RIS319977 Staat van de Haagse Economie 2023

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines Wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

DSO/10773345 RIS319977 Contactpersoon

Ingrid den Heeten Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Economie Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

4 november 2024

ingrid.denheeten@denhaag.nl

Onderwerp

Staat van de Haagse Economie 2023

Geachte voorzitter, Hierbij bied ik u, ter informatie, de vierde editie van de Staat van de Haagse Economie aan. Uit het rapport blijkt, dat we trots mogen zijn op de ontwikkelingen in het Haagse ecosysteem voor ondernemerschap rondom de bekende sectoren, zoals impact economy en cybersecurity. Ook behoort Den Haag nog steeds tot de top van meest aantrekkelijke steden, zowel voor inwoners als bezoekers. Maar er zijn ook aandachtspunten. Zo is Den Haag een stad van grote sociaaleconomische contrasten, is er in vele sectoren een groot tekort op de arbeidsmarkt, is de ruimte voor bedrijvigheid nijpend en blijft de arbeidsproductiviteit achter. De inzichten van deze en alle voorgaande edities van de Staat van de Haagse economie, geven ons handvatten en dienen als onderbouwing voor de activiteiten en inspanningen, die we doen om de ontwikkeling van de Haagse Economie te ondersteunen. Daarom kiezen we ervoor om te blijven investeren in de versterking van het Haags ondernemers-ecosysteem, waardoor we de arbeidsproductiviteit kunnen verbeteren. Met het programma ’Onderwijs, arbeidsmarkt en economie’, willen we een bijdrage leveren aan het verminderen van het tekort op de arbeidsmarkten; en aan de hand van het programma Bedrijfshuisvesting en de omgevingsvisie, werken we aan het geven van ruimte voor werken en ondernemen in de stad.

Het rapport geeft ons ook inzicht in relevante (toekomstige) trends en ontwikkelingen, zoals de duurzaamheidstransitie en de brede welvaartsbenadering, maar ook de achterblijvende ontwikkeling van de productiviteit in deze regio. Onderwerpen die al opgenomen zijn in onze economische visie en uitvoeringsagenda, maar die wij in onze komende rapportages, zoals de voortgangsrapportage, prominenter zullen laten terugkomen. Aanleiding, doel en opzet van de monitor In 2020 is de Economische Visie door de Haagse gemeenteraad vastgesteld (RIS303550). Hierin zijn de ambities en beleidskaders van het economiebeleid van Den Haag tot 2030 geformuleerd. Ook is vastgelegd dat er elk jaar een monitor verschijnt over de trends en ontwikkelingen in de Haagse economie.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10773345

Zo kunnen we zien of de Haagse economie op koers ligt en of er knelpunten zijn. De monitor brengt niet de inspanningen en resultaten van beleid in beeld. Dat gebeurt in de jaarlijkse voortgangsrapportage, die onlangs is verschenen (RIS319158). Net als in de vorige edities, staan de vier strategische doelen die in de Economische Visie zijn benoemd centraal: (1) attractieve stad voor bewoners, bezoekers en bedrijven, (2) veerkrachtige economische structuur, (3) excellent ondernemingsklimaat, (4) voldoende ruimte voor bedrijvigheid. Het betreft een onafhankelijke rapportage, die is opgesteld door de Haagse Hogeschool in samenwerking met het RISBO (onderzoeksinstituut Erasmus Universiteit Rotterdam). De totstandkoming van de monitoring is wederom begeleid door een externe klankbordgroep1. Verrijkingen in de vierde editie De monitor wordt ieder jaar weer iets rijker. Naast een beschrijving van trends en ontwikkelingen op indicatoren rond bovenstaande vier strategische doelen, worden steeds meer indicatoren opgenomen rond duurzaamheid. Vorig jaar was dit nog een ‘special’, maar in deze editie wordt er een aantal indicatoren verwerkt in de reguliere strategische doelen in de monitor. Dit jaar zijn er, ter verdieping en om meer context te geven aan het rapport, vier zogenaamde intermezzo’s opgenomen tussen de hoofdstukken.

In deze intermezzo’s wordt meer ingezoomd op specifieke onderwerpen. Dat kan door middel van een essay of reflectie, een gesprek met een partner uit de stad of verdere verdieping op de beschikbare cijfers. Dit jaar is er specifieke aandacht gegeven aan: 1. Brede Welvaart: stad van contracten. Dit naar aanleiding van de motie ‘maak brede welvaart breed (RIS316535). 2. Van tomatenplukkers tot expats: de baten en lasten van arbeidsmigranten in Den Haag. 3. Terugkijken op economische groei Den Haag: een uitleg over de ontwikkeling van de economische structuur van Den Haag. 4. Sociaal ondernemerschap in Zuidwest. Alle cijfers en analyses zijn gebaseerd op de meest recent beschikbare onderzoeksgegevens. Doorgaans zijn dit gegevens over het jaar 2022 en, als deze beschikbaar zijn, over 2023. Daar waar mogelijk, worden meer recente trends gesignaleerd op landelijk niveau, omdat deze statistieken vaak eerder gepubliceerd worden. Bevindingen In het rapport wordt eerst een beschrijving gegeven van de bevindingen over de ontwikkeling van de Haagse economie als geheel (brede economische bloei), en vervolgens wordt een beschrijving gegeven per pijler uit de economische visie (attractieve stad, veerkrachtige structuur, excellent ondernemersklimaat, ruimte voor bedrijven).

Brede economische bloei De economie van Den Haag groeit sinds 2019 harder dan daarvoor, net als de welvaart gemeten in bbp per inwoner, maar het groeitempo in de stad en de regio blijft achter bij de andere grote steden en regio’s. Ook vanuit brede welvaartsperspectief, scoort de Haagse regio op veel indicatoren van brede welvaart lager dan veel andere regio's in Nederland.

1 Bestaande uit inhoudelijke vertegenwoordiging vanuit VNO/NCW, MKB-Nederland, UWV, Economic Board,

Universiteit Leiden en CBS. 2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10773345

De verbreding om niet alleen te kijken naar de economische groei van de stad, maar ook naar het perspectief vanuit brede welvaart, past bij de Haage ambitie van brede economische bloei, waarbij oog is voor de veelzijdigheid van een goed functionerende stad. Deze brede blik brengt, met name voor grotere steden als Den Haag, meer uitdagingen met zich mee, zoals op het gebied van veiligheid, de mate van tevredenheid over de woning en woonomgeving en milieuaspecten. Zo hebben de agglomeratievoordelen van grote steden ook een keerzijde, bijvoorbeeld als het gaat om milieukwaliteit. Attractieve stad Economie is belangrijk voor de woonaantrekkelijkheid van de stad. Het geeft keuzemogelijkheden in banen en daaraan gerelateerde opleidingen, en de vele (commerciële) voorzieningen maken Den Haag aantrekkelijk als woonlocatie. Ook blijft Den Haag, met haar historisch centrum dichtbij zee, in trek bij bezoekers, die weer bijdragen aan de economie en voorzieningen van deze stad. Opvallend is dat het aantal zakelijke overnachtingen en congresbezoeken na de coronaperiode langzamer herstelt dan de toeristische bezoeken. De aantrekkingskracht van de stad en het karakter van onze regionale economie resulteert ook in de groei van het aantal inwoners. De inwonergroei drijft daarbij vooral op de komst van (arbeids)migranten.

In de Staat van de Haagse Economie is een essay opgenomen rondom het onderwerp arbeidsmigranten/kenniswerkers. Het vraagstuk rond arbeidsmigranten/ kenniswerkers zoals in het essay en het onderzoek in de bijgaande Staat van de Haagse economie is aangevlogen vraagt nadere duiding en context. In het beleidsprogramma 'Arbeidsmigratie in goede banen (RIS316675)' is het uitgangspunt opgenomen te sturen op een economie die rekening houdt met de positie van goedkope arbeidskrachten (bijvoorbeeld de wijze van beloning van arbeidsmigranten en de manier waarop zij zijn gehuisvest). Er is steeds meer inzicht in waar de in Den Haag wonende arbeidsmigranten werken, onder welke omstandigheden en hoe zij zijn gehuisvest. In lijn met het beleidsprogramma 'Arbeidsmigratie in goede banen (RIS316675)' is er aandacht voor de rol die bedrijven kunnen en moeten spelen om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren. De gemeente beziet hoe zij kan sturen op een economie die goed werkgeverschap en goed verhuurderschap hoog in het vaandel heeft staan, bijvoorbeeld via het inkoopbeleid van de gemeente en de voorwaarden die worden gesteld bij vestiging (geen bed geen business). Over de voortgang van dit programma wordt u regelmatig geïnformeerd. Veerkrachtige structuur De arbeidsproductiviteit en productiviteitsgroei blijft achter in Den Haag.

Niet alleen in de grote Haagse sectoren overheid, zorg en onderwijs, waarvan het bekend is dat de arbeidsproductiviteit lager ligt, maar ook bij de rest van de sectoren. Productiviteit is belangrijk voor de concurrentiepositie van bedrijven en daarmee voor het verdienvermogen van de Haagse economie. Uiteindelijk is het verdienvermogen van een stad of regio essentieel voor het welzijn van ons allemaal. Het verwijst naar het vermogen van bedrijven en ondernemers om geld te verdienen, wat weer geïnvesteerd kan worden in vernieuwing, maar ook in allerlei maatschappelijke projecten, verenigingen en initiatieven in de stad. Investeringen door bedrijven in technologie kunnen bijvoorbeeld ook een medicijn zijn tegen de krapte op de arbeidsmarkt: met minder arbeid meer waarde toevoegen. Daarom is het een positieve ontwikkeling dat er in Den Haag relatief veel startups ontstaan, rond nieuwe activiteiten gerelateerd aan Den Haag als overheidsstad en stad van Vrede en Recht, zoals rondom cybersecurity, recht en impacteconomie.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10773345

Excellent ondernemersklimaat Krapte op de arbeidsmarkt is het meest genoemde knelpunt door Haagse ondernemers. Ook voor de toekomst worden tekorten op de arbeidsmarkt voorspeld, vanwege de uitstroom van een grote groep werkenden naar pensioen. Tekorten worden vooral verwacht in sectoren als onderwijs en zorg, en techniek en ICT. In het programma ‘Onderwijs, arbeidsmarkt en economie’, wordt rondom dit thema samengewerkt met partners als onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven, bijvoorbeeld in het organiseren van talentbijeenkomsten bij de grotere economische evenementen of aanhaken van de onderwijsinstellingen op de economische profielen. Het ondernemersvertrouwen stijgt licht, maar blijft laag, terwijl het midden- en kleinbedrijf (MKB) belangrijk is voor Den Haag en de ruggengraat vormt van de Haagse economie. Daarom is onlangs het programma verbeteren ondernemersdienstverlening vastgesteld (RIS319373), waarin klantgerichte dienstverlening en een centrale plek waar ondernemers terecht kunnen centraal staan. Daarnaast is er nog werk aan de winkel op het gebied van verduurzaming van het bedrijfsleven. Op een schaal van 100, is de economie van Nederland voor 17,5% duurzaam. Dat blijkt uit de Nieuwe Economie Index (NEx) van SEO Economisch onderzoek en MVO Nederland.

Het is een samengesteld percentage van de volgende zeven dimensies: Groene energie (13,8%), Circulaire economie (13,4%), Inclusief ondernemen (35,6%), Echte prijzen (13,7%), Biodiversiteit (19,8%), Nieuwe rijkdom (12,5%), Transparante ketens (13,0%). De laatste jaren stokt de voortgang, met name op het gebied van circulariteit en transparante ketens. Deze meting is (nog niet) regionaal beschikbaar. Maar uit de regionale meting van de Nieuwe Economie Index–Transities (NEx-T) van Raboresearch, bestaande uit een rapportcijfer o.b.v. enquêtes onder bedrijven, waarin zij worden gevraagd naar intenties en vorderingen op het gebied van duurzame transities, blijkt dat de regio Den Haag gemiddeld scoort ten opzichte van Nederland (rond de 5,6). Het kleinere MKB heeft een grotere achterstand in deze transitieopgave ten opzichte van het grootbedrijf. Deze doelgroep vraagt dus meer aandacht. Door middel van instrumenten, zoals de energiescans en de subsidieregeling voor isolatie, willen we deze doelgroep stimuleren om duurzaamheidsmaatregelen te nemen. Ruimte voor bedrijven Winkels, bedrijven en kantoren; ze verdienen allemaal een plek in onze stad. Het aantal fysieke winkels in de stad daalt. Dat is in lijn met de landelijke ontwikkelingen en sluit aan op de trend van meer online winkelen.

Onder andere in het vastgestelde Binnenstadsplan (RIS316359) wordt hier al op geanticipeerd, door ruimte te geven aan een meer gemengde invulling van gebieden. De ruimte voor bedrijven is verder afgenomen, terwijl de marktvraag groot is, en uit onderzoeken van bijvoorbeeld de provincie blijkt, dat er juist ruimte nodig is om veranderingen naar een circulaire economie mogelijk te maken. Voor kantoren is de beschikbare ruimte in Den Haag, op Groningen na, zelfs het krapst onder de grootste 10 kantoorsteden. Hiermee worden ontwikkelingen als doorgroei en vernieuwing geremd. Met het programma Bedrijfshuisvesting (RIS318690), maar ook met de onlangs vastgestelde gebiedskaders voor de bedrijventerreinen ZKD, Uitenhagestraat en Fruitweg (RIS318669), hebben we een duidelijke lijn uitgezet hoe we hier in de komende jaren mee aan de slag willen gaan.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10773345

Tot slot Met de Economische visie Den Haag+ 2030, streeft de gemeente brede economische bloei na. Dit streven is vertaald in de Uitvoeringsagenda 2023-2026 (RIS315458). Hierin zijn specifieke accenten gelegd. Veel van deze accenten sluiten aan bij de trends en ontwikkelingen zoals die in de monitor naar voren komen, zoals arbeidsmarktproblematiek en het vizier op ruimte voor bedrijvigheid en ondernemen. De Staat van de Haagse Economie geeft inzicht in hoe de Haagse economie ervoor staat, en gebruiken we om ons beleid verder door te ontwikkelen en inspanningen en acties gerichter te kunnen inzetten. Hiermee dragen we bij aan een weerbare economie2. De Staat van de Haagse Economie wordt gepubliceerd op de site van de Haagse Hogeschool en op de site van Den Haag in cijfers. Met vriendelijke groet, de wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling Saskia Bruines

2 Voorliggende is geen beleidseffectmeting. De inspanningen en resultaten van beleid worden in de jaarlijkse

voortgangsrapportage in beeld gebracht

5/5