillantplein (Centrum) Gevers Deynootplein (Scheveningen) Prins Hendrikplein (Centrum) Hillebrand Jacobsplein: Vijver t Haegsche Hof (Centrum) Loosduinse Hoofdplein (Loosduinen) Pijlkruidveld/Veenweg (Leidschenveen/Ypenburg) Hofvijver (Centrum) Laan van Wateringse Veld, Hogeveld (Escamp) Anna van Buerenplein (Haagse Hout) Park Overbosch (Haagse Hout) Bankaplein (Centrum) Segbroeklaan Drie Dansende meisjes (Segbroek) Noordpolderkade: Echtelijke ruzie (Laak)

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10869290

Henriette Roland Holstweg Zuiderpark (Escamp) Alberdingk Thijmstraat Hof van Heden (Laak) Frederik Hendrikplein Monument Albert Vogel (Scheveningen) Scheveningseweg/Carnegielaan, Van Karnebeekbron (Scheveningen) Waterspeelplaats Zuiderpark (Escamp) Wateringseveld Binnentuinen, vijver aan de Zevenwoudenlaan (Escamp)) Grotiusplaats (Haagse Hout) De Verademing: Conradkade (Segbroek) Baambruggestraat: speelplaats Jip & Janneke (Escamp) Madestein noordwest (Escamp) Noorderbeekstraat / Vlindertuin (Segbroek) Noordweg / Laan van Wateringseveld (Escamp) Oostduin (Landgoed Oostduin/Arendsdorp (Haagse Hout) Rijswijkse Landingslaan (Leidschenveen-Ypenburg) Acaciastraat (Segbroek) Isabellaland / Noordelijke randweg (Haagse Hout)

7/7