RIS320047 Bijlage Notitie publiek belang Amare

Notitie Publiek belang Amare Aanleiding Een van de aanbevelingen van het raadsenquêterapport ‘Amare – Bijzonder Complex’ (RIS316440) van september 2023 is “Expliciteer het publiek belang in toekomstige besluitvorming”. Het gebouw staat er nu, zo schrijft de enquêtecommissie en zowel het college als de raad zijn verplicht na te denken over hetgeen de gemeente wil bereiken met Amare. De enquêtecommissie beveelt daarbij aan om alsnog het publiek belang van Amare te formuleren en op basis daarvan de toekomstige bekostiging vast te stellen. Deze notitie gaat daarom achtereenvolgens in op: -

De vraag wat een publiek belang is De stappen van het Model Publiek belang Een voorstel voor de toekomstige bekostiging van Amare

De samenvatting van de conclusie van de enquêtecommissie ten aanzien van het publiek belang van Amare luidt als volgt: “In zowel de voorbereiding van de bouw van Spuiforum als van de bouw van Amare is nooit concreet beschreven wat de gemeente met de bouw wil bereiken en hoe dit de belangen van de Haagse burger dient. Er is met andere woorden niet voldoende nagedacht over het publiek belang van Amare. Dit betekent niet dat Amare geen publiek belang kan dienen, maar het heeft een zeer beperkte rol gespeeld bij de voorbereiding, gedurende het bouwproces en tot vandaag bij het gebruik van het gebouw. Het publiek belang van Amare is dus verwaarloosd. Gemeentelijke ambities en doelstellingen worden bereikt met het gebruik van een gebouw (de exploitatie), niet enkel met de bouw. De exploitatie wordt echter in zowel de voorbereiding als de bouwfase ondergeschikt gemaakt aan de bouw. Aan het gebruik van Amare, zoals welk cultuuraanbod er moet komen, wordt stelselmatig te weinig aandacht besteed. College, ambtenarij en raad zijn nalatig in het benadrukken en bediscussiëren dat met een dergelijk gebouw een substantieel groter budget samenhangt om het te kunnen gebruiken waarvoor het is ontworpen. En omgekeerd, dat in het geval van het ontbreken van draagvlak voor een exploitatie van die omvang, het gebouw veel minder duur had kunnen worden ontworpen en gebouwd.

Het resultaat is dat er een duur gebouw staat van hoge kwaliteit, onder meer met een concertzaal met akoestiek van wereldklasse, maar dat er geen budget is voorzien om een programmering te verzorgen die bij een dergelijk cultuurgebouw past.” Pagina 6 - enquêterapport Een publiek belang is een maatschappelijk belang dat zonder overheidsingrijpen niet gerealiseerd wordt 1. De vraag of iets een publiek belang is of heeft, is dus eigenlijk heel simpel en zou centraal moeten staan in de besluitvorming wanneer de overheid besluit een bepaald maatschappelijk belang ook tot een publiek belang te maken. We werken aan een Haags model publiek belang, waarin het begrip eenduidig wordt gedefinieerd en de bepaling ervan op een werkbare manier wordt geïntegreerd in besluitvorming rond grote projecten. In deze notitie gaan we heel uitgebreid in op het definiëren van het publiek belang van Amare. Daar hebben we een aantal reden voor. Allereerst omdat Amare de aanleiding was voor de raadsenquête die ons aanbeveelt het alsnog te definiëren en het de aanleiding was om gemeentebreed meer aandacht voor publiek belang te hebben. Amare is een langlopend project geweest, waarin het ‘publiek belang’ niet altijd op de voorgrond heeft gestaan, verwaarloosd is, in de woorden van de commissie.

Nu is het moment om dat voor eens en voor altijd vast te stellen en fouten en omissies uit het verleden te herstellen. Tot slot is deze notitie zo lang, omdat normaal gesproken een publiek belang tijdens de besluitvorming moet worden geëxpliciteerd. Bij Amare gebeurt dat achteraf, wat het complexer maakt. Op een bepaalde manier is het ook weer eenvoudiger: het maatschappelijke belang kan op basis van de realiteit worden beoordeeld, in plaats van vooraf worden ingeschat. Dat vraagt echter ook om een uitgebreide omschrijving van de situatie zoals die nu is.

1

Zie bijvoorbeeld https://www.kcbr.nl/beleid-en-regelgeving-ontwikkelen/beleidskompas/1-wat-hetprobleem/publiek-belang

Haagse werkwijze Publiek Belang Uiteindelijk is het de intentie dat bepaling van het publiek belang van een bepaald beleidsvoornemen wordt geïntegreerd in de bestaande besluitvormingstrajecten. Er wordt daarom gewerkt aan een Haags Model Publiek Belang, waarmee een vorm wordt voorgesteld voor het integreren van het begrip publiek belang in de besluitvorming. Uw raad ontvangt daar nog een voorstel over, als een van de onderdelen van het programma besluitvorming. De ervaringen die zijn opgedaan tijdens het opstellen van deze notitie, maar ook bij andere pilotprojecten zoals Escher in de Ambassade, worden meegenomen in de ontwikkeling van deze werkwijze. Het Model Publiek Belang Amare is een van de pilotprojecten die worden ingezet voor het ontwikkelen van een Haags model ter bepaling van het publiek belang van majeure projecten. Na deze pilotperiode zal, in dialoog met de raad, worden bezien wat de beste manier voor Den Haag is om om te gaan met het begrip ‘publiek belang’ bij dergelijke projecten. Met het vaststellen van het enquêterapport ‘Amare – Bijzonder Complex’ is afgesproken het ‘model publiek belang’ (MPB), zoals in het enquêterapport (p. 120) opgenomen, wordt gehanteerd als uitgangspunt voor het vaststellen van het publiek belang van Amare. Dit model heeft verschillende stappen, die in deze notitie worden doorlopen: • • •

• •

Stap 1 betreft de beschrijving van het beoogde maatschappelijk belang Stap 2 bestaat uit de identificatie van de activiteiten die kunnen worden uitgevoerd om de maatschappelijke belangen en het hiermee beoogde resultaat te waarborgen In Stap 3 wordt het publiek belang gedefinieerd. Daartoe moet worden onderbouwd waarom het noodzakelijk is dat een (gemeentelijke) overheid de in Stap 2 beschreven activiteiten mogelijk maakt Stap 4 staat in het teken van meting van de effecten van het gevoerde beleid. Door prestatieindicatoren op te stellen, kan worden gemonitord of het beoogde resultaat wordt bereikt. Stap 5 behandelt de structuur, organisaties en onderlinge verantwoordelijkheden.

Publiek belang van de bouw of van de exploitatie van Amare De eerste ideeënvorming over Amare is ooit begonnen doordat de toenmalige huisvesting van NDT en RO niet meer voldeed en er een keuze moest worden gemaakt tussen een grootschalige verbouwing en nieuwbouw, waarbij uiteindelijk is gekozen voor dat laatste, omdat daarmee een aantal aanvullende voordelen kon worden gerealiseerd. Dat het publiek belang van Amare nooit is geëxpliciteerd, betekent niet dat er nooit door iemand over is nagedacht of dat het niet impliciet ten grondslag lag aan de plannen die zijn gevormd. De enquêtecommissie geeft daar ook een overzicht van in paragraaf 3.1.3. (pagina 122-131). Samengevat waren de beoogde maatschappelijke effecten: •

•

•

•

•

•

Versterking van Den Haag als internationale stad: De nieuwbouw van het Spuiforum/OCC/Amare moest de internationale positie van Den Haag versterken en de stad aantrekkelijker maken voor internationale instellingen, toeristen en expats. Stedelijke ontwikkeling en citymarketing: De bouw van Amare moest bijdragen aan de stedelijke ontwikkeling van het centrum van Den Haag en fungeren als een belangrijk onderdeel van het citymarketingbeleid, waardoor de stad beter in de markt gezet kon worden. Levendigheid en verbetering van het verblijfsklimaat: Amare zou zorgen voor meer levendigheid op het Spuiplein en het plein transformeren tot een aantrekkelijk en bruisend gebied, zowel overdag als 's avonds. Samenwerking en verbetering van het cultuuraanbod: De intensivering van de samenwerking tussen culturele instellingen in Den Haag moest leiden tot een kwalitatief en kwantitatief beter cultuuraanbod, met internationale uitstraling (meer over die samenwerking verderop onder ‘het belang van Amare voor de cultuursector’) Economische impuls en toerisme: Het project was bedoeld om meer bezoekers naar de stad te trekken, wat een impuls zou geven aan de lokale en regionale economie, inclusief de middenstand en horeca.

Toegankelijkheid van cultuur: Amare moest cultuur toegankelijk maken voor een breder publiek, inclusief nieuwe en jonge doelgroepen, en bijdragen aan een beter vestigingsklimaat door een

•

hoogwaardig cultureel aanbod te bieden (meer toelichting verderop onder ‘Stap 1 – maatschappelijk belang van Amare). Verbinding en openheid: Het project streefde ernaar het centrum van Den Haag beter te verbinden met omliggende buurten en Amare als een open en toegankelijk gebouw voor de hele stad te positioneren.

Tijdens de bouw van Amare lag de nadruk in de besluitvorming volgens de enquêtecommissie op de bouw van het pand, in plaats van expliciet te maken welk maatschappelijk belang hiermee werd gediend en waarom de overheid dit op zich moest nemen. Nu het gebouw er eenmaal staat, is de vraag of de bouw van Amare een publiek belang diende eigenlijk niet meer zo relevant. Je kunt achteraf een mening hebben over of de bouw gerechtvaardigd of noodzakelijk was of niet, maar het gebouw staat er en de realisatie is door de gemeente tot een publiek belang gemaakt door er opdracht toe te geven. Het debat over de bouw van Amare, zoals dat destijds had moeten plaatsvinden, is inmiddels een gepasseerd station. De bouw kan niet meer worden teruggedraaid en de investeringen zijn al gedaan. De exploitatie daarentegen, biedt een concretere mogelijkheid om een blijvende publieke waarde te creëren, vooral in het licht van de aanbevelingen van de enquêtecommissie. Om toekomstgericht het meeste uit Amare te halen, gaat het erom te bepalen welk publiek belang wordt gediend met de exploitatie van Amare, zeker met het oog op het door de enquêtecommissie geadviseerde besluit over de toekomstige bekostiging van Amare.

Stap 1: Maatschappelijk belang van Amare Om te kunnen bepalen wat het maatschappelijk belang van Amare is, kunnen we gebruik maken van veel bronnen. Een deel daarvan bestaat uit bestaande bronnen en beleid, zoals wetenschappelijk of beleidsonderzoek, de Cultuurvisie Den Haag 2033 (RIS315525) en de opeenvolgende vierjarige meerjarenbeleidsplannen kunst en cultuur. Daarnaast hebben we uitgebreid informatie opgehaald bij de Haagse bevolking en het maatschappelijk middenveld, door middel van een enquête, een Stadsgesprek en diverse dialoogsessies. Ook hebben we gekeken naar het visiedocument ‘Huis voor Heel Den Haag’ dat in 2017 door de samenwerkende organisaties (stichting Amare – toen nog DMC, KC, RO en NDT) werd gepubliceerd. De visie van de vier bewoners van Amare (toen OCC genoemd) richtte zich op het creëren van een cultureel centrum voor alle inwoners van Den Haag, een cultureel huis voor de stad, waar kunst, educatie en talentontwikkeling centraal staan. Het gebouw moest dienen als ontmoetingsplek en inspiratiebron, met een breed programma van concerten, voorstellingen en educatieve activiteiten. Samenwerking tussen de vier vaste instellingen en met de stad was essentieel, waarbij het OCC zowel lokale als internationale kunst en cultuur moest stimuleren. De visie streeft naar toegankelijkheid en inclusiviteit voor een divers publiek.

Tijdens de bespreking op 11 april 2024 is door de commissie samenleving de wens uitgesproken om nog meer mensen en organisaties te betrekken bij de gesprekken over het publiek belang van Amare. Deze gesprekken vinden momenteel plaats en lopen voorspoedig, maar in verband met de recesperiode, de aanlevertermijn van stukken naar het college en de agenda van uw commissie, hebben ze nog niet allemaal kunnen plaatsvinden op moment van schrijven. Ook moet worden geconstateerd dat er rond het onderwerp ‘Amare’ sprake is van enige participatiemoeheid, en niet iedereen de behoefte voelt om nog een keer hun mening over Amare te geven. De gesprekken zijn van grote toegevoegde waarde voor het inzichtelijk maken van de beleving van Amare onder inwoners van Den Haag, voor het ontdekken van nieuwe samenwerkingsverbanden en initiatieven in de haarvaten van de samenleving, en om deze initiatieven te koppelen aan Amare. Desondanks hebben ze tot nu toe niet geleid tot een veranderd antwoord op de vraag of de exploitatie van Amare een ‘publiek belang’ wordt gevonden. Bovendien moet het antwoord op deze vraag in de politieke arena worden gegeven.

Het college acht het niet verantwoord de besluitvorming over het publiek belang van Amare nog langer uit te stellen, omdat dat tot gevolg zou hebben dat er wederom incidentele besluitvorming moet plaatsvinden over de structurele exploitatietekorten van stichting Amare. Daarbij heeft de adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur de aanvraag van stichting Amare beoordeeld en is hier een positief advies over uitgegeven. Het college stelt daarom in de programmabegroting 2025-2028 een structurele oplossing voor. De bovenstaande gesprekken zullen evenwel worden voortgezet en worden meegenomen in de reguliere subsidierelatie met stichting Amare. In dit hoofdstuk richten we ons op de positieve bijdrage die Amare levert aan de stad Den Haag. Nu Amare een vaste plaats in het stadsbeeld heeft ingenomen, verschuift onze aandacht van de discussie over de

noodzaak van de bouw naar de vraag hoe het gebouw zijn maatschappelijke potentie kan waarmaken. De bouw van Amare is een voldongen feit; daarom is het essentieel om te onderzoeken en te benadrukken hoe Amare de gemeenschap dient en kan dienen en welk publiek belang daarmee gediend wordt. Hoewel we ons in deze notitie daarom vooral richten op de positieve aspecten, is het belangrijk om kort stil te staan bij mogelijke negatieve gevolgen en sentimenten. Tijdens de totstandkoming en planvorming van Amare was er sprake van een financiële crisis en werd er onder andere stevig gekort op het cultuurbudget. Dat de gemeente tegelijkertijd wilde investeren maar ook bezuinigde op de cultuursector was moeilijk met elkaar te rijmen en leidde tot uitgebreide reacties van tegenstanders. In deze notitie knippen we het maatschappelijk belang op in vier onderdelen: het algemene maatschappelijk belang van cultuur enerzijds en anderzijds het specifieke maatschappelijke belang van Amare op cultureel, sociaal en economisch gebied. Het maatschappelijke belang van cultuur De Cultuurvisie 2033 die medio 2023 is vastgesteld, maakt gebruik van de ‘betekeniscirkel’ om aan te geven welke positieve (individuele en collectieve) effecten cultuur heeft op welzijn en welvaart. In de betekeniscirkel gaat het er niet alleen om wat cultuur ís, maar wat cultuur doet.

Welke betekenissen wanneer van toepassing zijn, is afhankelijk van welke vorm van kunst - en dus welke intrinsieke waarde - je in het centrum van de cirkel plaatst. Een bezoek aan een museum heeft nu eenmaal een ander effect op mensen dan bijvoorbeeld het zingen in een gospelkoor, wat dus ook tot andere betekenissen leidt. We hebben in deze cirkel bewust juist ook díe betekenissen van kunst en cultuur opgenomen die voor Den Haag en zijn bewoners van belang kunnen zijn. Dit zijn betekenissen voor het collectief (zoals sociale cohesie of de aantrekkingskracht van de stad) en betekenissen die iemand vooral individueel ervaart (zoals ontroering, plezier of de mogelijkheid om je talenten verder te ontwikkelen).

Figuur 1 – de betekeniscirkel uit de Cultuurvisie Den Haag 2033

Het belang van Amare voor de cultuursector

Amare is allereerst niet alleen een gebouw, maar ook het huis van en een samenwerkingsverband tussen vier grote instellingen: het Residentie Orkest (RO) , het Nederlands Dans Theater (NDT), stichting Amare en het Koninklijk Conservatorium (KC). De functie die het RO en het NDT uitvoeren in het culturele ecosysteem is zo belangrijk dat de gemeenteraad ervoor gekozen heeft om deze functies vast te leggen in het subsidiestelsel. Ook ontvangen deze instellingen een aanzienlijke Rijksbijdrage vanuit de culturele basisinfrastructuur (BIS) die ten goede komt aan de Haagse cultuursector. Het Koninklijk Conservatorium wordt niet door de gemeente gesubsidieerd, want het is een hbo-instelling, maar is eveneens van groot belang voor de cultuursector, doordat het zorgt voor een constante aanwas van jong talent uit de hele wereld waarvan een deel aan Den Haag verbonden blijft. Gelet op het grote belang van deze organisaties, op zowel nationaal als internationaal niveau, is het nodig dat zij een goede thuisbasis en accommodaties hebben. Zonder Amare zouden deze instellingen apart huisvestingskosten moeten dragen, die gefinancierd zouden worden met subsidiegeld van gemeente en Rijk. Door deze instellingen samen te brengen onder één dak worden niet alleen kosten bespaard, maar wordt ook samenwerking bevorderd en kunnen gedeelde faciliteiten optimaal worden benut.

Daarnaast zorgt Stichting Amare ervoor dat de zalen continu worden benut en niet leeg blijven staan, wat bijdraagt aan een levendig cultureel klimaat in de stad. Voordat Amare er stond waren NDT, RO en Stichting Amare reeds onder een dak gevestigd. Met de komst van Amare is deze vorm van samenwerken uitgebreid en geïntensiveerd met het Koninklijk Conservatorium. In Amare komt samenwerking tussen de vier partners tot stand en de kruisbestuiving die daarmee ontstaat levert waarde op. Een goed voorbeeld hiervan is de samenwerking tussen Residentie Orkest en het Koninklijk Conservatorium met de One Minute Symphony, samenwerking met DNOA, de orkestmaster voor stagiaires, RO/KC Lab, de nationale master orkestdirectie, coaching, etc. Stichting Amare werkt daarnaast samen met PAARD om grote popconcerten te programmeren die niet in PAARD passen, waarmee artiesten die anders zouden moeten uitwijken naar andere steden in Den Haag terecht kunnen. De schaalgrootte van Amare biedt niet alleen een podium aan die artiesten, het is ook mogelijk om festivals met meerdere podia tegelijk te faciliteren. De komst van Amare heeft bijvoorbeeld het festival Rewire in staat gesteld om een schaalsprong te maken met grote concerten. Tot slot verzorgt stichting Amare de culturele programmering van de Nieuwe Kerk.

Tijdens Covid deed Amare dit tijdelijk uitgebreider na het wegvallen van de exploitant van de Nieuwe Kerk. Nadat dit niet meer mogelijk was vanwege een exploitatietekort van Amare en de Nieuwe Kerk als concertlocatie dreigde te verdwijnen, heeft de gemeenteraad hier € 0,2 mln. voor beschikbaar gesteld. Uit een evaluatiegesprek in juni 2024 blijkt dat zowel de kleine muziekensembles, stichting Amare en de exploitant van de Nieuwe Kerk te spreken zijn over de nieuwe constructie en deze graag willen voortzetten Het belang van Amare voor de mensen in Den Haag In de commissiebrief ‘voortgang proces definiëren publiek belang in Amare’ (RIS319113) en de afdoening van de motie ‘Het woord is aan de stad’ (RIS317673) trokken we alvast de onderstaande conclusies, die we naderhand nog verder hebben aangescherpt. 1.

2.

3.

4.

Een meerderheid van de mensen in Den Haag vindt het belangrijk dat Amare er is, en hoewel er nog met veel onvrede wordt teruggekeken op het proces van totstandkoming van het gebouw, is er nu het gebouw er staat overwegend een gevoel van trots en een wens er iets van te maken; Amare is bij een deel van de bevolking nog onbekend, zowel het gebouw zelf als wat er te doen is. Verbeterde communicatie om meer doelgroepen te bereiken en de beeldvorming van Amare te verbeteren (of überhaupt een beeld te vormen), wordt als cruciaal gezien; De mensen die naar Amare komen, zijn er tevreden mee, maar zien ook kansen om Amare te verbeteren: o Mensen hebben hogere verwachtingen als het gaat om continue culturele en maatschappelijke programmering in het publieke deel (Open Amare); o De uitstraling van het gebouw kan uitnodigender worden gemaakt, zodat mensen zich vaker geroepen voelen er eens een kijkje te nemen; De mensen die wel bekend zijn met Amare, maar er niet naartoe gaan, zijn onder te verdelen in vier groepen: o Mensen die niet geïnteresseerd zijn in cultuur, dit is verreweg de grootste groep; o Mensen die negatief zijn over Amare omdat het de stad volgens hen te veel geld kost; o Mensen die wel willen gaan, maar het niet kunnen betalen, ook niet met de Ooievaarspaskorting van 50%;

o Mensen die zich niet aangesproken voelen door het programma van Amare; Mensen hechten eraan dat Amare een diverser publiek gaat bereiken, een bredere doorsnede van de samenleving. Er lijkt grote overeenstemming dat Amare er voor iedereen in de stad zou moeten zijn; 6. Er wordt gehecht aan een nauwe samenwerking tussen Amare en kleinere culturele instellingen (professioneel en amateur); 7. De openbare ruimte rond Amare wordt als onaantrekkelijk en chaotisch ervaren. Hier komt met de herinrichting van de Turfmarkt en het Spuiplein verandering in; 8. Er is een wens om meer internationaal aansprekend programma in Amare te laten plaatsvinden (‘grote namen’); 9. De suggesties die mensen doen voor andere programmering, variëren van avant-garde en noise tot schlagers en meezingers. Zoveel mensen, zoveel wensen, maar in ieder geval kan geconcludeerd worden dat er kansen liggen om meer mensen aan Amare te binden. De taak om de programmering meer af te stemmen op de wensen uit de stad is echter niet aan de gemeente, maar aan de professionals van stichting Amare, en valt ook buiten de scope van de beschrijving van het publieke belang van Amare; 10. Er is veel creativiteit in de stad om samen met Amare nieuwe projecten op te zetten. Amare is naar aanleiding van het Stadsgesprek bijvoorbeeld al met een aantal partijen in gesprek geraakt. 5.

Het economische belang van Amare In de besluitvorming over de totstandkoming van Amare zijn veel economische redenen aangevoerd. Zo zou Amare moeten bijdragen aan de levendigheid van de binnenstad, meer bezoekers naar Den Haag trekken, en daarmee een economische impuls moeten geven aan de middenstand en de horeca. Nu Amare alweer enige tijd geopend is, tekenen zich de eerste contouren af van de economische invloed van Amare. Dit kan bijvoorbeeld gemeten worden aan het aantal bezoekers en zakelijke events. Meer concrete gegevens zoals bezoekersstromen rond Amare of het aantal hotelovernachtingen en bestedingen in de horeca door mensen die Amare bezoeken, zijn op dit moment nog niet beschikbaar. Het resultaat van de commerciële activiteiten van Amare is in 2023 in lijn met de doelstellingen van het oorspronkelijke bedrijfsplan en de vooruitzichten zijn dat de zakelijke omzet in 2024 hoger zijn dan het oorspronkelijke bedrijfsplan. Er werden internationale events georganiseerd waaronder een lezing van de Franse president Macron. Alle zakelijke activiteiten resulteerden in 2023 in een omzet van circa 2,3 mln. Uit gesprek met organisatoren van zakelijke evenementen blijkt dat er vanuit de zakelijke markt veel belangstelling is voor Amare.

Aandachtspunt zijn de afspraken met Residentie Orkest en NDT die zijn vastgelegd in de Samenwerkingsovereenkomst, en de culturele programmering van Amare zelf, waardoor zalen niet altijd beschikbaar zijn voor zakelijke verhuur op momenten dat opdrachtgevers dat wensen. Dit is inherent aan de opzet van Amare als cultuurgebouw. Amare en evenementenorganisatoren zien desondanks groeikansen voor de zakelijke markt en zijn daarover met elkaar in gesprek. Facts en figures zakelijke verhuur Amare • 227 totaal aantal events met totaal 30.994 bezoekers • 2 internationale meerdaagse congressen: • 12 evenementen in de Concertzaal of het Danstheater • 29 congressen en evenementen in de Amare Studio • 64 recepties, borrels, diners en ontvangsten in de foyers • 33 congressen en 42 vergaderingen in het vergadercentrum

Stap 2: identificatie van de activiteiten die kunnen worden uitgevoerd om de maatschappelijke belangen en het hiermee beoogde resultaat te waarborgen De uitgangssituatie voor deze stap is de subsidieaanvraag van stichting Amare voor de periode 2025-2028. In deze aanvraag is stichting Amare ervan uitgegaan dat de incidentele bijdragen in 2024 van 0,7 miljoen voor de exploitatie en 0,2 miljoen voor de culturele programmering van de Nieuwe Kerk, ook in de periode 2025-2028 beschikbaar zouden zijn. Daar heeft nog geen besluitvorming over plaatsgevonden. Daarom zoomen we in deze stap ook in op de vraag welke activiteiten overeind zouden blijven staan als deze subsidie niet structureel wordt gemaakt en welke aspecten van het maatschappelijk belang van Amare dan komen te vervallen. Tot slot gaan we in op de vraag op welke wijze het maatschappelijk belang nog meer zou kunnen worden gediend door stichting Amare, op basis van de enquête, het Stadsgesprek, de dialoogsessies en de ambities van stichting Amare zelf. Meerjarenbeleidsplan Stichting Amare 2025-2028 De subsidieaanvraag van Amare is positief beoordeeld door de adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028, en daarmee in lijn met ons cultuurbeleid zoals vastgelegd in de Cultuurvisie en het beleidskader kunst en cultuur 2025-2028.

De ambities voor de periode 2025-2028 van Amare kunnen op grond van deze subsidieaanvraag als volgt worden samengevat:

•

•

•

•

•

•

•

• •

Divers Programma-aanbod: o Concerten en voorstellingen door Residentie Orkest Den Haag en Nederlands Dans Theater. o Uitbreiding van muziek- en dansprogramma’s met nadruk op artistieke vernieuwing en diversiteit. o Inzet op contextprogramma’s om de impact van voorstellingen te vergroten Cultureel Thuis en Inclusiviteit: o Amare ontwikkelen als een 'third place': een levendige publieke ruimte voor artiesten, bezoekers en passanten. o Actieve samenwerking met diverse partners om inclusiviteit te bevorderen. Toegankelijkheid en Inclusie: o Verbetering van de toegankelijkheid van het gebouw en programma’s voor mensen met een beperking. o Trainingen en workshops voor personeel om inclusiviteit en gelijke behandeling te waarborgen. Internationale Samenwerking en Podium voor Dans: o Versterking van het internationale dansprofiel met voorstellingen van gerenommeerde gezelschappen en dansstijlen uit diverse culturen. o Samenwerking met internationale culturele instellingen om van elkaar te leren Onderwijs en Educatie: o Ontwikkeling van leerlijnen en educatieve programma’s voor verschillende leeftijdsgroepen en onderwijstypen. o Vergroting van het bereik in het voortgezet en kunstvakonderwijs met nieuwe educatieprogramma's.

Open Amare Initiatief: o Lunchconcerten, jazzoptredens en doorlopende exposities in de publieke ruimte o Samenwerking met lokale partners voor programma’s die inspelen op maatschappelijke thema’s zoals duurzaamheid, vrede en recht. Festivals en Evenementen: o Hoofdlocatie voor internationale festivals zoals Holland Dance Festival, Rewire, en Big Bang Festival. o Organisatie van een tweejaarlijks festival met focus op educatie, participatie en programmering. Duurzaamheid: o Amare als duurzaam gebouw met initiatieven voor milieuvriendelijke catering, afvalbeheer en gebruik van openbaar vervoer. Community Engagement:

Actieve betrokkenheid van de lokale gemeenschap bij de programmering en het gebruik van de faciliteiten. Financiële Stabiliteit en Groei: o Aanpassing van de omzet- en margedoelstellingen op basis van behaalde resultaten en toekomstige prognoses. o Voortzetting en uitbreiding van educatieve en artistieke programma’s met partners.

o

•

Afschalen activiteiten zonder extra subsidie De subsidieaanvraag van stichting Amare gaat ervan uit dat de incidentele subsidies van 0,7 en 0,2 miljoen die in 2024 zijn verstrekt, structureel zijn gemaakt. Hierover vindt besluitvorming plaats door de gemeenteraad via de programmabegroting 2025-2028. Zonder de in de programmabegroting opgenomen structurele aanvullende subsidie van 1 miljoen is er sprake van een dusdanig structureel tekort dat stichting Amare zal moeten reorganiseren. Dit houdt in dat de formatie zal moeten inkrimpen met gedwongen ontslagen en bijkomende frictiekosten tot gevolg. Er zal fors moeten worden geschrapt in de programmering. Amare zal moeten stoppen met de succesvolle en groeiende formule van Open Amare waarmee het gebouw zich opent naar de stad en de verbinding maakt met vele diverse doelgroepen, een van de onderdelen die juist erg wordt gewaardeerd door de mensen in de stad, blijkens het participatietraject.

Daarnaast zullen de volgende programmaonderdelen moeten worden geschrapt: De programmering van de Haagse ensembles en andere (kamer)muziekconcerten in de Nieuwe Kerk; Familieprogrammering in Amare Studio, Conservatoriumzaal en Open Amare; Unieke programmering waarmee Amare – en daarmee Den Haag - zich onderscheid van andere steden in de regio en landelijk: From Here On, internationale dans- en muziekconcerten zoals afgelopen seizoenen Bach Collegium Japan, Concerto Koln, Tank and the Bangas, Domi & DJ Beck, Rite of the Spring (Pina Bausch), Sutra – Sidi Larbi Cherkaoui, Goteborg Operans Danskompani; Kerstproducties van de Dutch Don’t Dance Division; Bijzondere producties met RO en NDT in 2026 Hadrian met Rufus Wainwright en Residentie Orkest. Of een derde editie van Haagse Hits in samenwerking met Koninklijk Conservatorium en Paard; Mede (financieel) ondersteunen van Haagse beeldbepalende festivals zoals Betovering en Rewire. Hoger ambitieniveau De afgelopen jaren stonden in het teken van inhuizen, inrichten van de organisaties, Covid en het verhelpen met problemen in het gebouw. De komende jaren kan de organisatie verder uitbouwen en verbeteren op basis van het in de programmabegroting voorgestelde subsidieniveau, maar in de nabije toekomst is het mogelijk om meer mensen te bereiken, diversiteit aan bezoekers te vergroten, duurzame relaties op te bouwen, drempels te verlagen.

Hierbij staat de ontmoeting, beleving en verbinding met en door muziek en dans centraal. Om dit te kunnen bereiken is een gestage uitbreiding van de programmering van met name Open Amare met een intensieve samenwerking van de bewoners van Amare én meer en meer partners in en buiten Den Haag. Als aan Amare wordt gevraagd groot te dromen, ziet Amare kansen voor: 30% meer programmering, van 250 (inclusief Nieuwe Kerk, exclusief RO en NDT) per seizoen naar 325 (inclusief Nieuwe Kerk, exclusief RO en NDT) concerten en voorstellingen. Verdubbeling van het aantal activiteiten in Open Amare: iedere dag reuring en bezoekers, meer en meer partners. Van 534 naar 1.068 activiteiten, van 48.180 bezoekers naar bijna 100.000 bezoekers. Uitbreiding van unieke bijzondere producties rond een thema. Grootschalig zoals in het verleden de stadsopera’s zoals Maduro (lokale verhalen) en de komst van Little Amal naar Den Haag in 2021 met de opening. ). Kleinschaligere producties zoals speciale programma’s op belangrijke dagen zoals Dag van de Vrede, International Day Against Homophobia en Keti Koti. En participatie

-

-

projecten zoals de music rooms met lokaal talent en Nomad (productie voor en door kinderen rond muziek) tijdens Big Bang festival, uitbouwen ‘It take a village to raise a child’ (beweging voor alle generaties) van Corpo Maquina in samenwerking met. het Haagse Laaktheater. Een culturele zomer in de stad aan zee: speciale programmering in de maanden dat er veel toeristen in de stad zijn, mensen rust en tijd hebben, thuisblijvers sociale contacten zoeken (we weten dat Open Amare nu in de zomer gemist wordt). In Amare en op het Spuiplein. Verdubbeling van het aantal pop(sta)concerten. Grootschalige festivals met (inter)nationaal karakter: Amare Jazz festival, een jaarlijks terugkerend internationaal en cultureel divers festival met internationale producties. Mogelijkheid tot co-produceren van internationale dans, muziek en cross-over voorstellingen. Dit is meer onderscheidende programma’s in Den Haag en Den Haag meer internationale exposure in het buitenland. Uitnodigen van kunstenaars die de unieke combinatie hebben van opereren op internationaal niveau en lokaal verbinding kunnen leggen met lokale communities met educatie en participatie. Minimaal tien twaalf grote opera- en muziektheatervoorstellingen, waarmee Amare het tweede operatheater van Nederland is.

Voor deze groei zijn aanvullende middelen nodig en het gesprek met de raad en adviescommissie kan in de toekomst hierover worden gevoerd.

In Stap 3 wordt het publiek belang gedefinieerd. Daartoe moet worden onderbouwd waarom het noodzakelijk is dat een (gemeentelijke) overheid de in Stap 2 beschreven activiteiten mogelijk maakt. Zoals in stap 1 al benoemd is, creëert cultuur waarde voor de stad en de samenleving (betekeniscirkel). De betekeniscirkel maakt duidelijk dat cultuur niet alleen een bron van vermaak is, of een leuke bijzaak, maar een cruciale rol speelt in het verbeteren van de brede welvaart van de inwoners van Den Haag. De waarde en betekenis van cultuur Hoewel de waarde en betekenis van cultuur evident zijn, vindt de waardecreatie vaak niet plaats voor de directe investeerder, maar komt deze ten goede aan de maatschappij als geheel. Dit fenomeen, bekend als de publieke goederenproblematiek, betekent dat de voordelen van culturele investeringen wijdverspreid en diffuus zijn, waardoor individuele marktpartijen weinig prikkel hebben om hierin te investeren. De markt pakt cultuur daardoor nauwelijks op, aangezien de financiële opbrengsten vaak niet in verhouding staan tot de kosten en risico’s die gepaard gaan met culturele ondernemingen. Cultuur levert echter aanzienlijke maatschappelijke voordelen op, zoals het bevorderen van sociale cohesie, het stimuleren van creativiteit en innovatie, en het verbeteren van de internationale reputatie van de stad.

Deze voordelen rechtvaardigen overheidsinterventie en subsidie, aangezien zonder deze ondersteuning veel waardevolle culturele initiatieven niet zouden kunnen bestaan. De overheid heeft dan ook een cruciale rol in het waarborgen en bevorderen van cultuur als publiek belang. Voorbeelden van marktgedreven culturele activiteiten Er zijn enkele voorbeelden van culturele activiteiten die wel door de markt worden opgepakt, zoals het Afas Circus Theater en de culturele programmering van het World Forum in Den Haag. Ook grote internationale bedrijven als Spotify en Netflix zetten cultuur als commercieel product in de markt. Deze instellingen en bedrijven richten zich echter voornamelijk op grootschalige en/of mainstream cultuur, die commercieel levensvatbaar is. Dit soort activiteiten kunnen alleen bestaan binnen een breder ecosysteem dat ruimte biedt voor innovatie en talentontwikkeling, en dat komt niet tot stand zonder subsidies of – in mindere mate en vooral in de internationale context – mecenaat. Zonder de basis van gesubsidieerde cultuur zouden deze commerciële initiatieven niet de artistieke en creatieve impulsen hebben die nodig zijn voor hun succes. De beperkte omvang van marktgedreven culturele activiteiten onderstreept de noodzaak van een stevig gesubsidieerd cultureel fundament.

Dit fundament zorgt ervoor dat ook minder commerciële, maar artistiek waardevolle en maatschappelijk relevante culturele vormen kunnen floreren. Subsidies bieden de noodzakelijke financiële steun die ruimte creëert voor artistieke risico’s, experimenten en de ontwikkeling van nieuw talent en overbruggen het verschil tussen de kostprijs van cultuur en de prijs die mensen bereid of in staat zijn ervoor te betalen. Cultuur als publiek belang Het feit dat cultuur een publiek belang is, wordt benadrukt door de manier waarop overheden wereldwijd, inclusief Nederland, cultuur subsidiëren. In Nederland is cultuur al expliciet als publiek belang aangewezen in de Grondwet (Artikel 22:3): “[de overheid] schept voorwaarden voor maatschappelijke en culturele ontplooiing en voor vrijetijdsbesteding”. Landelijk vindt er momenteel een gesprek plaats tussen het Rijk, VNG, IPO en de cultuursector over het verder wettelijk verankeren van de rol van de overheid ten aanzien van cultuur, naar analogie van de nieuwe Bibliotheekwet.2 Door cultuur te subsidiëren, waarborgt de overheid niet alleen de toegankelijkheid van cultuur voor een breed publiek, maar ook de duurzaamheid van het culturele aanbod. Dit beleid zorgt ervoor dat belangrijke culturele functies behouden blijven en dat er ruimte is voor groei en vernieuwing binnen de sector zodat de maatschappelijke functies van cultuur geborgd zijn.

In Den Haag zoals in de andere grote steden krijgt dit vorm door de verschillende structurele en meerdere incidentele cultuursubsidies en het feit dat de gemeente als eigenaar vastgoed verhuurt aan organisaties die via de huur, dus hun exploitatie, bijdragen aan de dekking van eigenaarslasten van deze panden.

2

Zie bijvoorbeeld de reactie van de VNG (april 2024) op het advies van de Raad voor Cultuur ‘Toegang tot Cultuur’ VNG brief

Is de exploitatie van Amare een publiek belang? Amare vervult diverse maatschappelijke functies die bijdragen aan het welzijn en de welvaart van de stad Den Haag en haar inwoners. Het biedt onderdak aan belangrijke culturele instellingen en een onderwijsinstelling zoals het Residentie Orkest, het Nederlands Dans Theater en het Koninklijk Conservatorium. Deze instellingen leveren een significante bijdrage aan het culturele ecosysteem van de stad. De waarde die dit creëert voor de stad is wijdverspreid en komt niet aan één enkele partij ten goede. Die omvat sociale cohesie, intrinsieke culturele waarde en economische impulsen voor de stad. Deze brede voordelen rechtvaardigen overheidsinterventie en subsidiëring. Amare zou nooit tot stand zijn gekomen zonder de actieve rol en het ingrijpen van de gemeente Den Haag. De bouw en exploitatie van een dergelijk cultuurcomplex vereisen substantiële investeringen en coördinatie die niet door de markt en Amare’s verwerving van eigen inkomsten alleen gerealiseerd zouden kunnen worden. De gemeente hanteert vier soort tarieven voor het vastgoed dat wordt verhuurd. Het maatschappelijke vastgoed waar cultuur onder valt wordt exploitatielastendekkend verhuurd. Dit houdt in dat culturele instellingen een huur betalen aan de gemeente waarin de kosten voor eigenarenonderhoud, eigenaren OZB en leges zijn opgenomen en geen kapitaallasten.

In de huur die het Koninklijk Conservatorium aan stichting Amare betaalt zijn wel kapitaallasten opgenomen omdat deze verhuring voor de gemeente Den Haag een kostendekkende verhuring dient te zijn omdat het huisvesten van een HBO instelling geen gemeentelijke taak is. (Nota Vastgoed 2014, RIS269126) De exploitatie van Amare is dus een publiek belang.

Stap 4 staat in het teken van meting van de effecten van het gevoerde beleid. Door prestatie-indicatoren op te stellen kan worden gemonitord of het beoogde resultaat wordt bereikt In verhouding tot stap 1 tot en met 3 van het Model Publiek Belang, zal er relatief beperkt stilgestaan worden bij stap 4 en 5. Hier gaat het namelijk om effectmeting en structuur, organisatie en onderlinge verantwoordelijkheden. Deze stappen zijn relatief eenvoudig omdat ze al grotendeels vastliggen in bestaand beleid en afspraken. Binnen de bestaande subsidierelatie vindt al jarenlang rapportage plaats aan de hand van prestatieindicatoren. Daarbij valt te denken aan het aantal bezoekers, het aantal culturele en zakelijke verhuringen, aantal bezoekers Open Amare, enz. In de komende periode zullen we in samenspraak met Stichting Amare onderzoeken of we aanvullende indicatoren kunnen vaststellen, en zo ja, welke dat zijn, voor het bepalen van de mate waarin Amare bijdraagt aan de culturele, maatschappelijke en economische doelen. Belangrijk daarbij is dat het indicatoren zijn die aan Amare kunnen worden toegerekend. Grote en vage indicatoren als ‘de aantrekkelijkheid van Den Haag als stad om te bezoeken’, vallen daarbij buiten boord, maar concrete indicatoren zoals ‘aantal bezoekers Open Amare’ verdienen daarbij de voorkeur.

Stap 5: structuur, organisaties en onderlinge verantwoordelijkheden Zoals in stap 4 gezegd staat veel in deze stap al vast op basis van bestaand beleid en afspraken. Stichting Amare ontvangt een begrotingssubsidie van de gemeente Den Haag, op grond van het Beleidskader Kunst- en Cultuur 2025-2028 (RIS315711). Dat betekent dat stichting Amare niet deel hoeft te nemen aan een subsidietender, maar ook dat de gemeente meer direct invloed kan uitoefenen op de omvang van de activiteiten en jaarlijks kan sturen op de hoogte van de subsidie. Belangrijk is dat de gemeente geen zeggenschap heeft over de inhoud van de programmering en de overige activiteiten van stichting Amare, zoals de gemeente dat bij geen enkele culturele organisatie heeft, maar kan sturen door middel van prestatieafspraken en hoogte van het subsidiebedrag. Stichting Amare heeft evenwel een subsidieaanvraag ingediend, die net als alle andere culturele subsidieaanvragen is beoordeeld door een onafhankelijke adviescommissie (RIS319115) Het Nederlands Dans Theater en het Residentie Orkest ontvangen een vierjarige subsidie van de gemeente Den Haag op grond van de Subsidieregeling Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2025-2028, Categorie C. In deze regeling zijn verschillende grote functies vastgelegd, zoals een symfonieorkest en een groot dansgezelschap. Voor deze functies waren NDT en RO de enige aanvrager.

Het Koninklijk Conservatorium is een onderwijsinstelling en ontvangt geen subsidie van de gemeente Den Haag, maar wordt bekostigd door het Ministerie van OCW. De gemeente Den Haag verhuurt het gebouw Amare aan stichting Amare, die vervolgens als hoofdhuurder optreedt. NDT, KC en RO huren van stichting Amare. Alle afspraken tussen de gemeente Den Haag, stichting Amare, het Koninklijk Conservatorium, het Residentie Orkest en het Nederlands Dans Theater die geen betrekking hebben op de subsidierelatie zijn vastgelegd in de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) en de diverse allonges daarop.

Toekomstige bekostiging Deze notitie is tot nu toe ingegaan op het maatschappelijk belang van stichting Amare, de activiteiten die stichting Amare uitvoert om dit belang te realiseren. De enquêtecommissie koppelt in haar aanbeveling het alsnog vaststellen van het publiek belang van Amare nadrukkelijk aan het doen van een voorstel voor de toekomstige bekostiging. Amare levert met haar huidige activiteitenniveau culturele, maatschappelijke en economische waarde op voor Den Haag. Het gaat om waarde die zonder gemeentelijke subsidie niet wordt gerealiseerd. Uit het Berenschot-rapport, maar ook uit het enquêterapport ‘Amare - Bijzonder Complex’ blijkt dat eigenlijk aanvullende middelen nodig zijn om de maatschappelijke waarde te kunnen realiseren. Zonder deze middelen zal Amare haar activiteitenniveau drastisch moeten terugschroeven, in het bijzonder die activiteiten met een hoog participatieniveau en ontmoetingen tussen verschillende bewoners en makers. Daarbij zal er moeten worden er gereorganiseerd en vallen er gedwongen ontslagen. De gemeenteraad heeft daarom besloten om in 2024 incidenteel een subsidie van € 0,7 miljoen te verlenen voor de exploitatie van Amare en nog een incidentele subsidie van € 0,2 miljoen voor de culturele programmering van de Nieuwe Kerk.

Het college stelt, onderbouwd door deze notitie, in de programmabegroting 2025-2028 voor om de subsidie aan stichting Amare structureel met €1 miljoen te verhogen. Dit bestaat uit de bovenstaande componenten, aangevuld met € 0,1 miljoen voor periodiek bijwerken van de olielaag van de houten vloeren, waarvan de Adviesraad heeft geoordeeld dat dit niet valt onder het onderhoudscontract met VolkerWessels. Met deze middelen wordt Amare in staat gesteld verder te groeien. Amare heeft de ambitie om gestaag de publieke programmering en de samenwerkingen in de stad verder uit te breiden. De organisatie staat nu en op enkele terreinen kan een efficiëntieslag plaatsvinden. Voor het uitbouwen van een programmalijn zoals Open Amare of internationale programmering zijn deze middelen nodig. Het college en stichting Amare zien met de voorgestelde €1 miljoen voldoende groeipotentieel. Een grote organisatie als Amare heeft enkele jaren nodig om tot volle wasdom te komen: medewerkers moeten wennen aan het gebouw, er moet gebouwd worden aan netwerken en relaties in de stad, kinderziektes moeten worden opgelost. In 2021 en 2022 was er onder meer vanwege covid een ‘valse start’; vanaf 2023 kan er eindelijk ‘gebouwd’ worden. De ervaring in andere steden, zoals bij TivoliVredenburg in Utrecht, laat zien dat daarvoor meerdere jaren nodig zijn.

Hoewel Amare met nog meer middelen een nog hoger ambitieniveau kan nastreven, is het op dit moment het meest opportuun om te streven naar consolidatie en het ‘landen’ van Amare in de stad.